Adhikarana mUtrAghAtanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
அதீஸாரக்ரஹணீரோகநிதநாநந்தரஂ மூத்ராகாதநிதாநமேகஸம்பந்தநத்வாதுச்யத இத்யாஹ - - - - அதாதோ மூத்ராகாதநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ|
(கத்யஸூத்ரே)||௨||
View original
अतीसारग्रहणीरोगनिदनानन्तरं मूत्राघातनिदानमेकसम्बन्धनत्वादुच्यत इत्याह - - - - अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)||२||
Adhikarana bastyAdaya ekasambandhanAH (1) · Śloka 1
பஸ்திபஸ்திஶிரோமேட்ரகடீவஷணபாயவஃ|
ஏகஸம்பந்தநாஃ ப்ரோக்தா குதாஸ்திவிவராஶ்ரயாஃ||௧||
View original
बस्तिबस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायवः|
एकसम्बन्धनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः||१||
Adhikarana mUtrAghAtasaMprAptiH (2-3) · Śloka 3
நநு, அத்ர மூத்ராஶ்ரிதா தோஷா அவஶ்யஂ பஸ்திஂ ப்ராப்ய விகுர்வதே|
பஸ்தேஶ்சாதோமுகத்வாந்மூத்ராந்தஃப்ரவேஶோ பஸ்திமுகேந ந ஸம்பாவ்யதே, தஸ்மாந்மூத்ராகாதாநுத்பத்திரேவ, இத்யாஶங்க்யாஹ - - - - அதோமுகோऽபி பஸ்திர்ஹி மூத்ரவாஹிஸிராமுகைஃ|
பார்ஶ்வேப்யஃ பூர்யதே ஸூக்ஷ்மைஃ ஸ்யந்தமாநைரநாரதம்||௨||
யைஸ்தைரேவ ப்ரவிஶ்யைநஂ தோஷாஃ குர்வந்தி விஂஶதிம்|
மூத்ராகாதாந் ப்ரமேஹாஂஶ்ச கச்ச்ராந்மர்மஸமாஶ்ரயாந்||௩||
View original
ननु, अत्र मूत्राश्रिता दोषा अवश्यं बस्तिं प्राप्य विकुर्वते|
बस्तेश्चाधोमुखत्वान्मूत्रान्तःप्रवेशो बस्तिमुखेन न सम्भाव्यते, तस्मान्मूत्राघातानुत्पत्तिरेव, इत्याशङ्क्याह - - - - अधोमुखोऽपि बस्तिर्हि मूत्रवाहिसिरामुखैः|
पार्श्वेभ्यः पूर्यते सूक्ष्मैः स्यन्दमानैरनारतम्||२||
यैस्तैरेव प्रविश्यैनं दोषाः कुर्वन्ति विंशतिम्|
मूत्राघातान् प्रमेहांश्च कृच्छ्रान्मर्मसमाश्रयान्||३||
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (4) · Śloka 4
பஸ்திவங்க்ஷணமேட்ரார்தியுக்தோऽல்பால்பஂ முஹுர்முஹுஃ|
மூத்ரயேத்வாதஜே கச்ச்ரே|௪|
View original
बस्तिवङ्क्षणमेड्रार्तियुक्तोऽल्पाल्पं मुहुर्मुहुः|
मूत्रयेद्वातजे कृच्छ्रे|४|
Adhikarana pittajasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
|
பைத்தே பீதஂ ஸதாஹருக்||௪||
ரக்தஂ வா|
|௫|
View original
|
पैत्ते पीतं सदाहरुक्||४||
रक्तं वा|
|५|
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
கபஜே பஸ்திமேட்ரகௌரவஶோபவாந்|
ஸபிச்சஂ ஸவிபந்தஂ ச|௫|
View original
कफजे बस्तिमेड्रगौरवशोफवान्|
सपिच्छं सविबन्धं च|५|
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
|
ஸர்வைஃ ஸர்வாத்மகஂ மலைஃ||௫||
View original
|
सर्वैः सर्वात्मकं मलैः||५||
Adhikarana ashmarIsaMprAptiH (6-7) · Śloka 7
இதாநீமஶ்மரீஂ லக்ஷயதி - - - - யதா வாயுர்முகஂ பஸ்தேராவத்ய பரிஶோஷயேத்|
மூத்ரஂ ஸபித்தஂ ஸகபஂ ஸஶுக்ரஂ வா ததா க்ரமாத்||௬||
ஸஞ்ஜாயதேऽஶ்மரீ கோரா பித்தாத்கோரிவ ரோசநா|
ஶ்லேஷ்மாஶ்ரயா ச ஸர்வா ஸ்யாத்|௭|
View original
इदानीमश्मरीं लक्षयति - - - - यदा वायुर्मुखं बस्तेरावृत्य परिशोषयेत्|
मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात्||६||
सञ्जायतेऽश्मरी घोरा पित्ताद्गोरिव रोचना|
श्लेष्माश्रया च सर्वा स्यात्|७|
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpam (7-8) · Śloka 8
|
அதாஸ்யாஃ பூர்வலக்ஷணம்||௭||
பஸ்த்யாத்மாநஂ ததாஸந்நதேஶேஷு பரிதோऽதிருக்|
மூத்ரே ச பஸ்தகந்தத்வஂ மூத்ரகச்ச்ரஂ ஜ்வரோऽருசிஃ||௮||
View original
|
अथास्याः पूर्वलक्षणम्||७||
बस्त्याध्मानं तदासन्नदेशेषु परितोऽतिरुक्|
मूत्रे च बस्तगन्धत्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरोऽरुचिः||८||
Adhikarana ashmaryAH sAmAnyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ஸாமாந்யலிங்கஂ ருட்நாபிஸேவநீபஸ்திமூர்தஸு|
விஶீர்ணதாரஂ மூத்ரஂ ஸ்யாத்தயா மார்கநிரோதநே||௯||
தஹ்யபாயாத்ஸுகஂ மேஹேதச்சஂ கோமேதகோபமம்|
தத்ஸங்க்ஷோபாத்க்ஷதே ஸாஸ்ரமாயாஸாச்சாதிருக்பவேத்||௧௦||
View original
सामान्यलिङ्गं रुड्नाभिसेवनीबस्तिमूर्धसु|
विशीर्णधारं मूत्रं स्यात्तया मार्गनिरोधने||९||
तह्यपायात्सुखं मेहेदच्छं गोमेदकोपमम्|
तत्सङ्क्षोभात्क्षते सास्रमायासाच्चातिरुग्भवेत्||१०||
Adhikarana vAtajAyA lakShaNam (11-12) · Śloka 12
தத்ர வாதாத்பஶார்த்யார்தோ தந்தாந் காததி வேபதே|
மத்காதி மேஹநஂ நாபிஂ பீடயத்யநிஶஂ க்வணந்||௧௧||
ஸாநிலஂ முஞ்சதி ஶகந்முஹுர்மேஹதி பிந்துஶஃ|
ஶ்யாவா ரூக்ஷாऽஶ்மரீ சாஸ்ய ஸ்யாச்சிதா கண்டகைரிவ||௧௨||
View original
तत्र वाताद्भृशार्त्यार्तो दन्तान् खादति वेपते|
मृद्गाति मेहनं नाभिं पीडयत्यनिशं क्वणन्||११||
सानिलं मुञ्चति शकृन्मुहुर्मेहति बिन्दुशः|
श्यावा रूक्षाऽश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव||१२||
Adhikarana pittajAyA lakShaNam (13) · Śloka 13
பித்தேந தஹ்யதே பஸ்திஃ பச்யமாந இவோஷ்மவாந்|
பல்லாதகாஸ்திஸஂஸ்தாநா ரக்தா பீதாऽஸிதாऽஶ்மரீ||௧௩||
View original
पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इवोष्मवान्|
भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीताऽसिताऽश्मरी||१३||
Adhikarana kaphajAyA lakShaNam (14) · Śloka 14
பஸ்திர்நிஸ்துத்யத இவ ஶ்லேஷ்மணா ஶீதலோ குருஃ|
அஶ்மரீ மஹதீ ஶ்லக்ஷ்ணா மதுவர்ணாऽதவா ஸிதா||௧௪||
View original
बस्तिर्निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः|
अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाऽथवा सिता||१४||
Adhikarana etAstisro bAlAnAM bhavanti (15) · Śloka 15
ஏதா பவந்தி பாலாநாஂ தேஷாமேவ ச பூயஸா|
ஆஶ்ரயோபசயால்பத்வாத்க்ரஹணாஹரணே ஸுகாஃ||௧௫||
View original
एता भवन्ति बालानां तेषामेव च भूयसा|
आश्रयोपचयाल्पत्वाद्ग्रहणाहरणे सुखाः||१५||
Adhikarana shukrAshmarI mahatAmeva, shukrAshmaryAH saMprAptiH, shukrAshmaryAH lakShaNam (16-18) · Śloka 18
ஶுக்ராஶ்மரீ து மஹதாஂ ஜாயதே ஶுக்ரதாரணாத்|
ஸ்தாநாச்ச்யுதமமுக்தஂ ஹி முஷ்கயோரந்தரேऽநிலஃ||௧௬||
ஶோஷயத்யுபஸங்கஹ்ய ஶுக்ரஂ தச்சுஷ்கமஶ்மரீ|
பஸ்திருக்கச்ச்ரமூத்ரத்வமுஷ்கஶ்வயதுகாரிணீ||௧௭||
தஸ்யாமுத்பந்நமாத்ராயாஂ ஶுக்ரமேதி விலீயதே|
பீடிதே த்வவகாஶேऽஸ்மிந்|௧௮|
View original
शुक्राश्मरी तु महतां जायते शुक्रधारणात्|
स्थानाच्च्युतममुक्तं हि मुष्कयोरन्तरेऽनिलः||१६||
शोषयत्युपसङ्गृह्य शुक्रं तच्छुष्कमश्मरी|
बस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वमुष्कश्वयथुकारिणी||१७||
तस्यामुत्पन्नमात्रायां शुक्रमेति विलीयते|
पीडिते त्ववकाशेऽस्मिन्|१८|
Adhikarana sharkarAyAH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
|
அஶ்மர்யேவ ச ஶர்கரா||௧௮||
அணுஶோ வாயுநா பிந்நா ஸா த்வஸ்மிந்நநுலோமகே|
நிரேதி ஸஹ மூத்ரேண ப்ரதிலோமே விபத்யதே||௧௯||
View original
|
अश्मर्येव च शर्करा||१८||
अणुशो वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन्ननुलोमगे|
निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विबध्यते||१९||
Adhikarana vAtabasteH lakShaNam (20-23) · Śloka 23
அத வாதபஸ்த்யாதீநாஹ - - - - மூத்ரஸந்தாரிணஃ குர்யாத்புத்த்வா பஸ்தேர்முகஂ மருத்|
மூத்ரஸங்கஂ ருஜஂ கண்டூஂ கதாசிச்ச ஸ்வதாமதஃ||௨௦||
ப்ரச்யாவ்ய பஸ்திமுத்வத்தஂ கர்பாபஂ ஸ்தூலவிப்லுதம்|
கரோதி தத்ர ருக்தாஹஸ்பந்தநோத்வேஷ்டநாநி ச||௨௧||
பிந்துஶஶ்ச ப்ரவர்தேத மூத்ரஂ பஸ்தௌ து பீடதே|
தாரயா த்விவிதோऽப்யேஷ வாதபஸ்திரிதி ஸ்மதஃ||௨௨||
துஸ்தரோ துஸ்தரதரோ த்விதீயஃ ப்ரபலாநிலஃ|
|௨௩|
View original
अथ वातबस्त्यादीनाह - - - - मूत्रसन्धारिणः कुर्याद्बुद्ध्वा बस्तेर्मुखं मरुत्|
मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च स्वधामतः||२०||
प्रच्याव्य बस्तिमुद्वृत्तं गर्भाभं स्थूलविप्लुतम्|
करोति तत्र रुग्दाहस्पन्दनोद्वेष्टनानि च||२१||
बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडते|
धारया द्विविधोऽप्येष वातबस्तिरिति स्मृतः||२२||
दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलानिलः|
|२३|
Adhikarana vAtAShThIlAyAH lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
ஶகந்மார்கஸ்ய பஸ்தேஶ்ச வாயுரந்தரமாஶ்ரிதஃ||௨௩||
அஷ்டீலாபஂ கநஂ க்ரந்திஂ கரோத்யசலமுந்நதம்|
வாதாஷ்டீலேதி ஸாऽऽத்மாநவிண்மூத்ராநிலஸங்ககத்||௨௪||
View original
|
शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः||२३||
अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम्|
वाताष्ठीलेति साऽऽध्मानविण्मूत्रानिलसङ्गकृत्||२४||
Adhikarana vAtakuNDalikAyAH lakShaNam (25-26) · Śloka 26
விகுணஃ கண்டலீபூதோ பஸ்தௌ தீவ்ரவ்யதோऽநிலஃ|
ஆவித்ய மூத்ரஂ ப்ரமதி ஸஸ்தம்போத்வேஷ்டகௌரவஃ||௨௫||
மூத்ரமல்பால்பமதவா விமுஞ்சதி ஶகத்ஸஜந்|
வாதகுண்டலிகேத்யேஷா|௨௬|
View original
विगुणः कण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथोऽनिलः|
आविध्य मूत्रं भ्रमति सस्तम्भोद्वेष्टगौरवः||२५||
मूत्रमल्पाल्पमथवा विमुञ्चति शकृत्सृजन्|
वातकुण्डलिकेत्येषा|२६|
Adhikarana mUtrAtItasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
|
மூத்ரஂ து விததஂ சிரம்||௨௬||
ந நிரேதி விபத்தஂ வா மூத்ராதீதஂ ததல்பருக்|
|௨௭|
View original
|
मूत्रं तु विधृतं चिरम्||२६||
न निरेति विबद्धं वा मूत्रातीतं तदल्परुक्|
|२७|
Adhikarana mUtrajaTharasya lakShaNam (27-29) · Śloka 29
|
விதாரணாத்ப்ரதிஹிதஂ வாதோதாவர்திதஂ யதா||௨௭||
நாபேரதஸ்தாதுதரஂ மூத்ரமாபூரயேத்ததா|
குர்யாத்தீவ்ரருகாத்மாநமபக்திஂ மலஸங்க்ரஹம்||௨௮||
தந்மூத்ரஜடரம்|
|௨௯|
View original
|
विधारणात्प्रतिहितं वातोदावर्तितं यदा||२७||
नाभेरधस्तादुदरं मूत्रमापूरयेत्तदा|
कुर्यात्तीव्ररुगाध्मानमपक्तिं मलसङ्ग्रहम्||२८||
तन्मूत्रजठरम्|
|२९|
Adhikarana mUtrotsa~ggasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
சித்ரவைகுண்யேநாநிலேந வா|
ஆக்ஷிப்தமல்பஂ மூத்ரஂ தத்பஸ்தௌ நாலேऽதவா மணௌ||௨௯||
ஸ்தித்வா ஸ்ரவேச்சநைஃ பஶ்சாத்ஸருஜஂ வாऽத நீருஜம்|
மூத்ரோத்ஸங்கஃ ஸ விச்சிந்நதச்சேஷகுருஶேபஸஃ||௩௦||
View original
छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा|
आक्षिप्तमल्पं मूत्रं तद्बस्तौ नालेऽथवा मणौ||२९||
स्थित्वा स्रवेच्छनैः पश्चात्सरुजं वाऽथ नीरुजम्|
मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नतच्छेषगुरुशेफसः||३०||
Adhikarana mUtragrantheH lakShaNam (31) · Śloka 31
அந்தர்பஸ்திமுகே வத்தஃ ஸ்திரோऽல்பஃ ஸஹஸா பவேத்|
அஶ்மரீதுல்யருக் க்ரந்திர்மூத்ரக்ரந்திஃ ஸ உச்யதே||௩௧||
View original
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत्|
अश्मरीतुल्यरुक् ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते||३१||
Adhikarana mUtrashukrasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
மூத்ரிதஸ்ய ஸ்த்ரியஂ யாதோ வாயுநா ஶுக்ரமுத்ததம்|
ஸ்தாநாச்ச்யுதஂ மூத்ரயதஃ ப்ராக் பஶ்சாத்வா ப்ரவர்ததே||௩௨||
பஸ்மோதகப்ரதீகாஶஂ மூத்ரஶுக்ரஂ ததுச்யதே|
|௩௩|
View original
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम्|
स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते||३२||
भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते|
|३३|
Adhikarana viDvighAtasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
|
ரூக்ஷதுர்பலயோர்வாதாதுதாவர்தஂ ஶகத்யதா||௩௩||
மூத்ரஸ்ரோதோऽநுபர்யேதி ஸஂஸஷ்டஂ ஶகதா ததா|
மூத்ரஂ விட்துல்யகந்தஂ ஸ்யாத்விட்விகாதஂ தமாதிஶேத்||௩௪||
View original
|
रूक्षदुर्बलयोर्वातादुदावर्तं शकृद्यदा||३३||
मूत्रस्रोतोऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा|
मूत्रं विट्तुल्यगन्धं स्याद्विड्विघातं तमादिशेत्||३४||
Adhikarana uShNavAtasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
பித்தஂ வ்யாயாமதீக்ஷ்ணோஷ்ணபோஜநாத்வாதபாதிபிஃ|
ப்ரவத்தஂ வாயுநா க்ஷிப்தஂ பஸ்த்யுபஸ்தார்திதாஹவத்||௩௫||
மூத்ரஂ ப்ரவர்தயேத்பீதஂ ஸரக்தஂ ரக்தமேவ வா|
உஷ்ணஂ புநஃபுநஃ கச்ச்ராதுஷ்ணவாதஂ வதந்தி தம்||௩௬||
View original
पित्तं व्यायामतीक्ष्णोष्णभोजनाध्वातपादिभिः|
प्रवृद्धं वायुना क्षिप्तं बस्त्युपस्थार्तिदाहवत्||३५||
मूत्रं प्रवर्तयेत्पीतं सरक्तं रक्तमेव वा|
उष्णं पुनःपुनः कृच्छ्रादुष्णवातं वदन्ति तम्||३६||
Adhikarana mUtrakShayasya lakShaNam (37) · Śloka 37
ரூக்ஷஸ்ய க்லாந்ததேஹஸ்ய பஸ்திஸ்தௌ பித்தமாருதௌ|
மூத்ரக்ஷயஂ ஸருக்தாஹஂ ஜநயேதாஂ ததாஹ்வயம்||௩௭||
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ|
मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम्||३७||
Adhikarana mUtrasAdasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
பித்தஂ கபோ த்வாவபி வா ஸஂஹந்யேதேऽநிலேந சேத்|
கச்ச்ராந்மூத்ரஂ ததா பீதஂ ரக்தஂ ஶ்வேதஂ கநஂ ஸஜேத்||௩௮||
ஸதாஹஂ ரோசநாஶங்கசூர்ணவர்ணஂ பவேச்ச தத்|
ஶுஷ்கஂ ஸமஸ்தவர்ணஂ வா மூத்ரஸாதஂ வதந்தி தம்||௩௯||
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत्|
कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत्||३८||
सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत्|
शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम्||३९||
Adhikarana mUtrapravRuttijAnAmupasaMhAraH (9) · Śloka 9
இதி விஸ்தரதஃ ப்ரோக்தா ரோகா மூத்ராப்ரவத்திஜாஃ|
நிதாநலக்ஷணைரூர்த்வஂ வக்ஷ்யந்தேऽதிப்ரவத்திஜாஃ||௪௦||
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே மூத்ராகாதநிதாநஂ நாம நவமோऽத்யாயஃ||௯||
View original
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः|
निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||४०||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मूत्राघातनिदानं नाम नवमोऽध्यायः||९||