Adhikarana pramehanidAnAdhyAyaH, pramehA viMshatiH (2-1) · Śloka 1
ਅਸ਼੍ਮਰੀਨਿਦਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ - - - - ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤੋ ਦਸ਼, ਪਿਤ੍ਤਤਃ| ਸਟ੍, ਚਤ੍ਵਾਰੋਨਿਲਾਤ੍|੧|
अश्मरीनिदानादनन्तरं प्रमेहनिदानमारभ्यते - - - - अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२| प्रमेहा विंशतिस्तत्र श्लेष्मतो दश, पित्ततः| षट्, चत्वारोऽनिलात्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehANAM nidAnam (1-3) · Śloka 3
| ਤੇਸਾਂ ਮੇਦੋਮੂਤ੍ਰਕਫਾਵਹਮ੍||੧|| ਅਨ੍ਨਪਾਨਕ੍ਰਿਯਾਜਾਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੁਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼ੀਤਲਮ੍||੨|| ਨਵਧਾਨ੍ਯਸੁਰਾਨੂਪਮਾਂਸੇਕ੍ਸੁਗੁਡਗੋਰਸਮ੍| ਏਕਸ੍ਥਾਨਾਸਨਰਤਿਃ ਸ਼ਯਨਂ ਵਿਧਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੩||
| तेषां मेदोमूत्रकफावहम्||१|| अन्नपानक्रियाजातं यत्प्रायस्तत्प्रवर्तकम्| स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुरुपिच्छिलशीतलम्||२|| नवधान्यसुरानूपमांसेक्षुगुडगोरसम्| एकस्थानासनरतिः शयनं विधिवर्जितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapramehANAM saMprAptiH (4) · Śloka 4
ਬਸ੍ਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਦੂਸਿਤਃ ਕਫਃ| ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਵਪੁਃਕ੍ਲੇਦਸ੍ਵੇਦਮੇਦੋਰਸਾਮਿਸਮ੍||੪||
बस्तिमाश्रित्य कुरुते प्रमेहान् दूषितः कफः| दूषयित्वा वपुःक्लेदस्वेदमेदोरसामिषम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapramehANAM saMprAptiH (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮਪਿ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਫਾਦੌ ਮੂਤ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍| |੫|
पित्तं रक्तमपि क्षीणे कफादौ मूत्रसंश्रयम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapramehANAM saMprAptiH (5) · Śloka 5
| ਧਾਤੂਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਮੁਪਾਨੀਯ ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਚ ਮਾਰੁਤਃ||੫||
| धातून् बस्तिमुपानीय तत्क्षयेऽपि च मारुतः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehANAM sAdhyAsAdhyatvam (6) · Śloka 6
ਅਥ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਮਾਹ - - - - ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਮੇਹਾਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤਦ੍ਭਵਾਃ| ਸਮਾਸਮਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਮਹਾਤ੍ਯਯਤਯਾਪਿ ਚ||੬||
अथ साध्यासाध्यविभागमाह - - - - साध्ययाप्यपरित्याज्या मेहास्तेनैव तद्भवाः| समासमक्रियतया महात्ययतयाऽपि च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehANAM sAmAnyalakShaNam (7) · Śloka 7
ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਭੂਤਾਵਿਲਮੂਤ੍ਰਤਾ| |੭|
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रभूताविलमूत्रता| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehabhedAnAM kAraNam (7-8) · Śloka 8
ਨਨੁ, ਦੋਸਸ੍ਯ-ਕਫਾਦੇਃ, ਦੂਸ੍ਯਸ੍ਯ ਚ-ਵਪੁਃਕ੍ਲੇਦਾਦੇਃ, ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨੇਕਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸੇਪਿ ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੭|| ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭੇਦੋ ਮੇਹੇਸੁ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ| |੮|
ननु, दोषस्य-कफादेः, दूष्यस्य च-वपुःक्लेदादेः, तुल्यत्वात् कथं प्रतिदोषं प्रमेहानेकत्वं स्यात् ? इत्याह - - - - | दोषदूष्याविशेषेऽपि तत्संयोगविशेषतः||७|| मूत्रवर्णादिभेदेन भेदो मेहेषु कल्प्यते| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakamehasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
ਅਥੋਦਕਮੇਹਾਦੀਨ੍ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਅਚ੍ਛਂ ਬਹੁ ਸਿਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਮੁਦਕੋਪਮਮ੍||੮|| ਮੇਹਤ੍ਯੁਦਕਮੇਹੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਵਿਲਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| |੯|
अथोदकमेहादीन् लक्षयति - - - - | अच्छं बहु सितं शीतं निर्गन्धमुदकोपमम्||८|| मेहत्युदकमेहेन किञ्चिच्चाविलपिच्छिलम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ikShumehasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| ਇਕ੍ਸੋ ਰਸਮਿਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਧੁਰਂ ਚੇਕ੍ਸੁਮੇਹਤਃ||੯||
| इक्षो रसमिवात्यर्थं मधुरं चेक्षुमेहतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAndramehasya lakShaNam (10) · Śloka 10
ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੀਭਵੇਤ੍ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹੇਨ ਮੇਹਤਿ| |੧੦|
सान्द्रीभवेत्पर्युषितं सान्द्रमेहेन मेहति| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAmehasya lakShaNam (10) · Śloka 10
| ਸੁਰਾਮੇਹੀ ਸੁਰਾਤੁਲ੍ਯਮੁਪਰ੍ਯਚ੍ਛਮਧੋ ਘਨਮ੍||੧੦||
| सुरामेही सुरातुल्यमुपर्यच्छमधो घनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piShTamehasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ਸਂਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਪਿਸ੍ਟੇਨ ਪਿਸ੍ਟਵਦ੍ਬਹਲਂ ਸਿਤਮ੍| |੧੧|
संहृष्टरोमा पिष्टेन पिष्टवद्बहलं सितम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukramehasya lakShaNam (11) · Śloka 11
| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਭਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹਿ ਪ੍ਰਮੇਹਤਿ||੧੧||
| शुक्राभं शुक्रमिश्रं वा शुक्रमेहि प्रमेहति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sikatAmehasya lakShaNam (12) · Śloka 12
ਮੂਰ੍ਤਾਣੂਨ੍ ਸਿਕਤਾਮੇਹੀ ਸਿਕਤਾਰੂਪਿਣੋ ਮਲਾਨ੍| |੧੨|
मूर्ताणून् सिकतामेही सिकतारूपिणो मलान्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItamehasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| ਸ਼ੀਤਮੇਹੀ ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਮਧੁਰਂ ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੧੨||
| शीतमेही सुबहुशो मधुरं भृशशीतलम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shanairmehasya lakShaNam (13) · Śloka 13
ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹੀ ਮਨ੍ਦਂਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਮੇਹਤਿ| |੧੩|
शनैःशनैःशनैर्मेही मन्दंमन्दं प्रमेहति| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAlAmehasya lakShaNam (13) · Śloka 13
| ਲਾਲਾਤਨ੍ਤੁਯੁਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਲਾਲਾਮੇਹੇਨ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍||੧੩||
| लालातन्तुयुतं मूत्रं लालामेहेन पिच्छिलम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAramehasya lakShaNam (14) · Śloka 14
ਪਿਤ੍ਤਜਾਨਾਹ - - - - ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰਤੋਯਵਤ੍| |੧੪|
पित्तजानाह - - - - गन्धवर्णरसस्पर्शैः क्षारेण क्षारतोयवत्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nIlamehasya lakShaNam (14) · Śloka 14
| ਨੀਲਮੇਹੇਨ ਨੀਲਾਭਂ|੧੪|
| नीलमेहेन नीलाभं|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlamehasya lakShaNam (14) · Śloka 14
| ਕਾਲਮੇਹੀ ਮਸੀਨਿਭਮ੍||੧੪||
| कालमेही मषीनिभम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridramehasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ਹਾਰਿਦ੍ਰਮੇਹੀ ਕਟੁਕਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਸਨ੍ਨਿਭਂ ਦਹਤ੍| |੧੫|
हारिद्रमेही कटुकं हरिद्रासन्निभं दहत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mA~jjiShThamehasya lakShaNam (15) · Śloka 15
| ਵਿਸ੍ਰਂ ਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮੇਹੇਨ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਲਿਲੋਪਮਮ੍||੧੫||
| विस्रं माञ्जिष्ठमेहेन मञ्जिष्ठासलिलोपमम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktamehasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ਵਿਸ੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਰਕ੍ਤਾਭਂ ਰਕ੍ਤਮੇਹਤਃ| |੧੬|
विस्रमुष्णं सलवणं रक्ताभं रक्तमेहतः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAmehasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ਅਧੁਨਾ ਵਾਤਜਾਨ੍ ਵਕ੍ਤਿ - - - - | ਵਸਾਮੇਹੀ ਵਸਾਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਸਾਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਯੇਨ੍ਮੁਹੁਃ||੧੬||
अधुना वातजान् वक्ति - - - - | वसामेही वसामिश्रं वसां वा मूत्रयेन्मुहुः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjamehasya lakShaNam (17) · Śloka 17
ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਮਜ੍ਜਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਮਜ੍ਜਮੇਹੀ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| |੧੭|
मज्जानं मज्जमिश्रं वा मज्जमेही मुहुर्मुहुः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastimehasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18
| ਹਸ੍ਤੀ ਮਤ੍ਤ ਇਵਾਜਸ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵੇਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੧੭|| ਸਲਸੀਕਂ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਚ ਹਸ੍ਤਿਮੇਹੀ ਪ੍ਰਮੇਹਤਿ| |੧੮|
| हस्ती मत्त इवाजस्रं मूत्रं वेगविवर्जितम्||१७|| सलसीकं विबद्धं च हस्तिमेही प्रमेहति| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhumehasya lakShaNam (18) · Śloka 18
| ਮਧੁਮੇਹੀ ਮਧੁਸਮਮ੍|੧੮|
| मधुमेही मधुसमम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhumehasya dvaividhyam (18-19) · Śloka 19
| ਜਾਯਤੇ ਸ ਕਿਲ ਦ੍ਵਿਧਾ||੧੮|| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੌ ਦੋਸਾਵਤਪਥੇਥਵਾ| |੧੯|
| जायते स किल द्विधा||१८|| क्रुद्धे धातुक्षयाद्वायौ दोषावृतपथेऽथवा| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvRutavAtasya kRucchrasAdhyatvam (19-20) · Śloka 20
| ਆਵਤੋ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸੋਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍||੧੯|| ਕ੍ਸੀਣਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍ਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਜਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਾਮ੍| |੨੦|
| आवृतो दोषलिङ्गानि सोऽनिमित्तं प्रदर्शयेत्||१९|| क्षीणः क्षणात्क्षणात् पूर्णो भजते कृच्छ्रसाध्यताम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShayA sarveShAM madhumehatvam (20-21) · Śloka 21
| ਕਾਲੇਨੋਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਧੁਮੇਹਤਾਮ੍||੨੦|| ਮਧੁਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧ੍ਵਿਵ ਮੇਹਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਮਧੁਮੇਹਾਖ੍ਯਾ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਨੋਰਤਃ||੨੧||
| कालेनोपेक्षिताः सर्वे यद्यान्ति मधुमेहताम्||२०|| मधुरं यच्च सर्वेषु प्रायो मध्विव मेहति| सर्वेऽपि मधुमेहाख्या माधुर्याच्च तनोरतः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAnAM upadravAH (22) · Śloka 22
ਅਵਿਪਾਕੋਰੁਚਿਸ਼੍ਰ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਸਃ ਸਪੀਨਸਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮੇਹਾਨਾਂ ਕਫਜਨ੍ਮਨਾਮ੍||੨੨||
अविपाकोऽरुचिश्र्छर्दिर्निद्रा कासः सपीनसः| उपद्रवाः प्रजायन्ते मेहानां कफजन्मनाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAnAM upadravAH (23) · Śloka 23
ਬਸ੍ਤਿਮੇਹਨਯੋਸ੍ਤੋਦੋ ਮੁਸ੍ਕਾਵਦਰਣਂ ਜ੍ਵਰਃ| ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਪਿਤ੍ਤਜਨ੍ਮਨਾਮ੍||੨੩||
बस्तिमेहनयोस्तोदो मुष्कावदरणं ज्वरः| दाहस्तृष्णाऽम्लको मूर्च्छा विड्भेदः पित्तजन्मनाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM upadravAH (24) · Śloka 24
ਵਾਤਿਕਾਨਾਮੁਦਾਵਰ੍ਤਕਮ੍ਪਹਦ੍ਗ੍ਰਹਲੋਲਤਾਃ| ਸ਼ੂਲਮੁਨ੍ਨਿਦ੍ਰਤਾ ਸ਼ੋਸਃ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੨੪||
वातिकानामुदावर्तकम्पहृद्ग्रहलोलताः| शूलमुन्निद्रता शोषः कासः श्वासश्च जायते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShayA dasha piTikAH (25-26) · Śloka 26
ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਚ ਪਿਟਿਕਾਃ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਤਾ ਏਵਾਹ - - - - ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ ਜਾਲਿਨੀ ਵਿਨਤਾਲਜੀ| ਮਸੂਰਿਕਾ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ਸਵਿਦਾਰਿਕਾ||੨੫|| ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਿਟਿਕਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦਸ਼| ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਸੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਂਸਲੇਸੁ ਚ ਧਾਮਸੁ||੨੬||
प्रमेहिणां च पिटिकाः शराविकाद्याः प्रायेण भवन्ति, इति ता एवाह - - - - शराविका कच्छपिका जालिनी विनताऽलजी| मसूरिका सर्षपिका पुत्रिणी सविदारिका||२५|| विद्रधिश्चेति पिटिकाः प्रमेहोपेक्षया दश| सन्धिमर्मसु जायन्ते मांसलेषु च धामसु||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharAvikAyA lakShaNam (27) · Śloka 27
ਅਨ੍ਤੋਨ੍ਨਤਾ ਮਧ੍ਯਨਿਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਕ੍ਲੇਦਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਾ| ਸ਼ਰਾਵਮਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਪਿਟਿਕਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਰਾਵਿਕਾ||੨੭||
अन्तोन्नता मध्यनिम्ना श्यावा क्लेदरुजान्विता| शरावमानसंस्थाना पिटिका स्याच्छराविका||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacchapikAyAH lakShaNam (28) · Śloka 28
ਅਵਗਾਢਾਰ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਾ ਮਹਾਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਾ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਕਚ੍ਛਪਪਸ੍ਠਾਭਾ ਪਿਟਿਕਾ ਕਚ੍ਛਪੀ ਮਤਾ||੨੮||
अवगाढार्तिनिस्तोदा महावस्तुपरिग्रहा| श्लक्ष्णा कच्छपपृष्ठाभा पिटिका कच्छपी मता||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlinyAH lakShaNam (29) · Śloka 29
ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸਿਰਾਜਾਲਵਤੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਰਾਵਾ ਮਹਾਸ਼ਯਾ| ਰੁਜਾਨਿਸ੍ਤੋਦਬਹੁਲਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਚ ਜਾਲਿਨੀ||੨੯||
स्तब्धा सिराजालवती स्निग्धस्रावा महाशया| रुजानिस्तोदबहुला सूक्ष्मच्छिद्रा च जालिनी||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vinatAyAH lakShaNam (30) · Śloka 30
ਅਵਗਾਢਰੁਜਾਕ੍ਲੇਦਾ ਪਸ੍ਠੇ ਵਾ ਜਠਰੇਪਿ ਵਾ| ਮਹਤੀ ਪਿਟਿਕਾ ਨੀਲਾ ਵਿਨਤਾ ਵਿਨਤਾ ਸ੍ਮਤਾ||੩੦||
अवगाढरुजाक्लेदा पृष्ठे वा जठरेऽपि वा| महती पिटिका नीला विनता विनता स्मृता||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajyAH lakShaNam (31) · Śloka 31
ਦਹਤਿ ਤ੍ਵਚਮੁਤ੍ਥਾਨੇ ਭਸ਼ਂ ਕਸ੍ਟਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ| ਰਕ੍ਤਕਸ੍ਣਾਤਿਤਟ੍ਸ੍ਫੋਟਦਾਹਮੋਹਜ੍ਵਰਾਲਜੀ||੩੧||
दहति त्वचमुत्थाने भृशं कष्टा विसर्पिणी| रक्तकृष्णाऽतितृट्स्फोटदाहमोहज्वराऽलजी||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32
ਮਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਸੂਰੇਣ ਮਸੂਰਿਕਾ| |੩੨|
मानसंस्थानयोस्तुल्या मसूरेण मसूरिका| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapikAyAH lakShaNam (32-33) · Śloka 33
| ਸਰ੍ਸਪਾਮਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਪਾਕਾ ਮਹਾਰੁਜਾ||੩੨|| ਸਰ੍ਸਪੀ ਸਰ੍ਸਪਾਤੁਲ੍ਯਪਿਟਿਕਾਪਰਿਵਾਰਿਤਾ| |੩੩|
| सर्षपामानसंस्थाना क्षिप्रपाका महारुजा||३२|| सर्षपी सर्षपातुल्यपिटिकापरिवारिता| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana putriNyAH lakShaNam (33) · Śloka 33
| ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ਮਹਤੀ ਭੂਰਿਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾ||੩੩||
| पुत्रिणी महती भूरिसुसूक्ष्मपिटिकाचिता||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAyAH lakShaNam (34) · Śloka 34
ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਵਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਕਠਿਨਾ ਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾ| |੩੪|
विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradheH lakShaNam (34) · Śloka 34
| ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇਨ੍ਯਤ੍ਰ|੩੪|
| विद्रधिर्वक्ष्यतेऽन्यत्र|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM sAdhyAsAdhyatvam (34-35) · Śloka 35
| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਂ ਪਿਟਿਕਾਤ੍ਰਯਮ੍||੩੪|| ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ਚ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਦੁਃਸਹਾ ਬਹੁਮੇਦਸਃ| ਸਹ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਲ੍ਪਮੇਦਸਃ||੩੫||
| तत्राद्यं पिटिकात्रयम्||३४|| पुत्रिणी च विदारी च दुःसहा बहुमेदसः| सह्याः पित्तोल्बणास्त्वन्याः सम्भवन्त्यल्पमेदसः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prameheNa vinA~apyetAsAmutpattiH (36) · Śloka 36
ਤਾਸੁ ਮੇਹਵਸ਼ਾਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕੋ ਯਥਾਯਥਮ੍| |੩੬|
तासु मेहवशाच्च स्याद्दोषोद्रेको यथायथम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prameharaktapittayorbhedakalakShaNam (36) · Śloka 36
ਪ੍ਰਮੇਹੇਣ ਵਿਨਾਪ੍ਯੇਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟਮੇਦਸਃ| ਤਾਵਚ੍ਚ ਨੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੩੬||
प्रमेहेण विनाऽप्येता जायन्ते दुष्टमेदसः| तावच्च नोपलक्ष्यन्ते यावद्वस्तुपरिग्रहः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehANAM pUrvarUpam (37-39) · Śloka 39
ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮੇਹਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਯੇਨ੍ਨ ਤਂ ਮੇਹਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ||੩੭|| ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ਿਥਿਲਤ੍ਵਮਙ੍ਗੇ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖਾਭਿਸਙ੍ਗਃ| ਹਨ੍ਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਰਵਣੋਪਦੇਹੋ ਘਨਾਙ੍ਗਤਾ ਕੇਸ਼ਨਖਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ||੩੮|| ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਗਲਤਾਲੁਸ਼ੋਸੋ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਾਸ੍ਯੇ ਕਰਪਾਦਦਾਹਃ| ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਮੇਹਗਣਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਮੂਤ੍ਰੇਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼੍ਚ||੩੯||
हारिद्रवर्णं रक्तं वा मेहप्राग्रूपवर्जितम्| यो मूत्रयेन्न तं मेहं रक्तपित्तं तु तद्विदुः||३७|| स्वेदोऽङ्गगन्धः शिथिलत्वमङ्गे शय्यासनस्वप्नसुखाभिषङ्गः| हृन्नेत्रजिह्वाश्रवणोपदेहो घनाङ्गता केशनखातिवृद्धिः||३८|| शीतप्रियत्वं गलतालुशोषो माधुर्यमास्ये करपाददाहः| भविष्यतो मेहगणस्य रूपं मूत्रेऽभिधावन्ति पिपीलिकाश्च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe dvividho vicAraH (40) · Śloka 40
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਮਧੁਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਮਧੂਪਮਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਿਚਾਰਃ| ਸਮ੍ਪੂਰਣਾਦ੍ਵਾ ਕਫਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੋ ਵਾ||੪੦||
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्द्विविधो विचारः| सम्पूरणाद्वा कफसम्भवः स्यात् क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मको वा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehANAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10
ਅਧੁਨਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਃ ਕਫਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ - - - - ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇਮੇਹਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੇ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਮੇਹਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਯਦਿ ਨਾਤਿਦੁਸ੍ਟਮ੍||੪੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||
अधुना यदुक्तं साध्ययाप्यपरित्याज्याः कफादिसम्भवा इत्यस्यापवादमाह - - - - सपूर्वरूपाः कफपित्तेमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते, पित्तकृतास्तु याप्याः साध्यास्तु मेदो यदि नातिदुष्टम्||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon