Adhikarana shvitrakRumicitsitAdhyAyaH shvitre shIghracikitsAyAhetuH (2-1) · Śloka 1
অথাতঃ শ্বিত্রকৃমিচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ|
ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ|
(গদ্যসূত্রে|২|
) কুষ্ঠাদপি বীভত্সং যচ্ছীঘ্রতরং চ যাত্যসাধ্যত্বম্|
শ্বিত্রমতস্তচ্ছান্ত্যৈ যতেত দীপ্তে যথা ভবনে||১||
View original
अथातः श्वित्रकृमिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) कुष्ठादपि बीभत्सं यच्छीघ्रतरं च यात्यसाध्यत्वम्|
श्वित्रमतस्तच्छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने||१||
Adhikarana shvitre pUrvaM saMshodhanaM shvitre virikte pipAsite ca peyA (2-3) · Śloka 3
সংশোধনং বিশেষাত্প্রযোজযেত্পূর্বমেব দেহস্য|
শ্বিত্রে স্রংসনমগ্র্যং মলযূরস ইষ্যতে সগুডঃ||২||
তং পীত্বাঽভ্যক্ততনুর্যথাবলং সূর্যপাদসন্তাপম্|
সেবেত নিরিক্ততনুস্ত্র্যহং পিপাসুঃ পিবেত্পেযাম্||৩||
View original
संशोधनं विशेषात्प्रयोजयेत्पूर्वमेव देहस्य|
श्वित्रे स्रंसनमग्र्यं मलयूरस इष्यते सगुडः||२||
तं पीत्वाऽभ्यक्ततनुर्यथाबलं सूर्यपादसन्तापम्|
सेवेत निरिक्ततनुस्त्र्यहं पिपासुः पिबेत्पेयाम्||३||
Adhikarana shvitre kaNTakena sPoTaBedanaM shvitre nistrutasPoTe malayvAdikvAthaH shvitre nistru pAlAshakShAraH (4-5) · Śloka 5
শ্বিত্রেঽঙ্গে স্ফোটা জাযন্তে কণ্টকেন তান্ভিন্দ্যাত্|
স্ফোটেষু নিঃস্রুতেষু প্রাতঃ প্রাতঃ পিবেত্ ত্রিদিনম্||৪||
মলযূমসনং প্রিযঙ্গূং শতপুষ্পাং চাম্ভসা সমুত্ক্বাথ্য|
পালাশং বা ক্ষারং যথাবলং ফাণিতোপেতম্||৫||
View original
श्वित्रेऽङ्गे स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान्भिन्द्यात्|
स्फोटेषु निःस्रुतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् त्रिदिनम्||४||
मलयूमसनं प्रियङ्गूं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य|
पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्||५||
Adhikarana shvitre sPoTodBave PalgvAdi kvAthAdi (6) · Śloka 6
ফল্গ্বক্ষবৃক্ষবল্কলনির্যূহেণেন্দুরাজিকাকল্কম্|
পীত্বোষ্ণস্থিতস্য জাতে স্ফোটে তক্রেণ ভোজনং নির্লবণম্||৬||
View original
फल्ग्वक्षवृक्षवल्कलनिर्यूहेणेन्दुराजिकाकल्कम्|
पीत्वोष्णस्थितस्य जाते स्फोटे तक्रेण भोजनं निर्लवणम्||६||
Adhikarana shvitre gomUtrAriShTam (7) · Śloka 7
গব্যং মূত্রং চিত্রকব্যোষযুক্তং সর্পিঃকুম্ভে স্থাপিতং ক্ষৌদ্রমিশ্রম্|
পক্ষাদূর্ধ্বং শ্বিত্রিণা পেযমেতত্ কার্যং চাস্মৈ কুষ্ঠদৃষ্টং বিধানম্||৭||
View original
गव्यं मूत्रं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे स्थापितं क्षौद्रमिश्रम्|
पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिणा पेयमेतत् कार्यं चास्मै कुष्ठदृष्टं विधानम्||७||
Adhikarana shvitre mArkavaM BuktvA bIjakaShRutaM dugdham (8) · Śloka 8
মার্কবমথবা স্বাদেদ্ভৃষ্ঠং তৈলেন লোহপাত্রস্থম্|
বীজকশৃতং চ দুগ্ধং তদনু পিবোচ্ছ্বিত্রনাশায||৮||
View original
मार्कवमथवा स्वादेद्भृष्ठं तैलेन लोहपात्रस्थम्|
बीजकशृतं च दुग्धं तदनु पिबोच्छ्वित्रनाशाय||८||
Adhikarana shvitre pUtIkapallavAdilepaH (9) · Śloka 9
পূতিকার্কব্যাধিঘাতস্নুহীনাং মুত্রে পিষ্টাঃ পল্লবা জাতিজাশ্চ|
ঘ্নন্ত্যালেপাচ্ছ্বিত্রদুর্নামদদ্রূ- পামাকোঠান্ দুষ্টনাডীব্রণাংশ্চ||৯||
View original
पूतिकार्कव्याधिघातस्नुहीनां मुत्रे पिष्टाः पल्लवा जातिजाश्च|
घ्नन्त्यालेपाच्छ्वित्रदुर्नामदद्रू- पामाकोठान् दुष्टनाडीव्रणांश्च||९||
Adhikarana shvitre dagdhadvIpicarmalepaH (10) · Śloka 10
দ্বৈপং দগ্ধং চর্ম মাতঙ্গজং বাশ্বিত্রে লেপস্তৈলযুক্তো বরিষ্ঠঃ|
|১০|
View original
द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वाश्वित्रे लेपस्तैलयुक्तो वरिष्ठः|
|१०|
Adhikarana shvitre pUtiH kITalepaH (10) · Śloka 10
|
পূতিঃকীটো রাজবৃক্ষোদ্ভবেন ক্ষারেণাক্তঃ শ্বিত্রমেকোঽপি হন্তি||১০||
View original
|
पूतिःकीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेकोऽपि हन्ति||१०||
Adhikarana shvitre BallAtakalepaH (11) · Śloka 11
রাত্রৌ গোমূত্রে বাসিতান্ জর্জরাঙ্গা- নহ্নি চ্ছাযাযাং শোষযেত্স্ফোটহেতূন্|
এবং বারাংস্ত্রীংস্তৈস্ততঃ শ্লক্ষ্ণপিষ্টৈঃ স্নুহ্যাঃ ক্ষীরেণ শ্বিত্রনাশায লেপঃ||১১||
View original
रात्रौ गोमूत्रे वासितान् जर्जराङ्गा- नह्नि च्छायायां शोषयेत्स्फोटहेतून्|
एवं वारांस्त्रींस्तैस्ततः श्लक्ष्णपिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्रनाशाय लेपः||११||
Adhikarana shvitre kRuShNasarpamaShIlepaH,shvitre mayUrapittalepaH shvitre dagdhahrIberalepaH (12) · Śloka 12
অক্ষতৈলদ্রুতা লেপঃ কৃষ্ণসর্পোদ্ভবা মষী|
শিখিপিত্তং তথা, দগ্ধং হ্রীবেরং বা তদাপ্লুতম্||১২||
View original
अक्षतैलद्रुता लेपः कृष्णसर्पोद्भवा मषी|
शिख़िपित्तं तथा, दग्धं ह्रीबेरं वा तदाप्लुतम्||१२||
Adhikarana shvitre savarNakaro bAkucIbIjAdilepaH (13) · Śloka 13
কুডবোঽবল্গুজবীজাদ্ধরিতালচতুর্থভাগসম্মিশ্রঃ|
মূত্রেণ গবাং পিষ্টঃ সবর্ণকরণং পরং শ্বিত্রে||১৩||
View original
कुडवोऽवल्गुजबीजाद्धरितालचतुर्थभागसम्मिश्रः|
मूत्रेण गवां पिष्टः सवर्णकरणं परं श्वित्रे||१३||
Adhikarana shvitre gajapurIShakShArAdilepaH (14-15) · Śloka 15
ক্ষারে সুদগ্ধে গজলিণ্ডজে চ গজস্য মূত্রেণ পরিস্রুতে চ|
দ্রোণপ্রমাণে দশভাগযুক্তং দত্ত্বা পচেদ্বীজমবল্গুজানাম্||১৪||
শ্বিত্রং জযেচ্চিক্কণতাং গতেন তেন প্রলিম্পন্ বহুশঃ প্রঘৃষ্টম্|
কুষ্ঠং মষং বা তিলকালকং বা যদ্বা ব্রণে স্যাদধিমাংসজাতম্||১৫||
View original
क्षारे सुदग्धे गजलिण्डजे च गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च|
द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजमवल्गुजानाम्||१४||
श्वित्रं जयेच्चिक्कणतां गतेन तेन प्रलिम्पन् बहुशः प्रघृष्टम्|
कुष्ठं मषं वा तिलकालकं वा यद्वा व्रणे स्यादधिमांसजातम्||१५||
Adhikarana shvitre BallAtakAdilepaH (16-17) · Śloka 17
ভল্লাতকং দ্বীপিসুধার্কমূলং গুঞ্জাফলং ত্র্যূষণশঙ্খচূর্ণম্|
তুত্থং সকুষ্ঠং লবণানি পঞ্চ ক্ষারদ্বযং লাঙ্গলিকাং চ পক্ত্বা||১৬||
স্নুগর্কদুগ্ধে ঘনমাযসস্থং শলকযা তদ্বিদধীত লেপম্|
কুষ্ঠে কিলাসে তিলকালকেষু মষেষু দুর্নামসু চর্মকীলে||১৭||
View original
भल्लातकं द्वीपिसुधार्कमूलं गुञ्जाफलं त्र्यूषणशङ्खचूर्णम्|
तुत्थं सकुष्ठं लवणानि पञ्च क्षारद्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा||१६||
स्नुगर्कदुग्धे घनमायसस्थं शलकया तद्विदधीत लेपम्|
कुष्ठे किलासे तिलकालकेषु मषेषु दुर्नामसु चर्मकीले||१७||
Adhikarana shvitre kShINapApasya shuddhayAdiBiH shvitraprashamaH (18-1) · Śloka 1
শুদ্ধ্যা শোণিতমোক্ষৈর্বিরূক্ষণৈর্ভক্ষণৈশ্চ সক্তূনাম্|
শ্বিত্রং কস্যচিদেব প্রশাম্যতি ক্ষীণপাপস্য||১৮||
ইতি শ্বিত্রচিকিত্সিতম্||১||
View original
शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्|
श्वित्रं कस्यचिदेव प्रशाम्यति क्षीणपापस्य||१८||
इति श्वित्रचिकित्सितम्||१||
Adhikarana kRumiShu snehasvedapUrvakaH surasAdigaNakvAthabastiH, tatastrivRutkalkavirecanam, tataH kaTvAdi kaShAyaiH pariShecanam, tato viDa~ggatailenAnu vAsanam (19-23) · Śloka 23
অথ কৃমিচিকিত্সিতম্|
স্নিগ্ধস্বিন্নে গুডক্ষীরমত্স্যাদ্যৈঃ কৃমিণোদরে|
উত্ক্লেশিতকৃমিকফে শর্বরীং তাং সুখোষিতে||১৯||
সুরসাদিগণং মূত্রে ক্বাথযিত্বাঽর্ধবারিণি|
তং কষাযং কণাগালকৃমিজিত্কল্কযোজিতম্||২০||
সতৈলস্বর্জিকাক্ষারং যুঞ্জ্যাদ্বস্তিং ততোঽহনি|
তস্মিন্নেব নিরূঢং তং পাযযেত বিরেচনম্||২১||
ত্রিবৃত্কল্কং ফলকণাকষাযালোডিতং ততঃ|
ঊর্ধ্বাধঃশোধিতে কুর্যাত্পঞ্চকোলযুতং ক্রমম্||২২||
কটুতিক্তকষাযাণাং কষাযৈঃ পরিষেচনম্|
কালে বিডঙ্গতৈলেন ততস্তমনুবাসযেত্||২৩||
View original
अथ कृमिचिकित्सितम्|
स्निग्धस्विन्ने गुडक्षीरमत्स्याद्यैः कृमिणोदरे|
उत्क्लेशितकृमिकफे शर्वरीं तां सुख़ोषिते||१९||
सुरसादिगणं मूत्रे क्वाथयित्वाऽर्धवारिणि|
तं कषायं कणागालकृमिजित्कल्कयोजितम्||२०||
सतैलस्वर्जिकाक्षारं युञ्ज्याद्वस्तिं ततोऽहनि|
तस्मिन्नेव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्||२१||
त्रिवृत्कल्कं फलकणाकषायालोडितं ततः|
ऊर्ध्वाधःशोधिते कुर्यात्पञ्चकोलयुतं क्रमम्||२२||
कटुतिक्तकषायाणां कषायैः परिषेचनम्|
काले विडङ्गतैलेन ततस्तमनुवासयेत्||२३||
Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu shiroroganiShedhoktamanupraBUtatiktakAdiBojanam (24) · Śloka 24
শিরোরোগনিষেধোক্তমাচরেন্মূর্ধগেষ্বনু|
উদ্রিক্ততিক্তকটুকমল্পস্নেহং চ ভোজনম্||২৪||
View original
शिरोरोगनिषेधोक्तमाचरेन्मूर्धगेष्वनु|
उद्रिक्ततिक्तकटुकमल्पस्नेहं च भोजनम्||२४||
Adhikarana kRumiShu takrasAdhitA yavAgUH (25) · Śloka 25
বিডঙ্গকৃষ্ণামরিচপিপ্পলীমূলশিগ্রুভিঃ|
পিবেত্সস্বর্জিকাক্ষারৈর্যবাগূং তক্রসাধিতম্||২৫||
View original
विडङ्गकृष्णामरिचपिप्पलीमूलशिग्रुभिः|
पिबेत्सस्वर्जिकाक्षारैर्यवागूं तक्रसाधितम्||२५||
Adhikarana kRumiShu shirIShAdInAM pRuthagrasAH (26-27) · Śloka 27
রসং শিরীষকিণিহীপারিভদ্রককেম্বুকাত্|
পলাশবীজপত্তরপূতিকাদ্বা পৃথক্ পিবেত্||২৬||
সক্ষৌদ্রং, সুরসাদীন্ বা লিহ্যাত্ক্ষৌদ্রযুতান্ পৃথক্|
|২৭|
View original
रसं शिरीषकिणिहीपारिभद्रककेम्बुकात्|
पलाशबीजपत्तरपूतिकाद्वा पृथक् पिबेत्||२६||
सक्षौद्रं, सुरसादीन् वा लिह्यात्क्षौद्रयुतान् पृथक्|
|२७|
Adhikarana kRumiShu ashvaviTcUrNam (27-28) · Śloka 28
|
শতকৃত্বোঽশ্ববিট্চূর্ণং বিডঙ্গক্বাথভাবিতম্||২৭||
কৃমিমান্ মধুনা লিহ্যাদ্ভাবিতং বা বরারসৈঃ|
|২৮|
View original
|
शतकृत्वोऽश्वविट्चूर्णं विडङ्गक्वाथभावितम्||२७||
कृमिमान् मधुना लिह्याद्भावितं वा वरारसैः|
|२८|
Adhikarana kRumiShu tasya pradhamanaM ca (28) · Śloka 28
|
শিরোগতেষু কৃমিষু চূর্ণং প্রধমনং চ তত্||২৮||
View original
|
शिरोगतेषु कृमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्||२८||
Adhikarana kRumiShu AkhuparNIpallavAdipUpalikA (29-30) · Śloka 30
আখুকর্ণীকিসলযৈঃ সুপিষ্টৈঃ পিষ্টমিশ্রিতৈঃ|
পক্ত্বা পূপলিকাং খাদেদ্ধান্যাম্লং চ পিবেদনু||২৯||
সপঞ্চকোললবণমসান্দ্র তক্রমেব বা|
|৩০|
View original
आख़ुकर्णीकिसलयैः सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः|
पक्त्वा पूपलिकां ख़ादेद्धान्याम्लं च पिबेदनु||२९||
सपञ्चकोललवणमसान्द्र तक्रमेव वा|
|३०|
Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu tadanu dhAnyAmlaM takraM vA kRumiShu mUrdhaviD~ggacUrNamishrABakShyAH (30-31) · Śloka 31
|
নীপমার্কবনির্গুণ্ডীপল্লবেষ্বপ্যযং বিধিঃ||৩০||
বিডঙ্গচূর্ণমিশ্রৈর্বা পিষ্টৈর্ভক্ষ্যান্ প্রকল্পযেত্|
|৩১|
View original
|
नीपमार्कवनिर्गुण्डीपल्लवेष्वप्ययं विधिः||३०||
विडङ्गचूर्णमिश्रैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यान् प्रकल्पयेत्|
|३१|
Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu pAne bastau ca ArUShkaraM tailam (31-32) · Śloka 32
|
বিডঙ্গতণ্ডুলৈর্যুক্তমর্ধাংশৈরাতপে স্থিতম্||৩১||
দিনমারুষ্করং তৈলং পানে বস্তৌ চ যোজযেত্|
সুরাহ্বসরলস্নেহং পৃথগেবং চ কল্পযেত্||৩২||
View original
|
विडङ्गतण्डुलैर्युक्तमर्धांशैरातपे स्थितम्||३१||
दिनमारुष्करं तैलं पाने बस्तौ च योजयेत्|
सुराह्वसरलस्नेहं पृथगेवं च कल्पयेत्||३२||
Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu surAhvasaralayoH snehau kRumiShu purIShajeShu basti virecane (33) · Śloka 33
পুরীষজেষু সুতরাং দদ্যাদ্বস্তিবিরেচনে|
|৩৩|
View original
पुरीषजेषु सुतरां दद्याद्बस्तिविरेचने|
|३३|
Adhikarana kRumiShu kaPajeShu nasyaM vamanaM shamanaM ca (33) · Śloka 33
|
শিরোবিরেকং বমনং শমনং কফজন্মসু||৩৩||
View original
|
शिरोविरेकं वमनं शमनं कफजन्मसु||३३||
Adhikarana kRumiShu raktajeShu kuShThcikitstoktAkriyA (34) · Śloka 34
রক্তজানাং প্রতীকারং কুর্যাত্কুষ্ঠচিকিত্সিতাত্|
|৩৪|
View original
रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात्कुष्ठचिकित्सितात्|
|३४|
Adhikarana kRumiShu romaBojiShu indraluptavidhiH (34) · Śloka 34
|
ইন্দ্রলুপ্তবিধিশ্চাত্র বিধেযো রোমভোজিষু||৩৪||
View original
|
इन्द्रलुप्तविधिश्चात्र विधेयो रोमभोजिषु||३४||
Adhikarana kRumiShu kShIrAdIni varjyAni (20) · Śloka 20
ক্ষীরাণি মাংসানি ঘৃতং গুডং চ দধীনি শাকানি চ পর্ণবন্তি|
সমাসতোঽম্লান্মধুরান্ রসাংশ্চ কৃমীন্ জিহাসুঃ পরিবর্জযেত্||৩৫||
ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে শ্বিত্রকৃমিচিকিত্সিতং নাম বিংশোঽধ্যাযঃ||২০||
View original
क्षीराणि मांसानि घृतं गुडं च दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति|
समासतोऽम्लान्मधुरान् रसांश्च कृमीन् जिहासुः परिवर्जयेत्||३५||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वित्रकृमिचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः||२०||