Adhikarana vAtavyAdhinidAnAdhyAyaH, sarvArthAnarthakaraNe vAyuH kAraNam (2-1) · Śloka 1
অথাতো বাতব্যাধিনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)|২| সর্বার্থানর্থকরণে বিশ্বস্যাস্যৈককারণম্| অদুষ্টদুষ্টঃ পবনঃ, শরীরস্য বিশেষতঃ||১||
अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्यास्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः, शरीरस्य विशेषतः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH svarUpam (2-3) · Śloka 3
কথং বাযুঃ কারণমিত্যবগম্যতে ? ইত্যাহ - - - - স বিশ্বকর্মা বিশ্বাত্মা বিশ্বরূপঃ প্রজাপতিঃ| স্রষ্টা ধাতা বিভুর্বিষ্ণুঃ সংহর্তা মৃত্যুরন্তকঃ||২|| তদদুষ্টৌ প্রযত্নেন যতিতব্যমতঃ সদা| |৩|
कथं वायुः कारणमित्यवगम्यते ? इत्याह - - - - स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्ता मृत्युरन्तकः||२|| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH karmanAmAdikaM sUtrasthAne uktam (3-4) · Śloka 4
| তস্যোক্তং দোষবিজ্ঞানে কর্ম প্রাকৃতবৈকৃতম্||৩|| সমাসাদ্ব্যাসতো দোষভেদীযে নাম ধাম চ| প্রত্যেকং পঞ্চধা চারো ব্যাপারশ্চ|৪|
| तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्म प्राकृतवैकृतम्||३|| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iha tu vaikRutaM karma (4-1) · Śloka 1
| ইহ বৈকৃতম্||৪|| তস্যোচ্যতে বিভাগেন সনিদানং সলক্ষণম্| |৫| |অসঙ্খ্যমপি সঙ্খ্যায যদশীত্যা পুরেরিতম্]||১||
| इह वैकृतम्||४|| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| |५| |असङ्ख्यमपि सङ्ख्याय यदशीत्या पुरेरितम्]||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyukope kAraNam (5-6) · Śloka 6
বাযোশ্চোভযথাঽপি কোপঃ সম্ভবতি| তমিদানীং দর্শযন্নাহ - - - - | ধাতুক্ষযকরৈর্বাযুঃ কুপ্যত্যতিনিষেবিতৈঃ||৫|| চরন্ স্রোতঃসু রিক্তেষু ভৃশং তান্যেব পূরযন্| তেভ্যোঽন্যদোষপূর্ণেভ্যঃ প্রাপ্য বাঽঽবরণং বলী||৬||
वायोश्चोभयथाऽपि कोपः सम्भवति| तमिदानीं दर्शयन्नाह - - - - | धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः||५|| चरन् स्रोतःसु रिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वाऽऽवरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshaye kruddhasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
তত্র পক্বাশযে ক্রুদ্ধঃ শূলানাহান্ত্রকূজনম্| মলরোধাশ্মবর্ধ্মার্শস্ত্রিকপৃষ্ঠকটীগ্রহম্||৭|| করোত্যধরকাযে চ তাংস্তান্ কৃচ্ছ্রানুপদ্রবান্| |৮|
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्मार्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्||७|| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshaye kruddhasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| আমাশযে তৃড্বমথুশ্বাসকাসবিসূচিকাঃ||৮|| কণ্ঠোপরোধমুদ্গারান্ ব্যাধীনূর্ধ্বং চ নাভিতঃ| |৯|
| आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविसूचिकाः||८|| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वं च नाभितः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdiShu kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| শ্রোত্রাদিষ্বিন্দ্রিযবধং|৯|
| श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं|९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaci kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| ত্বচি স্ফুটনরূক্ষতে||৯||
| त्वचि स्फुटनरूक्षते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakte kruddhasya lakShaNam (10) · Śloka 10
রক্তে তীব্রা রুজঃ স্বাপং তাপং রাগং বিবর্ণতাম্| অরূংষ্যন্নস্য বিষ্টম্ভরুচিং কৃশতাং ভ্রমম্||১০||
रक्ते तीव्रा रुजः स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भरुचिं कृशतां भ्रमम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsamedasoH kruddhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
মাংসমেদোগতো গ্রন্থীংস্তোদাঢ্যান্ কর্কশান্ শ্রমম্| গুর্বঙ্গং চাতিরুক্স্তব্ধং মুষ্টিদণ্ডহতোপমম্||১১||
मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् श्रमम्| गुर्वङ्गं चातिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthni kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
অস্থিস্থঃ সক্থিসন্ধ্যাস্থিশূলং তীব্রং বলক্ষযম্| |১২|
अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यास्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAyAM kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| মজ্জস্থোঽস্থিষু সৌষির্যমস্বপ্নং সন্ততাং রুজম্||১২||
| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्यमस्वप्नं सन्ततां रुजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukre kruddhasya lakShaNam (13) · Śloka 13
শুক্রস্য শীঘ্রমুত্সর্গং সঙ্গং বিকৃতিমেব বা| তদ্বদ্গর্ভস্য শুক্রস্থঃ|১৩|
शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAsu kruddhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| সিরাস্বাধ্মানরিক্ততে||১৩|| তত্স্থঃ| |১৪|
| सिरास्वाध्मानरिक्तते||१३|| तत्स्थः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvni kruddhasya lakShaNam (14) · Śloka 14
স্নাবস্থিতঃ কুর্যাদ্গৃধ্রস্যাযামকুব্জতাঃ| |১৪|
स्नावस्थितः कुर्याद्गृध्रस्यायामकुब्जताः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhiShu kruddhasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
| বাতপূর্ণদৃতিস্পর্শং শোফং সন্ধিগতোঽনিলঃ||১৪|| প্রসারণাকুঞ্চনযোঃ প্রবৃত্তিং চ সবেদনাম্| |১৫|
| वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः||१४|| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिं च सवेदनाम्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~gge kruddhasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
| সর্বাঙ্গসংশ্রযস্তোদভেদস্ফুরণভঞ্জনম্||১৫|| স্তম্ভনাক্ষেপণস্বাপসন্ধ্যাকুঞ্চনকম্পনম্| |১৬|
| सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्||१५|| स्तम्भनाक्षेपणस्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
| যদা তু ধমনীঃ সর্বাঃ ক্রুদ্ধোঽভ্যেতি মুহুর্মুহুঃ||১৬|| তদাঽঙ্গমাক্ষিপত্যেষ ব্যাধিরাক্ষেপকঃ স্মৃতঃ| |১৭|
| यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः||१६|| तदाऽङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिराक्षेपकः स्मृतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrakasya lakShaNam (17-20) · Śloka 20
অথাপতন্ত্রকং লক্ষযতি - - - - | অধঃ প্রতিহতো বাযুর্ব্রজন্নূর্ধ্বং হৃদাশ্রিতাঃ||১৭|| নাডীঃ প্রবিশ্য হৃদযং শিরঃ শঙ্খৌ চ পীডযন্| আক্ষিপেত্পরিতো গাত্রং ধনুর্বচ্চাস্য নামযেত্||১৮|| কৃচ্ছ্রাদুচ্ছ্বসিতি স্তব্ধস্রস্তমীলিতদৃক্ততঃ| কপোত ইব কৃজেচ্চ নিঃসংজ্ঞঃ সোঽপতন্ত্রকঃ||১৯|| স এব চাপতানাখ্যো মুক্তে তু মরুতা হৃদি| অশ্র্নুবীত মুহুঃ স্বাস্থ্যং মুহুরস্বাস্থ্যমাবৃতে||২০||
अथापतन्त्रकं लक्षयति - - - - | अधः प्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः||१७|| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत्परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्||१८|| कृच्छ्रादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कृजेच्च निःसंज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१९|| स एव चापतानाख्यो मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्र्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatAnakasya lakShaNam, apatantrakasya dushcikitsyatvam (21) · Śloka 21
গর্ভপাতসমুত্পন্নঃ শোণিতাতিস্রবোত্থিতঃ| অভিঘাতসমুত্থশ্চ দুশ্চিকিত্স্যতমো হি সঃ||২১||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणितातिस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAyAmasya lakShaNam (22-24) · Śloka 24
মন্যে সংস্তভ্য বাতোঽন্তরাযচ্ছন্ ধমনীর্যদা| ব্যাপ্নোতি সকলং দেহং জত্রুরাযম্যতে তদা||২২|| অন্তর্ধনুরিবাঙ্গং চ বেগৈঃ স্তম্ভং চ নেত্রযোঃ| করোতি জৃম্ভাং দশনং দশনানাং কফোদ্বমম্||২৩|| পার্শ্বযোর্বেদনাং বাক্যহনুপৃষ্ঠশিরোগ্রহম্| অন্তরাযাম ইত্যেষ|২৪|
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा||२२|| अन्तर्धनुरिवाङ्गं च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्||२३|| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahirAyAmasya lakShaNam (24-26) · Śloka 26
| বাহ্যাযামশ্চ তদ্বিধঃ||২৪|| দেহস্য বহিরাযামাত্ পৃষ্ঠতো নীযতে শিরঃ| উরশ্চোত্ক্ষিপ্যতে তত্র কন্ধরা চাবমৃদ্যতে||২৫|| দন্তেষ্বাস্যে চ বৈবর্ণ্যং প্রস্বেদঃ স্রস্তগাত্রতা| বাহ্যাযামং ধনুষ্কম্ভং ব্রুবতে বেগিনং চ তম্||২৬||
| बाह्यायामश्च तद्विधः||२४|| देहस्य बहिरायामात् पृष्ठतो नीयते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमृद्यते||२५|| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्रस्तगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्भं ब्रुवते वेगिनं च तम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAyAmasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
অধুনা ব্রণাযামমাহ - - - - ব্রণং মর্মাশ্রিতং প্রাপ্য সমীরণসমীরণাত্| ব্যাযচ্ছন্তি তনুং দোষাঃ সর্বামাপাদমস্তকম্||২৭|| তৃষ্যতঃ পাণ্ডুগাত্রস্য ব্রণাযামঃ স বর্জিতঃ| |২৮|
अधुना व्रणायाममाह - - - - व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामापादमस्तकम्||२७|| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakeShu gate vege svAsthyam (28) · Śloka 28
| গতে বেগে ভবেত্স্বাস্থ্যং সর্বেষ্বাক্ষেপকেষু চ||২৮||
| गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु च||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusraMsasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
জিহ্বাতিলেখনাচ্ছুষ্কভক্ষণাদভিঘাততঃ| কুপিতো হনুমূলস্থঃ স্রংসযিত্বাঽনিলো হনূ||২৯|| করোতি বিবৃতাস্যত্বমথবা সংবৃতাস্যতাম্| হনুস্রংসঃ স তেন স্যাত্কৃচ্ছ্রাচ্চর্বণভাষণাম্||৩০||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू||२९|| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAstambhasya lakShaNam (31) · Śloka 31
বাগ্বাহিনীসিরাসংস্থো জিহ্বাং স্তম্ভযতেঽনিলঃ| জিহ্বাস্তম্ভঃ স তেনান্নপানবাক্যেষ্বনীশতা||৩১||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थो जिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arditasya lakShaNam (32-37) · Śloka 37
শিরসা ভারহরণাদতিহাস্যপ্রভাষণাত্| উত্ত্রাসবক্ত্রক্ষবথোঃ খরকার্মুককর্ষণাত্||৩২|| বিষমাদুপধানাচ্চ কঠিনানাং চ চর্বণাত্| বাযুর্বিবৃদ্ধস্তৈস্তৈশ্চ বাতলৈরূর্ধ্বমাস্থিতঃ||৩৩|| বক্রীকরোতি বক্ত্রার্ধমুক্তং হসিতমীক্ষিতম্| ততোঽস্য কম্পতে মূর্দ্ধা বাক্সঙ্গঃ স্তব্ধনেত্রতা||৩৪|| দন্তচালঃ স্বরভ্রংশঃ শ্রুতিহানিঃ ক্ষবগ্রহঃ| গন্ধাজ্ঞানং স্মৃতের্মোহস্ত্রাসঃ সুপ্তস্য জাযতে||৩৫|| নিষ্ঠীবঃ পার্শ্বতো যাযাদেকস্যাক্ষ্ণো নিমীলনম্| জত্রোরূর্ধ্বং রুজা তীব্রা শরীরার্ধেঽধরেঽপি বা||৩৬|| তমাহুরর্দিতং কেচিদেকাযামমথাপরে| |৩৭|
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथोः खरकार्मुककर्षणात्||३२|| विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः||३३|| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्द्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता||३४|| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिहानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोहस्त्रासः सुप्तस्य जायते||३५|| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णो निमीलनम्| जत्रोरूर्ध्वं रुजा तीव्रा शरीरार्धेऽधरेऽपि वा||३६|| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgrahasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
| রক্তমাশ্রিত্য পবনঃ কুর্যান্মূর্দ্ধধরাঃ সিরাঃ||৩৭|| রূক্ষাঃ সবেদনাঃ কৃষ্ণাঃ সোঽসাধ্যঃ স্যাত্সিরাগ্রহঃ| |৩৮|
| रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्द्धधराः सिराः||३७|| रूक्षाः सवेदनाः कृष्णाः सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya lakShaNam (38-40) · Śloka 40
| গৃহীত্বাঽর্ধং তনোর্বাযুঃ সিরাঃ স্নাযূর্বিশোষ্য চ||৩৮|| পক্ষমন্যতরং হন্তি সন্ধিবন্ধান্ বিমোক্ষযন্| কৃত্স্নোঽর্ধকাযস্তস্য স্যাদকর্মণ্যো বিচেতনঃ||৩৯|| একাঙ্গরোগং তং কেচিদন্যে পক্ষবধং বিদুঃ| |৪০|
| गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च||३८|| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः||३९|| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~ggarogasya lakShaNam (40) · Śloka 40
| সর্বাঙ্গরোগং তদ্বচ্চ সর্বকাযাশ্রিতেঽনিলে||৪০||
| सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (41) · Śloka 41
শুদ্ধবাতহতঃ পক্ষঃ কৃচ্ছ্রসাধ্যতমো মতঃ| কৃচ্ছ্রস্ত্বন্যেন সংসৃষ্টো বিবর্জ্যঃ ক্ষযহেতুকঃ||৪১||
शुद्धवातहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षयहेतुकः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daNDakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
আমবদ্ধাযনঃ কুর্যাত্সংস্তভ্যাঙ্গং কফান্বিতঃ| অসাধ্যং হতসর্বেহং দণ্ডবদ্দণ্ডকং মরুত্||৪২||
आमबद्धायनः कुर्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avabAhukasya lakShaNam (43) · Śloka 43
অংসমূলস্থিতো বাযুঃ সিরাঃ সঙ্কোচ্য তত্রগাঃ| বাহুপ্রস্পন্দিতহরং জনযত্যববাহুকম্||৪৩||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यवबाहुकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishvAcyAH lakShaNam (44) · Śloka 44
তলং প্রত্যঙ্গুলীনাং যা কণ্ডরা বাহুপৃষ্ঠতঃ| বাহুচেষ্টাপহরণী বিশ্বাচী নাম সা স্মৃতা||৪৪||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टापहरणी विश्वाची नाम सा स्मृता||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kha~jjasya lakShaNam, pa~ggoH lakShaNam (45) · Śloka 45
বাযুঃ কট্যাং স্থিতঃ সক্থ্নঃ কণ্ডরামাক্ষিপেদ্যদা| তদা খঞ্জো ভবেজ্জন্তুঃ পঙ্গুঃ সক্থ্নোর্দ্বযোরপি||৪৫||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAyakha~jjasya lakShaNam (46) · Śloka 46
কম্পতে গমনারম্ভে খঞ্জন্নিব চ যাতি যঃ| কলাযখঞ্জং তং বিদ্যান্মুক্তসন্ধিপ্রবন্ধনম্||৪৬||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrUstambhasya lakShaNam (47-51) · Śloka 51
শীতোষ্ণদ্রবসংশুষ্কগুরুস্নিগ্ধৈর্নিষেবিতৈঃ| জীর্ণাজীর্ণে তথাঽঽযাসসঙ্ক্ষোভস্বপ্নজাগরৈঃ||৪৭|| সশ্লেষ্মমেদঃপবনমামমত্যর্থসঞ্চিতম্| অভিভূযেতরং দোষমূরু চেত্প্রতিপদ্যতে||৪৮|| সক্থ্যস্থীনি প্রপূর্যান্তঃ শ্লেষ্মণা স্তিমিতেন তত্| তদা স্কভ্নাতি তেনোরূ স্তব্ধৌ শীতাবচেতনৌ||৪৯|| পরকীযাবিব গুরূ স্যাতামতিভৃশব্যথৌ| ধ্যানাঙ্গমর্দস্তৈমিত্যতন্দ্রাচ্ছর্দ্যরুচিজ্বরৈঃ||৫০|| সংযুতৌ পাদসদনকৃচ্ছ্রোদ্ধরণসুপ্তিভিঃ| তমূরুস্তম্ভমিত্যাহুরাঢ্যবাতমথাপরে||৫১||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाजीर्णे तथाऽऽयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः||४७|| सश्लेष्ममेदःपवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषमूरु चेत्प्रतिपद्यते||४८|| सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्कभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ||४९|| परकीयाविव गुरू स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः||५०|| संयुतौ पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kroShTukashIrShasya lakShaNam (52) · Śloka 52
বাতশোণিতজঃ শোফো জানুমধ্যে মহারুজঃ| জ্ঞেযঃ ক্রোষ্টুকশীর্ষশ্চ স্থূলঃ ক্রোষ্টুকশীর্ষবত্||৫২||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षश्च स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaNTakasya lakShaNam (53) · Śloka 53
রুক্ পাদে বিষমন্যস্তে শ্রমাদ্বা জাযতে যদা| বাতেন গুল্ফমাশ্রিত্য তমাহুর্বাতকণ্টকম্||৫৩||
रुक् पादे विषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRudhrasyAH lakShaNam (54) · Śloka 54
পার্ষ্ণিং প্রত্যঙ্গুলীনাং যা কণ্ডরা মারুতার্দিতা| সক্থ্যুত্ক্ষেপং নিগৃহ্ণাতি গৃধ্রসীং তাং প্রচক্ষতে||৫৪||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalyAH lakShaNam (55) · Śloka 55
বিশ্বাচী গৃধ্রসী চোক্তা খল্লী তীব্ররুজান্বিতে| |৫৫|
विश्वाची गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विते| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaharShasya lakShaNam (55-56) · Śloka 56
| হৃষ্যেতে চরণৌ যস্য ভবেতাং চ প্রসুপ্তবত্||৫৫|| পাদহর্ষঃ স বিজ্ঞেযঃ কফমারুতকোপজঃ| |৫৬|
| हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्||५५|| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdadAhasya lakShaNam (15) · Śloka 15
পাদযোঃ কুরুতে দাহং পিত্তাসৃক্সহিতোঽনিলঃ||৫৬|| বিশেষতশ্চঙ্ক্রমিতে পাদদাহং তমাদিশেত্| ৫৬ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং তৃতীযে নিদানস্থানে বাতব্যাধিনিদানং নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ||১৫||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः||५६|| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्| ५६ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने वातव्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon