5. rājayakṣmādicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana rAjayakShmAdicikitsAtAdhyAyaH yakShimaNaH shodhanam (2-1) · Śloka 1

અથાતો રાજયક્ષ્માદિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) બલિનો બહુદોષસ્ય સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્ય શોધનમ્| ઊર્ધ્વાધો યક્ષ્મિણઃ કુર્યાત્સસ્નેહં યન્ન કર્શનમ્||૧||

Adhikarana yakShimaNaH vamanam (2-3) · Śloka 3

તત્ર વમનમાહ પયસા ફલયુક્તેન મધુરેણ રસેન વા| સર્પિષ્મત્યા યવાગ્વા વા વમનદ્રવ્યસિદ્ધયા||૨|| વમેત્| |૩|

Adhikarana yakShimaNaH virecanam (3-4) · Śloka 4

વિરેચનં દદ્યાત્રિવૃચ્છ્યામાનૃપદ્રુમાન્| શર્કરામધુસર્પિર્ભિઃ પયસા તર્પણેન વા||૩|| દ્રાક્ષાવિદારીકાશ્મર્યમાંસાનાં વા રસૈર્યુતાન્| |૪|

Adhikarana shuddhasya vidhiH (4-5) · Śloka 5

| શુદ્ધકોષ્ઠસ્ય યુઞ્જીત વિધિં બૃંહણદીપનમ્||૪|| હૃદ્યાનિ ચાન્નપાનાનિ વાતઘ્નાનિ લઘૂનિ ચ| |૫|

Adhikarana yakShmaghnannapAnam (5-6) · Śloka 6

તથા ચાહ | શાલિષષ્ટિકગોધૂમયવમુદ્ગં સમોષિતમ્||૫|| |લઘુમ(ચા)ચ્યુતવીર્યં ચ સુજરં બલકૃચ્ચ યત્| ] આજં ક્ષીરં ઘૃતં માંસં ક્રવ્યાન્માંસં ચ શોષજિત્| |૬|

Adhikarana kAkAdimAMsaBakShaNopAyaH (6-7) · Śloka 7

કાકોલૂકવૃકદ્વીપિગવાશ્વનકુલોરગમ્||૬|| ગૃધ્રાભાસખરોષ્ટ્રં ચ હિતં છદ્મોપસંહિતમ્| જ્ઞાતં જુગુપ્સિતં તદ્ધિ છર્દિષે ન બલૌજસે||૭||

Adhikarana mAMsapAkaprakAraHyUShAH (8-10) · Śloka 10

મૃગાદ્યાઃ પિત્તકફયોઃ પવને પ્રસહાદયઃ| વેસવારીકૃતાઃ પથ્યા રસાદિષુ ચ કલ્પિતાઃ||૮|| ભૃષ્ટાઃ સર્પષતૈલેન સર્પિષા વા યથાયથમ્| રસિકા મૃદવઃ સ્નિગ્ધાઃ પટુદ્રવ્યાભિસંસ્કૃતાઃ||૯|| હિતા મૌલકકૌલત્થાસ્તદ્વદ્યૂષાશ્ચ સાધિતાઃ| |૧૦|

Adhikarana AjamAMsarasaH (10-11) · Śloka 11

| સપિપ્પલીકં સયવં સકુલત્થં સનાગરમ્||૧૦|| સદાડિમં સામલકં સ્નિગ્ધમાજં રસં પિબેત્| તેન ષડ્વિનિવર્તન્તે વિકારાઃ પીનસાદયઃ||૧૧||

Adhikarana madyam pAnIyacatuShkam pAnIyamidamannapAke~api yojyam (12-14) · Śloka 14

પિબેચ્ચ સુતરાં મદ્યં જીર્ણં સ્રોતોવિશોધનમ્| પિત્તાદિષુ વિશેષેણ મધ્વરિષ્ટાચ્છવારુણીઃ||૧૨|| સિદ્ધં વા પઞ્ચમૂલેન તામલક્યાઽથવા જલમ્| પર્ણિનીભિશ્ચતસૃભિર્ધાન્યનાગરકેણ વા||૧૩|| કલ્પયેચ્ચાનુકૂલોઽસ્ય તેનાન્નં શુચિ યત્નવાન્| |૧૪|

Adhikarana balAgarBaM ghRutaM pa~jcaprakAram (14-15) · Śloka 15

| દશમૂલેન પયસા સિદ્ધં માંસરસેન વા||૧૪|| બલાગર્ભં ઘૃતં યોજ્યં ક્રવ્યાન્માંસરસેન વા| સક્ષૌદ્રં પયસા સિદ્ધં સર્પિર્દશગુણેન વા||૧૫||

Adhikarana jIvantyAdighRutam (16-17) · Śloka 17

જીવન્તીં મધુકં દ્રાક્ષાં ફલાનિ કુટજસ્ય ચ| પુષ્કરાહ્વં શઠીં કૃષ્ણાં વ્યાઘ્રીં ગોક્ષુરકં બલામ્||૧૬|| નીલોત્પલં તામલકીં ત્રાયમાણાં દુરાલભામ્| કલ્કીકૃત્ય ઘૃતં પક્વં રોગરાજહરં પરમ્||૧૭||

Adhikarana kharjUrAdighRutam (18) · Śloka 18

ઘૃતં ખર્જૂરમૃદ્વીકામધુકૈઃ સપરૂષકૈઃ| સપિપ્પલીકં વૈસ્વર્યકાસશ્વાસજ્વરાપહમ્||૧૮||

Adhikarana dashamUlAdighRutam (19-20) · Śloka 20

દશમૂલશૃતાત્ક્ષીરાત્સર્પિર્યદુદિયાન્નવમ્| સપિપ્પલીકં સક્ષૌદ્રં તત્પરં સ્વરબોધનમ્||૧૯|| શિરઃપાર્શ્વાંસશૂલઘ્નં કાસશ્વાસજ્વરાપહમ્| પઞ્ચભિઃ પઞ્ચમૂલૈર્વા શૃતાદ્યદુદિયાદ્ધૃતમ્||૨૦||

Adhikarana pa~jcapa~jcamUlAdighRutam (21) · Śloka 21

પઞ્ચાનાં પઞ્ચમૂલાનાં રસે ક્ષીરચતુર્ગુણે| સિદ્ધં સર્પિર્જયત્યેતદ્યક્ષ્મણઃ સપ્તકં બલમ્||૨૧||

Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (22-23) · Śloka 23

પઞ્ચકોલયવક્ષારષટ્પલેન પચેદ્ધૃતમ્| પ્રસ્થોન્મિતં તુલ્યપયઃ સ્રોતસાં તદ્વિશોધનમ્||૨૨|| ગુલ્મજ્વરોદરપ્લીહગ્રહણીપાણ્ડુપીનસાન્| શ્વાસકાસાગ્નિસદનશ્વયથૂર્ધ્વાનિલઞ્જયેત્||૨૩||

Adhikarana rAsnAdighRutam (24) · Śloka 24

રાસ્નાબલાગોક્ષુરકસ્થિરાવર્ષાભુવારિણિ| જીવન્તીપિપ્પલીગર્ભં સક્ષીરં શોષજિદ્ધૃતમ્||૨૪||

Adhikarana ashvagandhaghRutam (25) · Śloka 25

અશ્વગન્ધાશૃતાત્ક્ષીરાદ્ધૃતં ચ સસિતાપયઃ| |૨૫|

Adhikarana mAMsaghRutam (25-27) · Śloka 27

| સાધારણામિષતુલાં તોયદ્રોણદ્વયે પચેત્||૨૫|| તેનાષ્ટભાગશેષેણ જીવનીયૈઃ પલોન્મિતૈઃ| સાધયેત્સર્પિષઃ પ્રસ્થં વાતપિત્તામયાપહમ્||૨૬|| માંસસર્પિરિદં પીતં યુક્તં માંસરસેન વા| કાસશ્વાસસ્વરભ્રંશશોષહૃત્પાર્શ્વશૂલજિત્||૨૭||

Adhikarana elAdileharasAyanam (28-32) · Śloka 32

એલાજમોદાત્રિફલાસૌરાષ્ટ્રીવ્યોષચિત્રકાન્| સારાનરિષ્ટગાયત્રીશાલબીજકસમ્ભવાન્||૨૮|| ભલ્લાતકં વિડઙ્ગં ચ પૃથગષ્ટપલોન્મિતમ્| સલિલે ષોડશગુણે ષોડશાંશસ્થિતં પચેત્||૨૯|| પુનસ્તેન ઘૃતપ્રસ્થં સિદ્ધે ચાસ્મિન્પલાનિ ષટ્| તવક્ષીર્યાઃ ક્ષિપોત્ર્નિંશત્સિતાયા દ્વિગુણં મધુ||૩૦|| ઘૃતાત્ર્નિજાતાત્ર્નિપલં તતો લીઢં ખજાહતમ્| પયોનુપાનં તત્પ્રાહ્ણે રસાયનમયન્ત્રણમ્||૩૧|| મેધ્યં ચક્ષુષ્યમાયુષ્યં દીપનં હન્તિ ચાચિરાત્| મેહગુલ્મક્ષયવ્યાધિપાણ્ડુરોગભગન્દરાન્||૩૨||

Adhikarana kShatakAsoktasarpirguDAtideshaH (33) · Śloka 33

યે ચ સર્પિર્ગુડાઃ પ્રોક્તાઃ ક્ષતે યોજ્યાઃ ક્ષયેઽપિ તે| |૩૩|

Adhikarana tvagAdi (sitopala) cUrNam (33-34) · Śloka 34

| ત્વગેલાપિપ્પલીક્ષીરીશર્કરા દ્વિગુણાઃ ક્રમાત્||૩૩|| ચૂર્ણિતા ભક્ષિતાઃ ક્ષૌદ્રસર્પિષા વાઽવલેહિતાઃ| સ્વર્યાઃ કાસક્ષયશ્વાસપાર્શ્વરુક્કફનાશનાઃ||૩૪||

Adhikarana asya svarasAde nasyadhUmAdi (35) · Śloka 35

અથ સ્વરસાદચિકિત્સિતમ્| વિશેષાત્સ્વરસાદેઽસ્ય નસ્યધૂમાદિ યોજયેત્| |૩૫|

Adhikarana vAtaje svarasAde kAsamardAdighRutam vAtaje svarasAde ArtagalaghRutam (35-36) · Śloka 36

| તત્રાપિ વાતજે કોષ્ણં પિબેદૌત્તરભક્તિકમ્||૩૫|| કાસમર્દકવાર્તાકીમાર્કવસ્વરસૈર્ઘ્રુતમ્| સાધિતં કાસજિત્સ્વર્યં સિદ્ધમાર્તગલેન વા||૩૬||

Adhikarana vAtaje svarasAde badarIpatrakalkaH (37) · Śloka 37

બદરીપત્રકલ્કં વા ઘૃતભૃષ્ટં સસૈન્ધવમ્| |૩૭|

Adhikarana vAtaje svarasAde madhukAditailanasyam (37-38) · Śloka 38

તૈલં વા- | મધુકદ્રાક્ષાપિપ્પલીકૃમિનુત્ફલૈઃ||૩૭|| હંસપાદ્યાશ્ચ મૂલેન પક્વં નસ્તો નિષેચયેત્| |૩૮|

Adhikarana vAtaje svarasAde guDaudanam,vAtaje svarasAde snigdhaH svedaH (38-39) · Śloka 39

| સુખોદકાનુપાનં ચ સસર્પિષ્કં ગુડૌદનમ્||૩૮|| અશ્ર્નીયાત્પાયસં ચૈવં સ્નિગ્ધં સ્વેદં નિયોજયેત્| |૩૯|

Adhikarana pittaje svarasAde kShIrivRukShA~gkurasiddhaM ghRutam pittaje sayaShTImadhukaM pAyasamannam (39-40) · Śloka 40

| પિત્તોદ્ભવે પિબેત્સર્પિઃ શૃતશીતપયોનુપઃ||૩૯|| ક્ષીરિવૃક્ષાઙ્કુરક્વાથકલ્કસિદ્ધં સમાક્ષિકમ્| અશ્નીયાચ્ચ સસર્પિષ્કં યષ્ટીમધુકપાયસમ્||૪૦||

Adhikarana pittaje balAdidhRutaM nasyam (41) · Śloka 41

બલાવિદારિગન્ધાભ્યાં વિદાર્યા મધુકેન ચ| સિદ્ધં સલવણં સર્પિર્નસ્યં સ્વર્યમનુત્તમમ્||૪૧||

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdighRutaM nasyam (42) · Śloka 42

પ્રપૌણ્ડરીકં મધુકં પિપ્પલી બૃહતી બલા| સાધિતં ક્ષીરસર્પિશ્ચ તત્સ્વર્યં નાવનં પરમ્||૪૨||

Adhikarana pittaje madhuradravyA cUrNa lehaH (43) · Śloka 43

લિહ્યાન્મધુરકાણાં ચ ચૂર્ણં મધુઘૃતાપ્લુતમ્| |૪૩|

Adhikarana kaPaje kaTudravyANAm mUtreNa pAnam kaPaje rUkShamannam kaPaje kaTPalAdilehaH kaPaje vyoShAdilehaH (43-44) · Śloka 44

| પિબેત્કટૂનિ મૂત્રેણ કફજે રૂક્ષભોજનઃ||૪૩|| કટૂફલામલકવ્યોષં લિહ્યાત્તૈલમધુપ્લુતમ્| વ્યોષક્ષારાગ્નિચવિકાભાર્ગીપથ્યામધૂનિ વા||૪૪||

Adhikarana kaPaje yavAnAM yavAgUH kaPaje BojanAnte pippalIshuNThyau kaPaje kiMvA tIkShNaM vamanam (2) · Śloka 2

યવૈર્યવાગૂં યમકે કણાધાત્રીકૃતાં પિબેત્| ભુક્ત્વાઽદ્યાત્પિપ્પલીં શુણ્ઠીં તીક્ષ્ણં વા વમનં ભજેત્||૨||

Adhikarana uccaBAShaNakRutasvarasAde madhuradravyasiddaM payaH (46-47) · Śloka 47

શર્કરાક્ષૌદ્રમિશ્રાણિ શૃતાનિ મધુરૈઃ સહ| પિબેત્પયાંસિ યસ્યોચ્ચૈર્વદતોઽભિહતઃ સ્વરઃ||૪૬|| ઇતિ સ્વરસાદચિકિત્સિતમ્|૪૭|

Adhikarana arocake sAmAnyacikitsA (47-49) · Śloka 49

અથારોચકચિકિત્સિતમ્| વિચિત્રમન્નમરુચૌ હિતૈરુપહિતં હિતમ્| બહિરન્તર્મૃજા ચિત્તનિર્વાણં હૃદ્યમૌષધમ્||૪૭|| દ્વૌ કાલૌ દન્તપવનં ભક્ષયેન્મુખધાવનૈઃ| કષાયૈઃ ક્ષાલયેદાસ્યં ધૂમં પ્રાયોગિકં પિબેત્||૪૮|| તાલીસચૂર્ણવટકાઃ સકર્પૂરસિતોપલાઃ| શશાઙ્કકિરણાખ્યાશ્ચ ભક્ષ્યા રુચિકરાઃ પરમ્||૪૯||

Adhikarana vAtaje arocake auShadham vAtaje arocake vamanam (50-51) · Śloka 51

સામાન્યેનારુચૌ ચિકિત્સિતાન્યુક્ત્વા વિશેષમાહ વાતાદરોચકે તત્ર પિબેચ્ચૂર્ણં પ્રસન્નયા| હરેણુકૃષ્ણાકૃમિજિદ્દ્રાક્ષાસૈન્ધવનાગરાત્||૫૦|| એલાભાર્ગીયવક્ષારહિઙ્ગુયુક્તાદ્ધૃતેન વા| છર્દયેદ્વા વચામ્ભોભિઃ|૫૧|

Adhikarana pittaje arocake vamanam pittaje arocake sharkarAdi lehaH (51-52) · Śloka 52

| પિત્તાચ્ચ ગુડવારિભિઃ||૫૧|| લિહ્યાદ્વા શર્કરાસર્પિર્લવણોત્તમમાક્ષિકમ્| |૫૨|

Adhikarana kaPaje arocake vamanam kaPaje arocake pAnam kaPaje arocake cUrNam (52-53) · Śloka 53

| કફાદ્વમેન્નિમ્બજલૈર્દીપ્યકારગ્વધોદકમ્||૫૨|| પાનં સમધ્વરિષ્ટાશ્ચ તીક્ષ્ણાઃ સમધુમાધવાઃ| પિબેચ્ચૂર્ણં ચ પૂર્વોક્તં હરેણ્વાદ્યુષ્ણવારિણા||૫૩||

Adhikarana samasharkaraM cUrNam (54-55) · Śloka 55

એલાત્વઙ્નાગકુસુમતીક્ષ્ણકૃષ્ણામહૌષધમ્| ભાગવૃદ્ધં ક્રમાચ્ચૂર્ણં નિહન્તિ સમશર્કરમ્||૫૪|| પ્રસેકારુચિહૃત્પાર્શ્વકાસશ્વાસગલામયાન્| |૫૫|

Adhikarana yavAnyAdi cUrNam (55-58) · Śloka 58

| યવાનીતિત્તિડીકામ્લવેતસૌષધદાડિમમ્||૫૫|| કૃત્વા કોલં ચ કર્ષાશં સિતાયાશ્ચ ચતુષ્પલમ્| ધાન્યસૌવર્ચલાજાજીવરાઙ્ગં ચાર્ધકાર્ષિકમ્||૫૬|| પિપ્પલીનાં શતં ચૈકં દ્વે શતે મરિચસ્ય ચ| ચૂર્ણમેતત્પરં રુચ્યં હૃદ્યં ગ્રાહિ, હિનસ્તિ ચ||૫૭|| વિબન્ધકાસહૃત્પાર્શ્વપ્લીહાર્શોગ્રહણીગદાન્| |૫૮|

Adhikarana tAlIsAdi cUrNam (58-61) · Śloka 61

| તાલીસપત્રં મરિચં નાગરં પિપ્પલી શુભા||૫૮|| યથોત્તરં ભાગવૃદ્ધ્યા ત્વગેલે ચાર્ધભાગિકે| તદ્રુચ્યં દીપનં ચૂર્ણં કણાષ્ટગુણશર્કરમ્||૫૯|| કાસશ્વાસારુચિચ્છર્દિપ્લીહહૃત્પાર્શ્વશૂલનુત્| પાણ્ડુજ્વરાતિસારઘ્નં મૂઢવાતાનુલોમનમ્||૬૦|| ઇત્યરોચકચિકિત્સિતમ્|૬૧|

Adhikarana upadravANAM cikitsA praseke cikitsA (61-62) · Śloka 62

અર્કામૃતાક્ષારજલે શર્વરીમુષિતૈર્યવૈઃ| પ્રસેકે કલ્પિતાન્સક્તૂન્ ભક્ષ્યાંશ્ચાદ્યાદ્વલી વમેત્||૬૧|| કટુતિક્તૈસ્તથા શૂલ્યં ભક્ષ્યેજ્જાઙ્ગલં પલમ્| શુષ્કાંશ્ચ ભક્ષ્યાન્ સુલઘૂંશ્ચણકાદિરસાનુપઃ||૬૨||

Adhikarana praseke cikitsAntaram (63) · Śloka 63

શ્લેષ્મણોઽતિપ્રસેકેન વાયુઃ શ્લેષ્માણમસ્યતિ| કફપ્રસેકં તં વિદ્વાન્સ્નિગ્ધોષ્ણૈરેવ નિર્જયેત્||૬૩||

Adhikarana CardipInasayoH praseka cikitsA (64) · Śloka 64

પીનસેઽપિ ક્રમમિમં વમથૌ ચ પ્રયોજયેત્| |૬૪|

Adhikarana pInase visheShaH (64-65) · Śloka 65

વિશેષાત્પીનસેઽભ્યઙ્ગાન્ સ્નેહાન્ સ્વેદાંશ્ચ શીલયેત્||૬૪|| સ્નિગ્ધાનુત્કારિકાપિણ્ડૈઃ શિરઃપાર્શ્વગલાદિષુ| લવણામ્લકટૂષ્ણાંશ્ચ રસાન્ સ્નેહોપસંહિતાન્||૬૫||

Adhikarana shiroMsapArshvashUleShu cikitsA vAtajeShu pArshvashUleShu visheShaH (66-67) · Śloka 67

શિરોંસપાર્શ્વશૂલેષુ યથાદોષવિધિં ચરેત્| ઔદકાનૂપપિશિતૈરુપનાહાઃ સુસંસ્કૃતાઃ||૬૬|| તત્રેષ્ટાઃ સચતુઃસ્નેહાઃ| |૬૭|

Adhikarana saMsargeShu pArshvashUleShu visheShaH (67-68) · Śloka 68

દોષસંસર્ગ ઇષ્યતે| પ્રલેપો નતયષ્ટ્યાહ્વશતાહ્વાકુષ્ઠચન્દનૈઃ||૬૭|| બલારાસ્નાતિલૈસ્તદ્વત્સસર્પિર્મધુકોત્પલૈઃ| પુનર્નવાકૃષ્ણગન્ધાબલાવીરાવિદારિભિઃ||૬૮||

Adhikarana nasyAdIni (69) · Śloka 69

નાવનં ધૂમપાનાનિ સ્નેહાશ્ચૌત્તરભક્તિકાઃ| તૈલાન્યભ્યઙ્ગયોગીનિ બસ્તિકર્મ તથા પરમ્||૬૯||

Adhikarana raktaduShTau visheShaH (70-72) · Śloka 72

શૃઙ્ગાદ્યૈર્વા યથાદોષં દુષ્ટમેષાં હરેદસૃક્| પ્રદેહઃ સઘૃતૈઃ શ્રેષ્ઠઃ પદ્મકોશીરચન્દનૈઃ||૭૦|| દૂર્વામધુકમઞ્જિષ્ઠાકેસરૈર્વા ઘૃતાપ્લુતૈઃ| વટાદિસિદ્ધતૈલેન શતધૌતેન સર્પિષા||૭૧|| અભ્યઙ્ગઃ પયસા સેકઃ શસ્તશ્ચ મધુકામ્બુના| |૭૨|

Adhikarana atIsAre cikitsA (72-73) · Śloka 73

| પ્રાયેણોપહતાગ્નિત્વાત્સપિચ્છમતિસાર્યતે||૭૨|| તસ્યાતિસારગ્રહણીવિહિતં હિતમૌષધમ્| |૭૩|

Adhikarana shuShyato yakShmiNaH purISharakShaNam tatra hetuH (73-74) · Śloka 74

| પુરીષં યત્નતો રક્ષેચ્છુષ્યતો રાજયક્ષ્મિણઃ||૭૩|| સર્વધાતુક્ષયાર્તસ્ય બલં તસ્ય હિ વિડ્બલમ્| |૭૪|

Adhikarana mAMsamadyaprayogaH (74-76) · Śloka 76

| માંસમેવાશ્નતો યુક્ત્યા માર્દ્વીકં પિબતોઽનુ ચ||૭૪|| અવિધારિતવેગસ્ય યક્ષ્મા ન લભતેઽન્તરમ્| સુરાં સમણ્ડાં માર્દ્વીકમરિષ્ટાન્સીધુમાધવાન્||૭૫|| યથાર્હમનુપાનાર્થં પિબેન્માંસાનિ ભક્ષયન્| સ્રોતોવિબન્ધમોક્ષાર્થ બલૌજઃપુષ્ટયે ચ તત્||૭૬||

Adhikarana avagAhAdIni (77-78) · Śloka 78

સ્નેહક્ષીરામ્બુકોષ્ઠેષુ સ્વભ્યક્તમવગાહયેત્| ઉત્તીર્ણં મિશ્રકૈઃ સ્નેહૈર્ભૂયોઽભ્યક્તં સુખૈઃ કરૈઃ||૭૭|| મૃદ્ગીયાત્સુખમાસીનં સુખં ચોદ્વર્તયેત્પરમ્| |૭૮|

Adhikarana udvartanayogaH (78-81) · Śloka 81

| જીવન્તીં શતવીર્યાં ચ વિકસાં સપુનર્નવામ્||૭૮|| અશ્વગન્ધામપામાર્ગં તર્કારીં મધુકં બલામ્| વિદારીં સર્ષપાન્ કુષ્ઠં તણ્ડુલાનતસીફલમ્||૭૯|| માષાંસ્તિલાંશ્ચ કિણ્વં ચ સર્વમેકત્ર ચૂર્ણયેત્| યવચૂર્ણં ત્રિગુણિતં દધ્ના યુક્તં સમાક્ષિકમ્||૮૦|| એતદુદ્વર્તનં કાર્યં પુષ્ટિવર્ણબલપ્રદમ્| |૮૧|

Adhikarana snAnIyaM jalaM kalkaSca (81-82) · Śloka 82

| ગૌરસર્ષપકલ્કેન સ્નાનીયૌષધિભિશ્ચ સઃ||૮૧|| સ્નાયાદૃતુસુખૈસ્તોયૈર્જીવનીયોપસાધિતૈઃ| |૮૨|

Adhikarana anulepanAdIni (82) · Śloka 82

| ગન્ધમાલ્યાદિકાં ભૂષામલક્ષ્મીનાશનીં ભજેત્||૮૨||

Adhikarana suhRuddarshanAdIni (5) · Śloka 5

સુહૃદાં દર્શનં ગીતવાદિત્રોત્સવસંશ્રુતિઃ| બસ્તયઃ ક્ષીરસર્પીષિ મદ્યમાંસસુશીલતા||૮૩|| દૈવવ્યપાશ્રયં તત્તદથર્વોક્તં ચ પૂજિતમ્| ૮૩ ૧/૨| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિતસ્થાને રાજયક્ષ્માદિચિકિત્સિતં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ||૫||