Adhikarana vamanavirecanavyApatsiddhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతో వమనవిరేచనవ్యాపత్సిద్ధిం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)|2|
अथातो वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेदयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya pratikUlA gatiH (1-2) · Śloka 2
వమనం మృదుకోష్ఠేన క్షుద్వతాఽల్పకఫేన వా| అతితీక్ష్ణహిమస్తోకమజీర్ణే దుర్బలేన వా||1|| పీతం ప్రయాత్యధస్తస్మిన్నిష్టహానిర్మలోదయః| వామయేత్తం పునః స్నిగ్ధం స్మరన్ పూర్వమతిక్రమం||2||
वमनं मृदुकोष्ठेन क्षुद्वताऽल्पकफेन वा| अतितीक्ष्णहिमस्तोकमजीर्णे दुर्बलेन वा||१|| पीतं प्रयात्यधस्तस्मिन्निष्टहानिर्मलोदयः| वामयेत्तं पुनः स्निग्धं स्मरन् पूर्वमतिक्रमम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasya pratikUlA gatiH (3-5) · Śloka 5
అజీర్ణినః శ్లేష్మవతో వ్రజత్యూర్ధ్వం విరేచనం| అతితీక్ష్ణోష్ణలవణమహృద్యమతిభూరి వా||3|| తత్ర పూర్వోదితా వ్యాపత్సిద్ధిశ్చ, న తథాఽపి చేత్| ఆశయే తిష్ఠతి తతస్తృతీయం నావచారయేత్||4|| అన్యత్ర సాత్మ్యాద్ధృద్యాద్వా భేషజాన్నిరపాయతః| |5|
अजीर्णिनः श्लेष्मवतो व्रजत्यूर्ध्वं विरेचनम्| अतितीक्ष्णोष्णलवणमहृद्यमतिभूरि वा||३|| तत्र पूर्वोदिता व्यापत्सिद्धिश्च, न तथाऽपि चेत्| आशये तिष्ठति ततस्तृतीयं नावचारयेत्||४|| अन्यत्र सात्म्याद्धृद्याद्वा भेषजान्निरपायतः| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grathitatvapAkagauravANi (5-8) · Śloka 8
| అస్నిగ్ధస్విన్నదేహస్య పురాణం రూక్షమౌషధం||5|| దోషానుత్క్లేశ్య నిర్హర్తుమశక్తం జనయేద్గదాన్| విభ్రంశం శ్వయథుం హిధ్మాం తమసో దర్శనం తృషం||6|| పిండీకోద్వేష్టనం కండూమూర్వోః సాదం వివర్ణతాం| స్నిగ్ధస్విన్నస్య వాఽత్యల్పం దీప్తాగ్నేర్జీర్ణమౌషధం||7|| శీతైర్వా స్తబ్ధమామే వా సముత్క్లేశ్యాహరన్మలాన్| తానేవ జనయేద్రోగానయోగః సర్వ ఏవ సః||8||
| अस्निग्धस्विन्नदेहस्य पुराणं रूक्षमौषधम्||५|| दोषानुत्क्लेश्य निर्हर्तुमशक्तं जनयेद्गदान्| विभ्रंशं श्वयथुं हिध्मां तमसो दर्शनं तृषम्||६|| पिण्डीकोद्वेष्टनं कण्डूमूर्वोः सादं विवर्णताम्| स्निग्धस्विन्नस्य वाऽत्यल्पं दीप्ताग्नेर्जीर्णमौषधम्||७|| शीतैर्वा स्तब्धमामे वा समुत्क्लेश्याहरन्मलान्| तानेव जनयेद्रोगानयोगः सर्व एव सः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM pratIkAraH (9-10) · Śloka 10
తం తైలలవణాభ్యక్తం స్విన్నం ప్రస్తరసంకరైః| నిరూఢం జాంగలరసైర్భోజయిత్వాఽనువాసయేత్||9|| ఫలమాగధికాదారుసిద్ధతైలేన మాత్రయా| స్నిగ్ధం వాతహరైః స్నేహైః పునస్తీక్ష్ణేన శోధయేత్||10||
तं तैललवणाभ्यक्तं स्विन्नं प्रस्तरसङ्करैः| निरूढं जाङ्गलरसैर्भोजयित्वाऽनुवासयेत्||९|| फलमागधिकादारुसिद्धतैलेन मात्रया| स्निग्धं वातहरैः स्नेहैः पुनस्तीक्ष्णेन शोधयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSholkeshabhRushAdhmAne, tayoH pratIkAraH (11-14) · Śloka 14
బహుదోషస్య రూక్షస్య మందాగ్నేరల్పమౌషధం| సోదావర్తస్య చోత్క్లేశ్య దోషాన్ మార్గాన్ నిరుధ్య తైః||11|| భృశమాధ్మాపయేన్నాభిం పృష్ఠపార్శ్వశిరోరుజం| శ్వాసం విణ్మూత్రవాతనాం సంగం కుర్యాచ్చ దారుణం||12|| అభ్యంగస్వేదవర్త్యాది సనిరూహానువాసనం| ఉదావర్తహరం సర్వం కర్మాధ్మాతస్య శస్యతే||13|| పంచమూలయవక్షారవచాభూతికసైంధవైః| యవాగూః సుకృతా శూలవిబంధానాహనాశనీ||14||
बहुदोषस्य रूक्षस्य मन्दाग्नेरल्पमौषधम्| सोदावर्तस्य चोत्क्लेश्य दोषान् मार्गान् निरुध्य तैः||११|| भृशमाध्मापयेन्नाभिं पृष्ठपार्श्वशिरोरुजम्| श्वासं विण्मूत्रवातनां सङ्गं कुर्याच्च दारुणम्||१२|| अभ्यङ्गस्वेदवर्त्यादि सनिरूहानुवासनम्| उदावर्तहरं सर्वं कर्माध्मातस्य शस्यते||१३|| पञ्चमूलयवक्षारवचाभूतिकसैन्धवैः| यवागूः सुकृता शूलविबन्धानाहनाशनी||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhikAditraye BeShajam (15-16) · Śloka 16
పిపలీదాడిమక్షారహింగుశుంఠ్యమ్లవేతసాన్| ససైంధవాన్ పిబేన్మద్యైః సర్పిషోష్ణోదకేన వా||15|| ప్రవాహికాపరిస్రావవేదనాపరికర్తనే| |16|
पिपलीदाडिमक्षारहिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसान्| ससैन्धवान् पिबेन्मद्यैः सर्पिषोष्णोदकेन वा||१५|| प्रवाहिकापरिस्राववेदनापरिकर्तने| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudgrahaH (16-21) · Śloka 21
| పీతౌషధస్య వేగానాం నిగ్రహాన్మారుతాదయః||16|| కుపితా హృదయం గత్వా ఘోరం కుర్వంతి హృద్గ్రహం| హిధ్మాపార్శ్వరుజాకాసదైన్యలాలాక్షివిభ్రమైః||17|| జిహ్వాం ఖాదతి నిఃసంజ్ఞో దంతాన్ కటకటాయయన్| న గచ్ఛేద్విభ్రమం తత్ర వామయేదాశు తం భిషక్||18|| మధురైః పిత్తమూర్చ్ఛార్తం కటుభిః కఫమూర్చ్ఛితం| పాచనీయైస్తతశ్వాస్య దోషశేషం విపాచయేత్||19|| కాయాగ్నిం చ బలం చాస్య క్రమేణాభిప్రవర్ధయేత్| |20| ఘ్|21|
| पीतौषधस्य वेगानां निग्रहान्मारुतादयः||१६|| कुपिता हृदयं गत्वा घोरं कुर्वन्ति हृद्ग्रहम्| हिध्मापार्श्वरुजाकासदैन्यलालाक्षिविभ्रमैः||१७|| जिह्वां खादति निःसंज्ञो दन्तान् कटकटाययन्| न गच्छेद्विभ्रमं तत्र वामयेदाशु तं भिषक्||१८|| मधुरैः पित्तमूर्च्छार्तं कटुभिः कफमूर्च्छितम्| पाचनीयैस्ततश्वास्य दोषशेषं विपाचयेत्||१९|| कायाग्निं च बलं चास्य क्रमेणाभिप्रवर्धयेत्| |२०| घ्|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudgrahe bheShajam, hRudgrahavisheShebheShajam (20-21) · Śloka 21
| పవనేనాతివమతో హృదయం యస్య పీడ్యతే||20|| తస్మై స్నిగ్ధామ్లలవణాన్ దద్యాత్పిత్తకఫేఽన్యథా| |21|
| पवनेनातिवमतो हृदयं यस्य पीड्यते||२०|| तस्मै स्निग्धाम्ललवणान् दद्यात्पित्तकफेऽन्यथा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagAtraparigrahastadbheShajaM ca (21-23) · Śloka 23
| పీతౌషధస్య వేగానాం నిగ్రహేణ కఫేన వా||21|| రుద్ధోఽతి వా విశుద్ధస్య గృహ్ణాత్యంగాని మారుతః| స్తంభవేపథునిస్తోదసాదోద్వేష్టార్తిభేదనైః||22|| తత్ర వాతహరం సర్వం స్నేహస్వేదాది శస్యతే| |23|
| पीतौषधस्य वेगानां निग्रहेण कफेन वा||२१|| रुद्धोऽति वा विशुद्धस्य गृह्णात्यङ्गानि मारुतः| स्तम्भवेपथुनिस्तोदसादोद्वेष्टार्तिभेदनैः||२२|| तत्र वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि शस्यते| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtusravastadbheShajaM ca (23-26) · Śloka 26
| బహుతీక్ష్ణం క్షుధార్తస్య మృదుకోష్ఠస్య భేషజం||23|| హృత్వాఽఽశు విట్పిత్తకఫాన్ ధాతూనాస్రావయేద్ద్రవాన్| తత్రాతియోగే మధురైః శేషమౌషధముల్లిఖేత్||24|| యోజ్యోఽతి వమనే రేకో విరేకే వమనం మృదు| పరిషేకావగాహాద్యైః సుశీతైః స్తంభయేచ్చ తం||25|| అంజనం చందనోశీరమజాసృక్శర్కరోదకం| లాజచూర్ణైః పిబేన్మంథమతియోగహరం పరం||26||
| बहुतीक्ष्णं क्षुधार्तस्य मृदुकोष्ठस्य भेषजम्||२३|| हृत्वाऽऽशु विट्पित्तकफान् धातूनास्रावयेद्द्रवान्| तत्रातियोगे मधुरैः शेषमौषधमुल्लिखेत्||२४|| योज्योऽति वमने रेको विरेके वमनं मृदु| परिषेकावगाहाद्यैः सुशीतैः स्तम्भयेच्च तम्||२५|| अञ्जनं चन्दनोशीरमजासृक्शर्करोदकम्| लाजचूर्णैः पिबेन्मन्थमतियोगहरं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAtiyoge visheShaH (27-28) · Śloka 28
వమనస్యాతియోగే తు శీతాంబుపరిషేచితః| పిబేత్ఫలరసైర్మంథం సఘృతక్షౌద్రశర్కరం||27|| సోద్గారాయాం భృశం ఛర్ద్యాం మూర్వాయా ధాన్యముస్తయోః| సమధూకాంజనం చూర్ణం లేహయేన్మధుసంయుతం||28||
वमनस्यातियोगे तु शीताम्बुपरिषेचितः| पिबेत्फलरसैर्मन्थं सघृतक्षौद्रशर्करम्||२७|| सोद्गारायां भृशं छर्द्यां मूर्वाया धान्यमुस्तयोः| समधूकाञ्जनं चूर्णं लेहयेन्मधुसंयुतम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaBaiShajyAtiyoge vyApat tadBeShajaM ca (29-38) · Śloka 38
వమతోఽంతః ప్రవిష్టాయాం జిహ్వాయాం కవలగ్రహాః| స్నిగ్ధామ్లలవణా హృద్యా యూషమాంసరసా హితాః||29|| ఫలాన్యమ్లాని ఖాదేయుస్తస్య చాన్యేఽగ్రతో నరాః| నిఃసృతాం తు తిలద్రాక్షాకల్కలిప్తాం ప్రవేశయేత్||30|| వాగ్గ్రహానిలరోగేషు ఘృతమాంసోపసాధితాం| యవాగూం తనుకాం దద్యాత్స్నేహస్వేదౌ చ కాలవిత్||31|| అతియోగాచ్చ భైషజ్యం జీవం హరతి శోణితం| తజ్జీవాదానమిత్యుక్తమాదత్తే జీవితం యతః||32|| శునే కాకాయ వా దద్యాత్తేనాన్నమసృజా సహ| భుక్తేఽభుక్తే వదేజ్జీవం పిత్తం వా భేషజేరితం||33|| శుక్లం వా భావితం వస్త్రమావానం కోష్ణవారిణా| ప్రక్షాలితం వివర్ణం స్యాత్పిత్తే శుద్ధం తు శోణితే||34|| తృష్ణామూర్చ్ఛామదార్తస్య కుర్యాదామరణాత్క్రియాం| రక్తపిత్తాతిసారఘ్నీం తస్యాశు ప్రాణరక్షణీం||35|| మృగగోమహిషాజానాం సద్యస్కం జీవతామసృక్| పిబేజ్జీవాభిసంధానం జీవం తద్ధ్యాశు గచ్ఛతి||36|| తదేవ దర్భమృదితం రక్తం బస్తౌ నిషేచయేత్| శ్యామాకాశ్మర్యమధుకదూర్వోశీరైః శృతం పయః||37|| ఘృతమండాంజనయుతం బస్తిం వా యోజయేద్ధిమం| పిచ్ఛాబస్తిం సుశీతం వా ఘృతమండానువాసనం||38||
वमतोऽन्तः प्रविष्टायां जिह्वायां कवलग्रहाः| स्निग्धाम्ललवणा हृद्या यूषमांसरसा हिताः||२९|| फलान्यम्लानि खादेयुस्तस्य चान्येऽग्रतो नराः| निःसृतां तु तिलद्राक्षाकल्कलिप्तां प्रवेशयेत्||३०|| वाग्ग्रहानिलरोगेषु घृतमांसोपसाधिताम्| यवागूं तनुकां दद्यात्स्नेहस्वेदौ च कालवित्||३१|| अतियोगाच्च भैषज्यं जीवं हरति शोणितम्| तज्जीवादानमित्युक्तमादत्ते जीवितं यतः||३२|| शुने काकाय वा दद्यात्तेनान्नमसृजा सह| भुक्तेऽभुक्ते वदेज्जीवं पित्तं वा भेषजेरितम्||३३|| शुक्लं वा भावितं वस्त्रमावानं कोष्णवारिणा| प्रक्षालितं विवर्णं स्यात्पित्ते शुद्धं तु शोणिते||३४|| तृष्णामूर्च्छामदार्तस्य कुर्यादामरणात्क्रियाम्| रक्तपित्तातिसारघ्नीं तस्याशु प्राणरक्षणीम्||३५|| मृगगोमहिषाजानां सद्यस्कं जीवतामसृक्| पिबेज्जीवाभिसन्धानं जीवं तद्ध्याशु गच्छति||३६|| तदेव दर्भमृदितं रक्तं बस्तौ निषेचयेत्| श्यामाकाश्मर्यमधुकदूर्वोशीरैः शृतं पयः||३७|| घृतमण्डाञ्जनयुतं बस्तिं वा योजयेद्धिमम्| पिच्छाबस्तिं सुशीतं वा घृतमण्डानुवासनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudaBraMshe stamBanam (39) · Śloka 39
అస్యామప్యతియోగోద్భవాయామవస్థాయాం గుదభ్రంశః సంభావ్యత ఇత్యాహ- గుదం భ్రష్టం కషాయైశ్చ స్తంభయిత్వా ప్రవేశయేత్| |39|
अस्यामप्यतियोगोद्भवायामवस्थायां गुदभ्रंशः सम्भाव्यत इत्याह- गुदं भ्रष्टं कषायैश्च स्तम्भयित्वा प्रवेशयेत्| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visaMj~jasya sAmavedAdishravaNam (3) · Śloka 3
| విసంజ్ఞం శ్రావయేత్సామవేణుగీతాదినిస్వనం||39|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితా- యామష్టాంగహృదయసంహితాయాం పంచమే కల్పసిద్ధి- స్థానే వమనవిరేచనవ్యాపత్సిద్ధిర్నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
| विसंज्ञं श्रावयेत्सामवेणुगीतादिनिस्वनम्||३९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धि- स्थाने वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon