Adhikarana vAtavyAdhinidAnAdhyAyaH, sarvArthAnarthakaraNe vAyuH kAraNam (2-1) · Śloka 1
അഥാതോ വാതവ്യാധിനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨| സര്വാര്ഥാനര്ഥകരണേ വിശ്വസ്യാസ്യൈകകാരണമ്| അദുഷ്ടദുഷ്ടഃ പവനഃ, ശരീരസ്യ വിശേഷതഃ||൧||
अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्यास्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः, शरीरस्य विशेषतः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH svarUpam (2-3) · Śloka 3
കഥം വായുഃ കാരണമിത്യവഗമ്യതേ ? ഇത്യാഹ - - - - സ വിശ്വകര്മാ വിശ്വാത്മാ വിശ്വരൂപഃ പ്രജാപതിഃ| സ്രഷ്ടാ ധാതാ വിഭുര്വിഷ്ണുഃ സംഹര്താ മൃത്യുരന്തകഃ||൨|| തദദുഷ്ടൌ പ്രയത്നേന യതിതവ്യമതഃ സദാ| |൩|
कथं वायुः कारणमित्यवगम्यते ? इत्याह - - - - स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्ता मृत्युरन्तकः||२|| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH karmanAmAdikaM sUtrasthAne uktam (3-4) · Śloka 4
| തസ്യോക്തം ദോഷവിജ്ഞാനേ കര്മ പ്രാകൃതവൈകൃതമ്||൩|| സമാസാദ്വ്യാസതോ ദോഷഭേദീയേ നാമ ധാമ ച| പ്രത്യേകം പഞ്ചധാ ചാരോ വ്യാപാരശ്ച|൪|
| तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्म प्राकृतवैकृतम्||३|| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iha tu vaikRutaM karma (4-1) · Śloka 1
| ഇഹ വൈകൃതമ്||൪|| തസ്യോച്യതേ വിഭാഗേന സനിദാനം സലക്ഷണമ്| |൫| |അസങ്ഖ്യമപി സങ്ഖ്യായ യദശീത്യാ പുരേരിതമ്]||൧||
| इह वैकृतम्||४|| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| |५| |असङ्ख्यमपि सङ्ख्याय यदशीत्या पुरेरितम्]||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyukope kAraNam (5-6) · Śloka 6
വായോശ്ചോഭയഥാऽപി കോപഃ സമ്ഭവതി| തമിദാനീം ദര്ശയന്നാഹ - - - - | ധാതുക്ഷയകരൈര്വായുഃ കുപ്യത്യതിനിഷേവിതൈഃ||൫|| ചരന് സ്രോതഃസു രിക്തേഷു ഭൃശം താന്യേവ പൂരയന്| തേഭ്യോऽന്യദോഷപൂര്ണേഭ്യഃ പ്രാപ്യ വാऽऽവരണം ബലീ||൬||
वायोश्चोभयथाऽपि कोपः सम्भवति| तमिदानीं दर्शयन्नाह - - - - | धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः||५|| चरन् स्रोतःसु रिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वाऽऽवरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshaye kruddhasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
തത്ര പക്വാശയേ ക്രുദ്ധഃ ശൂലാനാഹാന്ത്രകൂജനമ്| മലരോധാശ്മവര്ധ്മാര്ശസ്ത്രികപൃഷ്ഠകടീഗ്രഹമ്||൭|| കരോത്യധരകായേ ച താംസ്താന് കൃച്ഛ്രാനുപദ്രവാന്| |൮|
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्मार्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्||७|| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshaye kruddhasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| ആമാശയേ തൃഡ്വമഥുശ്വാസകാസവിസൂചികാഃ||൮|| കണ്ഠോപരോധമുദ്ഗാരാന് വ്യാധീനൂര്ധ്വം ച നാഭിതഃ| |൯|
| आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविसूचिकाः||८|| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वं च नाभितः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdiShu kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| ശ്രോത്രാദിഷ്വിന്ദ്രിയവധം|൯|
| श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं|९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaci kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| ത്വചി സ്ഫുടനരൂക്ഷതേ||൯||
| त्वचि स्फुटनरूक्षते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakte kruddhasya lakShaNam (10) · Śloka 10
രക്തേ തീവ്രാ രുജഃ സ്വാപം താപം രാഗം വിവര്ണതാമ്| അരൂംഷ്യന്നസ്യ വിഷ്ടമ്ഭരുചിം കൃശതാം ഭ്രമമ്||൧൦||
रक्ते तीव्रा रुजः स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भरुचिं कृशतां भ्रमम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsamedasoH kruddhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
മാംസമേദോഗതോ ഗ്രന്ഥീംസ്തോദാഢ്യാന് കര്കശാന് ശ്രമമ്| ഗുര്വങ്ഗം ചാതിരുക്സ്തബ്ധം മുഷ്ടിദണ്ഡഹതോപമമ്||൧൧||
मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् श्रमम्| गुर्वङ्गं चातिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthni kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
അസ്ഥിസ്ഥഃ സക്ഥിസന്ധ്യാസ്ഥിശൂലം തീവ്രം ബലക്ഷയമ്| |൧൨|
अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यास्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAyAM kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| മജ്ജസ്ഥോऽസ്ഥിഷു സൌഷിര്യമസ്വപ്നം സന്തതാം രുജമ്||൧൨||
| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्यमस्वप्नं सन्ततां रुजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukre kruddhasya lakShaNam (13) · Śloka 13
ശുക്രസ്യ ശീഘ്രമുത്സര്ഗം സങ്ഗം വികൃതിമേവ വാ| തദ്വദ്ഗര്ഭസ്യ ശുക്രസ്ഥഃ|൧൩|
शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAsu kruddhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| സിരാസ്വാധ്മാനരിക്തതേ||൧൩|| തത്സ്ഥഃ| |൧൪|
| सिरास्वाध्मानरिक्तते||१३|| तत्स्थः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvni kruddhasya lakShaNam (14) · Śloka 14
സ്നാവസ്ഥിതഃ കുര്യാദ്ഗൃധ്രസ്യായാമകുബ്ജതാഃ| |൧൪|
स्नावस्थितः कुर्याद्गृध्रस्यायामकुब्जताः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhiShu kruddhasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
| വാതപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശം ശോഫം സന്ധിഗതോऽനിലഃ||൧൪|| പ്രസാരണാകുഞ്ചനയോഃ പ്രവൃത്തിം ച സവേദനാമ്| |൧൫|
| वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः||१४|| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिं च सवेदनाम्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~gge kruddhasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
| സര്വാങ്ഗസംശ്രയസ്തോദഭേദസ്ഫുരണഭഞ്ജനമ്||൧൫|| സ്തമ്ഭനാക്ഷേപണസ്വാപസന്ധ്യാകുഞ്ചനകമ്പനമ്| |൧൬|
| सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्||१५|| स्तम्भनाक्षेपणस्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
| യദാ തു ധമനീഃ സര്വാഃ ക്രുദ്ധോऽഭ്യേതി മുഹുര്മുഹുഃ||൧൬|| തദാऽങ്ഗമാക്ഷിപത്യേഷ വ്യാധിരാക്ഷേപകഃ സ്മൃതഃ| |൧൭|
| यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः||१६|| तदाऽङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिराक्षेपकः स्मृतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrakasya lakShaNam (17-20) · Śloka 20
അഥാപതന്ത്രകം ലക്ഷയതി - - - - | അധഃ പ്രതിഹതോ വായുര്വ്രജന്നൂര്ധ്വം ഹൃദാശ്രിതാഃ||൧൭|| നാഡീഃ പ്രവിശ്യ ഹൃദയം ശിരഃ ശങ്ഖൌ ച പീഡയന്| ആക്ഷിപേത്പരിതോ ഗാത്രം ധനുര്വച്ചാസ്യ നാമയേത്||൧൮|| കൃച്ഛ്രാദുച്ഛ്വസിതി സ്തബ്ധസ്രസ്തമീലിതദൃക്തതഃ| കപോത ഇവ കൃജേച്ച നിഃസംജ്ഞഃ സോऽപതന്ത്രകഃ||൧൯|| സ ഏവ ചാപതാനാഖ്യോ മുക്തേ തു മരുതാ ഹൃദി| അശ്ര്നുവീത മുഹുഃ സ്വാസ്ഥ്യം മുഹുരസ്വാസ്ഥ്യമാവൃതേ||൨൦||
अथापतन्त्रकं लक्षयति - - - - | अधः प्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः||१७|| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत्परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्||१८|| कृच्छ्रादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कृजेच्च निःसंज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१९|| स एव चापतानाख्यो मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्र्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatAnakasya lakShaNam, apatantrakasya dushcikitsyatvam (21) · Śloka 21
ഗര്ഭപാതസമുത്പന്നഃ ശോണിതാതിസ്രവോത്ഥിതഃ| അഭിഘാതസമുത്ഥശ്ച ദുശ്ചികിത്സ്യതമോ ഹി സഃ||൨൧||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणितातिस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAyAmasya lakShaNam (22-24) · Śloka 24
മന്യേ സംസ്തഭ്യ വാതോऽന്തരായച്ഛന് ധമനീര്യദാ| വ്യാപ്നോതി സകലം ദേഹം ജത്രുരായമ്യതേ തദാ||൨൨|| അന്തര്ധനുരിവാങ്ഗം ച വേഗൈഃ സ്തമ്ഭം ച നേത്രയോഃ| കരോതി ജൃമ്ഭാം ദശനം ദശനാനാം കഫോദ്വമമ്||൨൩|| പാര്ശ്വയോര്വേദനാം വാക്യഹനുപൃഷ്ഠശിരോഗ്രഹമ്| അന്തരായാമ ഇത്യേഷ|൨൪|
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा||२२|| अन्तर्धनुरिवाङ्गं च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्||२३|| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahirAyAmasya lakShaNam (24-26) · Śloka 26
| ബാഹ്യായാമശ്ച തദ്വിധഃ||൨൪|| ദേഹസ്യ ബഹിരായാമാത് പൃഷ്ഠതോ നീയതേ ശിരഃ| ഉരശ്ചോത്ക്ഷിപ്യതേ തത്ര കന്ധരാ ചാവമൃദ്യതേ||൨൫|| ദന്തേഷ്വാസ്യേ ച വൈവര്ണ്യം പ്രസ്വേദഃ സ്രസ്തഗാത്രതാ| ബാഹ്യായാമം ധനുഷ്കമ്ഭം ബ്രുവതേ വേഗിനം ച തമ്||൨൬||
| बाह्यायामश्च तद्विधः||२४|| देहस्य बहिरायामात् पृष्ठतो नीयते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमृद्यते||२५|| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्रस्तगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्भं ब्रुवते वेगिनं च तम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAyAmasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
അധുനാ വ്രണായാമമാഹ - - - - വ്രണം മര്മാശ്രിതം പ്രാപ്യ സമീരണസമീരണാത്| വ്യായച്ഛന്തി തനും ദോഷാഃ സര്വാമാപാദമസ്തകമ്||൨൭|| തൃഷ്യതഃ പാണ്ഡുഗാത്രസ്യ വ്രണായാമഃ സ വര്ജിതഃ| |൨൮|
अधुना व्रणायाममाह - - - - व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामापादमस्तकम्||२७|| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakeShu gate vege svAsthyam (28) · Śloka 28
| ഗതേ വേഗേ ഭവേത്സ്വാസ്ഥ്യം സര്വേഷ്വാക്ഷേപകേഷു ച||൨൮||
| गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु च||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusraMsasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
ജിഹ്വാതിലേഖനാച്ഛുഷ്കഭക്ഷണാദഭിഘാതതഃ| കുപിതോ ഹനുമൂലസ്ഥഃ സ്രംസയിത്വാऽനിലോ ഹനൂ||൨൯|| കരോതി വിവൃതാസ്യത്വമഥവാ സംവൃതാസ്യതാമ്| ഹനുസ്രംസഃ സ തേന സ്യാത്കൃച്ഛ്രാച്ചര്വണഭാഷണാമ്||൩൦||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू||२९|| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAstambhasya lakShaNam (31) · Śloka 31
വാഗ്വാഹിനീസിരാസംസ്ഥോ ജിഹ്വാം സ്തമ്ഭയതേऽനിലഃ| ജിഹ്വാസ്തമ്ഭഃ സ തേനാന്നപാനവാക്യേഷ്വനീശതാ||൩൧||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थो जिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arditasya lakShaNam (32-37) · Śloka 37
ശിരസാ ഭാരഹരണാദതിഹാസ്യപ്രഭാഷണാത്| ഉത്ത്രാസവക്ത്രക്ഷവഥോഃ ഖരകാര്മുകകര്ഷണാത്||൩൨|| വിഷമാദുപധാനാച്ച കഠിനാനാം ച ചര്വണാത്| വായുര്വിവൃദ്ധസ്തൈസ്തൈശ്ച വാതലൈരൂര്ധ്വമാസ്ഥിതഃ||൩൩|| വക്രീകരോതി വക്ത്രാര്ധമുക്തം ഹസിതമീക്ഷിതമ്| തതോऽസ്യ കമ്പതേ മൂര്ദ്ധാ വാക്സങ്ഗഃ സ്തബ്ധനേത്രതാ||൩൪|| ദന്തചാലഃ സ്വരഭ്രംശഃ ശ്രുതിഹാനിഃ ക്ഷവഗ്രഹഃ| ഗന്ധാജ്ഞാനം സ്മൃതേര്മോഹസ്ത്രാസഃ സുപ്തസ്യ ജായതേ||൩൫|| നിഷ്ഠീവഃ പാര്ശ്വതോ യായാദേകസ്യാക്ഷ്ണോ നിമീലനമ്| ജത്രോരൂര്ധ്വം രുജാ തീവ്രാ ശരീരാര്ധേऽധരേऽപി വാ||൩൬|| തമാഹുരര്ദിതം കേചിദേകായാമമഥാപരേ| |൩൭|
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथोः खरकार्मुककर्षणात्||३२|| विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः||३३|| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्द्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता||३४|| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिहानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोहस्त्रासः सुप्तस्य जायते||३५|| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णो निमीलनम्| जत्रोरूर्ध्वं रुजा तीव्रा शरीरार्धेऽधरेऽपि वा||३६|| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgrahasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
| രക്തമാശ്രിത്യ പവനഃ കുര്യാന്മൂര്ദ്ധധരാഃ സിരാഃ||൩൭|| രൂക്ഷാഃ സവേദനാഃ കൃഷ്ണാഃ സോऽസാധ്യഃ സ്യാത്സിരാഗ്രഹഃ| |൩൮|
| रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्द्धधराः सिराः||३७|| रूक्षाः सवेदनाः कृष्णाः सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya lakShaNam (38-40) · Śloka 40
| ഗൃഹീത്വാऽര്ധം തനോര്വായുഃ സിരാഃ സ്നായൂര്വിശോഷ്യ ച||൩൮|| പക്ഷമന്യതരം ഹന്തി സന്ധിബന്ധാന് വിമോക്ഷയന്| കൃത്സ്നോऽര്ധകായസ്തസ്യ സ്യാദകര്മണ്യോ വിചേതനഃ||൩൯|| ഏകാങ്ഗരോഗം തം കേചിദന്യേ പക്ഷവധം വിദുഃ| |൪൦|
| गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च||३८|| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः||३९|| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~ggarogasya lakShaNam (40) · Śloka 40
| സര്വാങ്ഗരോഗം തദ്വച്ച സര്വകായാശ്രിതേऽനിലേ||൪൦||
| सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (41) · Śloka 41
ശുദ്ധവാതഹതഃ പക്ഷഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യതമോ മതഃ| കൃച്ഛ്രസ്ത്വന്യേന സംസൃഷ്ടോ വിവര്ജ്യഃ ക്ഷയഹേതുകഃ||൪൧||
शुद्धवातहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षयहेतुकः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daNDakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
ആമബദ്ധായനഃ കുര്യാത്സംസ്തഭ്യാങ്ഗം കഫാന്വിതഃ| അസാധ്യം ഹതസര്വേഹം ദണ്ഡവദ്ദണ്ഡകം മരുത്||൪൨||
आमबद्धायनः कुर्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avabAhukasya lakShaNam (43) · Śloka 43
അംസമൂലസ്ഥിതോ വായുഃ സിരാഃ സങ്കോച്യ തത്രഗാഃ| ബാഹുപ്രസ്പന്ദിതഹരം ജനയത്യവബാഹുകമ്||൪൩||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यवबाहुकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishvAcyAH lakShaNam (44) · Śloka 44
തലം പ്രത്യങ്ഗുലീനാം യാ കണ്ഡരാ ബാഹുപൃഷ്ഠതഃ| ബാഹുചേഷ്ടാപഹരണീ വിശ്വാചീ നാമ സാ സ്മൃതാ||൪൪||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टापहरणी विश्वाची नाम सा स्मृता||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kha~jjasya lakShaNam, pa~ggoH lakShaNam (45) · Śloka 45
വായുഃ കട്യാം സ്ഥിതഃ സക്ഥ്നഃ കണ്ഡരാമാക്ഷിപേദ്യദാ| തദാ ഖഞ്ജോ ഭവേജ്ജന്തുഃ പങ്ഗുഃ സക്ഥ്നോര്ദ്വയോരപി||൪൫||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAyakha~jjasya lakShaNam (46) · Śloka 46
കമ്പതേ ഗമനാരമ്ഭേ ഖഞ്ജന്നിവ ച യാതി യഃ| കലായഖഞ്ജം തം വിദ്യാന്മുക്തസന്ധിപ്രബന്ധനമ്||൪൬||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrUstambhasya lakShaNam (47-51) · Śloka 51
ശീതോഷ്ണദ്രവസംശുഷ്കഗുരുസ്നിഗ്ധൈര്നിഷേവിതൈഃ| ജീര്ണാജീര്ണേ തഥാऽऽയാസസങ്ക്ഷോഭസ്വപ്നജാഗരൈഃ||൪൭|| സശ്ലേഷ്മമേദഃപവനമാമമത്യര്ഥസഞ്ചിതമ്| അഭിഭൂയേതരം ദോഷമൂരു ചേത്പ്രതിപദ്യതേ||൪൮|| സക്ഥ്യസ്ഥീനി പ്രപൂര്യാന്തഃ ശ്ലേഷ്മണാ സ്തിമിതേന തത്| തദാ സ്കഭ്നാതി തേനോരൂ സ്തബ്ധൌ ശീതാവചേതനൌ||൪൯|| പരകീയാവിവ ഗുരൂ സ്യാതാമതിഭൃശവ്യഥൌ| ധ്യാനാങ്ഗമര്ദസ്തൈമിത്യതന്ദ്രാച്ഛര്ദ്യരുചിജ്വരൈഃ||൫൦|| സംയുതൌ പാദസദനകൃച്ഛ്രോദ്ധരണസുപ്തിഭിഃ| തമൂരുസ്തമ്ഭമിത്യാഹുരാഢ്യവാതമഥാപരേ||൫൧||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाजीर्णे तथाऽऽयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः||४७|| सश्लेष्ममेदःपवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषमूरु चेत्प्रतिपद्यते||४८|| सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्कभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ||४९|| परकीयाविव गुरू स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः||५०|| संयुतौ पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kroShTukashIrShasya lakShaNam (52) · Śloka 52
വാതശോണിതജഃ ശോഫോ ജാനുമധ്യേ മഹാരുജഃ| ജ്ഞേയഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷശ്ച സ്ഥൂലഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷവത്||൫൨||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षश्च स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaNTakasya lakShaNam (53) · Śloka 53
രുക് പാദേ വിഷമന്യസ്തേ ശ്രമാദ്വാ ജായതേ യദാ| വാതേന ഗുല്ഫമാശ്രിത്യ തമാഹുര്വാതകണ്ടകമ്||൫൩||
रुक् पादे विषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRudhrasyAH lakShaNam (54) · Śloka 54
പാര്ഷ്ണിം പ്രത്യങ്ഗുലീനാം യാ കണ്ഡരാ മാരുതാര്ദിതാ| സക്ഥ്യുത്ക്ഷേപം നിഗൃഹ്ണാതി ഗൃധ്രസീം താം പ്രചക്ഷതേ||൫൪||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalyAH lakShaNam (55) · Śloka 55
വിശ്വാചീ ഗൃധ്രസീ ചോക്താ ഖല്ലീ തീവ്രരുജാന്വിതേ| |൫൫|
विश्वाची गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विते| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaharShasya lakShaNam (55-56) · Śloka 56
| ഹൃഷ്യേതേ ചരണൌ യസ്യ ഭവേതാം ച പ്രസുപ്തവത്||൫൫|| പാദഹര്ഷഃ സ വിജ്ഞേയഃ കഫമാരുതകോപജഃ| |൫൬|
| हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्||५५|| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdadAhasya lakShaNam (15) · Śloka 15
പാദയോഃ കുരുതേ ദാഹം പിത്താസൃക്സഹിതോऽനിലഃ||൫൬|| വിശേഷതശ്ചങ്ക്രമിതേ പാദദാഹം തമാദിശേത്| ൫൬ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ വാതവ്യാധിനിദാനം നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः||५६|| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्| ५६ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने वातव्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon