Adhikarana marmaviBAgaSArIro~adhyAyaH (2) · Śloka 2
athātō marmavibhāgaṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| gadyasūtrē||2||
अथातो मर्मविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmaNAM saMKyA (1) · Śloka 1
sukhagrahaṇādyarthaṁ ca pūrvaṁ marmaṇāṁ saṅkhyāṁ baktumāha saptōttaraṁ marmaśatam| |1|
सुखग्रहणाद्यर्थं च पूर्वं मर्मणां सङ्ख्यां बक्तुमाह सप्तोत्तरं मर्मशतम्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sthAnAni (1-2) · Śloka 2
tēṣāmēkādaśādiśēt| pr̥thaksakthnōstathā bāhvōstrīṇi kōṣṭhē navōrasi||1|| pr̥ṣṭhē caturdaśōrdhvaṁ tu jatrōstriṁśacca sapta ca| |2|
तेषामेकादशादिशेत्| पृथक्सक्थ्नोस्तथा बाह्वोस्त्रीणि कोष्ठे नवोरसि||१|| पृष्ठे चतुर्दशोर्ध्वं तु जत्रोस्त्रिंशच्च सप्त च| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana talahRunmarmaNaH sthAnaM karma ca (2-3) · Śloka 3
idānīmēṣāṁ marmaṇāmāpādatalānmastakaṁ yāvadviśiṣṭadēśasamāśrayēṇa viśiṣṭasaṁjñāntarāṇi viśiṣṭakarmāṇi marmāṇi darśayitumāha | madhyē pādatalasyāhurabhitō madhyamāṅgulim||2|| talahr̥nnāma rujayā tatra viddhasya pañcatā| |3|
इदानीमेषां मर्मणामापादतलान्मस्तकं यावद्विशिष्टदेशसमाश्रयेण विशिष्टसंज्ञान्तराणि विशिष्टकर्माणि मर्माणि दर्शयितुमाह | मध्ये पादतलस्याहुरभितो मध्यमाङ्गुलिम्||२|| तलहृन्नाम रुजया तत्र विद्धस्य पञ्चता| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShiprasya sthAnaM karma ca (3) · Śloka 3
| aṅguṣṭhāṅgulimadhyasthaṁ kṣipramākṣēpamāraṇam||3||
| अङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यस्थं क्षिप्रमाक्षेपमारणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUrcasya sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4
tasyōrdhvaṁ dvyaṅgulē kūrcaḥ pādabhramaṇakampakr̥t| |4|
तस्योर्ध्वं द्व्यङ्गुले कूर्चः पादभ्रमणकम्पकृत्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUrchaSirasaH sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4
| gulphasandhēradhaḥ kūrcaśiraḥśōpharujākaram||4||
| गुल्फसन्धेरधः कूर्चशिरःशोफरुजाकरम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulPasya sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5
jaṅghācaraṇayōḥ sandhau gulphō rukstambhamāndyakr̥t| |5|
जङ्घाचरणयोः सन्धौ गुल्फो रुक्स्तम्भमान्द्यकृत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indrabasteH sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5
| jaṅghāntarē tvindrabastirmārayatyasr̥jaḥ kṣayāt||5||
| जङ्घान्तरे त्विन्द्रबस्तिर्मारयत्यसृजः क्षयात्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAnunaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6
jaṅhghōrvōḥ saṅgamē jānu khañjatā tatra jīvataḥ| |6|
जङ्ह्घोर्वोः सङ्गमे जानु खञ्जता तत्र जीवतः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ANImarmaNaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6
| jānunastryaṅgulādūrdhvamāṇyūstambhaśōphakr̥t||6||
| जानुनस्त्र्यङ्गुलादूर्ध्वमाण्यूस्तम्भशोफकृत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urvImarmaNaH sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7
urvyūrumadhyē tadvēdhātsakthiśōṣō'srasaṅkṣayāt| |7|
उर्व्यूरुमध्ये तद्वेधात्सक्थिशोषोऽस्रसङ्क्षयात्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohitAkShasya sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7
| ūrumūlē lōhitākṣaṁ hanti pakṣamasr̥kkṣayāt||7||
| ऊरुमूले लोहिताक्षं हन्ति पक्षमसृक्क्षयात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viTapasya sthAnaM karma ca (8) · Śloka 8
muṣkavaṅkṣaṇayōrmadhyē viṭapaṁ ṣaṇḍhatākaram| |8|
मुष्कवङ्क्षणयोर्मध्ये विटपं षण्ढताकरम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti sakthnoH pratyekamekAdaSa marmANi ,tathA bAhvoH pratyekamekAdaSa ,atra maNibandha kUrparakakShAdhRu~gmarmaNAM sthAnaM karma , (8-9) · Śloka 9
| iti sakthnōstathā bāhṇōrmaṇibandhō'tra gulphavat||8|| kūrparaṁ jānuvatkauṇyaṁ tayōrviṭapavatpunaḥ| kakṣākṣamadhyē kakṣādhr̥k kuṇitvaṁ tatra jāyatē||9||
| इति सक्थ्नोस्तथा बाह्णोर्मणिबन्धोऽत्र गुल्फवत्||८|| कूर्परं जानुवत्कौण्यं तयोर्विटपवत्पुनः| कक्षाक्षमध्ये कक्षाधृक् कुणित्वं तत्र जायते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudamarmaNaH sthAnaM karma ca (10) · Śloka 10
iti śākhāsu marmāṇi catuścatvāriṁśaduktvā, antarādhau kathayati sthūlāntrabaddhaḥ sadyōghnō viḍvātavamanō gudaḥ| |10|
इति शाखासु मर्माणि चतुश्चत्वारिंशदुक्त्वा, अन्तराधौ कथयति स्थूलान्त्रबद्धः सद्योघ्नो विड्वातवमनो गुदः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastimarmaNaH sthAnaM karma ca (10-12) · Śloka 12
adhunā bastyākhyamāha | mūtrāśayō dhanurvakrō bastiralpāsramāṁsagaḥ||10|| ēkādhōvadanō madhyē kaṭyāḥ sadyō nihantyasūn| r̥tē'śmarīvraṇādviddhastatrāpyubhayataśca saḥ||11|| mūtrasnāvyēkatō bhinnē vraṇō rōhēcca yatnataḥ| |12|
अधुना बस्त्याख्यमाह | मूत्राशयो धनुर्वक्रो बस्तिरल्पास्रमांसगः||१०|| एकाधोवदनो मध्ये कट्याः सद्यो निहन्त्यसून्| ऋतेऽश्मरीव्रणाद्विद्धस्तत्राप्युभयतश्च सः||११|| मूत्रस्नाव्येकतो भिन्ने व्रणो रोहेच्च यत्नतः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nABimarmaNaH sthAnaM karma ca (12-13) · Śloka 13
| dēhāmapakvasthānānāṁ madhyē sarvasirāśrayaḥ||12|| nābhiḥ sō'pi hi sadyōghnō| |13|
| देहामपक्वस्थानानां मध्ये सर्वसिराश्रयः||१२|| नाभिः सोऽपि हि सद्योघ्नो| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayamarmaNaH sthAnaM karma ca (13) · Śloka 13
dvāramāmāśyasya ca| satvādidhāma hr̥dayam stanōraḥ kōṣṭhamadhyagam||13||
द्वारमामाश्यस्य च| सत्वादिधाम हृदयम् स्तनोरः कोष्ठमध्यगम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanarohitasya sthAnaM karma ca,stanamUlasya sthAnaM karma ca (14) · Śloka 14
stanarōhitamūlākhyē dvyaṅgulē stanayōrvadēt| ūrdhvādhō'srakaphāpūrṇakōṣṭhō naśyēttayōḥkramāt||14||
स्तनरोहितमूलाख्ये द्व्यङ्गुले स्तनयोर्वदेत्| ऊर्ध्वाधोऽस्रकफापूर्णकोष्ठो नश्येत्तयोःक्रमात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apastamBamarmaNoH sthAnaM karma ca (15) · Śloka 15
apastambhāvuraḥpārśvē nāḍyāvanilavāhinī| raktēna pūrṇakōṣṭhō'tra śvāsātkāsācca naśyati||15||
अपस्तम्भावुरःपार्श्वे नाड्यावनिलवाहिनी| रक्तेन पूर्णकोष्ठोऽत्र श्वासात्कासाच्च नश्यति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apalApamarmaNoH sthAnaM karma ca (16-17) · Śloka 17
pr̥ṣṭhavaṁśōrasōrmadhyē tayōrēva ca pārśvayōḥ| adhōṁ'sakūṭayōrvidyādapālāpākhyamarmaṇī||16|| tayōḥ kōṣṭhē'sr̥jā pūrṇē naśyēdyātēna pūyatām| |17|
पृष्ठवंशोरसोर्मध्ये तयोरेव च पार्श्वयोः| अधोंऽसकूटयोर्विद्यादपालापाख्यमर्मणी||१६|| तयोः कोष्ठेऽसृजा पूर्णे नश्येद्यातेन पूयताम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTIkataruNayoHsthAnaM karma ca (17-18) · Śloka 18
idānīṁ pr̥ṣṭhē vakti | pārśvayōḥ pr̥ṣṭhavaṁśasya śrōṇīkarṇau prati sthitē||17|| vaṁśāśritē sphijōrūrdhvaṁ kaṭīkataruṇō smr̥tē| tatra raktakṣayātpāṇḍurhīnarūpō vinaśyati||18||
इदानीं पृष्ठे वक्ति | पार्श्वयोः पृष्ठवंशस्य श्रोणीकर्णौ प्रति स्थिते||१७|| वंशाश्रिते स्फिजोरूर्ध्वं कटीकतरुणो स्मृते| तत्र रक्तक्षयात्पाण्डुर्हीनरूपो विनश्यति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukundarayoH sthAnaM karma ca (19-20) · Śloka 20
pr̥ṣṭhavaṁśaṁ hyubhayatō yau sandhī kaṭīpārśvayōḥ| jaghanasya bahirbhāgē marmaṇī tau kukundarau||19|| cēṣṭāhāniraghaḥkāyē sparśājñānaṁ ca tadvyadhāt| |20|
पृष्ठवंशं ह्युभयतो यौ सन्धी कटीपार्श्वयोः| जघनस्य बहिर्भागे मर्मणी तौ कुकुन्दरौ||१९|| चेष्टाहानिरघःकाये स्पर्शाज्ञानं च तद्व्यधात्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nitambamarmaNoH sthAnaM karma ca (20-21) · Śloka 21
| pārśvāntaranibaddhau yāvupari śrōṇikarṇayōḥ||20|| āśayaccādanau tau tu nitambau taruṇāsthigau| adhaḥśarīrē śōphō'tra daurbalyaṁ maraṇaṁ tataḥ||21||
| पार्श्वान्तरनिबद्धौ यावुपरि श्रोणिकर्णयोः||२०|| आशयच्चादनौ तौ तु नितम्बौ तरुणास्थिगौ| अधःशरीरे शोफोऽत्र दौर्बल्यं मरणं ततः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArSvasandhimarmaNoH sthAnaM karma ca (22-23) · Śloka 23
pārśvāntaranibaddhau ca madhyē jaghanapārśvayōḥ| tiryagūrdhvaṁ ca nirdiṣṭau pārśvasandhī tayōryadhāt||22|| raktapūritakōṣṭhasya śarīrāntarasambhavaḥ| |23|
पार्श्वान्तरनिबद्धौ च मध्ये जघनपार्श्वयोः| तिर्यगूर्ध्वं च निर्दिष्टौ पार्श्वसन्धी तयोर्यधात्||२२|| रक्तपूरितकोष्ठस्य शरीरान्तरसम्भवः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatImarmaNoH sthAnaM karma ca (23-24) · Śloka 24
| stanamūlārjavē bhāgē pr̥ṣṭhavaṁśāśrayē sirē||23|| br̥hatyau, tatra viddhasya maraṇaṁ raktasaṅkṣayāt| |24|
| स्तनमूलार्जवे भागे पृष्ठवंशाश्रये सिरे||२३|| बृहत्यौ, तत्र विद्धस्य मरणं रक्तसङ्क्षयात्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aMsaPalakamarmaNoH sthAnaM karma ca (24-25) · Śloka 25
| bāhumūlābhisambaddhē pr̥ṣṭhavaṁśasya pārśvayōḥ||24|| aṁsayōḥ phalakē bāhusvāpaśauṣau tayōrvyadhāt| |25|
| बाहुमूलाभिसम्बद्धे पृष्ठवंशस्य पार्श्वयोः||२४|| अंसयोः फलके बाहुस्वापशौषौ तयोर्व्यधात्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aMsamarmaNoH sthAnaM karma ca (25-26) · Śloka 26
| grīvāmubhayataḥ snāvnī grīvābāhuśirōntarē||25|| skandhāṁsapīṭhasambandhāvaṁsau bāhukriyāharau| |26|
| ग्रीवामुभयतः स्नाव्नी ग्रीवाबाहुशिरोन्तरे||२५|| स्कन्धांसपीठसम्बन्धावंसौ बाहुक्रियाहरौ| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nIlAmarmaNoH sthAnaM karma ca,manyAmarmaNoH sthAnaM karma ca (26-27) · Śloka 27
| kaṇṭhanāḍīmubhayataḥ sirā hanusamāśritāḥ||26|| catasrastāsu nīlē dvē manyē dvē marmaṇī smr̥tē| svarapraṇāśavakr̥tyaṁ rasājñānaṁ ca tadvyadhē||27||
| कण्ठनाडीमुभयतः सिरा हनुसमाश्रिताः||२६|| चतस्रस्तासु नीले द्वे मन्ये द्वे मर्मणी स्मृते| स्वरप्रणाशवकृत्यं रसाज्ञानं च तद्व्यधे||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtRukAmarmaNAM sthAnaM karma ca (28) · Śloka 28
kaṇṭhanāḍīmubhayatō jihvānāsāgatāḥ sirāḥ| pr̥thak catasrastāḥ sadyō ghnantyasūnmātr̥kāhvayāḥ||28||
कण्ठनाडीमुभयतो जिह्वानासागताः सिराः| पृथक् चतस्रस्ताः सद्यो घ्नन्त्यसून्मातृकाह्वयाः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAmarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29
kr̥kāṭikē śirōgrīvāsandhau, tatra calaṁ śiraḥ| |29|
कृकाटिके शिरोग्रीवासन्धौ, तत्र चलं शिरः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidhuramarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29
| adhastātkarṇayōrnimnē vidhurē śrutihāriṇī||29||
| अधस्तात्कर्णयोर्निम्ने विधुरे श्रुतिहारिणी||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana PaNamarmaNoH sthAnaM karma ca (30) · Śloka 30
phaṇāvubhayatō ghrāṇamārgaṁ śrōtrapathānugau| antargalasthitau vēdhādgandhavijñānahāriṇau||30||
फणावुभयतो घ्राणमार्गं श्रोत्रपथानुगौ| अन्तर्गलस्थितौ वेधाद्गन्धविज्ञानहारिणौ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apA~ggamarmaNoH sthAnaM karma ca (31) · Śloka 31
nētrayōrbāhyatō'pāṅgau bhruvōḥ pucchāntayōradhaḥ| tathōpari bhruvōrnimnāvāvartāvāndhyamēṣu tu||31||
नेत्रयोर्बाह्यतोऽपाङ्गौ भ्रुवोः पुच्छान्तयोरधः| तथोपरि भ्रुवोर्निम्नावावर्तावान्ध्यमेषु तु||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Sa~gKamarmaNoH sthAnaM karma ca (32) · Śloka 32
anukarṇaṁ lalāṭāntē śaṅkhau sadyōvināśanau| |32|
अनुकर्णं ललाटान्ते शङ्खौ सद्योविनाशनौ| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkShepamarmaNoH sthAnaM karma ca ,sthapanImarmaNaH sthAnaM karma ca (32-33) · Śloka 33
| kēśāntē śaṅkhayōrūrdhvamutkṣēpau, sthapanī punaḥ||32|| bhruvōrmadhyē, trayē'pyatra śalyē jīvēdanuddhr̥tē| svayaṁ vā patitē pākātsadyō naśyati tūddhr̥tē||33||
| केशान्ते शङ्खयोरूर्ध्वमुत्क्षेपौ, स्थपनी पुनः||३२|| भ्रुवोर्मध्ये, त्रयेऽप्यत्र शल्ये जीवेदनुद्धृते| स्वयं वा पतिते पाकात्सद्यो नश्यति तूद्धृते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SRu~ggATakamarmaNAM sthAnaM karma ca (34-35) · Śloka 35
jihvākṣināsikāśrōtrakhacatuṣṭayasaṅgamē| tālunyāsyāni catvāri srōtasāṁ, tēṣu marmasu||34|| viddhaḥ śr̥̄ṅgāṭakākhyēṣu sadyastyajati jīvitam| |35|
जिह्वाक्षिनासिकाश्रोत्रखचतुष्टयसङ्गमे| तालुन्यास्यानि चत्वारि स्रोतसां, तेषु मर्मसु||३४|| विद्धः शॄङ्गाटकाख्येषु सद्यस्त्यजति जीवितम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sImantamarmaNAM sthAnaM karma ca (35-36) · Śloka 36
| kapālē sandhayaḥ pañca sīmantāstiryagūrdhvagāḥ||35|| bhramōnmādamanōnāśaistēṣu viddhēṣu naśyati| |36|
| कपाले सन्धयः पञ्च सीमन्तास्तिर्यगूर्ध्वगाः||३५|| भ्रमोन्मादमनोनाशैस्तेषु विद्धेषु नश्यति| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhipamarmaNAM sthAnaM karma ca (36-37) · Śloka 37
| āntarō mastakasyōrdhvaṁ sirāsandhisamāgamaḥ||36|| rōmāvartō'dhipō nāma marma sadyō haratyasūn| |37|
| आन्तरो मस्तकस्योर्ध्वं सिरासन्धिसमागमः||३६|| रोमावर्तोऽधिपो नाम मर्म सद्यो हरत्यसून्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyaM marmalakShaNam (37) · Śloka 37
iti saptōttarasya marmaśatasya lakṣaṇānyuktvā, sāmānyēna yanmarmalakṣaṇaṁ tadākhyātumāha | viṣamaṁ spandanaṁ yatra pīḍitē ruk ca marma tat||37||
इति सप्तोत्तरस्य मर्मशतस्य लक्षणान्युक्त्वा, सामान्येन यन्मर्मलक्षणं तदाख्यातुमाह | विषमं स्पन्दनं यत्र पीडिते रुक् च मर्म तत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadInAM ShaNNAM samAgamo marma (38) · Śloka 38
māṁsāsthisnāyudhamanīsirāsandhisamāgamaḥ| syānmarmēti ca tēnātra sutarāṁ jīvitaṁ sthitam||38||
मांसास्थिस्नायुधमनीसिरासन्धिसमागमः| स्यान्मर्मेति च तेनात्र सुतरां जीवितं स्थितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evaM marmakalpanA ShoDhA,ekaiva vA marmakalpanA (39) · Śloka 39
bāhulyēna tu nirdēśaḥ ṣōḍhaivaṁ marmakalpanā| prāṇāyatanasāmānyadaikyaṁ vā marmaṇāṁ matam||39||
बाहुल्येन तु निर्देशः षोढैवं मर्मकल्पना| प्राणायतनसामान्यदैक्यं वा मर्मणां मतम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsAdInAM marmaNAM saMKyayA~aBidhAnam ,mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40) · Śloka 40
māṁsādīnāṁ sandhyantānāṁ yathāsvaṁ pratiniyatani marmāṇi saṅkhyayā'bhidhātumāha māṁsajāni daśēndrākhyatalahr̥tstanarōhitāḥ| |40|
मांसादीनां सन्ध्यन्तानां यथास्वं प्रतिनियतनि मर्माणि सङ्ख्ययाऽभिधातुमाह मांसजानि दशेन्द्राख्यतलहृत्स्तनरोहिताः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40-41) · Śloka 41
| śaṅkhau kaṭīkataruṇē nitambāvaṁsayōḥ phalē||40|| asthnyaṣṭau| |41|
| शङ्खौ कटीकतरुणे नितम्बावंसयोः फले||४०|| अस्थ्न्यष्टौ| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvamarmANi trayoviMSatiH (41) · Śloka 41
snāvamarmāṇi trayōviṁśatirāṇayaḥ| kūrcakūrcaśirō'pāṅgakṣiprōtkṣēpāṁsabastayaḥ||41||
स्नावमर्माणि त्रयोविंशतिराणयः| कूर्चकूर्चशिरोऽपाङ्गक्षिप्रोत्क्षेपांसबस्तयः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanyASritAni nava (42) · Śloka 42
gudāpastambhavidhuraśr̥ṅgāṭāni navādiśēt| marmāṇi dhamanīsthāni|42|
गुदापस्तम्भविधुरशृङ्गाटानि नवादिशेत्| मर्माणि धमनीस्थानि|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirASritAni saptatriMSat (42-44) · Śloka 44
| saptatriṁśatsirāśrayāḥ||42|| br̥hatyau mātr̥kā nīlē manyē kakṣādharau phaṇau| viṭapē hr̥dayaṁ nābhiḥ pārśvasandhī stanādharē||43|| apālāpau sthapanyurvyaścatasrō lōhitāni ca| |44|
| सप्तत्रिंशत्सिराश्रयाः||४२|| बृहत्यौ मातृका नीले मन्ये कक्षाधरौ फणौ| विटपे हृदयं नाभिः पार्श्वसन्धी स्तनाधरे||४३|| अपालापौ स्थपन्युर्व्यश्चतस्रो लोहितानि च| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhimarmANi viMSati (44-45) · Śloka 45
| sandhau viṁśatirāvartau maṇibandhau kukundarau||44|| sīmantāḥ kūrparau gulphau kr̥kāṭyau jānunī patiḥ| |45|
| सन्धौ विंशतिरावर्तौ मणिबन्धौ कुकुन्दरौ||४४|| सीमन्ताः कूर्परौ गुल्फौ कृकाट्यौ जानुनी पतिः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudakakShAdharAdau anyeShAM matam (45-46) · Śloka 46
| māṁsamarma gudō'nyēṣāṁ,snāvni kakṣādharau tathā||45|| viṭapau vidhurākhyē ca, śr̥ṅgāṭāni sirāsu tu| apastambhāvapāṅgau ca, dhamanīsthaṁ na taiḥ smr̥tam||46||
| मांसमर्म गुदोऽन्येषां,स्नाव्नि कक्षाधरौ तथा||४५|| विटपौ विधुराख्ये च, शृङ्गाटानि सिरासु तु| अपस्तम्भावपाङ्गौ च, धमनीस्थं न तैः स्मृतम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsAdijAnAM marmaNAM vyadhalakShaNam, mAMsaje marmaNi viddhe lakShaNAni (47) · Śloka 47
idānīṁ māṁsādijānāṁ marmaṇāṁ vyadhalakṣaṇamāha viddhē'jasramasr̥ksrāvō māṁsadhāvanavattanuḥ| pāṇḍutvamindriyājñānaṁ maraṇaṁ cāśu māṁsajē||47||
इदानीं मांसादिजानां मर्मणां व्यधलक्षणमाह विद्धेऽजस्रमसृक्स्रावो मांसधावनवत्तनुः| पाण्डुत्वमिन्द्रियाज्ञानं मरणं चाशु मांसजे||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthimarmaNi viddhe lakShaNAni (48) · Śloka 48
majjānvitō'cchō vicchinnaḥ srāvō ruk cāsthimarmaṇī| |48|
मज्जान्वितोऽच्छो विच्छिन्नः स्रावो रुक् चास्थिमर्मणी| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvaje marmaNi viddhe lakShaNAni (48-49) · Śloka 49
| āyāmākṣēpakastambhāḥ snāvajē'bhyadhikaṁ rujā||48|| yānasthānāsanāśaktirvaikalyamathavā'ntakaḥ| |49|
| आयामाक्षेपकस्तम्भाः स्नावजेऽभ्यधिकं रुजा||४८|| यानस्थानासनाशक्तिर्वैकल्यमथवाऽन्तकः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanIsthe viddhe lakShaNAni (49) · Śloka 49
| raktaṁ saśabdaphēnōṣṇaṁ dhamanīsthē vicētasaḥ||49||
| रक्तं सशब्दफेनोष्णं धमनीस्थे विचेतसः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAmarmavyadhe lakShaNAni (50) · Śloka 50
sirāmarmavyadhē sāndramajasraṁ bahvasr̥ksravēt| tatkṣayāttr̥ḍbhramaśvāsamōhahidhmābhirantakaḥ||50||
सिरामर्मव्यधे सान्द्रमजस्रं बह्वसृक्स्रवेत्| तत्क्षयात्तृड्भ्रमश्वासमोहहिध्माभिरन्तकः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhije viddhe lakShaNAni (51) · Śloka 51
vastu śūkairivākīrṇaṁ rūḍhē ca kuṇikhañjatā| balacēṣṭākṣayaḥ śōṣaḥ parvaśōphaśca sandhijē||51||
वस्तु शूकैरिवाकीर्णं रूढे च कुणिखञ्जता| बलचेष्टाक्षयः शोषः पर्वशोफश्च सन्धिजे||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyaH prANaharANyekonaviMSatirmarmANi (52-53) · Śloka 53
nābhiśaṅkhādhipāpānahr̥cchr̥ṅgāṭakabastayaḥ| āṣṭau ca mātr̥kāḥ sadyō nighnatyēkānnaviṁśatiḥ||52|| saptāhaḥ paramastēṣāṁ kālaḥ kālasya karṣaṇē| |53|
नाभिशङ्खाधिपापानहृच्छृङ्गाटकबस्तयः| आष्टौ च मातृकाः सद्यो निघ्नत्येकान्नविंशतिः||५२|| सप्ताहः परमस्तेषां कालः कालस्य कर्षणे| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlAntaraprANaharANi trayastriMSat (53-55) · Śloka 55
| trayastriṁśadapastambhatalahr̥tpārśvasandhayaḥ||53|| kaṭītaruṇasīmantastanamūlēndrabastayaḥ| kṣiprāpālāpabr̥hatīnitambastanarōhitāḥ||54|| kālāntaraprāṇaharā māsamāsārddhajīvitāḥ| |55|
| त्रयस्त्रिंशदपस्तम्भतलहृत्पार्श्वसन्धयः||५३|| कटीतरुणसीमन्तस्तनमूलेन्द्रबस्तयः| क्षिप्रापालापबृहतीनितम्बस्तनरोहिताः||५४|| कालान्तरप्राणहरा मासमासार्द्धजीविताः| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viSalyaghnAni trINi ,tatra hetuH (55-56) · Śloka 56
| utkṣēpau sthapanī trīṇi viśalyaghnāni, tatra hi||55|| vāyurmāṁsavasāmajjamastuluṅgāni śōṣayan| śalyāpāyē vinirgacchan śvāsātkāsācca hantyasūn||56||
| उत्क्षेपौ स्थपनी त्रीणि विशल्यघ्नानि, तत्र हि||५५|| वायुर्मांसवसामज्जमस्तुलुङ्गानि शोषयन्| शल्यापाये विनिर्गच्छन् श्वासात्कासाच्च हन्त्यसून्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikalyakarANi catuScatvAriMSat (57-59) · Śloka 59
phaṇāvapāṅgau vidhurē nīlē manyē kr̥kāṭikē| aṁsāṁsaphalakāvartaviṭapōrvīkukundarāḥ||57|| sajānulōhitākṣāṇikakṣādhr̥kkūrcakūrparāḥ| vaikalyamiti catvāri catvāriṁśacca kurvatē||58|| haranti tānyapi prāṇān kadācidabhighātataḥ| |59|
फणावपाङ्गौ विधुरे नीले मन्ये कृकाटिके| अंसांसफलकावर्तविटपोर्वीकुकुन्दराः||५७|| सजानुलोहिताक्षाणिकक्षाधृक्कूर्चकूर्पराः| वैकल्यमिति चत्वारि चत्वारिंशच्च कुर्वते||५८|| हरन्ति तान्यपि प्राणान् कदाचिदभिघाततः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujAkarANyaShTau (59) · Śloka 59
| aṣṭau kūrcaśirōgulphamaṇibandhā rujākarāḥ||59||
| अष्टौ कूर्चशिरोगुल्फमणिबन्धा रुजाकराः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmaNAM pramANenABidhAnam ,a~ggulamAnAni dvAdaSamarmANi (60) · Śloka 60
tēṣāṁ viṭapakakṣādhr̥gurvyaḥ kūrcaśirāṁsi ca| dvādaśāṅgulamānāni|60|
तेषां विटपकक्षाधृगुर्व्यः कूर्चशिरांसि च| द्वादशाङ्गुलमानानि|६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvya~ggulAni ShaT marmANi (60-61) · Śloka 61
| dvyaṅgulē maṇibandhanē||60|| gulphau ca stanamūlē ca| |61|
| द्व्यङ्गुले मणिबन्धने||६०|| गुल्फौ च स्तनमूले च| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trya~ggulAni catvAri marmANi (61) · Śloka 61
tryaṅgulaṁ jānukūrparam| |61|
त्र्यङ्गुलं जानुकूर्परम्| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastatalamAnAnyekonatriMSat (61-62) · Śloka 62
| apānabastihr̥nnābhinīlāḥ sīmantamātr̥kāḥ||61|| kūrcaśr̥ṅgāṭamanyāśca triṁśadēkēna varjitāḥ| ātmapāṇitalōnmānāḥ|62|
| अपानबस्तिहृन्नाभिनीलाः सीमन्तमातृकाः||६१|| कूर्चशृङ्गाटमन्याश्च त्रिंशदेकेन वर्जिताः| आत्मपाणितलोन्मानाः|६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhA~ggulAni ShaT pa~jcASat ,anyeShAM mate tilavrIhimAnAni , (62-63) · Śloka 63
| śēṣāṇyarddhāṅgulaṁ vadēt||62|| pañcāśatṣaṭ ca marmāṇi, tilavrīhisamānyapi| iṣṭāni marmāṇyanyēṣām|63|
| शेषाण्यर्द्धाङ्गुलं वदेत्||६२|| पञ्चाशत्षट् च मर्माणि, तिलव्रीहिसमान्यपि| इष्टानि मर्माण्यन्येषाम्|६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmABiGAtamaraNe kAraNam (63-66) · Śloka 66
idānīṁ yathā marmābhighātē maraṇaṁ sampadyatē tathā darśayati | caturddhōktāḥ sirāstu yāḥ||63|| tarpayanti vapuḥ kr̥tsnaṁ tā marmāṇyāśritāstataḥ| tatkṣatātkṣatajātyarthapravr̥ttērdhātusaṅkṣayē||64|| vr̥ddhaścalō rujastīvrāḥ pratanōti samīrayan| tējastaduddhr̥taṁ dhattē tr̥ṣṇāśōṣamadabhramān||65|| svinnasrastaślathatanuṁ haratyēnaṁ tatō'ntakaḥ| |66|
इदानीं यथा मर्माभिघाते मरणं सम्पद्यते तथा दर्शयति | चतुर्द्धोक्ताः सिरास्तु याः||६३|| तर्पयन्ति वपुः कृत्स्नं ता मर्माण्याश्रितास्ततः| तत्क्षतात्क्षतजात्यर्थप्रवृत्तेर्धातुसङ्क्षये||६४|| वृद्धश्चलो रुजस्तीव्राः प्रतनोति समीरयन्| तेजस्तदुद्धृतं धत्ते तृष्णाशोषमदभ्रमान्||६५|| स्विन्नस्रस्तश्लथतनुं हरत्येनं ततोऽन्तकः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmABiGAte cikitsA (66-67) · Śloka 67
| vardhayētsandhitō gātraṁ marmaṇyabhihatē drutam||66|| chēdanātsandhidēśasya saṅkucanti sirā hyataḥ| jīvitaṁ prāṇināṁ tatra raktē tiṣṭhati tiṣṭhati||67||
| वर्धयेत्सन्धितो गात्रं मर्मण्यभिहते द्रुतम्||६६|| छेदनात्सन्धिदेशस्य सङ्कुचन्ति सिरा ह्यतः| जीवितं प्राणिनां तत्र रक्ते तिष्ठति तिष्ठति||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amarmaNi viddhasya jIvanAdi ,marmasu kShArAdIn varjayet (68-69) · Śloka 69
tadanēna prakārēṇa marmābhighātakṣatānmaraṇam, na tvamarmābhighātakṣatāt| ata idamāha suvikṣatō'pyatō jīvēdamarmaṇi na marmaṇi| prāṇaghātini jīvēttu kaścidvaidyaguṇēna cēt||68|| asamagrābhighātācca sō'pi vaikalyamaśnutē| tasmatkṣāraviṣāgnyādīn yatnānmarmasu varjayēt||69||
तदनेन प्रकारेण मर्माभिघातक्षतान्मरणम्, न त्वमर्माभिघातक्षतात्| अत इदमाह सुविक्षतोऽप्यतो जीवेदमर्मणि न मर्मणि| प्राणघातिनि जीवेत्तु कश्चिद्वैद्यगुणेन चेत्||६८|| असमग्राभिघाताच्च सोऽपि वैकल्यमश्नुते| तस्मत्क्षारविषाग्न्यादीन् यत्नान्मर्मसु वर्जयेत्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svalpo~api marmAghAto~ati pIDAkaraH ,marmAshrayA rogA api tadvat (4) · Śloka 4
marmābhighātaḥ svalpō'pi prāyaśō bādhatētarām| rōgā marmāśrayāstadvatprakrāntā yatnatō'pi ca||70|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ dvitīyē śārīrasthānē marmavibhāgō nāma caturthō'dhyāyaḥ||4||
मर्माभिघातः स्वल्पोऽपि प्रायशो बाधतेतराम्| रोगा मर्माश्रयास्तद्वत्प्रक्रान्ता यत्नतोऽपि च||७०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां द्वितीये शारीरस्थाने मर्मविभागो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha garBavyApannAma caturtho~adhyAyaH --pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō garbhavyāpadaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो गर्भव्यापदं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBiNyAH sashUle puShpadarshane cikitsAkramaH (2) · Śloka 2
strī cēdāpannagarbhā parihāryyāṇyāsēvēta| tataśca yasyāḥ bastipārśvaśrōṇiyōnimukhēṣu śūlaṁ puṣpadarśanaṁ ca syāt tāṁ mr̥dusukhaśiśirāstaraṇaśayanasthāmīṣadavanataśirasaṁ śītapradēhapariṣēkādibhirupācarēt||2||
स्त्री चेदापन्नगर्भा परिहार्य्याण्यासेवेत| ततश्च यस्याः बस्तिपार्श्वश्रोणियोनिमुख़ेषु शूलं पुष्पदर्शनं च स्यात् तां मृदुसुख़शिशिरास्तरणशयनस्थामीषदवनतशिरसं शीतप्रदेहपरिषेकादिभिरुपाचरेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAvisheShAH (3) · Śloka 3
tadyathā-sahasradhautēna sarpiṣā'dhōnābhēḥ sarvataḥ pradihyāt| madhukasiddhasarpiṣā suśītēna picumāplāvya yōnisamīpē sthāpayēt| gavyēna payasā madhukāmbunā nyagrōdhādikaṣāyēṇa va pariṣēcayēt| paripītatatsvarasāni ca tailāni yōnau nidhāpayēt| tacchr̥ṅgasiddhasya vā kṣīrasarpiṣaḥ picum||3||
तद्यथा-सहस्रधौतेन सर्पिषाऽधोनाभेः सर्वतः प्रदिह्यात्| मधुकसिद्धसर्पिषा सुशीतेन पिचुमाप्लाव्य योनिसमीपे स्थापयेत्| गव्येन पयसा मधुकाम्बुना न्यग्रोधादिकषायेण व परिषेचयेत्| परिपीततत्स्वरसानि च तैलानि योनौ निधापयेत्| तच्छृङ्गसिद्धस्य वा क्षीरसर्पिषः पिचुम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBiNyAH raktAtisrAve cikitsA (4) · Śloka 4
atisravati tu raktē tata ēva akṣamātraṁ prāśayēt| kēva- lādēva vā kṣīrasarpiṣaḥ| padmōtpalakumudakiñjalkaṁ ca samadhuśarkaraṁ lēhayēt| dhātakīgairikisarjarasāñjanacūrṇaṁ vā madhunā| nyagrōdhā- ditvakpravālakalkaṁ vā| śaśaiṇahariṇarudhiraṁ vā sakṣaudraṁ pāyayēt| r̥ddhividārījīvantīrvā payasā| nīlōtpala- sitāpakvalōṣṭhacandanādi vā| taṇḍulāmbuvāsārasānya- tarēṇa| gandhapriyaṅgusitōtpalaśālūkōdumbaraśalāṭunya- grōdhaśr̥ṅgāni vā''jēna payasā| kaśērukamr̥ṇālakaśr̥ṅgāṭakakāśmaryaparuṣakadrākṣāsāri- vāprapauṇḍarīkānantōtpalakadambabījakvāthēna vā śarka- rāmadhumadhurēṇa śālicūrṇam| jīvanīyaśr̥taṁ vā kṣīram| balātibalāśāliṣaṣṭikēkṣumūlakākōlīśr̥tēna payasā samadhuśarkarēṇa raktaśālyōdanaṁ suśītaṁ bhōjayēt| śīta- vīryyajāṅgalarasēna vā| raktapittakriyāśca śōdhanavarjyāḥ prayuñjīta| saumyāśca manō'nukūlāḥ kathāḥ||4||
अतिस्रवति तु रक्ते तत एव अक्षमात्रं प्राशयेत्| केव- लादेव वा क्षीरसर्पिषः| पद्मोत्पलकुमुदकिञ्जल्कं च समधुशर्करं लेहयेत्| धातकीगैरिकिसर्जरसाञ्जनचूर्णं वा मधुना| न्यग्रोधा- दित्वक्प्रवालकल्कं वा| शशैणहरिणरुधिरं वा सक्षौद्रं पाययेत्| ऋद्धिविदारीजीवन्तीर्वा पयसा| नीलोत्पल- सितापक्वलोष्ठचन्दनादि वा| तण्डुलाम्बुवासारसान्य- तरेण| गन्धप्रियङ्गुसितोत्पलशालूकोदुम्बरशलाटुन्य- ग्रोधशृङ्गानि वाऽऽजेन पयसा| कशेरुकमृणालकशृङ्गाटककाश्मर्यपरुषकद्राक्षासारि- वाप्रपौण्डरीकानन्तोत्पलकदम्बबीजक्वाथेन वा शर्क- रामधुमधुरेण शालिचूर्णम्| जीवनीयशृतं वा क्षीरम्| बलातिबलाशालिषष्टिकेक्षुमूलकाकोलीशृतेन पयसा समधुशर्करेण रक्तशाल्योदनं सुशीतं भोजयेत्| शीत- वीर्य्यजाङ्गलरसेन वा| रक्तपित्तक्रियाश्च शोधनवर्ज्याः प्रयुञ्जीत| सौम्याश्च मनोऽनुकूलाः कथाः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoNitasrAvaM vinA bastyAdi- shUle cikitsA (5) · Śloka 5
adr̥ṣṭaśōṇitāṁ tu madhukapayasyāsuradārubhiḥ siddhaṁ payaḥ pāyayēt| tāmravalyaśmantakaśatāvarīpayasyābhirvā| vidāryyādigaṇēna vā| śvadaṁṣṭrāsvarasakṣīrasiddhaṁ vā sarpiḥ| palāṇḍurasasiddhaṁ vā sakṣaudram||5||
अदृष्टशोणितां तु मधुकपयस्यासुरदारुभिः सिद्धं पयः पाययेत्| ताम्रवल्यश्मन्तकशतावरीपयस्याभिर्वा| विदार्य्यादिगणेन वा| श्वदंष्ट्रास्वरसक्षीरसिद्धं वा सर्पिः| पलाण्डुरससिद्धं वा सक्षौद्रम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trimAsaM yAvadasrasrutau garBasyAsAdhyatvam (6) · Śloka 6
asampūrṇatrimāsāyāstu puṣpadarśanē garbhaḥ prāyō na tiṣṭha- tyasañjātasāratvāt||6||
असम्पूर्णत्रिमासायास्तु पुष्पदर्शने गर्भः प्रायो न तिष्ठ- त्यसञ्जातसारत्वात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAnvaye puShpadarshane cikitsopakramaH (7) · Śloka 7
āmānvayē cōrdhvamapi viruddhōpakramatvāt| tatra rūkṣaśī- tāni prayuñjīta||7||
आमान्वये चोर्ध्वमपि विरुद्धोपक्रमत्वात्| तत्र रूक्षशी- तानि प्रयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra cikitsAvidhiH (8) · Śloka 8
tadyathā-prāgupavāsaṁ tatō durālabhāmr̥tōśīraparpaṭaka- ghanacandanātiviṣābalākaṭvaṅgadhānyākakvāthapānam| tr̥ṇadhānyaśāliṣaṣṭikapēyāmaśanaṁ ca mudgādiyūṣaiḥ| jitē tvāmē snigdhaśītāni pūrvavat||8||
तद्यथा-प्रागुपवासं ततो दुरालभामृतोशीरपर्पटक- ग़नचन्दनातिविषाबलाकट्वङ्गधान्याकक्वाथपानम्| तृणधान्यशालिषष्टिकपेयामशनं च मुद्गादियूषैः| जिते त्वामे स्निग्धशीतानि पूर्ववत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmagarBapAte cikitsA (9) · Śloka 9
āmagarbhē tu patitē madyānāmanyatamaṁ sāmarthyataḥ pāyayēt| garbhakōṣṭhaviśuddhyarthamartivismaraṇārthañca| amadyapāṁ pāca- nīyadravyōpahitābhiḥ snēhalavaṇavarjyābhiḥ satilābhi- ruddālakādiyavāgūbhirupācarēd yāvantō māsāstāvantya- hānīti| tataḥ prīṇanairbalānurakṣibhirasnēhairāhārairādōṣadhātuklēda- śuddhēḥ| āmagarbhaśēṣēṇa hi punaḥ punarakuśalamanuṣajyēta| tasmāt tīkṣṇairanavaśēṣayannupācarēt| tataḥ paraṁ snēhapānai- rbastibhirāhāraiśca dīpanīyapācanīyajīvanīyabr̥ṁhaṇīya- madhuravātaharairiti||9||
आमगर्भे तु पतिते मद्यानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययेत्| गर्भकोष्ठविशुद्ध्यर्थमर्तिविस्मरणार्थञ्च| अमद्यपां पाच- नीयद्रव्योपहिताभिः स्नेहलवणवर्ज्याभिः सतिलाभि- रुद्दालकादियवागूभिरुपाचरेद् यावन्तो मासास्तावन्त्य- हानीति| ततः प्रीणनैर्बलानुरक्षिभिरस्नेहैराहारैरादोषधातुक्लेद- शुद्धेः| आमगर्भशेषेण हि पुनः पुनरकुशलमनुषज्येत| तस्मात् तीक्ष्णैरनवशेषयन्नुपाचरेत्| ततः परं स्नेहपानै- र्बस्तिभिराहारैश्च दीपनीयपाचनीयजीवनीयबृंहणीय- मधुरवातहरैरिति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBasyopaviShTakopashuShkakasamBavahetuH (10) · Śloka 10
yasyāḥ punarmahati jātasārē garbhē varjyānāmavarjanāt puṣpa- darśanaṁ syādanyadvā yōnisravaṇam| tasyāstannimittaṁ vāyuḥ prakupitaḥ pittaślēṣmāṇau parigr̥hya garbhasya rasavahāṁ nāḍīṁ pratipīḍyāvatiṣṭhatē| tatō nāḍyāṁ dōṣaiḥ kulyāyāmiva vahanādgarbhō vr̥ddhimanāpnuvannupaviśatyupaśuṣyati vā||10||
यस्याः पुनर्महति जातसारे गर्भे वर्ज्यानामवर्जनात् पुष्प- दर्शनं स्यादन्यद्वा योनिस्रवणम्| तस्यास्तन्निमित्तं वायुः प्रकुपितः पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्य गर्भस्य रसवहां नाडीं प्रतिपीड्यावतिष्ठते| ततो नाड्यां दोषैः कुल्यायामिव वहनाद्गर्भो वृद्धिमनाप्नुवन्नुपविशत्युपशुष्यति वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaviShTakagarBalakShaNam (11) · Śloka 11
tatra yasyāḥ kādācitkārttavaparisrāvāvalpau ca dr̥śyētē satataṁ ca garbhaḥ prāptāt parimāṇādaparihīyamāna ēva sphurati| na ca kukṣirvivardhatē, tamupaviṣṭakamityā- cakṣatē||11||
तत्र यस्याः कादाचित्कार्त्तवपरिस्रावावल्पौ च दृश्येते सततं च गर्भः प्राप्तात् परिमाणादपरिहीयमान एव स्फुरति| न च कुक्षिर्विवर्धते, तमुपविष्टकमित्या- चक्षते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashuShkakagarBalakShaNam (12) · Śloka 12
yadā tu pratimāsamārttavaṁ pratyahaṁ vā parisravaṇaṁ nātyalpaṁ ca tathā parihīyamāṇō garbhaścirāt kiñcit spandatē| kukṣiśca vr̥ddhō'pi parihīyatē| tadupaśuṣkakaṁ nāgōdaraṁ ca||12||
यदा तु प्रतिमासमार्त्तवं प्रत्यहं वा परिस्रवणं नात्यल्पं च तथा परिहीयमाणो गर्भश्चिरात् किञ्चित् स्पन्दते| कुक्षिश्च वृद्धोऽपि परिहीयते| तदुपशुष्ककं नागोदरं च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH prasavakAlanishcayaH (13) · Śloka 13
tau tu māturāhāratējasā'lpēnāpyāyyamānau yadā puṣṭau syātāṁ kēśadaśanādiyuktau| tadā varṣagaṇairapi pramadā prasūyēta ēva||13||
तौ तु मातुराहारतेजसाऽल्पेनाप्याय्यमानौ यदा पुष्टौ स्यातां केशदशनादियुक्तौ| तदा वर्षगणैरपि प्रमदा प्रसूयेत एव||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (14) · Śloka 14
tatra vātēnōpaviṣṭakōpaśuṣkakayōrvāyuḥ pratihanyatē| saśabdaṁ phēnilaṁ vicchinnaṁ śakr̥dupavēśyatē| mūtramuparudhyatē| kaṭīpr̥ṣṭhahr̥dayēṣu vēdanā| jr̥mbhā, nidrānāśō'bhīkṣṇaṁ pratiśyāyaḥ, śuṣkakāsaḥ, sādaḥ, kṣvēḍētē iva karṇau, tudyētē iva śaṅkhau| pipīlikābhiriva saṁsr̥jyatē śarīraṁ parir̥ntanniva vāyurbhramati kukṣau tama iva pravēśyatē| duḥkhēnānnasya jaraṇam| aharahaḥ parihāniḥ| sphuṭitavivarṇaparuṣatvaktvaṁ ca bhavati||14||
तत्र वातेनोपविष्टकोपशुष्ककयोर्वायुः प्रतिहन्यते| सशब्दं फेनिलं विच्छिन्नं शकृदुपवेश्यते| मूत्रमुपरुध्यते| कटीपृष्ठहृदयेषु वेदना| जृम्भा, निद्रानाशोऽभीक्ष्णं प्रतिश्यायः, शुष्ककासः, सादः, क्ष्वेडेते इव कर्णौ, तुद्येते इव शङ्ख़ौ| पिपीलिकाभिरिव संसृज्यते शरीरं परिऋन्तन्निव वायुर्भ्रमति कुक्षौ तम इव प्रवेश्यते| दुःख़ेनान्नस्य जरणम्| अहरहः परिहानिः| स्फुटितविवर्णपरुषत्वक्त्वं च भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikopaviShTakanAgodararyorlakShaNAni (15) · Śloka 15
pittēna tāmraharitamupavēśyatē| dhūmakō'mlakaśchardimūrcchākṣihr̥dayadāhaḥ| pītaraktagōmūtrābhanētramūtranakhatvaktvaṁ kālī durbalā nityaśūnā ca nārī bhavati||15||
पित्तेन ताम्रहरितमुपवेश्यते| धूमकोऽम्लकश्छर्दिमूर्च्छाक्षिहृदयदाहः| पीतरक्तगोमूत्राभनेत्रमूत्रनख़त्वक्त्वं काली दुर्बला नित्यशूना च नारी भवति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (16) · Śloka 16
ślēṣmaṇā madhurāsyatvamutklēśaḥ ślēṣmōdvamanaṁ bhaktadvēṣaḥ śvētahastapādanētratā kāsaḥ śvāsaśca||16||
श्लेष्मणा मधुरास्यत्वमुत्क्लेशः श्लेष्मोद्वमनं भक्तद्वेषः श्वेतहस्तपादनेत्रता कासः श्वासश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH sAmAnyA cikitsA (17) · Śloka 17
tayōrjīvanīyabr̥ṁhaṇīyamadhurauṣasiddhānāṁ sarpiṣāmupayōgaḥ| tathā payasāṁ rasānāmāmagarbhāṇāṁ ca garbhavr̥ddhikaraḥ| tathā sambhōjanamētairēva ca ghr̥tādibhiḥ| subhikṣāyā abhīkṣṇaṁ yānavāhanāpavarjjanabr̥ṁhaṇairupapādanam||17||
तयोर्जीवनीयबृंहणीयमधुरौषसिद्धानां सर्पिषामुपयोगः| तथा पयसां रसानामामगर्भाणां च गर्भवृद्धिकरः| तथा सम्भोजनमेतैरेव च ग़ृतादिभिः| सुभिक्षाया अभीक्ष्णं यानवाहनापवर्ज्जनबृंहणैरुपपादनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodara- yoshcikitsA (18) · Śloka 18
atha viśēṣēṇa vātē pūrvamēva saindhavōpahitaṁ kṣīrabastiṁ dattvā śītōdakasnātāṁ mr̥du śālyōdanaṁ bhōjayēt| tatō vidāryyādigaṇasādhitēna sarpiṣā'nuvāsayēt| nivātaṁ ca sēvēta||18||
अथ विशेषेण वाते पूर्वमेव सैन्धवोपहितं क्षीरबस्तिं दत्त्वा शीतोदकस्नातां मृदु शाल्योदनं भोजयेत्| ततो विदार्य्यादिगणसाधितेन सर्पिषाऽनुवासयेत्| निवातं च सेवेत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikopaviShTakanAgodarayoshcikitsA (19) · Śloka 19
pittē madhukavidārīniryyūhasiddhaṁ payaḥ pibēt| tisraḥ sthūlakukkuṭīrnistuṣamāṣāḍhakaṁ ca kṣīrōdakēnōlūkhalē saṁkṣudya tadrasēna sarpiṣā ca tittirikapiñjalānyatararasaṁ sādhayitvā pāyayēdupaviṣṭakavivardhanārthamupaśuṣkakabr̥ṁhaṇārthaṁ ca| ajāsarpiṣā kṣīrēṇa jīvanīyaiśca saṁskr̥tāṁ yavāgūṁ pibēt| payasyā kākōlīdvayasuniṣaṇḍakakalkēna payasā ca sarpirvipācayēt| tatkālyaṁ kṣīrānupānamupayuñjīta| āma- garbharasēna cāśnīyāt| tānēva ca tatra bhr̥ṣṭān bhakṣayēt| jalacaramāṁsāni ca||19||
पित्ते मधुकविदारीनिर्य्यूहसिद्धं पयः पिबेत्| तिस्रः स्थूलकुक्कुटीर्निस्तुषमाषाढकं च क्षीरोदकेनोलूख़ले संक्षुद्य तद्रसेन सर्पिषा च तित्तिरिकपिञ्जलान्यतररसं साधयित्वा पाययेदुपविष्टकविवर्धनार्थमुपशुष्ककबृंहणार्थं च| अजासर्पिषा क्षीरेण जीवनीयैश्च संस्कृतां यवागूं पिबेत्| पयस्या काकोलीद्वयसुनिषण्डककल्केन पयसा च सर्पिर्विपाचयेत्| तत्काल्यं क्षीरानुपानमुपयुञ्जीत| आम- गर्भरसेन चाश्नीयात्| तानेव च तत्र भृष्टान् भक्षयेत्| जलचरमांसानि च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanA- godarayoshcikitsA (20) · Śloka 20
kaphē tvānūpaudakapiśitōpadaṁśāmacchasurāṁ trirātraṁ pañcarātraṁ saptarātraṁ vā pibēt| tilamudgamāṣalavaṇabilvapātraiḥ| pañcabhirghr̥tapātraṁ saṁyōjya svanuguptaṁ nidhāpayēt| tataḥ prātaḥ piṇḍaṁ bilvamātraṁ śr̥taśītacchāgadugdhanupānaṁ vā'śnīyāt| atraiva vā badara- cūrṇapātramapi nidadhyāt||20||
कफे त्वानूपौदकपिशितोपदंशामच्छसुरां त्रिरात्रं पञ्चरात्रं सप्तरात्रं वा पिबेत्| तिलमुद्गमाषलवणबिल्वपात्रैः| पञ्चभिर्ग़ृतपात्रं संयोज्य स्वनुगुप्तं निधापयेत्| ततः प्रातः पिण्डं बिल्वमात्रं शृतशीतच्छागदुग्धनुपानं वाऽश्नीयात्| अत्रैव वा बदर- चूर्णपात्रमपि निदध्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBasya sarvathA avRuddhau tatpAtanam (21) · Śloka 21
ēvamavr̥ddhau tīkṣṇairvirēcayēdaparāpātanīyaiśca pātayēt||21||
एवमवृद्धौ तीक्ष्णैर्विरेचयेदपरापातनीयैश्च पातयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInagarBalakShaNam (22) · Śloka 22
yasyāḥ punarvātōpasr̥ṣṭasrōtasi līnō garbhaḥ prasuptō na spandatē taṁ līnamityāhuḥ||22||
यस्याः पुनर्वातोपसृष्टस्रोतसि लीनो गर्भः प्रसुप्तो न स्पन्दते तं लीनमित्याहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInagarBacikitsA (23) · Śloka 23
tatra śyēnōtkrōśagōmatsyagōdhāśikhikukkuṭatittirīṇāmanyatamasya rasēna bhūrisarpiṣkēṇa māṣayūṣēṇa vā ghr̥tāḍhyēna raktaśālyōdanaṁ bhōjayēt| saktūn vā tilamāṣabilvaśalāṭuyuktān payasa pāyayēt mēdyamāṁsōpadaṁśaṁ vā mārdvīkam| tailēna cābhīkṣṇamudaravaṅkṣaṇōrukaṭīpārśvapr̥ṣṭhānyabhyajyāt| muhurmuhuścaināṁ harṣayēt| pūrvōktaṁ cēkṣēta||23||
तत्र श्येनोत्क्रोशगोमत्स्यगोधाशिख़िकुक्कुटतित्तिरीणामन्यतमस्य रसेन भूरिसर्पिष्केण माषयूषेण वा ग़ृताढ्येन रक्तशाल्योदनं भोजयेत्| सक्तून् वा तिलमाषबिल्वशलाटुयुक्तान् पयस पाययेत् मेद्यमांसोपदंशं वा मार्द्वीकम्| तैलेन चाभीक्ष्णमुदरवङ्क्षणोरुकटीपार्श्वपृष्ठान्यभ्यज्यात्| मुहुर्मुहुश्चैनां हर्षयेत्| पूर्वोक्तं चेक्षेत||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartacikitsA (24) · Śloka 24
yasyāḥ punarudāvartavibandhaḥ syāttāṁ vātaharasnigdhānnapānairupācarēt| aṣṭamē tu māsē madhukasiddhēna tailēnānuvāsayēt| tadasiddhau vīraṇaśālikuśakāśēkṣubālikāvētasaparivyādhamūlānāṁ bhūtīkānantākāśmaryaparūṣakamadhūkamadhukamr̥dvīkānāṁ ca payasā'rdhōdakēnōdgr̥hya rasaṁ tēna priyālabibhītakamajjatilakalkayuktēnēṣallavaṇōṣṇēna nirūhayēt| vigatavibandhāṁ ca snātāśitāṁ sāyaṁ tēnaiva tailēnānuvāsayēt||24||
यस्याः पुनरुदावर्तविबन्धः स्यात्तां वातहरस्निग्धान्नपानैरुपाचरेत्| अष्टमे तु मासे मधुकसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| तदसिद्धौ वीरणशालिकुशकाशेक्षुबालिकावेतसपरिव्याधमूलानां भूतीकानन्ताकाश्मर्यपरूषकमधूकमधुकमृद्वीकानां च पयसाऽर्धोदकेनोद्गृह्य रसं तेन प्रियालबिभीतकमज्जतिलकल्कयुक्तेनेषल्लवणोष्णेन निरूहयेत्| विगतविबन्धां च स्नाताशितां सायं तेनैव तैलेनानुवासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartepekShAyAM vyApat (25) · Śloka 25
udāvartō hi samupēkṣitaḥ sahasā sagarbhāṁ garbhiṇīmatipātayēt||25||
उदावर्तो हि समुपेक्षितः सहसा सगर्भां गर्भिणीमतिपातयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmagarBasrAvahetavaH (26) · Śloka 26
yasyāḥ punaratimātradōṣōpacayādyathōktairvā vyavāyādibhiranyairvā vyādhibhiḥ pūrvōpacitēna vā jananyapatyayōḥ karmaṇā bandhanānmucyatē garbhaḥ phalamiva vr̥ntātsamuktabandhanō garbhaśayyāmatikramya kr̥taplīhāntravivarairavasraṁsamānaḥ kōṣṭhasaṁkṣōbhamāpādayati| tataḥ kōṣṭhasaṁkṣōbhādvāyurapānō mūḍhaḥ kukṣibastipārśvōdarayōniśūlānāhaviṇmūtrasaṅgānāpādya garbhaṁ cyāvayati taruṇaṁ śōṇitabhāvēna| sō'bhihitaḥ prāk||26||
यस्याः पुनरतिमात्रदोषोपचयाद्यथोक्तैर्वा व्यवायादिभिरन्यैर्वा व्याधिभिः पूर्वोपचितेन वा जनन्यपत्ययोः कर्मणा बन्धनान्मुच्यते गर्भः फलमिव वृन्तात्समुक्तबन्धनो गर्भशय्यामतिक्रम्य कृतप्लीहान्त्रविवरैरवस्रंसमानः कोष्ठसंक्षोभमापादयति| ततः कोष्ठसंक्षोभाद्वायुरपानो मूढः कुक्षिबस्तिपार्श्वोदरयोनिशूलानाहविण्मूत्रसङ्गानापाद्य गर्भं च्यावयति तरुणं शोणितभावेन| सोऽभिहितः प्राक्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutagarBAyA lakShaNam (27) · Śloka 27
vivr̥ddhē tu garbhē stabdhaṁ stimitaṁ śītamaśmagarbhamivōdaramābhāti| śūlamadhikamupajāyatē| na ca spandatē garbhō nā''vyaḥ prādurbhavanti| na sravati yōnirakṣiṇī cāsyāḥ sraṁsyētē| tathā bhr̥śamaratiparītā vyathatē'nyathā cēṣṭatē tāmyati bhrāmyati rōdityaharniśam| na svapiti| pūtyucchvāsā kr̥cchrācchvasityatikaṣṭaṁ prāṇiti| jakṣitītyēvaṁvidhāṁ striyaṁ mr̥tagarbhāṁ vidyāt||27||
विवृद्धे तु गर्भे स्तब्धं स्तिमितं शीतमश्मगर्भमिवोदरमाभाति| शूलमधिकमुपजायते| न च स्पन्दते गर्भो नाऽऽव्यः प्रादुर्भवन्ति| न स्रवति योनिरक्षिणी चास्याः स्रंस्येते| तथा भृशमरतिपरीता व्यथतेऽन्यथा चेष्टते ताम्यति भ्राम्यति रोदित्यहर्निशम्| न स्वपिति| पूत्युच्छ्वासा कृच्छ्राच्छ्वसित्यतिकष्टं प्राणिति| जक्षितीत्येवंविधां स्त्रियं मृतगर्भां विद्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBalakShaNam (28) · Śloka 28
taṁ tu garbhaṁ kadācidasamyagapatyapathamanēkadhā pratipannaṁ viguṇēnēva vāyunā pīḍitaṁ mōhitaṁ ca mūḍhagarbhamityāhuḥ| viguṇānilapratipīḍanavaicitryādasaṅkhyagatiṁ ca||28||
तं तु गर्भं कदाचिदसम्यगपत्यपथमनेकधा प्रतिपन्नं विगुणेनेव वायुना पीडितं मोहितं च मूढगर्भमित्याहुः| विगुणानिलप्रतिपीडनवैचित्र्यादसङ्ख़्यगतिं च||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBagatayaH sthAnAni ca (29) · Śloka 29
samāsatastu trividhā gatirurdhvā, tiryyaṅ, nyubjā ca| saṁsthānāni punaraṣṭau| tānyatraivōttaratra vakṣyantē||29||
समासतस्तु त्रिविधा गतिरुर्ध्वा, तिर्य्यङ्, न्युब्जा च| संस्थानानि पुनरष्टौ| तान्यत्रैवोत्तरत्र वक्ष्यन्ते||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyamUDhagarBAlakShaNam (30) · Śloka 30
tēṣu sarvēṣvapi viparītēndriyārthāmākṣēpayōnibhraṁśasaṁvaraṇamakkalaśvāsabhramābhipannāṁ śītagātrāṁ pūtyudgārāṁ ca varjayēt||30||
तेषु सर्वेष्वपि विपरीतेन्द्रियार्थामाक्षेपयोनिभ्रंशसंवरणमक्कलश्वासभ्रमाभिपन्नां शीतगात्रां पूत्युद्गारां च वर्जयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutagarBashalyopekShAyAM vyApat (31) · Śloka 31
na tu kṣaṇamapyupēkṣēta garbhaśalyam| tadvinirucchavāsīkr̥tyā''śu jananīṁ hanyāt||31||
न तु क्षणमप्युपेक्षेत गर्भशल्यम्| तद्विनिरुच्छवासीकृत्याऽऽशु जननीं हन्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sacetanamUDhagarBasya Cedane vyApattatrAnuShTheya~jca (32) · Śloka 32
sacētanaśca garbhaḥ śastrēṇa vidāryyamāṇō viṣayamaṅgāni vikṣipēt| tasmāt tatsaṅgē sūtyaḥ prayatēran purvōktāni ca mantrauṣadhāni prayuñjīta||32||
सचेतनश्च गर्भः शस्त्रेण विदार्य्यमाणो विषयमङ्गानि विक्षिपेत्| तस्मात् तत्सङ्गे सूत्यः प्रयतेरन् पुर्वोक्तानि च मन्त्रौषधानि प्रयुञ्जीत||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBasa~ggasya traividhyam (33) · Śloka 33
trividhastu saṅgō bhavati| śirasyaṁsē jaghanē vā| tasya hi saṅgastrividhō bhavati| mūḍhagarbhanirharaṇantatra matāntarāṇi mūḍhagarbhasya tu jarāyupātanasāmānyaṁ karmētyēkē| mantrādika- rmātharvavēdavihitamityēkē| dr̥ṣṭakarmaṇā śalyahartrā śalyā- haraṇamityēkē||33||
त्रिविधस्तु सङ्गो भवति| शिरस्यंसे जग़ने वा| तस्य हि सङ्गस्त्रिविधो भवति| मूढगर्भनिर्हरणन्तत्र मतान्तराणि मूढगर्भस्य तु जरायुपातनसामान्यं कर्मेत्येके| मन्त्रादिक- र्माथर्ववेदविहितमित्येके| दृष्टकर्मणा शल्यहर्त्रा शल्या- हरणमित्येके||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBashastrakarmaNaH kaShTatamatvam (34) · Śloka 34
na tvataḥ kaṣṭatamamasti śastrakarma| yatō yōniyakr̥tplīhāntragarbhāśayādīnāṁ madhyē tānanupahiṁsatā'sparśavatā śastramavacāryyamutkarṣaṇavyāvartanōtkartanacchēdanabhēdanapīḍanarjūkaraṇāni caikēna pāṇinā kāryyāṇi||34||
न त्वतः कष्टतममस्ति शस्त्रकर्म| यतो योनियकृत्प्लीहान्त्रगर्भाशयादीनां मध्ये ताननुपहिंसताऽस्पर्शवता शस्त्रमवचार्य्यमुत्कर्षणव्यावर्तनोत्कर्तनच्छेदनभेदनपीडनर्जूकरणानि चैकेन पाणिना कार्य्याणि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBe prANasaMshayerAshu shastramavacAryam (35) · Śloka 35
tasmādīśvaramāpr̥cchya paraṁ ca yatnamāsthāya tadvidyasahitastamupakramēt| akriyāyāṁ dhruvaṁ maraṇam| upakramē saṁśayaḥ| tathōdarā'śmarīprabhr̥tīnapi||35||
तस्मादीश्वरमापृच्छ्य परं च यत्नमास्थाय तद्विद्यसहितस्तमुपक्रमेत्| अक्रियायां ध्रुवं मरणम्| उपक्रमे संशयः| तथोदराऽश्मरीप्रभृतीनपि||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBAharaNavidhiH (36) · Śloka 36
athōttānāyā vyābhugnasakthyā vastracumbalānnamitakaṭipradēśāyāśca dhanvanāgavr̥ntikāśālmalīpicchāghr̥tairabhyajya hastaṁ yōniṁ ca garbhamāharēt||36||
अथोत्तानाया व्याभुग्नसक्थ्या वस्त्रचुम्बलान्नमितकटिप्रदेशायाश्च धन्वनागवृन्तिकाशाल्मलीपिच्छाग़ृतैरभ्यज्य हस्तं योनिं च गर्भमाहरेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra prakArAntaranirdeshaH (37) · Śloka 37
tatra sakthibhyāmāgatasyānulōmamāñchanamēva| ēkasakthiprapannasyētaraṁ sakthiṁ prasāryya| sphigdēśāgatasya sphigdēśaṁ pratiṣidhyōrdhvamutkṣipya sakthinī prasāryya| tiryyagāgatasya parighasyēvāparārdhamutkṣipya pūrvārdhamapatyapathaṁ pratyārjavamānīya| pārśvāpavr̥ttaśirasōṁ'saṁ pratipīḍyōrdhvamutkṣipya śirō'patyapathamānīya| bāhudvayaprapannasyōrdhvamutpīḍyā'sau śirōmūlamānīya nirharēt||37||
तत्र सक्थिभ्यामागतस्यानुलोममाञ्छनमेव| एकसक्थिप्रपन्नस्येतरं सक्थिं प्रसार्य्य| स्फिग्देशागतस्य स्फिग्देशं प्रतिषिध्योर्ध्वमुत्क्षिप्य सक्थिनी प्रसार्य्य| तिर्य्यगागतस्य परिग़स्येवापरार्धमुत्क्षिप्य पूर्वार्धमपत्यपथं प्रत्यार्जवमानीय| पार्श्वापवृत्तशिरसोंऽसं प्रतिपीड्योर्ध्वमुत्क्षिप्य शिरोऽपत्यपथमानीय| बाहुद्वयप्रपन्नस्योर्ध्वमुत्पीड्याऽसौ शिरोमूलमानीय निर्हरेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastradAraNArhamUDhagarBalakShaNam (38) · Śloka 38
yastvābhugnamadhyaḥ pāṇipādaśirōbhiryōniṁ pratipadyatē| yaścābhugna ēkēna pādēna yōniṁ dvitīyēna pāyum| tau mūḍhau hastēnāhartumaśakyāviti śastramavacārayēt||38||
यस्त्वाभुग्नमध्यः पाणिपादशिरोभिर्योनिं प्रतिपद्यते| यश्चाभुग्न एकेन पादेन योनिं द्वितीयेन पायुम्| तौ मूढौ हस्तेनाहर्तुमशक्याविति शस्त्रमवचारयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra shastrAvadAraNavidhiH (39) · Śloka 39
atha striyamāśvāsya maṇḍalāgrēṇāṅguliśastrēṇa vā (śirō) vidāryya śirāḥ kapālānyāhr̥tya garbhaśaṅkunā gr̥hītvā cibukē tālunyurasi kakṣyāyāṁ vā'paharēt| abhinnaśirasaṁ cākṣikūṭē gaṇḍē vā| tathāsaṁsaktasyāṁsadēśē bāhuṁ chitvā| dr̥tērivādhmātasya vātapūrṇamudaramavadāryya nirasyāntrāṇi śithilībhūtamāharēt| jaghanasaktasya jaghanakapālāni dārayitvēti||39||
अथ स्त्रियमाश्वास्य मण्डलाग्रेणाङ्गुलिशस्त्रेण वा (शिरो) विदार्य्य शिराः कपालान्याहृत्य गर्भशङ्कुना गृहीत्वा चिबुके तालुन्युरसि कक्ष्यायां वाऽपहरेत्| अभिन्नशिरसं चाक्षिकूटे गण्डे वा| तथासंसक्तस्यांसदेशे बाहुं छित्वा| दृतेरिवाध्मातस्य वातपूर्णमुदरमवदार्य्य निरस्यान्त्राणि शिथिलीभूतमाहरेत्| जग़नसक्तस्य जग़नकपालानि दारयित्वेति||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana api ca- (40) · Śloka 40
yadyadvāyuvaśādaṅgaṁ sajjēdgarbhasya khaṇḍaśaḥ| tattacchitvā harētsamyagrakṣētrārīṁ ca yatnataḥ||40||
यद्यद्वायुवशादङ्गं सज्जेद्गर्भस्य ख़ण्डशः| तत्तच्छित्वा हरेत्सम्यग्रक्षेत्रारीं च यत्नतः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyapagatagarBashalyAyA upacArAH (41) · Śloka 41
athāpatantīmaparāṁ pātayētpūrvavadbhiṣak| ēvaṁ nirhr̥taśalyāntu siñcēduṣṇēna vāriṇā| dadyādabhyaktadēhāyai yōnau snēhapicuṁ tataḥ| yōnirmr̥durbhavattēna śūlaṁ cāsyāḥ praśāmyati| dīpyakātiviṣārāsnāhiṁgvēlāpañcakōlakāt| cūrṇaṁ snēhēna kalkaṁ vā kvāthaṁ vā pāyayēttaḥ| kaṭukātiviṣāpāṭhāśākatvaghiṅgutaijanīḥ| tadvacca dōṣasyandārthaṁ vēdanōpaśamāya ca| trirātramēvaṁ saptāhaṁ snēhamēva tataḥ pibēt| sāyaṁ pibēdariṣṭaṁ ca tathā sukr̥tamāsavam| śirīṣakakubhakvāthapicūnyōnau ca nikṣipēt| upadravāśca yē'nyē syustānyathāsvamupācarēt| payō vātaharaiḥ siddhaṁ daśāhaṁ bhōjanē hitam| rasō daśāhaṁ ca paraṁ laghupathyālpabhōjanā| snēhābhyaṅgaparā snēhān balātailādikān bhajēt| ūrdhvañcaturbhyō māsēbhyaḥ sa kramēṇa sukhāni ca||41||
अथापतन्तीमपरां पातयेत्पूर्ववद्भिषक्| एवं निर्हृतशल्यान्तु सिञ्चेदुष्णेन वारिणा| दद्यादभ्यक्तदेहायै योनौ स्नेहपिचुं ततः| योनिर्मृदुर्भवत्तेन शूलं चास्याः प्रशाम्यति| दीप्यकातिविषारास्नाहिंग्वेलापञ्चकोलकात्| चूर्णं स्नेहेन कल्कं वा क्वाथं वा पाययेत्तः| कटुकातिविषापाठाशाकत्वघिङ्गुतैजनीः| तद्वच्च दोषस्यन्दार्थं वेदनोपशमाय च| त्रिरात्रमेवं सप्ताहं स्नेहमेव ततः पिबेत्| सायं पिबेदरिष्टं च तथा सुकृतमासवम्| शिरीषककुभक्वाथपिचून्योनौ च निक्षिपेत्| उपद्रवाश्च येऽन्ये स्युस्तान्यथास्वमुपाचरेत्| पयो वातहरैः सिद्धं दशाहं भोजने हितम्| रसो दशाहं च परं लग़ुपथ्याल्पभोजना| स्नेहाभ्यङ्गपरा स्नेहान् बलातैलादिकान् भजेत्| ऊर्ध्वञ्चतुर्भ्यो मासेभ्यः स क्रमेण सुख़ानि च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAtailam (42) · Śloka 42
atha balātailamupadēkṣyāmaḥ| balāmūlākaṣāyasya bhāgāḥ ṣaṭ| tāvanta ēva payasō yavakōlakulatthadaśamūlaka- ṣāyasya bhāgō bhāgaścaturdaśastailasya| tatsarvamaikadhyaṁ kr̥tva ślakṣṇapiṣṭāni cāvāpya kākōlīkṣīrakākōlī- jīvakarṣabhakamudgaparṇīmāṣaparṇīmēdākṣīraśuklāmadhu- kadēvadārumañjiṣṭhācandanaśārivātagarakuṣṭhaśatāvaryyaśva- gandhāpunarnavāśatapuṣpāvarāpatrarasasaralaśailēyailāvacā- 'garukālānusārisaindhavāni śanairmr̥dvagninā sādhayitvā subhājanē'nuguptaṁ nidadhyāt| ēṣa bhagavatō dhanvantarē- rabhimatastailarājō rājñāṁ rājamātrāṇāṁ sūtikānāṁ kr̥śānāṁ śiśūnāmatītavayasāṁ sukumārāṇāṁ śūlināṁ mahāgraha- gr̥hītānāṁ dīrgharōgakṣapitavapuṣāṁ marmaviddhapatitābhihata- bhagnaviśliṣṭadēhānāṁ daivōpaghātātabhiśaptamanōjvaraparī- tānāṁ pānanāvanābhyaṅgabastiṣu prayōjyaḥ| tēna bala- pauruṣasmr̥timatimēdhāgnivīryyaujāṁsi vivardhantē| pakṣā- ghātākṣēpakārdditādivividhavātavikāragulmahikkāśvāsa- kāsā nivartantē| aharahaścōpayujyamānē ṣaṇmāsādantra- vr̥ddhiḥ praśāmyati ca| vandhyā ca putraṁ guṇavantamicchayā labhata iti||42||
अथ बलातैलमुपदेक्ष्यामः| बलामूलाकषायस्य भागाः षट्| तावन्त एव पयसो यवकोलकुलत्थदशमूलक- षायस्य भागो भागश्चतुर्दशस्तैलस्य| तत्सर्वमैकध्यं कृत्व श्लक्ष्णपिष्टानि चावाप्य काकोलीक्षीरकाकोली- जीवकर्षभकमुद्गपर्णीमाषपर्णीमेदाक्षीरशुक्लामधु- कदेवदारुमञ्जिष्ठाचन्दनशारिवातगरकुष्ठशतावर्य्यश्व- गन्धापुनर्नवाशतपुष्पावरापत्ररससरलशैलेयैलावचा- ऽगरुकालानुसारिसैन्धवानि शनैर्मृद्वग्निना साधयित्वा सुभाजनेऽनुगुप्तं निदध्यात्| एष भगवतो धन्वन्तरे- रभिमतस्तैलराजो राज्ञां राजमात्राणां सूतिकानां कृशानां शिशूनामतीतवयसां सुकुमाराणां शूलिनां महाग्रह- गृहीतानां दीर्ग़रोगक्षपितवपुषां मर्मविद्धपतिताभिहत- भग्नविश्लिष्टदेहानां दैवोपग़ातातभिशप्तमनोज्वरपरी- तानां पाननावनाभ्यङ्गबस्तिषु प्रयोज्यः| तेन बल- पौरुषस्मृतिमतिमेधाग्निवीर्य्यौजांसि विवर्धन्ते| पक्षा- ग़ाताक्षेपकार्द्दितादिविविधवातविकारगुल्महिक्काश्वास- कासा निवर्तन्ते| अहरहश्चोपयुज्यमाने षण्मासादन्त्र- वृद्धिः प्रशाम्यति च| वन्ध्या च पुत्रं गुणवन्तमिच्छया लभत इति||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutagarBiNyA jIvadgarBaniShkAsanam (43) · Śloka 43
bhavanti cātra- bastidvārē vipannāyāḥ kukṣiḥ praspandatē yadi| janmakālē tataḥ śīghraṁ pāṭayitvōddharēcchiśum||43||
भवन्ति चात्र- बस्तिद्वारे विपन्नायाः कुक्षिः प्रस्पन्दते यदि| जन्मकाले ततः शीग़्रं पाटयित्वोद्धरेच्छिशुम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBasrAve mAsAnusAraM garBasthA- pakAH yogAH (44) · Śloka 44
madhukaṁ śākabījaṁ ca payasyā suradāru ca| aśmantakaḥ kr̥ṣṇatilāstāmravallī śatāvarī| vr̥kṣādanī payasyā ca latā cōtpalaśārivā| anantā śārivā rāsnā padmā ca madhuyaṣṭikā| br̥hatīdvayakāśmaryyakṣīriśr̥ṅgatvacō ghr̥tam| pr̥śniparṇībalāśigruḥ śvadaṁṣṭrāmadhuparṇikā| śr̥ṅgāṭakaṁ bisaṁ drākṣā kaśērumadhukaṁ balā| saptaitān payasa yōgānardhaślōkasamāpanān| kramāt saptasu māsēṣu garbhē sravati yōjayēt||44||
मधुकं शाकबीजं च पयस्या सुरदारु च| अश्मन्तकः कृष्णतिलास्ताम्रवल्ली शतावरी| वृक्षादनी पयस्या च लता चोत्पलशारिवा| अनन्ता शारिवा रास्ना पद्मा च मधुयष्टिका| बृहतीद्वयकाश्मर्य्यक्षीरिशृङ्गत्वचो ग़ृतम्| पृश्निपर्णीबलाशिग्रुः श्वदंष्ट्रामधुपर्णिका| शृङ्गाटकं बिसं द्राक्षा कशेरुमधुकं बला| सप्तैतान् पयस योगानर्धश्लोकसमापनान्| क्रमात् सप्तसु मासेषु गर्भे स्रवति योजयेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTamamAsAtpraBRutigarBasyApyAyanAyogAH (45) · Śloka 45
kapitthabilvabr̥hatīpaṭōlēkṣunidigdhakāt| mūlaiḥ śr̥taṁ prayuñjīta kṣīraṁ māsē tathā'ṣṭamē| navamē sārivānantāpayasyāmadhuyaṣṭibhiḥ| yōjayēddaśamē māsi siddhaṁ kṣīraṁ payasyayā| athavā yaṣṭimadhukanāgarāmaradārubhiḥ||45||
कपित्थबिल्वबृहतीपटोलेक्षुनिदिग्धकात्| मूलैः शृतं प्रयुञ्जीत क्षीरं मासे तथाऽष्टमे| नवमे सारिवानन्तापयस्यामधुयष्टिभिः| योजयेद्दशमे मासि सिद्धं क्षीरं पयस्यया| अथवा यष्टिमधुकनागरामरदारुभिः||४५||
🔊 Audio coming soon