Adhikarana raktapittakAsanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಾಸನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|
अथातो रक्तपित्तकासनिदानं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittanidAnam,raktapittasya saMprAptiH (1-2) · Śloka 2
ಭೃಶೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾದಿವಿದಾಹಿಭಿಃ| ಕೋದ್ರವೋದ್ದಾಲಕೈಶ್ಚಾನ್ನೈಸ್ತದ್ಯುಕ್ತೈರತಿಸೇವಿತೈಃ||೧|| ಕುಪಿತಂ ಪಿತ್ತಲೈಃ ಪಿತ್ತಂ ದ್ರವಂ ರಕ್ತಂ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ| ತೇ ಮಿಥಸ್ತುಲ್ಯರೂಪತ್ವಮಾಗಮ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ನುತಸ್ತನುಮ್||೨||
भृशोष्णतीक्ष्णकट्वम्ललवणादिविदाहिभिः| कोद्रवोद्दालकैश्चान्नैस्तद्युक्तैरतिसेवितैः||१|| कुपितं पित्तलैः पित्तं द्रवं रक्तं च मूर्च्छिते| ते मिथस्तुल्यरूपत्वमागम्य व्याप्नुतस्तनुम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasya raktatve vAcye hetuH (3) · Śloka 3
ಏವಮಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ - - - - ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ವಿಕೃತೇಃ ಸಂಸರ್ಗಾದ್ದೂಷಣಾದಪಿ| ಗನ್ಧವರ್ಣಾನುವೃತ್ತೇಶ್ಚ ರಕ್ತೇನ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯತೇ||೩||
एवमाशङ्क्याह - - - - पित्तं रक्तस्य विकृतेः संसर्गाद्दूषणादपि| गन्धवर्णानुवृत्तेश्च रक्तेन व्यपदिश्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktodgamasthAnam (4) · Śloka 4
ತತ್ಕಥಮೇತತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಪ್ರಭವತ್ಯಸೃಜಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ಪ್ಲೀಹತೋ ಯಕೃತಶ್ಚ ತತ್| |೪|
तत्कथमेतत् ? इत्याह - - - - प्रभवत्यसृजः स्थानात्प्लीहतो यकृतश्च तत्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittasya pUrvarUpam (4-7) · Śloka 7
ಅಥಾಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯಾಹ - | ಶಿರೋಗುರುತ್ವಮರುಚಿಃ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕಃ||೪|| ಛರ್ದಿಶ್ಛರ್ದಿತಬೈಭತ್ಸ್ಯಂ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸೋ ಭ್ರಮಃ ಕ್ಲಮಃ| ಲೋಹಲೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಾಮಗನ್ಧಾಸ್ಯತ್ವಂ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ||೫|| ರಕ್ತಹಾರಿದ್ರಹರಿತವರ್ಣತಾ ನಯನಾದಿಷು| ನೀಲಲೋಹಿತಪೀತಾನಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮವಿವೇಚನಮ್||೬|| ಸ್ವಪ್ನೇ ತದ್ವರ್ಣದರ್ಶಿತ್ವಂ ಭವತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ| |೭|
अथास्य पूर्वरूपाण्याह - | शिरोगुरुत्वमरुचिः शीतेच्छा धूमकोऽम्लकः||४|| छर्दिश्छर्दितबैभत्स्यं कासः श्वासो भ्रमः क्लमः| लोहलोहितमत्स्यामगन्धास्यत्वं स्वरक्षयः||५|| रक्तहारिद्रहरितवर्णता नयनादिषु| नीललोहितपीतानां वर्णानामविवेचनम्||६|| स्वप्ने तद्वर्णदर्शित्वं भवत्यस्मिन् भविष्यति| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittasya rUpam (7-8) · Śloka 8
ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಗಮಾಹ - | ಊರ್ಧ್ವಂ ನಾಸಾಕ್ಷಿಕರ್ಣಾಸ್ಯೈರ್ಮೇಢ್ರಯೋನಿಗುದೈರಧಃ||೭|| ಕುಪಿತಂ ರೋಮಕೂಪೈಶ್ಚ ಸಮಸ್ತೈಸ್ತತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ| |೮|
तत्रोर्ध्वगमाह - | ऊर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः||७|| कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Urdhvagasya sAdhyatvam virecyatvasya hetutve yuktiH bahvauShadhatvadarSanam (8-10) · Śloka 10
| ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಕಫಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತದ್ವಿರೇಚನಸಾಧನಮ್||೮|| ಬಹ್ವೌಷಧಂ ಚ, ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಿರೇಕೋ ಹಿ ವರೌಷಧಮ್| ಅನುಬನ್ಧೀ ಕಫೋ ಯಶ್ಚ ತತ್ರ ತಸ್ಯಾಪಿ ಶುದ್ಧಿಕೃತ್||೯|| ಕಷಾಯಾಃ ಸ್ವಾದವೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ಹಿತಾಃ| ಕಿಮು ತಿಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾ ವಾ ಯೇ ನಿಸರ್ಗಾತ್ಕಫಾಪಹಾಃ||೧೦||
| ऊर्ध्वं साध्यं कफाद्यस्मात्तद्विरेचनसाधनम्||८|| बह्वौषधं च, पित्तस्य विरेको हि वरौषधम्| अनुबन्धी कफो यश्च तत्र तस्यापि शुद्धिकृत्||९|| कषायाः स्वादवोऽप्यस्य विशुद्धश्लेष्मणो हिताः| किमु तिक्ताः कषाया वा ये निसर्गात्कफापहाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhogasya yApyatvam (11-12) · Śloka 12
ಅಧೋ ಯಾಪ್ಯಂ ಚಲಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಸಾಧನಮ್| ಅಲ್ಪೌಷಧಂ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಮನಂ ನ ವರೌಷಧಮ್||೧೧|| ಅನುಬನ್ಧೀ ಚಲೋ ಯಶ್ಚ ಶಾನ್ತಯೇಽಪಿ ನ ತಸ್ಯ ತತ್| ಕಷಾಯಾಶ್ಚ ಹಿತಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಧುರಾ ಏವ ಕೇವಲಮ್||೧೨||
अधो याप्यं चलाद्यस्मात्तत्प्रच्छर्दनसाधनम्| अल्पौषधं च पित्तस्य वमनं न वरौषधम्||११|| अनुबन्धी चलो यश्च शान्तयेऽपि न तस्य तत्| कषायाश्च हितास्तस्य मधुरा एव केवलम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvAdhogasyAsAdhyatvam (13-15) · Śloka 15
ಕಫಮಾರುತಸಂಸೃಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮುಭಯಾಯನಮ್| ಅಶಕ್ಯಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯತ್ವಾದಭಾವಾದೌಷಧಸ್ಯ ಚ||೧೩|| ನ ಹಿ ಸಂಶೋಧನಂ ಕಿಞ್ಚಿದಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಲೋಮಗಮ್| ಶೋಧನಂ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಭಿಷ್ಗ್ಜಿತಮ್||೧೪|| ಏವಮೇವೋಪಶಮನಂ ಸರ್ವಶೋ ವಿದ್ಯತೇ| ಸಂಸೃಷ್ಟೇಷು ಹಿ ದೋಷೇಷು ಸರ್ವಜಿಚ್ಛಮನಂ ಹಿತಮ್||೧೫||
कफमारुतसंसृष्टमसाध्यमुभयायनम्| अशक्यप्रातिलोम्यत्वादभावादौषधस्य च||१३|| न हि संशोधनं किञ्चिदस्त्यस्य प्रतिलोमगम्| शोधनं प्रतिलोमं च रक्तपित्ते भिष्ग्जितम्||१४|| एवमेवोपशमनं सर्वशो विद्यते| संसृष्टेषु हि दोषेषु सर्वजिच्छमनं हितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anubodhidoShaj~jAnopAyaH (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ದೋಷಾನುಗಮನಂ ಸಿರಾಸ್ರ ಇವ ಲಕ್ಷಯೇತ್| |೧೬|
तत्र दोषानुगमनं सिरास्र इव लक्षयेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittasya upadravAH (16-17) · Śloka 17
| ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚಂ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನತಸ್ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೧೬|| ಆಶುಕಾರೀ ಯತಃ ಕಾಸಸ್ತಮೇವಾತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತಿ| |೧೭|
| उपद्रवाश्चं विकृतिज्ञानतस्तेषु चाधिकम्||१६|| आशुकारी यतः कासस्तमेवातः प्रवक्ष्यति| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaprakaraNam, kAsaBedAH (17) · Śloka 17
| ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷಯೈಃ||೧೭||
| पञ्च कासाः स्मृता वातपित्तश्लेष्मक्षतक्षयैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcAnAM kShayahetutvam (18) · Śloka 18
ಕ್ಷಯಾಯೋಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಸರ್ವೇ| |೧೮|
क्षयायोपेक्षिताः सर्वे| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcAnAmuttarottaraM duHsAdhyatvam (18) · Śloka 18
ಬಲಿನಶ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್| |೧೮|
बलिनश्चोत्तरोत्तरम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpam (18-19) · Śloka 19
ತೇಷಾಂ ಕಾಸಾನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ - | ತೇಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಾಂ ರೂಪಂ ಕಣ್ಠೇ ಕಣ್ಡೂರರೋಚಕಃ||೧೮|| ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭಕಣ್ಠತ್ವಮ್| |೧೯|
तेषां कासानां पूर्वरूपमाह - | तेषां भविष्यतां रूपं कण्ठे कण्डूररोचकः||१८|| शूकपूर्णाभकण्ठत्वम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptiH (19-21) · Śloka 21
ಅಧುನಾ ಸರ್ವಕಾಸಾನಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ - ತತ್ರಾಧೋ ವಿಹತೋಽನಿಲಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯೋರಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಸಂಸಜನ್||೧೯|| ಶಿರಃಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಯ ತತೋಽಙ್ಗಾನ್ಯುತ್ಕ್ಷಿಪನ್ನಿವ| ಕ್ಷಿಪನ್ನಿವಾಕ್ಷಿಣೀ ಪೃಷ್ಠಮುರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್||೨೦|| ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯೋಪಮಧ್ವನಿಃ| |೨೧|
अधुना सर्वकासानां सम्प्राप्तिं दर्शयति - तत्राधो विहतोऽनिलः| ऊर्ध्वं प्रवृत्तः प्राप्योरस्तस्मिन् कण्ठे च संसजन्||१९|| शिरःस्रोतांसि सम्पूर्य ततोऽङ्गान्युत्क्षिपन्निव| क्षिपन्निवाक्षिणी पृष्ठमुरः पार्श्वे च पीडयन्||२०|| प्रवर्तते स वक्त्रेण भिन्नकांस्योपमध्वनिः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaBede yuktiH (21-22) · Śloka 22
ನನು, ಕಥಮೇಕರೂಪಾಯಾಂ ಕಾಸಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಸತ್ಯಾಮನೇಕರೂಪತಾ ಕಾಸರುಗ್ಧ್ವನೀನಾಂ ಜಾಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - | ಹೇತುಭೇದಾತ್ಪ್ರತೀಘಾತಭೇದೋ ವಾಯೋಃ ಸರಂಹಸಃ||೨೧|| ಯದ್ರುಜಾಶಬ್ದವೈಷಮ್ಯಂ ಕಾಸಾನಾಂ ಜಾಯತೇ ತತಃ| |೨೨|
ननु, कथमेकरूपायां काससम्प्राप्तौ सत्यामनेकरूपता कासरुग्ध्वनीनां जायते ? इत्याह - | हेतुभेदात्प्रतीघातभेदो वायोः सरंहसः||२१|| यद्रुजाशब्दवैषम्यं कासानां जायते ततः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakAsasya lakShaNam (22-24) · Śloka 24
ಅಧುನಾ ವಾತಕಾಸಸ್ಯ ನಿದಾನಾದಿನಿರ್ದೇಶಾರ್ಥಮಾಹ - | ಕುಪಿತೋ ವಾತಲೈರ್ವಾತಃ ಶುಷ್ಕೋರಃಕಣ್ಠವಕ್ಕ್ರತಾಮ್||೨೨|| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವೋರಃಶಿರಃಶೂಲಂ ಮೋಹಕ್ಷೋಭಸ್ವರಕ್ಷಯಾನ್| ಕರೋತಿ ಶುಷ್ಕಂ ಕಾಸಂ ಚ ಮಹಾವೇಗರುಜಾಸ್ವನಮ್||೨೩|| ಸೋಽಙ್ಗಹರ್ಷೀ ಕಫಂ ಶುಷ್ಕಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮುಕ್ತ್ವಾಽಲ್ಪತಾಂ ವ್ರಜೇತ್| |೨೪|
अधुना वातकासस्य निदानादिनिर्देशार्थमाह - | कुपितो वातलैर्वातः शुष्कोरःकण्ठवक्क्रताम्||२२|| हृत्पार्श्वोरःशिरःशूलं मोहक्षोभस्वरक्षयान्| करोति शुष्कं कासं च महावेगरुजास्वनम्||२३|| सोऽङ्गहर्षी कफं शुष्कं कृच्छ्रान्मुक्त्वाऽल्पतां व्रजेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakAsasya lakShaNam (24-25) · Śloka 25
| ಪಿತ್ತಾತ್ಪೀತಾಕ್ಷಿಕಫತಾ ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ ಜ್ವರೋ ಭ್ರಮಃ||೨೪|| ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಮನಂ ತೃಷ್ಣಾ ವೈಸ್ವರ್ಯಂ ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕಃ| ಪ್ರತತಂ ಕಾಸವೇಗೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಿವ ದರ್ಶನಮ್||೨೫||
| पित्तात्पीताक्षिकफता तिक्तास्यत्वं ज्वरो भ्रमः||२४|| पित्तासृग्वमनं तृष्णा वैस्वर्यं धूमकोऽम्लकः| प्रततं कासवेगेन ज्योतिषामिव दर्शनम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphakAsasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
ಕಫಾದುರೋಽಲ್ಪರುಡ್ಮೂರ್ದ್ಧಹೃದಯಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರು| ಕಣ್ಠೋಪಲೇಪಃ ಸದನಂ ಪೀನಸಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾಃ||೨೬|| ರೋಮಹರ್ಷೋ ಘನಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ವೇತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರವರ್ತನಮ್| |೨೭|
कफादुरोऽल्परुड्मूर्द्धहृदयं स्तिमितं गुरु| कण्ठोपलेपः सदनं पीनसच्छर्द्यरोचकाः||२६|| रोमहर्षो घनस्निग्धश्वेतश्लेष्मप्रवर्तनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakAsasya lakShaNam (27-32) · Śloka 32
ಇದಾನೀಂ ಕ್ಷತಕಾಸಸ್ಯ ನಿದಾನಾದಿ ನಿರೂಪಯತಿ - - - - | ಯುದ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಸಾಹಸೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಸೇವಿತೈರಯಥಾಬಲಮ್||೨೭|| ಉರಸ್ಯನ್ತಃಕ್ಷತೇ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತೇನಾನುಗತೋ ಬಲೀ| ಕುಪಿತಃ ಕುರುತೇ ಕಾಸಂ ಕಫಂ ತೇನ ಸಶೋಣಿತಮ್||೨೮|| ಪೀತಂ ಶ್ಯಾವಂ ಚ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಗ್ರಥಿತಂ ಕುಥಿತಂ ಬಹು| ಷ್ಠೀವೇತ್ಕಣ್ಠೇನ ರುಜತಾ ವಿಭಿನ್ನೇನೇವ ಚೋರಸಾ||೨೯|| ಸೂಚೀಭಿರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಸ್ತುದ್ಯಮಾನೇನ ಶೂಲಿನಾ| ಪರ್ವಭೇದಜ್ವರಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾವೈಸ್ವರ್ಯಕಮ್ಪವಾನ್||೩೦|| ಪಾರಾವತ ಇವಾಕೂಜನ್ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ತತೋಽಸ್ಯ ಚ| ಕ್ರಮಾದ್ವೀರ್ಯಂ ರುಚಿಃ ಪಕ್ತಾ ಬಲಂ ವರ್ಣಶ್ಚ ಹೀಯತೇ||೩೧|| ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಸಾಸೃಙ್ಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಪೃಷ್ಠಕಟೀಗ್ರಹಃ| |೩೨|
इदानीं क्षतकासस्य निदानादि निरूपयति - - - - | युद्धाद्यैः साहसैस्तैस्तैः सेवितैरयथाबलम्||२७|| उरस्यन्तःक्षते वायुः पित्तेनानुगतो बली| कुपितः कुरुते कासं कफं तेन सशोणितम्||२८|| पीतं श्यावं च शुष्कं च ग्रथितं कुथितं बहु| ष्ठीवेत्कण्ठेन रुजता विभिन्नेनेव चोरसा||२९|| सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना| पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यकम्पवान्||३०|| पारावत इवाकूजन् पार्श्वशूली ततोऽस्य च| क्रमाद्वीर्यं रुचिः पक्ता बलं वर्णश्च हीयते||३१|| क्षीणस्य सासृङ्मूत्रत्वं स्याच्च पृष्ठकटीग्रहः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayakAsasya lakShaNam (32-35) · Śloka 35
ಇದಾನೀಂ ಕ್ಷಯಕಾಸಲಕ್ಷಣಂ ನಿರೂಪಯತಿ - - - - | ವಾಯುಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾ ಧಾತವೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ||೩೨|| ಕುರ್ವನ್ತಿಃ ಯಕ್ಷ್ಮಾಯತನೈಃ ಕಾಸಂ ಷ್ಠೀವೇತ್ಕಫಂ ತತಃ| ಪೂತಿಪೂಯೋಪಮಂ ಪೀತಂ ವಿಸ್ರಂ ಹರಿತಲೋಹಿತಮ್||೩೩|| ಲುಚ್ಯೇತ ಇವ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಹೃದಯಂ ಪತತೀವ ಚ| ಅಕಸ್ಮಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಾ ಬಹ್ವಾಶಿತ್ವಂ ಬಲಕ್ಷಯಃ||೩೪|| ಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಸನ್ನವಕ್ಕ್ರತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದ್ದಶನನೇತ್ರತಾ| ತತೋಽಸ್ಯ ಕ್ಷಯರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ||೩೫||
इदानीं क्षयकासलक्षणं निरूपयति - - - - | वायुप्रधानाः कुपिता धातवो राजयक्ष्मिणः||३२|| कुर्वन्तिः यक्ष्मायतनैः कासं ष्ठीवेत्कफं ततः| पूतिपूयोपमं पीतं विस्रं हरितलोहितम्||३३|| लुच्येत इव पार्श्वे च हृदयं पततीव च| अकस्मादुष्णशीतेच्छा बह्वाशित्वं बलक्षयः||३४|| स्निग्धप्रसन्नवक्क्रत्वं श्रीमद्दशननेत्रता| ततोऽस्य क्षयरूपाणि सर्वाण्याविर्भवन्ति च||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayakAsasya sAdhyatvAdikam (36-37) · Śloka 37
ಇತ್ಯೇಷ ಕ್ಷಯಜಃ ಕಾಸಃ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ದೇಹನಾಶನಃ| ಯಾಪ್ಯೋ ವಾ ಬಲಿನಾಂ, ತದ್ವತ್ ಕ್ಷತಜೋಽಭಿನವೌ ತು ತೌ||೩೬|| ಸಿಧ್ಯೇತಾಮಪಿ ಸಾನಾಥ್ಯಾತ್| |೩೭|
इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः| याप्यो वा बलिनां, तद्वत् क्षतजोऽभिनवौ तु तौ||३६|| सिध्येतामपि सानाथ्यात्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakAsasya sAdhyatvAdikam, kShayakShatakAsayoHsAdhyatvAdikam (37) · Śloka 37
ಇದಾನೀಂ ಶೇಷಾಣಾಮಪಿ ಕಾಸಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯವಿಭಾಗಂ ನಿರೂಪಯತಿ - - - - ಸಾಧ್ಯಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ತ್ರಯಃ| ಮಿಶ್ರಾ ಯಾಪ್ಯಾ ದ್ವಯಾತ್ಸರ್ವೇ ಜರಸಾ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ ಚ||೩೭||
इदानीं शेषाणामपि कासानां साध्ययाप्यविभागं निरूपयति - - - - साध्या दोषैः पृथक् त्रयः| मिश्रा याप्या द्वयात्सर्वे जरसा स्थविरस्य च||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdyekadoShajakAsAnAM sAdhyatvAdikam dvidoShajakAsAnAM sAdhyatvAdikam sarveShAM kAsAnAM sAdhyatvAdikam kAsasyAnupekShaNIyatvam (3) · Śloka 3
ಕಾಸಾಚ್ಛ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಸ್ವರಸಾದಾದಯೋ ಗದಾಃ| ಭವನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೩೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಾಸನಿದಾನಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
कासाच्छ्वासक्षयच्छर्दिस्वरसादादयो गदाः| भवन्त्युपेक्षया यस्मात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||३८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने रक्तपित्तकासनिदानं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon