Adhikarana jvaranidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಜ್ವರನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
View original
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
2. jvaranidanādhyāyaḥ
Adhikarana jvaraparyAyAH, jvaraprabhAvaH (1-2) · Śloka 2
ಜ್ವರೋ ರೋಗಪತಿಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಮೃತ್ಯುರೋಜೋಶನೋಽನ್ತಕಃ| ಕ್ರೋಧೋ ದಕ್ಷಾಧ್ವರಧ್ವಂಸೀ ರುದ್ರೋರ್ಧ್ವನಯನೋದ್ಭವಃ||೧|| ಜನ್ಮಾನ್ತಯೋರ್ಮೋಹಮಯಃ ಸನ್ತಾಪಾತ್ಮಾಽಪಚಾರಜಃ| ವಿವಿಧೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಕ್ರೂರೋ ನಾನಾಯೋನಿಷು ವರ್ತತೇ||೨||
View original
ज्वरो रोगपतिः पाप्मा मृत्युरोजोशनोऽन्तकः| क्रोधो दक्षाध्वरध्वंसी रुद्रोर्ध्वनयनोद्भवः||१|| जन्मान्तयोर्मोहमयः सन्तापात्माऽपचारजः| विविधैर्नामभिः क्रूरो नानायोनिषु वर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraBedAH (3) · Śloka 3
ಸ ಚಾಪಚಾರಜೋ ಜ್ವರಃ ಕಿಮೇಕೋ ವಾಽನೇಕವಿಧಃ ? ಇತ್ಯಾಹ ಸ ಜಾಯತೇಽಷ್ಟಧಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಸಮಾಗತೈಃ| ಆಗನ್ತುಶ್ಚ|೩|
View original
स चापचारजो ज्वरः किमेको वाऽनेकविधः ? इत्याह स जायतेऽष्टधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः| आगन्तुश्च|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasaMprAptiH (3-6) · Śloka 6
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಸ್ಯಾಧುನಾ ವಕ್ತಿ | ಮಲಾಸ್ತತ್ರ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರ್ದುಷ್ಟಾಃ ಪ್ರದೂಷಣೈಃ||೩|| ಆಮಾಶಯಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಮಮನುಗಮ್ಯ ಪಿಧಾಯ ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪಕ್ತಿಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ ನಿರಸ್ಯ ಜ್ವಲನಂ ಬಹಿಃ||೪|| ಸಹ ತೇನಾಭಿಸರ್ಪನ್ತಸ್ತಪನ್ತಃ ಸಕಲಂ ವಪುಃ| ಕುರ್ವನ್ತೋ ಗಾತ್ರಮತ್ಯುಷ್ಣಂ ಜ್ವರಂ ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ತೇ||೫|| ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧಾತ್ಪ್ರಾಯೇಣ ತತಃ ಸ್ವೇದೋ ನ ಜಾಯತೇ| |೬|
View original
सम्प्राप्तिमस्याधुना वक्ति | मलास्तत्र स्वैः स्वैर्दुष्टाः प्रदूषणैः||३|| आमाशयं प्रविश्याममनुगम्य पिधाय च| स्रोतांसि पक्तिस्थानाच्च निरस्य ज्वलनं बहिः||४|| सह तेनाभिसर्पन्तस्तपन्तः सकलं वपुः| कुर्वन्तो गात्रमत्युष्णं ज्वरं निर्वर्तयन्ति ते||५|| स्रोतोविबन्धात्प्रायेण ततः स्वेदो न जायते| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpam (6-10) · Śloka 10
ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ | ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಾಲಸ್ಯಮರತಿರ್ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್||೬|| ಆಸ್ಯವೈರಸ್ಯಮರುಚಿಜೃಮ್ಭಾ ಸಾಸ್ರಾಕುಲಾಕ್ಷಿತಾ| ಅಙ್ಗಮರ್ದೋಽವಿಪಾಕೋಽಲ್ಪಪ್ರಾಣತಾ ಬಹುನಿದ್ರತಾ||೭|| ರೋಮಹರ್ಷೋ ವಿನಮನಂ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಕ್ಲಮಃ| ಹಿತೋಪದೇಶೇಷ್ವಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಪ್ರೀತಿರಮ್ಲಪಟೂಷಣೇ||೮|| ದ್ವೇಷಃ ಸ್ವಾದುಷು ಭಕ್ಷ್ಯೇಷು ತಥಾ ಬಾಲೇಷು ತೃಡ್ ಭೃಶಮ್| ಶಬ್ದಾಗ್ನಿಶೀತವಾತಾಮ್ಬುಚ್ಛಾಯೋಷ್ಣೇಷ್ವನಿಮಿತ್ತತಃ||೯|| ಇಚ್ಛಾ ದ್ವೇಷಶ್ಚ| |೧೦|
View original
पूर्वरूपं लक्षयितुमाह | तस्य प्राग्रूपमालस्यमरतिर्गात्रगौरवम्||६|| आस्यवैरस्यमरुचिजृम्भा सास्राकुलाक्षिता| अङ्गमर्दोऽविपाकोऽल्पप्राणता बहुनिद्रता||७|| रोमहर्षो विनमनं पिण्डिकोद्वेष्टनं क्लमः| हितोपदेशेष्वक्षान्तिः प्रीतिरम्लपटूषणे||८|| द्वेषः स्वादुषु भक्ष्येषु तथा बालेषु तृड् भृशम्| शब्दाग्निशीतवाताम्बुच्छायोष्णेष्वनिमित्ततः||९|| इच्छा द्वेषश्च| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadanurUpotpattiH (10) · Śloka 10
ತದನು ಜ್ವರಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತತಾ ಭವೇತ್| |೧೦|
View original
तदनु ज्वरस्य व्यक्तता भवेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNam, pittajvaralakShaNam (10-20) · Śloka 20
| ಆಗಮಾಪಗಮಕ್ಷೋಭಮೃದುತಾವೇದನೋಷ್ಮಣಾಮ್||೧೦|| ವೈಷಮ್ಯಂ ತತ್ರತತ್ರಾಙ್ಗೇ ತಾಸ್ತಾಃ ಸ್ಯುರ್ವೇದನಾಶ್ಚಲಾಃ| ಪಾದಯೋಃ ಸುಪ್ತತಾ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಶ್ರಮಃ||೧೧|| ವಿಶ್ಲೇಷ ಇವ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಾದ ಊರ್ವೋಃ ಕಟೀಗ್ರಹಃ| ಪೃಷ್ಠಂ ಕ್ಷೋದಮಿವಾಪ್ನೋತಿ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯತ ಇವೋದರಮ್||೧೨|| ಛಿದ್ಯನ್ತ ಇವ ಚಾಸ್ಥೀನಿ ಪಾರ್ಶ್ವಗಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ| ಹೃದಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ತೋದಃ ಪ್ರಾಜನೇನೇವ ವಕ್ಷಸಃ||೧೩|| ಸ್ಕನ್ಧಯೋರ್ಮಥನಂ ಬಾಹ್ವೋರ್ಭೇದಃ ಪೀಡನಮಂಸಯೋಃ| ಅಶಕ್ತಿರ್ಭಕ್ಷಣೇ ಹನ್ವೋರ್ಜೃಮ್ಭಣಂ ಕರ್ಣಯೋಃ ಸ್ವನಃ||೧೪|| ನಿಸ್ತೋದಃ ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವೇದನಾ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾ| ಕಷಾಯಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಮಲಾನಾಮಪ್ರವರ್ತನಮ್||೧೫|| ರೂಕ್ಷಾರುಣತ್ವಗಾಸ್ಯಾಕ್ಷಿನಖಮೂತ್ರಪುರೀಷತಾ| ಪ್ರಸೇಕರೋಚಕಾಶ್ರದ್ಧಾವಿಪಾಕಾಸ್ವೇದಜಾಗರಾಃ||೧೬|| ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಶೋಷಸ್ತೃಟ್ ಶುಷ್ಕೌ ಛರ್ದಿಕಾಸೌ ವಿಷಾದಿತಾ| ಹರ್ಷೋ ರೋಮಾಙ್ಗದನ್ತೇಷು ವೇಪಥುಃ ಕ್ಷವಥೋರ್ಗ್ರಹಃ||೧೭|| ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಘರ್ಮೇಚ್ಛಾ ವಿನಾಮಶ್ಚಾನಿಲಜ್ವರೇ| ||೧೮|| ಅಥ ಪಿತ್ತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ ಯುಗಪದ್ವ್ಯಾಪ್ತಿರಙ್ಗಾನಾಂ ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಟುವಕ್ತ್ರತಾ||೧೮|| ನಾಸಾಸ್ಯಪಾಕಃ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದೋಽರತಿಃ| ವಿಟ್ಸ್ರಂಸಃ ಪಿತ್ತವಮನಂ ರಕ್ತಷ್ಠೀವನಮಮ್ಲಕಃ||೧೯|| ರಕ್ತಕೋಠೋದ್ಗಮಃ ಪೀತಹರಿತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಸ್ವೇದೋ ನಿಃಶ್ವಾಸವೈಗನ್ಧ್ಯಮತಿತೃಷ್ಣಾ ಚ ಪಿತ್ತಜೇ||೨೦||
View original
| आगमापगमक्षोभमृदुतावेदनोष्मणाम्||१०|| वैषम्यं तत्रतत्राङ्गे तास्ताः स्युर्वेदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टनं श्रमः||११|| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्||१२|| छिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः||१३|| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः||१४|| निस्तोदः शङ्ख़योर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्तनम्||१५|| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनख़मूत्रपुरीषता| प्रसेकरोचकाश्रद्धाविपाकास्वेदजागराः||१६|| कण्ठौष्ठशोषस्तृट् शुष्कौ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः||१७|| भ्रमः प्रलापो ग़र्मेच्छा विनामश्चानिलज्वरे| ||१८|| अथ पित्तज्वरलक्षणार्थमाह युगपद्व्याप्तिरङ्गानां प्रलापः कटुवक्त्रता||१८|| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्रंसः पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः||१९|| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajvaralakShaNam (21-22) · Śloka 22
ಕಫಜ್ವರಲಕ್ಷಣಮಾಹ ವಿಶೇಷಾದರುಚಿರ್ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ರೋತೋರೋಧೋಽಲ್ಪವೇಗತಾ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯಂ ಹೃಲ್ಲೇಪಶ್ವಾಸಪೀನಸಾಃ||೨೧|| ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಛರ್ದನಂ ಕಾಸಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಶ್ವೈತ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಅಙ್ಗೇಷು ಶೀತಪಿಟಿಕಾಸ್ತನ್ದ್ರೋದರ್ದಃ ಕಫೋದ್ಭವೇ||೨೨||
View original
कफज्वरलक्षणमाह विशेषादरुचिर्जाड्यं स्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुख़माधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः||२१|| हृल्लासश्छर्दनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटिकास्तन्द्रोदर्दः कफोद्भवे||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAM kAlasaMprAptiH (23) · Śloka 23
ಏವಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಪೃಥಕ್ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಭಿಧಾಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಧುನಾ ಕಥಯತಿ ಕಾಲೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿರೇವ ವಾ| |೨೩|
View original
एवं त्रयाणां दोषाणां पृथक् लिङ्गान्यभिधाय सामान्यलिङ्गान्यधुना कथयति काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAM upaSayAnupaSayau (23) · Śloka 23
ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾನ್ಯದಪಿ ಲಿಙ್ಗದ್ವಯಮಾಹ | ನಿದಾನೋಕ್ತಾನುಪಶಯೋ ವಿಪರೀತೋಪಶಾಯಿತಾ|೨೩|
View original
इदानीं सामान्येनान्यदपि लिङ्गद्वयमाह | निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvaralakShaNam (23) · Śloka 23
| ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಸಂಸರ್ಗೇ ಜ್ವರಃ ಸಂಸರ್ಗಜಃ|೨೩|
View original
| यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNam (23-24) · Śloka 24
ನ ಚೈತಾವದೇವ ಸಂಸರ್ಗಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯಾಹ | ಅಪಿ ಚ||೨೩|| ಶಿರೋರ್ತಿಮೂರ್ಚ್ಛಾವಮಿದಾಹಮೋಹಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಾರತಿಪರ್ವಭೇದಾಃ| ಉನ್ನಿದ್ರತಾತೃಡ್ಭ್ರಮರೋಮಹರ್ಷಾ ಜೃಮ್ಭಾತಿವಾಕ್ತ್ವಂ ಚ ಚಲಾತ್ಸಪಿತ್ತಾತ್||೨೪||
View original
न चैतावदेव संसर्गलक्षणमित्याह | अपि च||२३|| शिरोर्तिमूर्च्छावमिदाहमोहकण्ठास्यशोषारतिपर्वभेदाः| उन्निद्रतातृड्भ्रमरोमहर्षा जृम्भातिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaSleShmajvaralakShaNam (25) · Śloka 25
ಇದಾನೀಂ ಕಫಾನಿಲಸಂಸರ್ಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ ತಾಪಹಾನ್ಯರುಚಿಪರ್ವಶಿರೋರುಕ್ ಪೀನಸಶ್ವಸನಕಾಸವಿಬನ್ಧಾಃ| ಶೀತಜಾಡ್ಯತಿಮಿರಭ್ರಮತನ್ದ್ರಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಜನಿತಜ್ವರಲಿಙ್ಗಮ್||೨೫||
View original
इदानीं कफानिलसंसर्गलक्षणमाह तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनकासविबन्धाः| शीतजाड्यतिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaSleShmajvaralakShaNam (26) · Śloka 26
ಅಧುನಾ ಕಫಪಿತ್ತಸಂಸರ್ಗಜ್ವರಂ ಲಕ್ಷಯತಿ ಶೀತಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದದಾಹಾವ್ಯವಸ್ಥಾ ತೃಷ್ಣಾಕಾಸಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಮೋಹಸ್ತನ್ದ್ರಾಲಿಪ್ತತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ರೂಪಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜ್ವರಸ್ಯ||೨೬||
View original
अधुना कफपित्तसंसर्गज्वरं लक्षयति शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णाकासश्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रालिप्ततिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNam (27-33) · Śloka 33
ಅಥ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈರ್ದಾಹೋಽತ್ರ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ತದ್ವಚ್ಛೀತಂ ಮಹಾನಿದ್ರಾ ದಿವಾ ಜಾಗರಣಂ ನಿಶಿ||೨೭|| ಸದಾ ವಾ ನೈವ ವಾ ನಿದ್ರಾ ಮಹಾಸ್ವೇದೋಽತಿ ನೈವ ವಾ| ಗೀತನರ್ತನಹಾಸ್ಯಾದಿವಿಕೃತೇಹಾಪ್ರವರ್ತನಮ್||೨೮|| ಸಾಶ್ರುಣೀ ಕಲುಷೇ ರಕ್ತೇ ಭುಗ್ನೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಅಕ್ಷಿಣೀ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ದ್ಧಪರ್ವಾಸ್ಥಿರುಗ್ಭ್ರಮಃ||೨೯|| ಸಸ್ವನೌ ಸರುಜೌ ಕರ್ಣೌ ಕಣ್ಠಃ ಶೂಕೈರಿವಾಚಿತಃ| ಪರಿದಗ್ಧಾ ಖರಾ ಜಿಹ್ವಾ ಗುರುಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಸನ್ಧಿತಾ||೩೦|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಷ್ಠೀವೋ ಲೋಲನಂ ಶಿರಸೋಽತಿರುಕ್| ಕೋಠಾನಾಂ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಾನಾಂ ಮಣ್ಡಲಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್||೩೧|| ಹೃದ್ವ್ಯಥಾ ಮಲಸಂಸಙ್ಗಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾಽಲ್ಪಶೋಽತಿ ವಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ಯತಾ ಬಲಭ್ರಂಶಃ ಸ್ವರಸಾದಃ ಪ್ರಲಾಪಿತಾ||೩೨|| ದೋಷಪಾಕಶ್ಚಿರಾತ್ತನ್ದ್ರಾ ಪ್ರತತಂ ಕಣ್ಠಕೂಜನಮ್| |೩೩|
View original
अथ सन्निपातज्वरस्य लक्षणमाह सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहुः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवा जागरणं निशि||२७|| सदा वा नैव वा निद्रा महास्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्तनहास्यादिविकृतेहाप्रवर्तनम्||२८|| साश्रुणी कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्षिणी पिण्डिकापार्श्वमूर्द्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः||२९|| सस्वनौ सरुजौ कर्णौ कण्ठः शूकैरिवाचितः| परिदग्धा ख़रा जिह्वा गुरुः स्रस्ताङ्गसन्धिता||३०|| रक्तपित्तकफष्ठीवो लोलनं शिरसोऽतिरुक्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्||३१|| हृद्व्यथा मलसंसङ्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता||३२|| दोषपाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasya nAmAni (33) · Śloka 33
ಅಥಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ನಾಮದ್ವಯಮಾಹ | ಸನ್ನಿಪಾತಮಭಿನ್ಯಾಸಂ ತಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚ ಹೃತೌಜಸಮ್||೩೩||
View original
अथास्य सन्निपातस्य नामद्वयमाह | सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतौजसम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyasannipAtajvaralakShaNam (34) · Śloka 34
ದೋಷೇ ವಿಬದ್ಧೇ ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೌ ಸರ್ವಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ| ಅಸಾಧ್ಯಃ|೩೪|
View original
दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नौ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyasannipAtajvaralakShaNam (34) · Śloka 34
| ಸೋಽನ್ಯಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಭವೇದ್ವೈಕಲ್ಯದೋಽಪಿ ವಾ||೩೪||
View original
| सोऽन्यथा कृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amiSrIBUtadoShajasannipAtajvaraH (35-36) · Śloka 36
ಕಿಮೇಷ ಏವ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಪ್ರಕಾರಃ ಸಮ್ಭವತಿ ? ಉತಾನ್ಯೋಽಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥೋ ಯತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ಪೃಥಕ್ ಸ್ಥಿತಮ್| ತ್ವಚಿ ಕೋಷ್ಠೇಽಥವಾ ದಾಹಂ ವಿದಧಾತಿ ಪುರೋಽನು ವಾ||೩೫|| ತದ್ವದ್ವಾತಕಫೌ ಶೀತಂ, ದಾಹಾದಿರ್ದುಸ್ತರಸ್ತಯೋಃ| |೩೬|
View original
किमेष एव सन्निपातज्वरप्रकारः सम्भवति ? उतान्योऽपि सम्भवति ? इत्याह अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक् स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा||३५|| तद्वद्वातकफौ शीतं, दाहादिर्दुस्तरस्तयोः| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAdisannipAtajvaralakShaNam (36-37) · Śloka 37
ನನು, ಅಸ್ಮಿನ್ ಶೀತಾದೌ ದಾಹಾದೌ ಚ ಜ್ವರೇ ಕೋ ವಿಶೇಷಃ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಶೀತಾದೌ ತತ್ರ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇ ಸ್ಯನ್ದಿತಶೋಷಿತೇ||೩೬|| ಶೀತೇ ಶಾನ್ತೇಽಮ್ಲಕೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಜಾಯತೇ| |೩೭|
View original
ननु, अस्मिन् शीतादौ दाहादौ च ज्वरे को विशेषः ? इत्याह | शीतादौ तत्र पित्तेन कफे स्यन्दितशोषिते||३६|| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAdisannipAtajvaralakShaNam (37) · Śloka 37
| ದಾಹಾದೌ ಪುನರನ್ತೇ ಸ್ಯುಸ್ತನ್ದ್ರಾಷ್ಠೀವವಮಿಕ್ಲಮಾಃ||೩೭||
View original
| दाहादौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvaraBedAH (38) · Śloka 38
ಆಗನ್ತುರಭಿಘಾತಾಭಿಷಙ್ಗಶಾಪಾಭಿಚಾರತಃ| ಚತುರ್ಧಾ|೩೮|
View original
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajAgantujvarabhedau (38-39) · Śloka 39
| ಅತ್ರ ಕ್ಷತಚ್ಛೇದದಾಹಾದ್ಯೈರಭಿಘಾತಜಃ||೩೮|| ಶ್ರಮಾಚ್ಚ| |೩೯|
View original
| अत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिग़ातजः||३८|| श्रमाच्च| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya dvividhasya lakShaNam (39) · Śloka 39
ತಸ್ಮಿನ್ಪವನಃ ಪ್ರಾಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್| ಸವ್ಯಥಾಶೋಫವೈವರ್ಣ್ಯಂ, ಸರುಜಂ ಕುರುತೇ ಜ್ವರಮ್||೩೯||
View original
तस्मिन्पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं, सरुजं कुरुते ज्वरम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAgantujvarabhedAH (40) · Śloka 40
ಗ್ರಹಾವೇಶೌಷಧಿವಿಷಕ್ರೋಧಾಭಿಶೋಕಕಾಮಜಃ| ಅಭಿಷಙ್ಗಾತ್|೪೦|
View original
ग्रहावेशौषधिविषक्रोधाभिशोककामजः| अभिषङ्गात्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAveSajalakShaNam (40) · Śloka 40
ಇದಾನೀಂ ಗ್ರಹೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ | ಗ್ರಹೇಣಾಸ್ಮಿನ್ನಕಸ್ಮಾದ್ಧಾಸರೋದನೇ||೪೦||
View original
इदानीं ग्रहोत्पन्नस्य लिङ्गमाह | ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhijalakShaNam (41) · Śloka 41
ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶಿರೋರುಗ್ವಮಥುಃ ಕ್ಷವಃ| |೪೧|
View original
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुग्वमथुः क्षवः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajalakShaNam (41) · Śloka 41
| ವಿಷಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾತಿಸಾರಾಸ್ಯಶ್ಯಾವತಾದಾಹಹೃದ್ಗದಾಃ||೪೧||
View original
| विषान्मूर्च्छातिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhajalakShaNam (42) · Śloka 42
ಕ್ರೋಧಾತ್ಕಮ್ಪಃ ಶಿರೋರುಕ್ ಚ| |೪೨|
View original
क्रोधात्कम्पः शिरोरुक् च| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokajalakShaNam (42) · Śloka 42
ಪ್ರಲಾಪೋ ಭಯಶೋಕಜೇ| |೪೨|
View original
प्रलापो भयशोकजे| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmajalakShaNam (42) · Śloka 42
| ಕಾಮಾದ್ಭ್ರಮೋಽರುಚಿರ್ದಾಹೋ ಹ್ರೀನಿದ್ರಾಧೀಧೃತಿಕ್ಷಯಃ||೪೨||
View original
| कामाद्भ्रमोऽरुचिर्दाहो ह्रीनिद्राधीधृतिक्षयः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAnAM doShAnubandhaH (43) · Śloka 43
ಗ್ರಹಾದೌ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಭಯಾದೌ ಮರುತಸ್ತ್ರಯೇ| ಕೋಪಃ ಕೋಪೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ|೪೩|
View original
ग्रहादौ सन्निपातस्य भयादौ मरुतस्त्रये| कोपः कोपेऽपि पित्तस्य|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shApAbhicArajayorlakShaNam (43-44) · Śloka 44
| ಯೌ ತು ಶಾಪಾಭಿಚಾರಜೌ||೪೩|| ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೌ ಘೋರೌ ತಾವಸಹ್ಯತಮೌ ಮತೌ| |೪೪|
View original
| यौ तु शापाभिचारजौ||४३|| सन्निपातज्वरौ घोरौ तावसह्यतमौ मतौ| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajasya visheShaH (44-45) · Śloka 45
| ತತ್ರಾಭಿಚಾರಿಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ತಪ್ಯತೇ||೪೪|| ಪೂರ್ವಂ ಚೇತಸ್ತತೋ ದೇಹಸ್ತತೋ ವಿಸ್ಫೋಟತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ| ಸದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛೈರ್ಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವರ್ದ್ಧತೇ ಜ್ವರಃ||೪೫||
View original
| तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते||४४|| पूर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्द्धते ज्वरः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTavidhajvaropasaMhAraH (46) · Śloka 46
ಇತಿ ಜ್ವರೋಽಷ್ಟಧಾ ದೃಷ್ಟಃ| |೪೬|
View original
इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAnAM jvarANAM pratyekaM dvaividhyaShaTkam (46-47) · Śloka 47
ಸಮಾಸಾದ್ದ್ವಿವಿಧಸ್ತು ಸಃ| ಶಾರೀರೋ ಮಾನಸಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ತರ್ಬಹಿರಾಶ್ರಯಃ||೪೬|| ಪ್ರಾಕೃತೋ ವೈಕೃತಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ| |೪೭|
View original
समासाद्द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः||४६|| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasya lakShaNam, mAnasasya lakShaNam (47) · Śloka 47
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೇತಾನೇವ ಜ್ವರಾನ್ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ | ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರೇ ಶಾರೀರೇ ತಾಪೋ, ಮನಸಿ ಮಾನಸೇ||೪೭||
View original
सम्प्रत्येतानेव ज्वरान् व्याचष्टे | पूर्वं शरीरे शारीरे तापो, मनसि मानसे||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saumyasya lakShaNam (96)) · Śloka 48
ಇದಾನೀಂ ಸೌಮ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣೌ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ- ಪವನೇ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾಚ್ಛೀತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುತೇ ಭವೇತ್| |೪೮|
View original
इदानीं सौम्यतीक्ष्णौ व्याचष्टे- पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNasya lakShaNam (48) · Śloka 48
ತೀಕ್ಷ್ಣಮಿದಾನೀಂ ವಕ್ತಿ | ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಯುತೇ, ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರೇ|೪೮|
View original
तीक्ष्णमिदानीं वक्ति | दाहः पित्तयुते, मिश्रं मिश्रे|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49
| ಅನ್ತಃಸಂಶ್ರಯೇ ಪುನಃ||೪೮|| ಜ್ವರೇಽಧಿಕಂ ವಿಕಾರಾಃ ಸ್ಯುರನ್ತಃ ಕ್ಷೋಭೋ ಮಲಗ್ರಹಃ| |೪೯|
View original
| अन्तःसंश्रये पुनः||४८|| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahirAshrayasya lakShaNam (49) · Śloka 49
| ಬಹಿರೇವ ಬಹಿರ್ವರ್ಗೇ ತಾಪೋಽಪಿ ಚ ಸುಸಾಧ್ಯತಾ||೪೯||
View original
| बहिरेव बहिर्वर्गे तापोऽपि च सुसाध्यता||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutasya lakShaNam, vaikRutasya lakShaNam (50) · Śloka 50
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತೌ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ವರ್ಷಾಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ವಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ವೈಕೃತೋಽನ್ಯಃ ಸ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಕೃತೋಽನಿಲಾತ್||೫೦||
View original
सम्प्रति प्राकृतवैकृतौ लक्षयति - - - - वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः स दुःसाध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAviruddhopakramaj~jAnArthaM prAkRutAnAM saMprAptiH (51-52) · Śloka 52
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಾಸು ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯ ಜ್ವರಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ನಿರೂಪಯತಿ - - - - - ವರ್ಷಾಸು ಮಾರುತೋ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತೋ ಜ್ವರಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶರದಿ ತಸ್ಯ ಚಾನುಬಲಂ ಕಫಃ||೫೧|| ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ತತ್ರ ನಾನಶನಾದ್ಭಯಮ್| ಕಫೋ ವಸನ್ತೇ ತಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವೇದನು||೫೨||
View original
सम्प्रति वर्षासु प्राकृतस्य ज्वरस्य स्वरूपं निरूपयति - - - - - वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानुबलं कफः||५१|| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नानशनाद्भयम्| कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवेदनु||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyalakShaNam (53) · Śloka 53
ಅಥ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ - - - - ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇಷು ಜ್ವರಃ ಸಾಧ್ಯೋಽನುಪದ್ರವಃ| |೫೩|
View original
अथ साध्यासाध्यज्वरलक्षणार्थमाह - - - - बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalakShaNam (53) · Śloka 53
| ಸರ್ವಥಾ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಾಗಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹೃತಃ||೫೩||
View original
| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
ಅಧುನಾ ಸಾಮನಿರಾಮೌ ಜ್ವರೋ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಗ್ಲಾನಿರ್ಬಹುಮೂತ್ರತಾ| ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ನ ವಿಡ್ಜೀರ್ಣಾ ನ ಕ್ಷುತ್ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ||೫೪||
View original
अधुना सामनिरामौ ज्वरो लक्षयति - - - - ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
ಜ್ವರವೇಗೋಽಧಿಕಂ ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ವಸನಂ ಭ್ರಮಃ| ಮಲಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||೫೫||
View original
ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
ಜೀರ್ಣತಾಽಽಮವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಲಙ್ಘನಾತ್| |೫೬|
View original
जीर्णताऽऽमविपर्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktAnAM jvarANAM pRuthak pa~jcavidhatvam (56-57) · Śloka 57
| ಜ್ವರಃ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಲಕಾಲಬಲಾಬಲಾತ್||೫೬|| ಪ್ರಾಯಶಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭೂಯಸಾ ತೂಪದಿಶ್ಯತೇ| ಸನ್ತತಃ ಸತತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಸ್ತೃತೀಯಕಚತುರ್ಥಕೌ||೫೭||
View original
| ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्||५६|| प्रायशः सन्निपातेन भूयसा तूपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचतुर्थकौ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaralakShaNam (58-59) · Śloka 59
ಅಥ ಮಹಾರಮ್ಭತ್ವೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಸನ್ತತಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮೇವ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - - - ಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾಹಿಸ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಾಪಿನೋ ಮಲಾಃ| ತಾಪಯನ್ತಸ್ತನುಂ ಸರ್ವಾಂ ತುಲ್ಯದೂಷ್ಯಾದಿವರ್ದ್ಧಿತಾಃ||೫೮|| ಬಲಿನೋ ಗುರವಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾಃ| ಸನ್ತತಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸುದುಃಸಹಮ್||೫೯||
View original
अथ महारम्भत्वेन प्राधान्यात् सन्ततसम्प्राप्तिमेव लक्षयति - - - - - - धातुमूत्रशकृद्वाहिस्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तस्तनुं सर्वां तुल्यदूष्यादिवर्द्धिताः||५८|| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वा ज्वरं कुर्युः सुदुःसहम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatasyAvadhiH (60-63) · Śloka 63
ಮಲಂ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾ ಧಾತೂನ್ವಾ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್ತತಃ| ಸರ್ವಾಕಾರಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾಽಶುದ್ಧ್ಯಾಽಪಿ ವಾ ಕ್ರಮಾತ್||೬೦|| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಸಪ್ತ ದಶ ದ್ವಾದಶ ವಾಸರಾನ್| ಪ್ರಾಯೋಽನುಯಾತಿ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ||೬೧|| ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ಮತಂ, ಹಾರೀತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಿಃ| ದ್ವಿಗುಣಾ ಸಪ್ತಮೀ ಯಾವನ್ನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀ ತಥಾ||೬೨|| ಏಷಾ ತ್ರಿದೋಷಮರ್ಯಾದಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ| ಶುದ್ಧ್ಯಶುದ್ಧೌ ಜ್ವರಃ ಕಾಲಂ ದೀರ್ಘಮಪ್ಯನುವರ್ತತೇ||೬೩||
View original
मलं ज्वरोष्मा धातून्वा स शीघ्रं क्षपयेत्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वा क्रमात्||६०|| वातपित्तकफैः सप्त दश द्वादश वासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्यादां मोक्षाय च वधाय च||६१|| इत्यग्निवेशस्य मतं, हारीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा||६२|| एषा त्रिदोषमर्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धौ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्तते||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatAdicatuShTayasAmAnyalakShaNam (64-65) · Śloka 65
ಏವಂ ಸನ್ತತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಖ್ಯಾಯ ಸತತಕಾದೀನಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಸಂಜ್ಞಾನಿಮಿತ್ತಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - ಕೃಶಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಸೇವಿನಾಮ್| ಅಲ್ಪೋಽಪಿ ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಾದೇರ್ಲಬ್ಧ್ವಾಽನ್ಯತಮತೋ ಬಲಮ್||೬೪|| ಸವಿಪಕ್ಷೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಷಮಂ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್| |೬೫|
View original
एवं सन्ततस्य लक्षणमाख्याय सततकादीनां विषमज्वरसंज्ञानिमित्तं सामान्येन लक्षणमाह - - - - कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यतमतो बलम्||६४|| सविपक्षो ज्वरं कुर्याद्विषमं क्षयवृद्धिभाक्| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasya pravRuttinivRuttI (65-66) · Śloka 66
| ದೋಷಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತೇಷಾಂ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಯನ್ ಬಲೀ||೬೫|| ನಿವರ್ತತೇ ಪುನಶ್ಚೈಷ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಬಲಾಬಲಃ| |೬೬|
View original
| दोषः प्रवर्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली||६५|| निवर्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasya santatanivRuttirnAsti (66-67) · Śloka 67
| ಕ್ಷೀಣೇ ದೋಷೇ ಜ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ರಸಾದಿಷ್ವೇವ ಲೀಯತೇ||೬೬|| ಲೀನತ್ವಾತ್ಕಾರ್ಶ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಜಾಡ್ಯಾದೀನಾದಧಾತಿ ಸಃ| |೬೭|
View original
| क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते||६६|| लीनत्वात्कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनादधाति सः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM santatatvAdau yuktiH (67-69) · Śloka 69
ನನು, ತುಲ್ಯೇಽಪಿ ವಾತಾದಿದೋಷಪ್ರಕೋಪೇ ಸನ್ತತಜ್ವರ ಏವಾಶುಸಕಲಕಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಃ, ಸತತಕಾದಿಷು ತು ಚಿರೇಣ ವಿಚ್ಛಿದ್ಯ ಭವತೀತ್ಯತ್ರ ಯುಕ್ತಿಃ ಕಾ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಆಸನ್ನವಿವೃತಾಸ್ಯತ್ವಾತ್ಸ್ರೋತಸಾಂ ರಸವಾಹಿನಾಮ್||೬೭|| ಆಶು ಸರ್ವಸ್ಯ ವಪುಷೋ ವ್ಯಾಪ್ತಿರ್ದೋಷೇಣ ಜಾಯತೇ| ಸನ್ತತಃ ಸತತಸ್ತೇನ, ವಿಪರೀತೋ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್||೬೮|| ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಕ್ರಿಯಾಕಾಲೋಽನುಷಙ್ಗವಾನ್| |೬೯|
View original
ननु, तुल्येऽपि वातादिदोषप्रकोपे सन्ततज्वर एवाशुसकलकायव्याप्तिः, सततकादिषु तु चिरेण विच्छिद्य भवतीत्यत्र युक्तिः का ? इत्याह - - - - | आसन्नविवृतास्यत्वात्स्रोतसां रसवाहिनाम्||६७|| आशु सर्वस्य वपुषो व्याप्तिर्दोषेण जायते| सन्ततः सततस्तेन, विपरीतो विपर्ययात्||६८|| विषमो विषमारम्भक्रियाकालोऽनुषङ्गवान्| |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatalakShaNam (69-70) · Śloka 70
| ದೋಷೋ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತಿ ಸತತಂ ಜ್ವರಮ್||೬೯|| ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಸ ದ್ವಿಃ ಸ್ಯಾತ್| |೭೦|
View original
| दोषो रक्ताश्रयः प्रायः करोति सततं ज्वरम्||६९|| अहोरात्रस्य स द्विः स्यात्| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyurlakShaNam (70) · Śloka 70
ಸಕೃದನ್ಯೇದ್ಯುರಾಶ್ರಿತಃ| ತಸ್ಮಿನ್ಮಾಂಸವಹಾ ನಾಡೀಃ|೭೦|
View original
सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन्मांसवहा नाडीः|७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakalakShaNam (70-71) · Śloka 71
| ಮೇದೋನಾಡೀಸ್ತೃತೀಯಕೇ||೭೦|| ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಸ್ತ್ರಿಕಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತತಃ| ಸಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾನಿಲಕಫಾತ್ಸ ಚೈಕಾಹಾನ್ತರಃ ಸ್ಮೃತಃ||೭೧||
View original
| मेदोनाडीस्तृतीयके||७०|| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफपित्ततः| सपृष्ठस्यानिलकफात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakalakShaNam (72-73) · Śloka 73
ಚತುರ್ಥಕೋ ಮಲೇ ಮೇದೋಮಜ್ಜಾಸ್ಥ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಥಿತೇ| ಮಜ್ಜಸ್ಥ ಏವೇತ್ಯಪರೇ ಪ್ರಭಾವಂ ಸ ತು ದರ್ಶಯೇತ್||೭೨|| ದ್ವಿಧಾ ಕಫೇನ ಜಂಘಾಭ್ಯಾಂ ಸ ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಸೋಽನಿಲಾತ್| |೭೩|
View original
चतुर्थको मले मेदोमज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्||७२|| द्विधा कफेन जंघाभ्यां स पूर्वं शिरसोऽनिलात्| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayalakShaNam (73-74) · Śloka 74
| ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೋಭಯಗತೇ ಚತುರ್ಥಕವಿಪರ್ಯಯಃ||೭೩|| ತ್ರಿಧಾ, ಹ್ಯಹಂ ಜ್ವರಯತಿ ದಿನಮೇಕಂ ತು ಮುಞ್ಚತಿ| |೭೪|
View original
| अस्थिमज्जोभयगते चतुर्थकविपर्ययः||७३|| त्रिधा, ह्यहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktajvaraBeda sa~ggrahaH (74-76) · Śloka 76
ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಮಿಮಂ ಶೇಷಭೂತಂ ಗ್ರನ್ಥಮಾಹ - - - - | ಬಲಾಬಲೇನ ದೋಷಾಣಾಮನ್ನಚೇಷ್ಟಾದಿಜನ್ಮನಾ||೭೪|| ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮನಸಸ್ತದ್ವತ್ಕರ್ಮಣಶ್ಚ ತದಾ ತದಾ| ದೋಷದೂಷ್ಯರ್ತ್ವಹೋರಾತ್ರಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಬಲಾಜ್ಜ್ವರಃ||೭೫|| ಮನಸೋ ವಿಷಯಾಣಾಂ ಚ ಕಾಲಂ ತಂ ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| |೭೬|
View original
इदानीमेषां विषमज्वराणामिमं शेषभूतं ग्रन्थमाह - - - - | बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना||७४|| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा| दोषदूष्यर्त्वहोरात्रप्रभृतीनां बलाज्ज्वरः||७५|| मनसो विषयाणां च कालं तं तं प्रपद्यते| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShalakShaNam (76-78) · Śloka 78
| ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ದೋಷೋ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ವಿಲೀಯತೇ||೭೬|| ತತೋ ನರಃ ಶ್ವಸನ್ ಸ್ವಿದ್ಯನ್ ಕೂಜನ್ ವಮತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ| ವೇಪತೇ ಪ್ರಲಪತ್ಯುಷ್ಣೈಃ ಶೀತೈಶ್ಚಾಙ್ಗೈರ್ಹತಪ್ರಭಃ||೭೭|| ವಿಸಂಜ್ಞೋ ಜ್ವರವೇಗಾರ್ತಃ ಸಕ್ರೋಧ ಇವ ವೀಕ್ಷತೇ| ಸದೋಷಶಬ್ದಂ ಚ ಶಕೃದ್ದ್ರವಂ ಸೃಜತಿ ವೇಗವತ್||೭೮||
View original
| धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते||७६|| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैः शीतैश्चाङ्गैर्हतप्रभः||७७|| विसंज्ञो ज्वरवेगार्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramuktalakShaNam (2) · Śloka 2
ಇತಿ ಜ್ವರಮೋಕ್ಷಕಾಲಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ ವಿಗತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಿತ್ಸುರಾಹ - - ದೇಹೋ ಲಘುರ್ವ್ಯಪಗತಕ್ಲಮಮೋಹತಾಪಃ ಪಾಕೋ ಮುಖೇ ಕರಣಸೌಷ್ಠವಮವ್ಯಥತ್ವಮ್| ಸ್ವೇದಃ ಕ್ಷವಃ ಪ್ರಕೃತಿಯೋಗಿ ಮನೋಽನ್ನಲಿಪ್ಸಾ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಿಗತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ||೭೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಜ್ವರನಿದಾನಂ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||
View original
इति ज्वरमोक्षकाललक्षणमुक्त्वा विगतज्वरलक्षणमभिधित्सुराह - - देहो लघुर्व्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसौष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगि मनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||७९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने ज्वरनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon