Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1
অথাতঃ শ্বাসহিধ্মাচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| শ্বাসহিধ্মা যতস্তুল্যহেত্বাদ্যাঃ, সাধনং ততঃ| তুল্যমেব|১|
अथातः श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः, साधनं ततः| तुल्यमेव|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2
| তদার্থং চ পূর্বং স্বেদৈরুপাচরেত্||১|| স্নিগ্ধৈর্লবণতৈলাক্তং| |২|
| तदार्थं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्||१|| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3
কিমেবং সতি স্যাত্ ? ইত্যাহ তৈঃ খেষু গ্রথিতঃ কফঃ| সুলীনোঽপি বিলীনোঽস্য কোষ্ঠং প্রাপ্তঃ সুনির্হরঃ||২|| স্রোতসাং স্যান্মৃদুত্বং চ মরুতশ্চানুলোমতা| |৩|
किमेवं सति स्यात् ? इत्याह तैः ख़ेषु ग्रथितः कफः| सुलीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः||२|| स्रोतसां स्यान्मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5
| স্বিন্নং চ ভোজযেদন্নং স্নিগ্ধমানূপজৈ রসৈঃ||৩|| দধ্যুত্তরেণ বা, দদ্যাত্ততোঽস্মৈ বমনং মৃদু| বিশেষাত্কাসবমথুহৃদ্গ্রহস্বরসাদিনে||৪|| পিপ্পলীসৈন্ধবক্ষৌদ্রযুক্তং বাতাবিরোধি যত্| |৫|
| स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः||३|| दध्युत्तरेण वा, दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात्कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने||४|| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6
| নির্হৃতে সুখমাপ্ন্পোতি স কফে দুষ্টবিগ্রহে||৫|| স্রোতঃসু চ বিশুদ্ধেষু চরত্যবিহতোঽনিলঃ| |৬|
| निर्हृते सुख़माप्न्पोति स कफे दुष्टविग्रहे||५|| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7
| ধ্মানোদাবর্ততমকে মাতুলুঙ্গাম্লবেতসৈঃ||৬|| হিঙ্গুপীলুবিডৈর্যুক্তমন্নং স্যাদনুলোমনম্| সসৈন্ধবং ফালাম্লং বা কোষ্ণং দদ্যাদ্বিরেচনম্||৭||
| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः||६|| हिङ्गुपीलुबिडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फालाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9
স্রোতঃশুদ্ধ্যর্থং কিমেবং ক্রিযতে ? ইত্যাহ এতে হি কফসংরুদ্ধগতিপ্রাণপ্রকোপজাঃ| তস্মাত্তন্মার্গশুদ্ধ্যর্থমূর্ধ্বাধঃ শোধনং হিতম্||৮|| উদীর্যতে ভৃশতরং মার্গরোধাদ্বহজ্জলম্| যথা তথাঽনিলস্তস্য মার্গমস্মাদ্বিশোধযেত্||৯||
स्रोतःशुद्ध्यर्थं किमेवं क्रियते ? इत्याह एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्||८|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10
অশান্তৌ কৃতসংশুদ্ধের্ধূমৈর্লীনং মলং হরেত্| |১০|
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14
| হরিদ্রাপত্রমেরণ্ডমূলং লাক্ষাং মনঃশিলাম্||১০|| সদেবদার্বলং মাংসীং পিষ্ট্বা বর্তিং প্রকল্পযেত্| তাং ঘৃতাক্তাং পিবেদ্ধূমং যবান্ বা ঘৃতসংযুতান্||১১|| মধূচ্ছিষ্টং সর্জরসং ঘৃতং বা গুরু বাঽগুরু| চন্দনং বা তথা শৃঙ্গং বালান্বা স্নাব বা গবাম্||১২|| ঋক্ষগোধকুরঙ্গৈণচর্মশৃঙ্গখুরাণি বা| গুগ্গুলুং বা মনোহ্বাং বা শালিনির্যাসমেব বা||১৩|| শল্লকীং গুগ্গুলুং লোহং পদ্মকং বা ঘৃতাপ্লুতম্| |১৪|
| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||१०|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्||११|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वाऽगुरु| चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान्वा स्नाव वा गवाम्||१२|| ऋक्षगोधकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालिनिर्यासमेव वा||१३|| शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16
| অবশ্যং স্বেদনীযানামস্বেদ্যানামপি ক্ষণম্||১৪|| স্বেদযেত্সসিতাক্ষীরসুখোষ্ণস্নেহসেচনৈঃ| উত্কারিকোপনাহৈশ্চ স্বেদাধ্যাযোক্তভেষজৈঃ||১৫|| উরঃ কণ্ঠং চ মৃদুভিঃ| |১৬|
| अवश्यं स्वेदनीयानामस्वेद्यानामपि क्षणम्||१४|| स्वेदयेत्ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः||१५|| उरः कण्ठं च मृदुभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16
সামে ত্বামবিধিং চরেত্| |১৬|
सामे त्वामविधिं चरेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17
| অতিযোগোদ্ধতং বাতং দৃষ্ট্বা পবননাশনৈঃ||১৬|| স্নিগ্ধৈ রসাদ্যৈর্নাত্যুষ্ণৈরভ্যঙ্গৈশ্চ শমং নযেত্| |১৭|
| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः||१६|| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18
| অনুত্ক্লিষ্টকফাস্বিন্নদুর্বলানাং হি শোধনাত্||১৭|| বাযুর্লব্ধাস্পদো মর্ম সংশোষ্যাশু হরেদসূন্| কষাযলেহস্নেহাদ্যৈস্তেষাং সংশমযেদতঃ||১৮||
| अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्||१७|| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19
ক্ষীণক্ষতাতিসারাসৃক্পিত্তদাহানুবন্ধজান্| মধুরস্নিগ্ধশীতাদ্যৈর্হিধ্মাশ্বাসানুপাচরেত্||১৯||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20
কুলত্থদশমূলানাং ক্বাথে স্যুর্জাঙগলা রসাঃ| যূষাশ্চ|২০|
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङगला रसाः| यूषाश्च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22
| শিগ্রুবার্তাককাসঘ্নবৃষমূলকৈঃ||২০|| পল্লবৈর্নিম্বকুলকবৃহতীমাতুলুঙ্গজৈঃ| ব্যাঘ্রীদুরালভাশৃঙ্গীবিল্বমধ্যত্রিকণ্টকৈঃ||২১|| সামৃতাগ্নিকুলত্থৈশ্চ যূষঃ স্যাত্ক্বথিতৈর্জলে| তদ্বদ্রাস্নাবৃহত্যাদিবলামুদ্গৈঃ সচিত্রকৈঃ||২২||
| शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः||२०|| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः||२१|| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23
পেযা চ চিত্রকাজাজীশৃঙ্গীসৌবর্চলৈঃ কৃতা| দশমূলেন বা কাসশ্বাসহিধ্মারুজাপহা||২৩||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25
দশমূলশঠীরাস্নাভার্গীবিল্বর্দ্ধিপৌষ্করৈঃ| কুলীরশৃঙ্গীচপলাতামলক্যমৃতৌষধৈঃ||২৪|| পিবেত্কষাযং জীর্ণেঽস্মিন্ পেযাং তৈরেব সাধিতাম্| |২৫|
दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः||२४|| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26
| শালিষষ্টিকগোধূমযবমুদ্গকুলত্থভুক্||২৫|| কাসহৃদ্গ্রহপার্শ্বার্তিহিধ্মাশ্বাসপ্রশান্তযে| |২৬|
| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्||२५|| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27
| সক্তূন্ বাঽর্কাঙ্কুরক্ষীরভাবিতানাং সমাক্ষিকান্||২৬|| যবানাং দশমূলাদিনিষ্ক্বাথলুলিতান্ পিবেত্| |২৭|
| सक्तून् वाऽर्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्||२६|| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28
| অন্নে চ যোজযেত্ ক্ষারহিঙ্গ্বাজ্যবিডদাডিমান্||২৭|| সপৌষ্করশঠীব্যোষমাতুলুঙ্গাম্লবেতসান্| |২৮|
| अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यबिडदाडिमान्||२७|| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29
| দশমূলস্য বা ক্বাথমথবা দেবদারুণঃ||২৮|| পিবেদ্বা বারুণীমণ্ডং হিধ্মাশ্বাসী পিপাসিতঃ| |২৯|
| दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः||२८|| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30
| পিপ্পলীপিপ্পলীমূলপথ্যাজন্তুঘ্নচিত্রকৈঃ||২৯|| কল্কিতৈর্লেপিতে রূঢে নিঃক্ষিপেদ্ধৃতভাজনে| তক্রং মাসস্থিতং তদ্ধি দীপনং শ্বাসকাসজিত্||৩০||
| पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः||२९|| कल्कितैर्लेपिते रूढे निःक्षिपेद्धृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32
পাঠাং মধুরসাং দারু সরলং চ নিশি স্থিতম্| সুরামণ্ডেঽল্পলবণং পিবেত্প্রসৃতসম্মিতম্||৩১|| ভার্গীশুণ্ঠ্যো সুখাম্ভোভিঃ ক্ষারং বা মরিচান্বিতম্ স্বক্বাথপিষ্টাং লুলিতাং বাষ্পিকাং পাযযেত বা||৩২||
पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत्प्रसृतसम्मितम्||३१|| भार्गीशुण्ठ्यो सुख़ाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36
স্বরসঃ সপ্তপর্ণস্য পুষ্পাণাং বা শিশীষতঃ| হিধ্মাশ্বাসে মধুকণাযুক্তঃ পিত্তকফানুগে||৩৩|| উত্কারিকা তুগাকৃষ্ণামধূলীঘৃতনাগরৈঃ| পিত্তানুবন্ধে যোক্তব্যা, পবনে ত্বনুবন্ধিনি||৩৪|| শ্বাবিচ্ছশামিষকণাঘৃতশল্যকশোণীতৈঃ| সুবর্চলারসব্যোষসর্পির্ভিঃ সহিতং পযঃ||৩৫|| অনু শাল্যোদনং পেযং বাতপিত্তানুবন্ধিনি| চতুর্গুণাম্বুসিদ্ধং বা ছাগং সগুডনাগরম্||৩৬||
स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिशीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे||३३|| उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या, पवने त्वनुबन्धिनि||३४|| श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणीतैः| सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः||३५|| अनु शाल्योदनं पेयं वातपित्तानुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37
পিপ্পলীমূলমধুকগুডগোশ্বশকৃদ্রসান্| হিধ্মাভিষ্যন্দকাসঘ্নান্ লিহ্যান্মধুঘৃতান্বিতান্||৩৭||
पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकासघ्नान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43
গোগজাশ্ববরাহোষ্ট্রখরমেষাজবিড্রসম্| সমধ্বেকৈকশো লিহ্যাদ্বহুশ্লেষ্মাঽথবা পিবেত্||৩৮|| চতুষ্পাচ্চর্মরোমাস্থিখুরশৃঙ্গোদ্ভবাং মষীম্| তথৈব বাজিগন্ধাযা লিহ্যাচ্ছ্বাসী কফোল্বণঃ||৩৯|| শঠীপৌষ্করধাত্রীর্বা পৌষ্করং বা কণান্বিতম্| গৈরিকাঞ্জনকৃষ্ণা বা স্বরসং বা কপিত্থজম্||৪০|| রসেন বা কপিত্থস্য ধাত্রীসৈন্ধবপিপ্পলীঃ| ঘৃতক্ষৌদ্রেণ বা পথ্যাবিডঙ্গোষণপিপ্পলীঃ||৪১|| কোললাজামলদ্রাক্ষাপিপ্পলীনাগরাণি বা| গুডতৈলনিশাদ্রাক্ষাকণারাস্নোষণানি বা||৪২|| পিবেদ্রসাম্বুমদ্যাম্লৈর্লেহৌষধরজাংসি বা| |৪৩|
गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम्| समध्वेकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माऽथवा पिबेत्||३८|| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम्| तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः||३९|| शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्||४०|| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः||४१|| कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा||४२|| पिबेद्रसाम्बुमद्याम्लैर्लेहौषधरजांसि वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45
| জীবন্তীমুস্তসুরসত্বগেলাদ্বযপৌষ্করম্||৪৩|| চণ্ডাতামলকীলোহভার্গীনাগরবালকম্| কর্কটাখ্যাশঠীকৃষ্ণানাগকেসরচোরকম্||৪৪|| উপযুক্তং যথাকামং চূর্ণং দ্বিগুণশর্করম্| পার্শ্বরুগ্জ্বরকাসঘ্নং হিধ্মাশ্বাসহরং পরম্||৪৫||
| जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्||४३|| चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम्| कर्कटाख़्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम्||४४|| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46
শঠীতামলকীভার্ঙ্গীচণ্ডাবালকপৌষ্করম্| শর্করাষ্টগুণং চূর্ণং হিধ্মাশ্বাসহরং পরম্||৪৬||
शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47
তুল্যং গুডং নাগরং চ ভক্ষ্যেন্নাবযেত বা| |৪৭|
तुल्यं गुडं नागरं च भक्ष्येन्नावयेत वा| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50
| লশুনস্য পলাণ্ডোর্বা মূলং গৃঞ্জনকস্য বা||৪৭|| চন্দনাদ্বা রসং দদ্যান্নারীক্ষীরেণ নাবনম্| স্তন্যেন মক্ষিকাবিষ্ঠামলক্তকরসেন বা||৪৮|| সসৈন্ধবং ঘৃতাচ্ছং বা, সিদ্ধং স্তন্যেন বা ঘৃতম্| কল্কিতৈর্মধুরদ্রব্যৈস্তত্পিবেন্নাবযেত বা||৪৯|| সকৃদুষ্ণং সকৃচ্ছীতং ব্যত্যাসাত্ সসিতামধু| তদ্বত্পযস্তথা সিদ্ধমধোভাগৌষধৈর্ঘৃতম্||৫০||
| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा||४७|| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा||४८|| ससैन्धवं घृताच्छं वा, सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत्पिबेन्नावयेत वा||४९|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु| तद्वत्पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैर्घृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52
কণাসৌবর্চলক্ষারবযস্থাহিঙ্গুচোরকৈঃ| সকাযস্থৈর্ঘৃতং মস্তুদশমূলরসে পচেত্||৫১|| তত্পিবেজ্জীবনীযৈর্বা লিহ্যাত্সমধু সাধিতম্| |৫২|
कणासौवर्चलक्षारवयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्||५१|| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधु साधितम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55
| তেজোবত্যভযা কুষ্ঠং পিপ্পলী কটুরোহিণী||৫২|| ভূতীকং পৌষ্করং মূলং পলাশশ্চিত্রকঃ শঠী| পটুদ্বযং তামলকী জীবন্তী বিল্বপেশিকা||৫৩|| বচা পত্রং চ তালীসং কর্ষাংশৈস্তৈর্বিপাচযেত্| হিঙ্গুপাদৈর্ঘৃতপ্রস্থং পীতমাশু নিহন্তি তত্||৫৪|| শাখানিলার্শোগ্রহণীহিধ্মাহৃত্পার্শ্ববেদনাঃ| |৫৫|
| तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||५२|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका||५३|| वचा पत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्||५४|| शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56
| অর্ধাংশেন পিবেত্সর্পিঃ ক্ষারেণ পটুনাঽথবা||৫৫|| ধান্বন্তরং বৃষঘৃতং দাধিকং হপুষাদি বা| |৫৬|
| अर्धांशेन पिबेत्सर्पिः क्षारेण पटुनाऽथवा||५५|| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57
| শীতাম্বুসেকঃ সহসা ত্রাসবিক্ষেপভীশুচঃ||৫৬|| হর্ষের্ষ্যোচ্ছ্বাসরোধাশ্চ হিতং কীটৈশ্চ দংশনম্| |৫৭|
| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः||५६|| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59
এবং হিধ্মাশ্বাসানাং বিশেষেণ চিকিত্সামুক্ত্বা সামান্যেনাহ যত্কিঞ্চিত্কফবাতঘ্নমুষ্ণং বাতানুলোমনম্||৫৭|| তত্সেব্যং প্রাযশো যচ্চ সুতরাং মারুতাপহম্| |৫৯|
एवं हिध्माश्वासानां विशेषेण चिकित्सामुक्त्वा सामान्येनाह यत्किञ्चित्कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्||५७|| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59
কিমিত্যেবং ক্রিযতে ? ইত্যাহ- | সর্বেষাং বৃংহণে হ্যল্পঃ শক্যশ্চ প্রাযশো ভবেত্||৫৮|| নাত্যর্থং শমনেঽপাযো ভৃশোঽশক্যশ্চ কর্ষণে| শমনৈর্বৃংহণৈশ্চাতো ভূযিষ্ঠং তানুপাচরেত্||৫৯||
किमित्येवं क्रियते ? इत्याह- | सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्||५८|| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्षणे| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4
অধুনা কাসাদীনাং পঞ্চানামপ্যেষাং সামান্যেন চিকিত্সিতং বক্তুমাহ কাসশ্বাসক্ষযচ্ছর্দিহিধ্মাশ্চান্যোন্যভেষজৈঃ| ৫৯ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে শ্বাসহিধ্মাচিকিত্সিতং নাম চতুর্থোঽধ্যাযঃ||৪||
अधुना कासादीनां पञ्चानामप्येषां सामान्येन चिकित्सितं वक्तुमाह कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः| ५९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon