Adhikarana virecanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
അഥാതോ വിരേചനകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨||
View original
अथातो विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
2. virēcanakalpādhyāyaḥ
Adhikarana trivRucchyAmayoH kalpaH trivRuto guNAshca (1) · Śloka 1
അഥ ത്രിവൃച്ഛ്യാമയോഃ കല്പഃ| കഷായമധുരാ രൂക്ഷാ വിപാകേ കടുകാ ത്രിവൃത്| കഫപിത്തപ്രശമനീ രൌക്ഷ്യാച്ചാനിലകോപനീ||൧||
View original
अथ त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः| कषायमधुरा रूक्षा विपाके कटुका त्रिवृत्| कफपित्तप्रशमनी रौक्ष्याच्चानिलकोपनी||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutaH saMyogAdikRutA guNAH (2) · Śloka 2
സേദാനീമൌഷധൈര്യുക്താ വാതപിത്തകഫാപഹൈഃ| കല്പവൈശേഷ്യമാസാദ്യ ജായതേ സര്വരോഗജിത്||൨||
View original
सेदानीमौषधैर्युक्ता वातपित्तकफापहैः| कल्पवैशेष्यमासाद्य जायते सर्वरोगजित्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRuto Bedadvayam (3) · Śloka 3
ദ്വിധാ ഖ്യാതം ച തന്മൂലം ശ്യാമം ശ്യാമാऽരുണം ത്രിവൃത്| |൩|
View original
द्विधा ख्यातं च तन्मूलं श्यामं श्यामाऽरुणं त्रिवृत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUNasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| ത്രിവൃദാഖ്യം വരതരം നിരപായം സുഖം തയോഃ||൩|| സുകുമാരേ ശിശൌ വൃദ്ധേ മൃദുകോഷ്ഠേ ച തദ്ധിതമ്| |൪|
View original
| त्रिवृदाख्यं वरतरं निरपायं सुखं तयोः||३|| सुकुमारे शिशौ वृद्धे मृदुकोष्ठे च तद्धितम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAmasya viShayaH (4-5) · Śloka 5
സാപായത്വേ വിശേഷേണ ഹേതുമാഹ | മൂര്ച്ഛാസമ്മോഹഹൃത്കണ്ഠകഷണക്ഷണനപ്രദമ്||൪|| ശ്യാമം തീക്ഷ്ണാശുകാരിത്വാദതസ്തദപി ശസ്യതേ| ക്രൂരേ കോഷ്ഠേ ബഹൌ ദോഷേ ക്ലേശക്ഷമിണി ചാതുരേ||൫||
View original
सापायत्वे विशेषेण हेतुमाह | मूर्च्छासम्मोहहृत्कण्ठकषणक्षणनप्रदम्||४|| श्यामं तीक्ष्णाशुकारित्वादतस्तदपि शस्यते| क्रूरे कोष्ठे बहौ दोषे क्लेशक्षमिणि चातुरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNavidhiH (6) · Śloka 6
ഗമ്ഭീരാനുഗതം ശ്ലക്ഷ്ണമതിര്യഗ്വിസൃതം ച യത്| ഗൃഹീത്വാ വിസൃജേത്കാഷ്ഠം ത്വചം ശുഷ്കാം നിധാപയേത്||൬||
View original
गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमतिर्यग्विसृतं च यत्| गृहीत्वा विसृजेत्काष्ठं त्वचं शुष्कां निधापयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaroge virecanayogaH (7) · Śloka 7
അഥ കാലേ തതശ്ചൂര്ണം കിഞ്ചിന്നാഗരസൈന്ധവമ്| വാതാമയേ പിബേദമ്ലൈഃ|൭|
View original
अथ काले ततश्चूर्णं किञ्चिन्नागरसैन्धवम्| वातामये पिबेदम्लैः|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaroge virecanayogaH (7-8) · Śloka 8
| പൈത്തേ സാജ്യസിതാമധു||൭|| ക്ഷീരദ്രാക്ഷേക്ഷുകാശ്മര്യസ്വാദുസ്കന്ധവരാരസൈഃ| |൮|
View original
| पैत्ते साज्यसितामधु||७|| क्षीरद्राक्षेक्षुकाश्मर्यस्वादुस्कन्धवरारसैः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaParoge virecanayogaH (8-9) · Śloka 9
| കഫാമയേ പീലുരസമൂത്രമദ്യാമ്ലകാഞ്ജികൈഃ||൮|| പഞ്ചകോലാദിചൂര്ണൈശ്ച യുക്ത്യാ യുക്തം കഫാപഹൈഃ| |൯|
View original
| कफामये पीलुरसमूत्रमद्याम्लकाञ्जिकैः||८|| पञ्चकोलादिचूर्णैश्च युक्त्या युक्तं कफापहैः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudyo virecanayogaH (9-10) · Śloka 10
| ത്രിവൃത്കല്കകഷായാഭ്യാം സാധിതഃ സസിതോ ഹിമഃ||൯|| മധുത്രിജാതസംയുക്തോ ലേഹോ ഹൃദ്യം വിരേചനമ്| |൧൦|
View original
| त्रिवृत्कल्ककषायाभ्यां साधितः ससितो हिमः||९|| मधुत्रिजातसंयुक्तो लेहो हृद्यं विरेचनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarAdau virecanayogaH (10-11) · Śloka 11
| അജഗന്ധാ തവക്ഷീരീ വിദാരീ ശര്കരാ ത്രിവൃത്||൧൦|| ചൂര്ണിതം മധുസര്പിര്ഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ| സന്നിപാതജ്വരസ്തമ്ഭപിപാസാദാഹപീഡിതഃ||൧൧||
View original
| अजगन्धा तवक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्||१०|| चूर्णितं मधुसर्पिर्भ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते| सन्निपातज्वरस्तम्भपिपासादाहपीडितः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarAdau anyo virecanayogaH (12) · Śloka 12
ലിമ്പേദന്തസ്ത്രിവൃതയാ ദ്വിധാകൃത്വേക്ഷുഗണ്ഡികാമ്| ഏകീകൃത്യ ച തത്സ്വിന്നം പുടപാകേന ഭക്ഷയേത്||൧൨||
View original
लिम्पेदन्तस्त्रिवृतया द्विधाकृत्वेक्षुगण्डिकाम्| एकीकृत्य च तत्स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarogAdiShu nirapAyo virecanayogaH (13-14) · Śloka 14
ഭൃങ്ഗൈലാഭ്യാം സമാ നീലീ തൈസ്ത്രിവൃത്തൈശ്ച ശര്കരാ| ചൂര്ണം ഫലരസക്ഷൌദ്രസക്തുഭിസ്തര്പണം പിബേത്||൧൩|| വാതപിത്തകഫോത്ഥേഷു രോഗേഷ്വല്പാനലേഷു ച| നരേഷു സുകുമാരേഷു നിരപായം വിരേചനമ്||൧൪||
View original
भृङ्गैलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा| चूर्णं फलरसक्षौद्रसक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्||१३|| वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च| नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmAdiShu virecanayogaH (15-16) · Śloka 16
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലവരായാവശൂകകണാസ്ത്രിവൃത്| സര്വതോऽര്ധേന തല്ലീഢം മധ്വാജ്യേന ഗുഡേന വാ||൧൫|| ഗുല്മം പ്ലീഹോദരം കാസം ഹലീമകമരോചകമ്| കഫവാതകൃതാംശ്ചാന്യാന് പരിമാര്ഷ്ടി ഗദാന് ബഹൂന്||൧൬||
View original
विडङ्गतण्डुलवरायावशूककणास्त्रिवृत्| सर्वतोऽर्धेन तल्लीढं मध्वाज्येन गुडेन वा||१५|| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम्| कफवातकृतांश्चान्यान् परिमार्ष्टि गदान् बहून्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalyANakaguDaH kuShThAdiShu (17-21) · Śloka 21
വിഡങ്ഗപിപ്പലീമൂലത്രിഫലാധാന്യചിത്രകാന്| മരീചേന്ദ്രയവാജാജീപിപ്പലീഹസ്തിപിപ്പലീഃ||൧൭|| ദീപ്യകം പഞ്ചലവണം ചൂര്ണിതം കാര്ഷികം പൃഥക്| തിലതൈലത്രിവൃച്ചൂര്ണഭാഗൌ ചാഷ്ടപലോന്മിതൌ||൧൮|| ധാത്രീഫലരസപ്രസ്ഥാംസ്ത്രീന് ഗുഡാര്ധതുലാന്വിതാന്| പക്ത്വാ മൃദ്വഗ്നിനാ ഖാദേത്തതോ മാത്രാമയന്ത്രണഃ||൧൯|| കുഷ്ഠാര്ശഃകാമലാഗുല്മമേഹോദരഭഗന്ദരാന്| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാംശ്ച ഹന്തി പുംസവനശ്ച സഃ||൨൦|| ഗുഡഃ കല്യാണകോ നാമ സര്വേഷ്വൃതുഷു യൌഗികഃ| |൨൧|
View original
विडङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्| मरीचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः||१७|| दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्| तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ||१८|| धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलान्वितान्| पक्त्वा मृद्वग्निना खादेत्ततो मात्रामयन्त्रणः||१९|| कुष्ठार्शःकामलागुल्ममेहोदरभगन्दरान्| ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्ति पुंसवनश्च सः||२०|| गुडः कल्याणको नाम सर्वेष्वृतुषु यौगिकः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avipattiyogo mUtrakRucCrAdiShu (21-23) · Śloka 23
| വ്യോഷത്രിജാതകാമ്ഭോദകൃമിഘ്നാമലകൈസ്ത്രിവൃത്||൨൧|| സര്വൈഃ സമാ സമസിതാ ക്ഷൌദ്രേണ ഗുടികാഃ കൃതാഃ| മൂത്രകൃച്ഛ്രജ്വരച്ഛര്ദികാസശോഷഭ്രമക്ഷയേ||൨൨|| താപേ പാണ്ഡ്വാമയേऽല്പേऽഗ്നൌ ശസ്താഃ സര്വവിഷേഷു ച| അവിപത്തിരയം യോഗഃ പ്രശസ്തഃ പിത്തരോഗിണാമ്||൨൩||
View original
| व्योषत्रिजातकाम्भोदकृमिघ्नामलकैस्त्रिवृत्||२१|| सर्वैः समा समसिता क्षौद्रेण गुटिकाः कृताः| मूत्रकृच्छ्रज्वरच्छर्दिकासशोषभ्रमक्षये||२२|| तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ताः सर्वविषेषु च| अविपत्तिरयं योगः प्रशस्तः पित्तरोगिणाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu virecanayogaH (24) · Śloka 24
ത്രിവൃതാ കൌടജം ബീജം പിപ്പലീ വിശ്വഭേഷജമ്| ക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാരസോപേതം വര്ഷാകാലേ വിരേചനമ്||൨൪||
View original
त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्| क्षौद्रद्राक्षारसोपेतं वर्षाकाले विरेचनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi virecanayogaH (25) · Śloka 25
ത്രിവൃദ്ദുരാലഭാമുസ്തശര്കരോദീച്യചന്ദനമ്| ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ സയഷ്ട്യാഹ്വസാതലം ജലദാത്യയേ||൨൫||
View original
त्रिवृद्दुरालभामुस्तशर्करोदीच्यचन्दनम्| द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante virecanayogaH (26) · Śloka 26
ത്രിവൃതാം ചിത്രകം പാഠാമജാജീം സരലം വചാമ്| സ്വര്ണക്ഷീരീം ച ഹേമന്തേ ചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്||൨൬||
View original
त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजीं सरलं वचाम्| स्वर्णक्षीरीं च हेमन्ते चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme virecanayogaH (27) · Śloka 27
ത്രിവൃതാ ശര്കരാതുല്യാ ഗ്രീഷ്മകാലേ വിരേചനമ്| |൨൭|
View original
त्रिवृता शर्करातुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAnAM sarvartuko virecanayogaH (27-28) · Śloka 28
| ത്രിവൃത്ത്രായന്തിഹപുഷാസാതലാകടുരോഹിണീഃ||൨൭|| സ്വര്ണക്ഷീരീം ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ഗോമൂത്രേ ഭാവയേത്ത്ര്യഹമ്| ഏഷ സര്വര്തുകോ യോഗഃ സ്നിഗ്ധാനാം മലദോഷഹൃത്||൨൮||
View original
| त्रिवृत्त्रायन्तिहपुषासातलाकटुरोहिणीः||२७|| स्वर्णक्षीरीं च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्| एष सर्वर्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShANAM sarvartuko virecanayogaH (29-1) · Śloka 1
ശ്യാമാത്രിവൃദ്ദുരാലമ്ഭാഹസ്തിപിപ്പലിവത്സകമ്| നീലിനീകടുകാമുസ്താശ്രേഷ്ഠായുക്തം സുചൂര്ണിതമ്||൨൯|| രസാജ്യോഷ്ണാമ്ബുഭിഃ ശസ്തം രൂക്ഷാണാമപി സര്വദാ| |൩൦| ഇതി ത്രിവൃച്ഛ്യാമയോഃ കല്പഃ||൧||
View original
श्यामात्रिवृद्दुरालम्भाहस्तिपिप्पलिवत्सकम्| नीलिनीकटुकामुस्ताश्रेष्ठायुक्तं सुचूर्णितम्||२९|| रसाज्योष्णाम्बुभिः शस्तं रूक्षाणामपि सर्वदा| |३०| इति त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjavRukShakalpaH jvarAdiShu virecanayogaH (30-31) · Śloka 31
അഥ രാജവൃക്ഷകല്പഃ| | ജ്വരഹൃദ്രോഗവാതാസൃഗുദാവര്താദിരോഗിഷു||൩൦|| രാജവൃക്ഷോऽധികം പഥ്യോ മൃദുര്മധുരശീതലഃ| |൩൧|
View original
अथ राजवृक्षकल्पः| | ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु||३०|| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlAdiShu visheSheNa yogaH (31-32) · Śloka 32
| ബാലേ വൃദ്ധേ ക്ഷതേ ക്ഷീണേ സുകുമാരേ ച മാനവേ||൩൧|| യോജ്യോ മൃദ്വനപായിത്വാദ്വിശേഷാച്ചതുരങ്ഗുലഃ| |൩൨|
View original
| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे||३१|| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNavidhiH (32-34) · Śloka 34
| ഫലകാലേ പരിണതം ഫലം തസ്യ സമാഹരേത്||൩൨|| തേഷാം ഗുണവതാം ഭാരം സികതാസു വിനിക്ഷിപേത്| സപ്തരാത്രാത്സമുദ്ധൃത്യ ശോഷയേദാതപേ തതഃ||൩൩|| തതോ മജ്ജാനമുദ്ധൃത്യ ശുചൌ പാത്രേ നിധാപയേത്| |൩൪|
View original
| फलकाले परिणतं फलं तस्य समाहरेत्||३२|| तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्| सप्तरात्रात्समुद्धृत्य शोषयेदातपे ततः||३३|| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ पात्रे निधापयेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhodAvartayoH virecanayogaH (34-35) · Śloka 35
| ദ്രാക്ഷാരസേന തം ദദ്യാദ്ദാഹോദാവര്തപീഡിതേ||൩൪|| ചതുര്വര്ഷേ സുഖം ബാലേ യാവദ്ദ്വാദശവാര്ഷികേ| |൩൫|
View original
| द्राक्षारसेन तं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते||३४|| चतुर्वर्षे सुखं बाले यावद्द्वादशवार्षिके| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhodAvartayoH anye pa~jca yogAH (35-36) · Śloka 36
| ചതുരങ്ഗുലമജ്ജ്ഞോ വാ കഷായം പായയേദ്ധിമമ്||൩൫|| ദധിമണ്ഡസുരാമണ്ഡധാത്രീഫലരസൈഃ പൃഥക്| സൌവീരകേണ വാ യുക്തമ് കല്കേന ത്രൈവൃതേന വാ||൩൬||
View original
| चतुरङ्गुलमज्ज्ञो वा कषायं पाययेद्धिमम्||३५|| दधिमण्डसुरामण्डधात्रीफलरसैः पृथक्| सौवीरकेण वा युक्तम् कल्केन त्रैवृतेन वा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjavRukShAriShTaM virecanayogaH (37-2) · Śloka 2
ദന്തീകഷായേ തന്മജ്ജ്ഞോ ഗുഡം ജീര്ണം ച നിക്ഷിപേത്| തമരിഷ്ടം സ്ഥിതം മാസം പായയേത് പക്ഷമേവ വാ||൩൭|| ഇതി രാജവൃക്ഷകല്പഃ||൨||
View original
दन्तीकषाये तन्मज्ज्ञो गुडं जीर्णं च निक्षिपेत्| तमरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षमेव वा||३७|| इति राजवृक्षकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakakalpaH tilvakamUlacUrNasya yogaH (38-40) · Śloka 40
അഥ തില്വകകല്പഃ| ത്വചം തില്വകമൂലസ്യ ത്യക്ത്വാऽऽഭ്യന്തരവല്കലമ്| വിശോഷ്യ ചൂര്ണയിത്വാ ച ദ്വൌ ഭാഗൌ ഗാലയേത്തതഃ||൩൮|| രോധ്രസ്യൈവ കഷായേണ തൃതീയം തേന ഭാവയേത്| കഷായേ ദശമൂലസ്യ തം ഭാഗം ഭാവിതം പുനഃ||൩൯|| ശുഷ്കം ചൂര്ണം പുനഃ കൃത്വാ തതഃ പാണിതലം പിബേത്| മസ്തുമൂത്രസുരാമണ്ഡകോലധാത്രീഫലാമ്ബുഭിഃ||൪൦||
View original
अथ तिल्वककल्पः| त्वचं तिल्वकमूलस्य त्यक्त्वाऽऽभ्यन्तरवल्कलम्| विशोष्य चूर्णयित्वा च द्वौ भागौ गालयेत्ततः||३८|| रोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्| कषाये दशमूलस्य तं भागं भावितं पुनः||३९|| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा ततः पाणितलं पिबेत्| मस्तुमूत्रसुरामण्डकोलधात्रीफलाम्बुभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakamUlakalkasya yogaH (41-3) · Śloka 3
തില്വകസ്യ കഷായേണ കല്കേന ച സശര്കരഃ| സഘൃതഃ സാധിതോ ലേഹഃ സ ച ശ്രേഷ്ഠം വിരേചനമ്||൪൧|| ഇതി തില്വകകല്പഃ||൩||
View original
तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्||४१|| इति तिल्वककल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudhAkalpaH sudhAkShIrasya virecanayogaH (42-47) · Śloka 47
അഥ സുധാകല്പഃ| സുധാ ഭിനത്തി ദോഷാണാം മഹാന്തമപി സഞ്ചയമ്| ആശ്വേവ കഷ്ഠവിഭ്രംശാന്നൈവ താം കല്പയേദതഃ||൪൨|| മൃദൌ കോഷ്ഠേऽബലേ ബാലേ സ്ഥവിരേ ദീര്ഘരോഗിണി| കല്പ്യാ ഗുല്മോദരഗരത്വഗ്രോഗമധുമേഹിഷു||൪൩|| പാണ്ഡൌ ദൂഷീവിഷേ ശോഫേ ദോഷവിഭ്രാന്തചേതസി| സാ ശ്രേഷ്ഠാ കണ്ടകൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബഹുഭിശ്ച സമാചിതാ||൪൪|| ദ്വിവര്ഷാം വാ ത്രിവര്ഷാം വാ ശിശിരാന്തേ വിശേഷതഃ| താം പാടയിത്വാ ശസ്ത്രേണ ക്ഷീരമുദ്ധാരയേത്തതഃ||൪൫|| ബില്വാദീനാം ബൃഹത്യോര്വാ ക്വാഥേന സമമേകശഃ| മിശ്രയിത്വാ സുധാക്ഷീരം തതോऽങ്ഗാരേഷു ശോഷയേത്||൪൬|| പിബേത്കൃത്വാ തു ഗുടികാം മസ്തുമൂത്രസുരാദിഭിഃ| |൪൭|
View original
अथ सुधाकल्पः| सुधा भिनत्ति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्| आश्वेव कष्ठविभ्रंशान्नैव तां कल्पयेदतः||४२|| मृदौ कोष्ठेऽबले बाले स्थविरे दीर्घरोगिणि| कल्प्या गुल्मोदरगरत्वग्रोगमधुमेहिषु||४३|| पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोषविभ्रान्तचेतसि| सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता||४४|| द्विवर्षां वा त्रिवर्षां वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः||४५|| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्||४६|| पिबेत्कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudhAkShIrasya anyo virecanayogaH (47-4) · Śloka 4
| ത്രിവൃതാദീന്നവ വരാം സ്വര്ണക്ഷീരീം സസാതലാമ്||൪൭|| സപ്താഹം സ്നുക്പയഃ പീതാന് രസേനാജ്യേന വാ പിബേത്| തദ്വദ്വ്യോഷോത്തമാകുമ്ഭനികുമ്ഭാഗ്നീന് ഗുഡാമ്ബുനാ||൪൮|| ഇതി സുധാകല്പഃ||൪||
View original
| त्रिवृतादीन्नव वरां स्वर्णक्षीरीं ससातलाम्||४७|| सप्ताहं स्नुक्पयः पीतान् रसेनाज्येन वा पिबेत्| तद्वद्व्योषोत्तमाकुम्भनिकुम्भाग्नीन् गुडाम्बुना||४८|| इति सुधाकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhinIphalasya kalpaH saptalAmUlasya kalpaH (49-5) · Śloka 5
അഥ ശങ്ഖിനീസപ്തലയോഃ കല്പഃ| നാതിശുഷ്കം ഫലം ഗ്രാഹ്യം ശങ്ഖിന്യാ നിസ്തുഷീകൃതമ്| സപ്തലായാസ്തഥാ മൂലം തേ തു തീക്ഷ്ണവികാഷിണീ||൪൯|| ശ്ലേഷ്മാമയോദരഗരശ്വയഥ്വാദിഷു കല്പയേത്| അക്ഷമാത്രം തയോഃ പിണ്ഡം മദിരാലവണാന്വിതമ്||൫൦|| ഹൃദ്രോഗേ വാതകഫജേ തദ്വദ്ഗുല്മേऽപി യോജയേത്| |൫൧| ഇതി ശങ്ഖിനീസപ്തലയോഃ കല്പഃ||൫||
View original
अथ शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः| नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्| सप्तलायास्तथा मूलं ते तु तीक्ष्णविकाषिणी||४९|| श्लेष्मामयोदरगरश्वयथ्वादिषु कल्पयेत्| अक्षमात्रं तयोः पिण्डं मदिरालवणान्वितम्||५०|| हृद्रोगे वातकफजे तद्वद्गुल्मेऽपि योजयेत्| |५१| इति शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantIdravantyoH kalpaH praklinnadehAdiShu kalpaH (51-57) · Śloka 57
അഥ ദന്തീദ്രവന്ത്യോഃ കല്പഃ| | ദന്തിദന്തസ്ഥിരം സ്ഥൂലം മൂലം ദന്തീദ്രവന്തിജമ്||൫൧|| ആതാമ്രശ്യാവതീക്ഷ്ണോഷ്ണമാശുകാരി വികാശി ച| ഗുരു പ്രകോപി വാതസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മവിലായനമ്||൫൨|| തത്ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീലിപ്തം സ്വേദ്യം മൃദ്ദര്ഭവേഷ്ടിതമ്| ശോഷ്യം മന്ദാതപേऽഗ്ന്യര്കൌ ഹതോ ഹ്യസ്യ വികാശിതാമ്||൫൩|| തത്പിബേന്മസ്തുമദിരാതക്രപീലുരസാസവൈഃ| അഭിഷ്യണ്ണതനുര്ഗുല്മീ പ്രമേഹീ ജഠരീ ഗരീ||൫൪|| ഗോമൃഗാജരസൈഃ പാണ്ഡുഃ കൃമികോഷ്ഠീ ഭഗന്ദരീ| സിദ്ധം തത്ക്വാഥകല്കാഭ്യാം ദശമൂലരസേന ച||൫൫|| വിസര്പവിദ്രധ്യലജീകക്ഷാദാഹാന് ജയേദ്ധൃതമ്| തൈലം തു ഗുല്മമേഹാര്ശോവിബന്ധകഫമാരുതാന്||൫൬|| മഹാസ്നേഹഃ ശകൃച്ഛുക്രവാതസങ്ഗാനിലവ്യഥാഃ| ഇതി ദന്തീദ്രവന്ത്യോഃ കല്പഃ| വിരേചനേ മുഖ്യതമാ നവൈതേ ത്രിവൃതാദയഃ||൫൭||
View original
अथ दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| | दन्तिदन्तस्थिरं स्थूलं मूलं दन्तीद्रवन्तिजम्||५१|| आताम्रश्यावतीक्ष्णोष्णमाशुकारि विकाशि च| गुरु प्रकोपि वातस्य पित्तश्लेष्मविलायनम्||५२|| तत्क्षौद्रपिप्पलीलिप्तं स्वेद्यं मृद्दर्भवेष्टितम्| शोष्यं मन्दातपेऽग्न्यर्कौ हतो ह्यस्य विकाशिताम्||५३|| तत्पिबेन्मस्तुमदिरातक्रपीलुरसासवैः| अभिष्यण्णतनुर्गुल्मी प्रमेही जठरी गरी||५४|| गोमृगाजरसैः पाण्डुः कृमिकोष्ठी भगन्दरी| सिद्धं तत्क्वाथकल्काभ्यां दशमूलरसेन च||५५|| विसर्पविद्रध्यलजीकक्षादाहान् जयेद्धृतम्| तैलं तु गुल्ममेहार्शोविबन्धकफमारुतान्||५६|| महास्नेहः शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलव्यथाः| इति दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| विरेचने मुख्यतमा नवैते त्रिवृतादयः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana harItakIkalpaH grahaNyAdiShu kalpaH (58-6) · Śloka 6
അഥ ഹരീതകീകല്പഃ| ഹരീതകീമപി ത്രിവൃദ്വിധാനേനോപകല്പയേത്| ഗുഡസ്യാഷ്ടപലേ പഥ്യാവിംശതിഃ സ്യാത്പലം പലമ്||൫൮|| ദന്തീചിത്രകയോഃ കര്ഷൌ പിപ്പലീത്രിവൃതോര്ദശ| പ്രകല്പ്യ മോദകാനേകം ദശമേ ദശമേऽഹനി||൫൯|| ഉഷ്ണാമ്ഭോऽനു പിബേത്ഖാദേത്താന് സര്വാന്വിധിനാऽമുനാ| ഏതേ നിഷ്പരിഹാരാഃ സ്യുഃ സര്വവ്യാധിനിബര്ഹണാഃ||൬൦|| വിശേഷാദ്ഗ്രഹണീപാണ്ഡുകണ്ഡൂകോഠാര്ശസാം ഹിതാഃ| |൬൧| ഇതി ഹരീതകീകല്പഃ||൬||
View original
अथ हरीतकीकल्पः| हरीतकीमपि त्रिवृद्विधानेनोपकल्पयेत्| गुडस्याष्टपले पथ्याविंशतिः स्यात्पलं पलम्||५८|| दन्तीचित्रकयोः कर्षौ पिप्पलीत्रिवृतोर्दश| प्रकल्प्य मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि||५९|| उष्णाम्भोऽनु पिबेत्खादेत्तान् सर्वान्विधिनाऽमुना| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वव्याधिनिबर्हणाः||६०|| विशेषाद्ग्रहणीपाण्डुकण्डूकोठार्शसां हिताः| |६१| इति हरीतकीकल्पः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktAnAM virecanakalpAnAM ki~jcidvisheShaH (2) · Śloka 2
അല്പസ്യാപി മഹാര്ഥത്വം പ്രഭൂതസ്യാല്പകര്മതാമ്||൬൧|| കുര്യാത്സംശ്ലേഷവിശ്ലേഷകാലസംസ്കാരയുക്തിഭിഃ| ൬൧ ൧/൨| ത്വക്കേസരാമ്രാതകദാഡിമൈലാ- സിതോപലാമാക്ഷികമാതുലുങ്ഗൈഃ| മദ്യേന തൈസ്തൈശ്ച മനോനുകൂലൈ- ര്യുക്താനി ദേയാനി വിരേചനാനി| ൬൨ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം പഞ്ചമേ കല്പസിദ്ധിസ്ഥാനേ വിരേചനകല്പോ നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൨||
View original
अल्पस्यापि महार्थत्वं प्रभूतस्याल्पकर्मताम्||६१|| कुर्यात्संश्लेषविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः| ६१ १/२| त्वक्केसराम्रातकदाडिमैला- सितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः| मद्येन तैस्तैश्च मनोनुकूलै- र्युक्तानि देयानि विरेचनानि| ६२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने विरेचनकल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon