Adhikarana annasvarUpavij~jAnIyAdhyAyaH ShaShThaH (2) · Śloka 2
অথাতোঽন্নস্বরূপবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসুত্রে)|২|
अथातोऽन्नस्वरूपविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसुत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUkadhAnyavargaH raktashAlyAdiguNAH (1-4) · Śloka 4
শিম্বীধান্যস্য তু তদ্ব্যঞ্জনত্ত্বেন স্বল্পোপযোগিত্ত্বাত্ প্রাযেণাপথ্যাত্ত্বাচ্চাপ্রাধন্যং, ইত্যাহ- অথ শূকধান্যবর্গঃ| রক্তো মহান্ সকলমস্তূর্ণকঃ শকুনাহৃতঃ| সারামুখো দীর্ঘশূকো রোধ্রশূকঃ সুগন্ধিকঃ||১|| পুণ্ড্রঃ পাণ্ডুঃ পুণ্ডরীকঃ প্রমোদো গৌরসারিবৌ| কাঞ্হ্চনো মহিষঃ শূকো দূষকঃ কুসুমাণ্ডকঃ||২|| লাঙ্গলা লোহবালাখ্যঃ কর্দমাঃ শীতভীরুকাঃ| পতঙ্গাস্তপনীযাশ্চ যে চান্যে শালযঃ শুভাঃ||৩|| স্বাদুপাকরসঃ স্নিগ্ধা বৃষ্যা বদ্ধাল্পবর্চসঃ| কষাযানুরসাঃ পথ্য লঘবো মূত্রল হিমাঃ||৪||
शिम्बीधान्यस्य तु तद्व्यञ्जनत्त्वेन स्वल्पोपयोगित्त्वात् प्रायेणापथ्यात्त्वाच्चाप्राधन्यं, इत्याह- अथ शूकधान्यवर्गः| रक्तो महान् सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः| सारामुखो दीर्घशूको रोध्रशूकः सुगन्धिकः||१|| पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ| काञ्ह्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः||२|| लाङ्गला लोहवालाख्यः कर्दमाः शीतभीरुकाः| पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||३|| स्वादुपाकरसः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः| कषायानुरसाः पथ्य लघवो मूत्रल हिमाः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktashAliguNAH (5) · Śloka 5
শূকজেষু বরস্তত্র রক্তস্তৃষ্ণাত্রিদোষহা| |৫|
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshAlyAdInAM guNAH (5) · Śloka 5
| মাহাংস্তমনু কলমস্তং চাপ্যনু ততঃ পরে||৫||
| माहांस्तमनु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavakAdInAM pUrvasya pUrvasya ninditatvam (6-7) · Śloka 7
যবকা হাযনাঃ পাংসুবাষ্পনৈষধকাদযঃ| স্বাদূষ্ণা গুরবঃ স্নিগ্ধাঃ পাকেঽম্লাঃ শ্লেষ্মপিত্তলাঃ||৬|| সৃষ্টমূত্রপুরীষাশ্চ পূর্বং পূর্বং চ নিন্দিতাঃ| |৭|
यवका हायनाः पांसुबाष्पनैषधकादयः| स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः||६|| सृष्टमूत्रपुरीषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikaguNAH (7-8) · Śloka 8
| স্নিগ্ধো গ্রাহী লঘুঃ স্বাদুদুস্ত্রিদোষঘ্নঃ স্থিরো হিমঃ||৭|| ষষ্টিকো ব্রীহিষু শ্রেষ্ঠো গৌরশ্চাসিতগৌরতঃ| |৮|
| स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुदुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः||७|| षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvrIhyAdiguNAH (8-10) · Śloka 10
| ততঃ ক্রমান্মহাব্রীহিকৃষ্ণব্রীহিজতূমুখাঃ||৮|| কুক্কুটাণ্ডকলাবাখ্যপারাবতকশূকরাঃ| বরকোদ্দালকোজ্জ্বালচীনশারদদর্দুরাঃ||৯|| গন্ধনাঃ কুরুবিন্দাশ্চ গুণৈরল্পান্তরাঃ স্মৃতাঃ| |১০|
| ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः||८|| कुक्कुटाण्डकलावाख्यपारावतकशूकराः| वरकोद्दालकोज्ज्वालचीनशारददर्दुराः||९|| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
| স্বাদুরম্লবিপাকোঽন্যো ব্রীহিঃ পিত্তকরো গুরুঃ|১০| বহুমূত্রপুরীষোষ্মা, ত্রিদোষস্ত্বেব পাটলঃ| |১১|
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः|१०| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
| স্বাদুরম্লবিপাকোঽন্যো ব্রীহিঃ পিত্তকরো গুরুঃ||১০|| বহুমূত্রপুরীষোষ্মা, ত্রিদোষস্ত্বেব পাটলঃ| ||১১||
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||१०|| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priya~gguguNAH (12) · Śloka 12
| ভগ্নসন্ধানকৃত্তত্র প্রিযঙ্গুর্বৃংহণী গুরুঃ||১২||
| भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koradUShaguNAH (13) · Śloka 13
কোরদূষঃ পরং গ্রাহী স্পর্শে শীতো বিষাপহঃ| |১৩|
कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शे शीतो विषापहः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaguNAH (13-14) · Śloka 14
| রূক্ষঃ শীতো গুরুঃ স্বাদুঃ সরো বিড্বাতকৃদ্যবঃ||১৩|| বৃষ্যঃ স্থৈর্যকরো মূত্রমেদঃপিত্তকফান্ জযেত্| পীনসশ্বাসকাসোরুস্তম্ভকণ্ঠত্বগামযান্||১৪||
| रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः||१३|| वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफान् जयेत्| पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuyavaguNAH (15) · Śloka 15
ন্যূনো যবাদনুযবঃ| |১৫|
न्यूनो यवादनुयवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaMshodBavayavaguNAH (15) · Śloka 15
রুক্ষোষ্ণো বংশজো যবঃ| |১৫|
रुक्षोष्णो वंशजो यवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhUmaguNAH (15-16) · Śloka 16
| বৃষ্যঃ শীতো গুরুঃ স্নিগ্ধো জীবনো বাতপিত্তহা||১৫|| সন্ধানকারী মধুরো গোধূমঃ স্থৈর্যকৃত্সরঃ| |১৬|
| वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा||१५|| सन्धानकारी मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nandImuKIguNAH (16-1) · Śloka 1
| পথ্যা নন্দীমুখী শীতা কষাযমধুরা লঘুঃ||১৬|| ইতি শূকধান্যবর্গঃ||১||
| पथ्या नन्दीमुखी शीता कषायमधुरा लघुः||१६|| इति शूकधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shimbIdhAnyavargaH (17-18) · Śloka 18
অথ শিম্বীধান্যবর্গঃ| মুদ্গাঢকীমসূরাদি শিম্বীধান্যং বিবন্ধকৃত্| কষাযং স্বাদু সঙ্গ্রাহি কটুপাকং হিমং লঘু||১৭|| মেদঃশ্লেষ্মাস্ত্রপিত্তেষু হিতং লেপোপসেকযোঃ| |১৮|
अथ शिम्बीधान्यवर्गः| मुद्गाढकीमसूरादि शिम्बीधान्यं विबन्धकृत्| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि कटुपाकं हिमं लघु||१७|| मेदःश्लेष्मास्त्रपित्तेषु हितं लेपोपसेकयोः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shimbIdhAnyanAM sAmAnyaguNAH mudgaguNAH kalAyaguNAH rAjamAShaguNAH (18-19) · Śloka 19
| বরোঽত্র মুদ্গোঽল্পচলঃ, কলাযস্ত্বতিবাতলঃ||১৮|| রাজমাষোঽনিলকরো রূক্ষো বহুশকৃদ্গুরুঃ| |১৯|
| वरोऽत्र मुद्गोऽल्पचलः, कलायस्त्वतिवातलः||१८|| राजमाषोऽनिलकरो रूक्षो बहुशकृद्गुरुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthaguNAH (19-20) · Śloka 20
| উষ্ণাঃ কুলত্থাঃ পাকেঽম্লাঃ শুক্রাশ্মশ্বাসপীনসান্||১৯|| কাসার্শঃকফবাতাংশ্চ ঘ্নন্তি পিত্তাস্রদাঃ পরম্| |২০|
| उष्णाः कुलत्थाः पाकेऽम्लाः शुक्राश्मश्वासपीनसान्||१९|| कासार्शःकफवातांश्च घ्नन्ति पित्तास्रदाः परम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShpAvaguNAH (20-21) · Śloka 21
| নিষ্পাবো বাতপিত্তাস্রস্তন্যমূত্রকরো গুরুঃ||২০|| সরো বিদাহী দৃক্শুক্রকফশোফবিষাপহঃ| |২১|
| निष्पावो वातपित्तास्रस्तन्यमूत्रकरो गुरुः||२०|| सरो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShaguNAH (21-22) · Śloka 22
| মাষঃ স্নিগ্ধো বলশ্লেষ্মমলপিত্তকরঃ সরঃ||২১|| গুরূষ্ণোঽনিলহা স্বাদুঃ শুক্রবৃদ্ধিবিরেককৃত্| |২২|
| माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः||२१|| गुरूष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिविरेककृत्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkANDolAtmaguptAPalaguNAH (22) · Śloka 22
| ফলানি মাষবদ্বিদ্যাত্কাকাণ্ডোলাত্মগুপ্তযোঃ||২২||
| फलानि माषवद्विद्यात्काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilaguNAH (23) · Śloka 23
উষ্ণস্ত্বচ্যো হিমঃ স্পর্শে কেশ্যো বল্যস্তিলো গুরুঃ| অল্পমূত্রঃ কটুঃ পাকে মেধাঽগ্নিকফপিত্তকৃত্||২৩||
उष्णस्त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस्तिलो गुरुः| अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाऽग्निकफपित्तकृत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atasIguNAH kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24
স্নিগ্ধোমা স্বাদুতিক্তোষ্ণা কফপিত্তকরী গুরুঃ| দৃক্শুক্রহৃত্কটুঃ পাকে, তদ্বদ্বীজং কুসুম্ভজম্||২৪||
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः| दृक्शुक्रहृत्कटुः पाके, तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShayavakayoravaratvam (25) · Śloka 25
মাষোঽত্র সর্বেষ্ববরো, যবকঃ শূকজেষু চ| |২৫|
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो, यवकः शूकजेषु च| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navadhAnyaguNAH purANadhAnyaguNAH shIghrajanmAdisUpyaguNAH (25-1) · Śloka 1
নবং ধান্যমভিষ্যন্দি, লঘু সংবত্সরোষিতম্||২৫|| শীঘ্রজন্ম তথা সূপ্যং নিস্তুষং যুক্তিভর্জিতম্| |২৬| ইতি শিম্বীধান্যবর্গঃ||১||
नवं धान्यमभिष्यन्दि, लग़ु संवत्सरोषितम्||२५|| शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्| |२६| इति शिम्बीधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutAnnavargaH maNDAdInAM yathApUrvaM lAghavam maNDaguNAH (26-28) · Śloka 28
অথ কৃতান্ন(পক্বান্ন)বর্গঃ| | মণ্ডপেযাবিলেপীনামোদনস্য চ লাঘবম্||২৬|| যথাপূর্বং শিবস্তত্র মণ্ডো বাতানুলোমনঃ| তৃড্গ্লানিদোষশেষঘ্নঃ পাচনো ধাতুসাম্যকৃত্||২৭|| স্রোতোমার্দবকৃত্স্বেদী সন্ধুক্ষযতি চানলম্| |২৮|
अथ कृतान्न(पक्वान्न)वर्गः| | मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्||२६|| यथापूर्वं शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः| तृड्ग्लानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्||२७|| स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAguNAH (28-29) · Śloka 29
| ক্ষত্তৃষ্ণাগ্লানিদৌর্বল্যকুক্ষিরোগজ্বরাপহা||২৮|| মলানুলোমনী পথ্যা পেযা দীপনপাচনী| |২৯|
| क्षत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा||२८|| मलानुलोमनी पथ्या पेया दीपनपाचनी| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilepIguNAH (29-30) · Śloka 30
| বিলেপী গ্রাহিণী হৃদ্যা তৃষ্ণাঘ্নী দীপনী হিতা||২৯|| ব্রণাক্ষিরোগসংশুদ্ধদুর্বলস্নেহপাযিনাম্| |৩০|
| विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता||२९|| व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanaguNAH (30-31) · Śloka 31
| সুধৌতঃ প্রস্রুতঃ স্বিন্নোঽত্যক্তোষ্মা চৌদনো লঘুঃ||৩০|| যশ্চাগ্নেযৌষধক্বাথসাধিতো ভৃষ্টতণ্ডুলঃ| বিপরীতো গুরুঃ ক্ষীরমাংসাদ্যৈর্যশ্চ সাধিতঃ||৩১||
| सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नोऽत्यक्तोष्मा चौदनो लघुः||३०|| यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः| विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanodAharaNA pariBAShA (32) · Śloka 32
ইতি দ্রব্যক্রিযাযোগমানাদ্যৈঃ সর্বমাদিশেত্| |৩২|
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsarasaguNAH (32) · Śloka 32
| বৃংহণঃ প্রীণনো বৃষ্যশ্চক্ষুষ্যো ব্রণহাং রসঃ||৩২||
| बृंहणः प्रीणनो वृष्यश्चक्षुष्यो व्रणहां रसः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgayUShaguNAH (33) · Śloka 33
| মৌদ্গস্তু পথ্যঃ সংশুদ্ধব্রণকণ্ঠাক্ষিরোগিণাম্|৩৩|
| मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthayUShaguNAH (33) · Śloka 33
| বাতানুলোমী কৌলত্থো গুল্মতূনীপ্রতূনিজিত্||৩৩||
| वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनीप्रतूनिजित्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilavikRutyAdiguNAH (34) · Śloka 34
তিলপিণ্যাকবিকৃতিঃ শুষ্কশাকং বিরূঢকম্| শণ্ডাকীবটকং দৃগ্ঘ্নং দোষলং গ্লপনং গুরু||৩৪||
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्| शण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAlAguNAH (35) · Śloka 35
রসালা বৃংহণী বৃষ্যা স্নিগ্ধা বল্যা রুচিপ্রদা| |৩৫|
रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnakaguNAH (35-36) · Śloka 36
| শ্রমক্ষুত্তৃট্ক্লমহরং পানকং প্রীণনং গুরু||৩৫|| বিষ্টম্ভি মূত্রলং হৃদ্যং যথাদ্রব্যগুণং চ তত্| |৩৬|
| श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु||३५|| विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjAguNAH (36-37) · Śloka 37
| লাজাস্তৃট্ছর্দ্যতীসারমেহমেদঃকফচ্ছিদঃ||৩৬|| কাসপিত্তোপশমনা দীপনা লঘবো হিমাঃ| |৩৭|
| लाजास्तृट्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः||३६|| कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthukaguNAH (37) · Śloka 37
| পৃথুকা গুরবো বল্যাঃ কফবিষ্টম্ভকারিণঃ||৩৭||
| पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnAguNAH (38) · Śloka 38
ধানা বিষ্টম্ভিনী রূক্ষা তর্পণী লেখনী গুরুঃ| |৩৮|
धाना विष्टम्भिनी रूक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktuguNAHsaktubhakShaNaguNAH (38-40) · Śloka 40
| সক্তবো লঘবঃ ক্ষুত্তৃট্শ্রমনেত্রামযব্রণান্||৩৮|| ঘ্নন্তি সন্তর্পণাঃ পানাত্সদ্য এব বলপ্রদাঃ| নোদকান্তরিতান্ন দ্বির্ন নিশাযাং ন কেবলান্||৩৯|| ন ভুক্ত্বা ন দ্বিজৈশ্ছিত্ত্বা সক্তূনদ্যান্ন বা বহূন্| |৪০|
| सक्तवो लघवः क्षुत्तृट्श्रमनेत्रामयव्रणान्||३८|| घ्नन्ति सन्तर्पणाः पानात्सद्य एव बलप्रदाः| नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्||३९|| न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्त्वा सक्तूनद्यान्न वा बहून्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNyAkaguNAH (40) · Śloka 40
| পিণ্যাকো গ্লপনো রূক্ষো বিষ্টম্ভী দৃষ্টিদূষণঃ||৪০||
| पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vesavAraguNAH (41) · Śloka 41
বেসবারো গুরুঃ স্নিগ্ধো বলোপচযবর্ধনঃ| |৪১|
वेसवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgAdijavesavAraguNAH (41) · Śloka 41
| মুদ্গাদিজাস্তু গুরবো যথাদ্রব্যগুণানুগাঃ||৪১||
| मुद्गादिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacanapAtraviSeShAdguNavisheShAH (42-2) · Śloka 2
কুকূলকর্পরভ্রাষ্ট্রকন্দ্বঙ্গারবিপাচিতান্| একযোনীংল্লঘূন্বিদ্যাদপূপানুত্তরোত্তরম্||৪২|| ইতি কৃতান্ন (পক্বান্ন) বর্গঃ||২||
कुकूलकर्परभ्राष्ट्रकन्द्वङ्गारविपाचितान्| एकयोनींल्लघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्||४२|| इति कृतान्न (पक्वान्न) वर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavargaH hariNAdayo dasha mRUgAH (43) · Śloka 43
অথ মাংসবর্গঃ| হরিণৈণকুরঙ্গর্ক্ষগোকর্ণমৃগমাতৃকাঃ| শশশম্বরচারুষ্কশরভাদ্যা মৃগাঃ স্মৃতাঃ||৪৩||
अथ मांसवर्गः| हरिणैणकुरङ्गर्क्षगोकर्णमृगमातृकाः| शशशम्बरचारुष्कशरभाद्या मृगाः स्मृताः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAvAdaya ekaviMshatirviShkirAH (44-46) · Śloka 46
লাববার্তীকবর্তীররক্তবর্ত্মককুক্কুভাঃ| কপিঞ্জলোপচক্রাখ্যচকোরকুরুবাহবঃ||৪৪|| বর্তকো বর্তিকা চৈব তিত্তিরিঃ ক্রকরঃ শিখী| তাম্রাচূডাখ্যবকরগোনর্দগিরিবর্তিকাঃ||৪৫|| তথা শারপদেন্দ্রাভবরটাদ্যাশ্চ বিষ্কিরাঃ| |৪৬|
लाववार्तीकवर्तीररक्तवर्त्मककुक्कुभाः| कपिञ्जलोपचक्राख्यचकोरकुरुबाहवः||४४|| वर्तको वर्तिका चैव तित्तिरिः क्रकरः शिखी| ताम्राचूडाख्यबकरगोनर्दगिरिवर्तिकाः||४५|| तथा शारपदेन्द्राभवरटाद्याश्च विष्किराः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvaMjIvakAdayo dasha pratudAH (46-47) · Śloka 47
| জীবঞ্জীবকদাত্যূহভৃঙ্গাহ্বশুকসারিকাঃ||৪৬|| লট্বাকোকিলহারীতকপোতচটকাদযঃ| প্রতুদাঃ|৪৭|
| जीवञ्जीवकदात्यूहभृङ्गाह्वशुकसारिकाः||४६|| लट्वाकोकिलहारीतकपोतचटकादयः| प्रतुदाः|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BekAdayashcatvAro bileshayAH (47) · Śloka 47
| ভেকগোধাহিশ্বাবিদাদ্যা বিলেশযাঃ||৪৭||
| भेकगोधाहिश्वाविदाद्या बिलेशयाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdayaH prasahAH (48-50) · Śloka 50
গোখরাশ্বতরোষ্ট্রাশ্বদ্বীপিসিংহর্ক্ষবানরাঃ| মার্জারমূষকব্যাঘ্রবৃকবভ্রুতরক্ষবঃ||৪৮|| লোপাকজম্বুকশ্যেনচাষবান্তাদবাযসাঃ শশঘ্নীভাসকুররগৃধ্রোলূককুলিঙ্গকাঃ||৪৯|| ধূমিকা মধুহা চেতি প্রসহা মৃগপক্ষিণঃ| |৫০|
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| मार्जारमूषकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः||४८|| लोपाकजम्बुकश्येनचाषवान्तादवायसाः शशघ्नीभासकुररगृध्रोलूककुलिङ्गकाः||४९|| धूमिका मधुहा चेति प्रसहा मृगपक्षिणः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhAdayo dasha mahAmRugAH (50-51) · Śloka 51
| বরাহমহিষন্যঙ্কুরুরুরোহিতবারণাঃ||৫০|| সৃমরশ্চমরঃ খড্গো গবযশ্চ মহামৃগাঃ| |৫১|
| वराहमहिषन्यङ्कुरुरुरोहितवारणाः||५०|| सृमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsAdayo~apcarAH (51-52) · Śloka 52
| হংসসারসকাদম্ববককারণ্ডবপ্লবাঃ||৫১|| বলাকোত্ক্রোশচক্রাহ্বমদ্গুক্রৌঞ্চাদযোঽপ্চরাঃ| |৫২|
| हंससारसकादम्बवककारण्डवप्लवाः||५१|| बलाकोत्क्रोशचक्राह्वमद्गुक्रौञ्चादयोऽप्चराः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohitakAdayo matsyAH (52-54) · Śloka 54
| মত্স্যা রোহিতপাঠীনকূর্মকুম্ভীরকর্কটাঃ||৫২|| শুক্তিশঙ্খোদ্রশম্বূকশফরীবর্মিচন্দ্রিকাঃ| চুলূকীনক্রমকরশিশুমারতিমিঙ্গিলাঃ||৫৩|| রাজীচিলিচিমাদ্যাশ্চ| |৫৪|
| मत्स्या रोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः||५२|| शुक्तिशङ्खोद्रशम्बूकशफरीवर्मिचन्द्रिकाः| चुलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गिलाः||५३|| राजीचिलिचिमाद्याश्च| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ityaShTadhA mAMsam (54-1) · Śloka 1
মাংসমিত্যাহুরষ্টধা| |৫৪| (মৃগ্যং বৈষ্কিরিকং কিঞ্চ প্রাতুদং চ বিলেশযম্| প্রাসহং চ মহামৃগ্যমপ্চরং মাত্স্যমষ্টধা||১||
मांसमित्याहुरष्टधा| |५४| (मृग्यं वैष्किरिकं किञ्च प्रातुदं च बिलेशयम्| प्रासहं च महामृग्यमप्चरं मात्स्यमष्टधा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAmishrAdayaH (54) · Śloka 54
| যোনিষ্বজাবী ব্যামিশ্রগোচরত্বাদনিশ্চিতে||৫৪||
| योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya traividhyam (55) · Śloka 55
আদ্যান্ত্যা জাঙ্গলানূপা মধ্যৌ সাধারণৌ স্মৃতৌ| |৫৫|
आद्यान्त्या जाङ्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jA~ggalAnAM guNAH (55-56) · Śloka 56
| তত্র বদ্ধমলাঃ শীতা লঘবো জাঙ্গলা হিতাঃ||৫৫|| পিত্তোত্তরে বাতমধ্যে সন্নিপাতে কফানুগে| |৫৬|
| तत्र बद्धमलाः शीता लघवो जाङ्गला हिताः||५५|| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shashaguNAH (56) · Śloka 56
| দীপনঃ কটুকঃ পাকে গ্রাহী রূক্ষো হিমঃ শশঃ||৫৬||
| दीपनः कटुकः पाके ग्राही रूक्षो हिमः शशः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartakAdiguNAH,tittiriguNAH (57-58) · Śloka 58
ঈষদুষ্ণগুরুস্নিগ্ধা বৃংহণা বর্তকাদযঃ| তিত্তিরিস্তেষ্বপি বরো মেধাগ্নিবলশুক্রকৃত্||৫৭|| গ্রাহী বর্ণ্যোঽনিলোদ্রিক্তসন্নিপাতহরঃ পরম্| |৫৮|
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः| तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृत्||५७|| ग्राही वर्ण्योऽनिलोद्रिक्तसन्निपातहरः परम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shikhiguNAH (58) · Śloka 58
| নাতিপথ্যঃ শিখী পথ্যঃ শ্রোত্রস্বরবযোদ্দশাম্||৫৮||
| नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोद्दशाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
তদ্বচ্চ কুক্কুটো বৃষ্যঃ| |৫৯|
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyakukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
গ্রাম্যস্তু শ্লেষ্মলো গুরুঃ| |৫৯|
ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krakaropacakrakayorguNAH (59) · Śloka 59
| মেধাঽনলকরা হৃদ্যাঃ ক্রকরাঃ সোপচক্রকাঃ||৫৯||
| मेधाऽनलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kANakapotaguNAH (60) · Śloka 60
গুরুঃ সলবণঃ কাণকপোতঃ সর্বদোষকৃত্| |৬০|
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caTakaguNAH (60) · Śloka 60
| চটকাঃ শ্লেষ্মলাঃ স্নিগ্ধা বাতঘ্নাঃ শুক্রলাঃ পরম্||৬০||
| चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bileshayAdInAM guNAH (61) · Śloka 61
গুরূষ্ণস্নিগ্ধমধুরা বর্গাশ্চাতো যথোত্তরম্| মূত্রশুক্রকৃতো বল্যা বাতঘ্নাঃ কফপিত্তলাঃ||৬১||
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्| मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmRugaguNAH, kravyAdaprasahaguNAH (62-63) · Śloka 63
এবং বর্গপঞ্চকস্য সামান্যগুণানুক্ত্বা, অপবাদমাহ- শীতা মহামৃগাস্তেষু, ক্রব্যাদপ্রসহাঃ পুনঃ| লবণানুরসাঃ পাকে কটুকা মাংসবর্ধনাঃ||৬২|| জীর্ণার্শোগ্রহণীদোষশোষার্তানাং পরং হিতাঃ| |৬৩|
एवं वर्गपञ्चकस्य सामान्यगुणानुक्त्वा, अपवादमाह- शीता महामृगास्तेषु, क्रव्यादप्रसहाः पुनः| लवणानुरसाः पाके कटुका मांसवर्धनाः||६२|| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjamAMsaguNAH (63-64) · Śloka 64
| নাতিশীতগুরুস্নিগ্ধং মাংসমাজমদোষলম্||৬৩|| শরীরধাতুসামান্যাদনভিষ্যন্দি বৃংহণ্ম্| |৬৪|
| नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६३|| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहण्म्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikamAMsaguNAH (64) · Śloka 64
| বিপরীতমতো জ্ঞেযমাবিকং বৃংহণং তু তত্||৬৪||
| विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gomAMsaguNAH (65) · Śloka 65
শুষ্ককাসশ্রমাত্যগ্নিবিষমজ্বরপীনসান্| কার্শ্যং কেবলবাতাংশ্চ গোমাংসং সন্নিযচ্ছতি||৬৫||
शुष्ककासश्रमात्यग्निविषमज्वरपीनसान्| कार्श्यं केवलवातांश्च गोमांसं सन्नियच्छति||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahiShamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
উষ্ণো গরীযান্মহিষঃ স্বপ্নদার্ঢ্যবৃহত্ত্বকৃত্| |৬৬|
उष्णो गरीयान्महिषः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्त्वकृत्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
| তদ্বদ্বরাহঃ শ্রমহা রুচিশুক্রবলপ্রদঃ||৬৬||
| तद्वद्वराहः श्रमहा रुचिशुक्रबलप्रदः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaguNAH (67) · Śloka 67
মত্স্যাঃ পরং কফকরাঃ| |৬৭|
मत्स्याः परं कफकराः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cilicImaguNAH (67) · Śloka 67
চিলিচীমস্ত্রিদোষকৃত্| |৬৭|
चिलिचीमस्त्रिदोषकृत्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAvAdayaH sve sve vargai shreShThAH (67) · Śloka 67
| লাবরোহিতগোধৈণাঃ স্বে স্বে বর্গে বরাঃ পরম্||৬৭||
| लावरोहितगोधैणाः स्वे स्वे वर्गे वराः परम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyohatAdimAMsaM sevyam (68) · Śloka 68
মাংসং সদ্যোহতং শুদ্ধং বযঃস্থং চ ভজেত্| |৬৮|
मांसं सद्योहतं शुद्धं वयःस्थं च भजेत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutamAMsaM tyAjyam (68) · Śloka 68
ত্যজেত্| মৃতং কৃশং ভৃশং মেদ্যং ব্যাধিবারিবিষৈর্হতম্||৬৮||
त्यजेत्| मृतं कृशं भृशं मेद्यं व्याधिवारिविषैर्हतम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puMstriyoravayavAdi visheSheNa gauravalAghave (69-3) · Śloka 3
পুংস্ত্রিযোঃ পূর্বপশ্চার্ধে গুরুণী, গর্ভিণী গুরুঃ| লঘুর্যোষিচ্চতুষ্পাত্সু, বিহঙ্গেষু পুনঃ পুমান্||৬৯|| শিরঃস্কন্ধোরুপৃষ্ঠস্য কট্যাঃ সক্থ্নোশ্চ গৌরবম্| তথাঽঽমপক্বাশযযোর্যথাপূর্বং বিনির্দিশেত্||৭০|| শোণিতপ্রভৃতীনাং চ ধাতূনামুত্তরোত্তরম্| মাংসাদ্গরীযো বৃষণমেঢ্রবৃক্কযকৃদ্গুদম্||৭১|| ইতি মাংসবর্গঃ||৩||
पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी, गर्भिणी गुरुः| लघुर्योषिच्चतुष्पात्सु, विहङ्गेषु पुनः पुमान्||६९|| शिरःस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्| तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्दिशेत्||७०|| शोणितप्रभृतीनां च धातूनामुत्तरोत्तरम्| मांसाद्गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||७१|| इति मांसवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkavargaH pAThAdijashAkaguNAH (72) · Śloka 72
অথ শাকবর্গঃ| শাকং পাঠাশঠীসূষাসুনিষণ্ণসতীনজম্| ত্রিদোষঘ্নং লঘু গ্রাহি সরাজক্ষববাস্তুকম্||৭২||
अथ शाकवर्गः| शाकं पाठाशठीसूषासुनिषण्णसतीनजम्| त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suniShaNNAguNAH (73) · Śloka 73
সুনিষণ্ণোঽগ্নিকৃদ্বৃষ্যস্তেষু| |৭৩|
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShavaguNAH (73) · Śloka 73
রাজক্ষবঃ পরম্| গ্রহণ্যর্শোবিকারঘ্নঃ|৭৩|
राजक्षवः परम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः|७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAstukaguNAH (73) · Śloka 73
| বর্চোভেদি তু বাস্তুকম্||৭৩||
| वर्चोभेदि तु वास्तुकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcIguNAH (74) · Śloka 74
হন্তি দোষত্রযং কুষ্ঠং বৃষ্যা সোষ্ণা রসাযনী| কাকমাচী সরা স্বর্যা|৭৪|
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी| काकमाची सरा स्वर्या|७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cA~ggerIguNAH (74-75) · Śloka 75
| চাঙ্গের্যম্লাঽগ্নিদীপনী||৭৪|| গ্রহণ্যর্শোঽনিলশ্লেষ্মহিতোষ্ণা গ্রাহিণী লঘুঃ| |৭৫|
| चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी||७४|| ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdInAM guNAH (75-78) · Śloka 78
| পটোলসপ্তলারিষ্টশার্ঙ্গেষ্টাবল্গুজাঽমৃতাঃ||৭৫|| বেত্রাগ্রবৃহতীবাসাকুতিলীতিলপর্ণিকাঃ| মণ্ডূকপর্ণীকর্কোটকারবেল্লকপর্পটাঃ||৭৬|| নাডীকলাযগোজিহ্বাবার্তাকং বনতিক্তকম্| করীরং কুলকং নন্দী কুচৈলা শকুলাদনী||৭৭|| কটিল্লং কেম্বুকং শীতং সকোশাতককর্কশম্| তিক্তং পাকে কটু গ্রাহি বাতলং কফপিত্তজিত্||৭৮||
| पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजाऽमृताः||७५|| वेत्राग्रबृहतीवासाकुतिलीतिलपर्णिकाः| मण्डूकपर्णीकर्कोटकारवेल्लकपर्पटाः||७६|| नाडीकलायगोजिह्वावार्ताकं वनतिक्तकम्| करीरं कुलकं नन्दी कुचैला शकुलादनी||७७|| कटिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्कशम्| तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolaguNAH (79) · Śloka 79
হৃদ্যং পটোলং কৃমিনুত্স্বাদুপাকং রুচিপ্রদম্| |৭৯|
हृद्यं पटोलं कृमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (79) · Śloka 79
| পিত্তলং দীপনং ভেদি বাতঘ্নং বৃহতীদ্বযম্||৭৯||
| पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaguNAH (80) · Śloka 80
বৃষং তু বমিকাসঘ্নং রক্তপিত্তহরং পরম্| |৮০|
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAravellaguNAH (80) · Śloka 80
| কারবেল্লং সকটুকং দীপনং কফজিত্পরম্||৮০||
| कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफजित्परम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArtAkaguNAH (81) · Śloka 81
বার্তাকং কটু তিক্তোষ্ণং মধুরং কফবাতজিত্| সক্ষারমগ্নিজননং হৃদ্যং রুচ্যমপিত্তলম্||৮১||
वार्ताकं कटु तिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्| सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karIraguNAH (82) · Śloka 82
করীরমাধ্মানকরং কষাযং স্বাদু তিক্তকম্| |৮২|
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादु तिक्तकम्| |८२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koshAtakAvalgujakayorguNAH (82) · Śloka 82
| কোশাতকাবল্গুজকৌ ভেদিনাবগ্নিদীপনৌ||৮২||
| कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taNDulIyaguNAH (83) · Śloka 83
তণ্ডুলীযো হিমো রূক্ষঃ স্বাদুপাকরসো লঘুঃ| মদপিত্তবিষাস্রঘ্নঃ|৮৩|
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः| मदपित्तविषास्रघ्नः|८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mu~jjAtaguNAH (83-84) · Śloka 84
মুঞ্জাতং বাতপিত্তজিত্||৮৩|| স্নিগ্ধং শীতং গুরু স্বাদু বৃংহণং শুক্রকৃত্পরম্| |৮৪|
मुञ्जातं वातपित्तजित्||८३|| स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत्परम्| |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAla~gkyAguNAH (84) · Śloka 84
| গুর্বী সরা তু পালঙ্ক্যা|৮৪|
| गुर्वी सरा तु पालङ्क्या|८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upodakAguNAH (84) · Śloka 84
| মদঘ্নী চাপ্যুপোদকা||৮৪||
| मदघ्नी चाप्युपोदका||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ca~jcuguNAH (85) · Śloka 85
পালঙ্ক্যাবত্স্মৃতশ্চঞ্চুঃ স তু সঙ্গ্রহণাত্মকঃ| |৮৫|
पालङ्क्यावत्स्मृतश्चञ्चुः स तु सङ्ग्रहणात्मकः| |८५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArIguNAH (85-86) · Śloka 86
| বিদারী বাতপিত্তঘ্নী মূত্রলা স্বাদুশীতলা||৮৫|| জীবনী বৃংহণী কণ্ঠ্যা গুর্বী বৃষ্যা রসাযনম্| |৮৬|
| विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादुशीतला||८५|| जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनम्| |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantIguNAH (86) · Śloka 86
| চক্ষুষ্যা সর্বদোষঘ্নী জীবন্তী মধুরা হিমা||৮৬||
| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDAdiguNAH (87-88) · Śloka 88
কূষ্মাণ্ডতুম্বকালিঙ্গকর্কার্বের্বারুতিণ্ডিশম্| তথা ত্রপুসচীনাকচির্ভটং কফবাতকৃত্||৮৭|| ভেদি বিষ্টম্ভ্যভিষ্যন্দি স্বাদুপাকরসং গুরু| |৮৮|
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कार्वेर्वारुतिण्डिशम्| तथा त्रपुसचीनाकचिर्भटं कफवातकृत्||८७|| भेदि विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु| |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDaguNAH (88-89) · Śloka 89
অত্র বিষেশমাহ | বল্লীফলানাং প্রবরং কূষ্মাণ্ডং বাতপিত্তজিত্||৮৮|| বস্তিশুদ্ধিকরং বৃষ্যম্| |৮৯|
अत्र विषेशमाह | वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपित्तजित्||८८|| बस्तिशुद्धिकरं वृष्यम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapusaguNAH (89) · Śloka 89
ত্রপুসং ত্বতিমূত্রলম্| |৮৯|
त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tumbaguNAH kAli~ggAdInAM guNAH bAlakUShmANDAderguNAH pakvakUShmANDAderguNAH (89-90) · Śloka 90
| তুম্বং রূক্ষতরং গ্রাহি কালিঙ্গৈর্বারুচির্ভটম্||৮৯|| বালং পিত্তহরং শীতং বিদ্যাত্পক্বমতোঽন্যথা| |৯০|
| तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्गैर्वारुचिर्भटम्||८९|| बालं पित्तहरं शीतं विद्यात्पक्वमतोऽन्यथा| |९०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shIrNavRuntasya kUShmANDAderguNAH (90-91) · Śloka 91
| শীর্ণবৃন্তং তু সক্ষারং পিত্তলং কফবাতজিত্||৯০|| রোচনং দীপনং হৃদ্যমষ্ঠীলাঽনাহনুল্লঘু| |৯১|
| शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्||९०|| रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलाऽनाहनुल्लघु| |९१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (91-92) · Śloka 92
| মৃণালবিসশালূককুমুদোত্পলকন্দকম্||৯১|| নন্দীমাষককেলূটশৃঙ্গাটককসেরুকম্| ক্রৌঞ্চাদনং কলোড্যং চ রূক্ষং গ্রাহি হিমং গুরু||৯২||
| मृणालबिसशालूककुमुदोत्पलकन्दकम्||९१|| नन्दीमाषककेलूटशृङ्गाटककसेरुकम्| क्रौञ्चादनं कलोड्यं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalambAdiguNAH (93-96) · Śloka 96
কলম্বনালিকামার্ষকুটিঞ্জরকুতুম্বকম্| চিল্লীলট্বাকলোণীকাকুরূটকগবেধুকম্||৯৩|| জীবন্তঝুঞ্ঝ্বেডগজযবশাকসুবর্চলাঃ| আলুকানি চ সর্বাণি তথা সূপ্যানি লক্ষ্মণম্||৯৪|| স্বাদু রূক্ষং সলবণং বাতশ্লেষ্মকরং গুরু| শীতলং সৃষ্টবিণ্মূত্রং প্রাযো বিষ্টভ্য জীর্যতি||৯৫|| স্বিন্নং নিষ্পীডিতরসং স্নেহাঢ্যং নাতিদোষলম্| |৯৬|
कलम्बनालिकामार्षकुटिञ्जरकुतुम्बकम्| चिल्लीलट्वाकलोणीकाकुरूटकगवेधुकम्||९३|| जीवन्तझुञ्झ्वेडगजयवशाकसुवर्चलाः| आलुकानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणम्||९४|| स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु| शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति||९५|| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्| |९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghupatrAcillIguNAH (96) · Śloka 96
| লঘুপত্রা তু যা চিল্লী সা বাস্তুকসমা মতা||৯৬||
| लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarkArIvarUNayorguNAH (97) · Śloka 97
তর্কারীবরুণং স্বাদু সতিক্তং কফবাতজিত্| |৯৭|
तर्कारीवरुणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्| |९७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnavAdiguNAH (97-98) · Śloka 98
| বর্ষাভ্বৌ কালশাকং চ সক্ষারং কটুতিক্তকম্||৯৭|| দীপনং ভেদনং হন্তি গরশোফকফানিলান্| |৯৮|
| वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटुतिक्तकम्||९७|| दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्| |९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (98) · Śloka 98
| দীপনাঃ কফবাতঘ্নাশ্চিরিবিল্বাঙ্কুরাঃ সরাঃ||৯৮||
| दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatAvarya~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
শতাবর্যঙ্কুরাস্তিক্তা বৃষ্যা দোষত্রযাপহাঃ| |৯৯|
शतावर्यङ्कुरास्तिक्ता वृष्या दोषत्रयापहाः| |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaMshA~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
| রূক্ষো বংশকরীরস্তু বিদাহী বাতপিত্তলঃ||৯৯||
| रूक्षो वंशकरीरस्तु विदाही वातपित्तलः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pattUraguNAH (100) · Śloka 100
পত্তূরো দীপনস্তিক্তঃ প্লীহার্শঃকফবাতজিত্| |১০০|
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्| |१००|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsamardaguNAH (100) · Śloka 100
| কৃমিকাসকফোত্ক্লেদান্ কাসমর্দো জযেত্সরঃ||১০০||
| कृमिकासकफोत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत्सरः||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kusumBashAkaguNAH (101) · Śloka 101
রূক্ষোষ্ণমম্লং কৌসুম্ভং গুরু পিত্তকরং সরম্| |১০১|
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्| |१०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShapashAkaguNAH (101) · Śloka 101
| গুরূষ্ণং সার্ষপং বদ্ধবিণ্মূত্রং সর্বদোষকৃত্||১০১||
| गुरूष्णं सार्षपं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlamUlakaguNAH (102-103) · Śloka 103
যদ্বালমব্যক্তরসং কিঞ্চিত্ক্ষারং সতিক্তকম্| তন্মূলকং দোষহরং লঘু সোষ্ণং নিযচ্ছতি||১০২|| গুল্মকাসক্ষযশ্বাসব্রণনেত্রগলামযান্| স্বরাগ্নিসাদোদাবর্তপীনসাংশ্চ|১০৩|
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्| तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति||१०२|| गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्| स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च|१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatmUlakaguNAH (103-104) · Śloka 104
মহত্পুনঃ||১০৩|| রসে পাকে চ কটুকমুষ্ণবীর্যং ত্রিদোষকৃত্| গুর্বভিষ্যন্দি চ|১০৪|
महत्पुनः||१०३|| रसे पाके च कटुकमुष्णवीर्यं त्रिदोषकृत्| गुर्वभिष्यन्दि च|१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhasiddhamUlakaguNAH (104) · Śloka 104
| স্নিগ্ধসিদ্ধং তদপি বাতজিত্||১০৪||
| स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
বাতশ্লেষ্মহরং শুষ্কং সর্বম্| |১০৫|
वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
আমং তু দোষলম্| |১০৫|
आमं तु दोषलम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDAluguNAH (105) · Śloka 105
| কটূষ্ণো বাতকফহা পিণ্ডালুঃ পিত্তবর্ধনঃ||১০৫||
| कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuTherAdiharitakaguNAH (106-107) · Śloka 107
কুঠেরশিগ্রুসুরসসুমুখাসুরিভূস্তৃণম্| ফণিজ্জার্জকজম্বীরপ্রভৃতি গ্রাহি শালনম্||১০৬|| বিদাহি কটু রূক্ষোষ্ণং হৃদ্যং দীপনরোচনম্| দৃক্শুক্রকৃমিহৃত্তীক্ষ্ণং দোষোত্ক্লেশকরং লঘু||১০৭||
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणम्| फणिज्जार्जकजम्बीरप्रभृति ग्राहि शालनम्||१०६|| विदाहि कटु रूक्षोष्णं हृद्यं दीपनरोचनम्| दृक्शुक्रकृमिहृत्तीक्ष्णं दोषोत्क्लेशकरं लघु||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surasaguNAH (108) · Śloka 108
হিধ্মাকাসবিষশ্বাসপার্শ্বরুক্পূতিগন্ধহা| সুরসঃ|১০৮|
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा| सुरसः|१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sumukhaguNAH (108) · Śloka 108
| সুমুখো নাতিবিদাহী গরশোফহা||১০৮||
| सुमुखो नातिविदाही गरशोफहा||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ArdrikAguNAH (109) · Śloka 109
আর্দ্রিকা তিক্তমধুরা মূত্রলা ন চ পিত্তকৃত্| |১০৯|
आर्द्रिका तिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्| |१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunaguNAH (109-111) · Śloka 111
| লশুনো ভৃশতীক্ষ্ণোষ্ণঃ কটুপাকরসঃ সরঃ||১০৯|| হৃদ্যঃ কেশ্যো গুরুর্বৃষ্যঃ স্নিগ্ধো রোচনদীপনঃ| ভগ্নসন্ধানকৃদ্বল্যো রক্তপিত্তপ্রদূষণঃ||১১০|| কিলাসকুষ্ঠগুল্মার্শোমেহক্রিমিকফানিলান্| সহিধ্মাপীনসশ্বাসকাসান্ হন্তি রসাযনম্||১১১||
| लशुनो भृशतीक्ष्णोष्णः कटुपाकरसः सरः||१०९|| हृद्यः केश्यो गुरुर्वृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः| भग्नसन्धानकृद्बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः||११०|| किलासकुष्ठगुल्मार्शोमेहक्रिमिकफानिलान्| सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palANDuguNAH (112) · Śloka 112
পলাণ্ডুস্তদ্গুণন্যূনঃ শ্লেষ্মলো নাতিপিত্তলঃ| |১১২|
पलाण्डुस्तद्गुणन्यूनः श्लेष्मलो नातिपित्तलः| |११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRu~jjanakaguNAH (112-113) · Śloka 113
| কফবাতার্শসাং পথ্যঃ স্বেদেঽভ্যবহৃতৌ তথা||১১২|| তীক্ষ্ণো গ্ড়ঞ্জনকো গ্রাহী পিত্তিনাং হিতকৃন্ন সঃ| |১১৩|
| कफवातार्शसां पथ्यः स्वेदेऽभ्यवहृतौ तथा||११२|| तीक्ष्णो ग्ऱञ्जनको ग्राही पित्तिनां हितकृन्न सः| |११३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUraNaguNAH (113-114) · Śloka 114
| দীপনঃ সূরণো রুচ্যঃ কফঘ্নো বিশদো লঘুঃ||১১৩|| বিশেষাদর্শসাং পথ্যঃ| |১১৪|
| दीपनः सूरणो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः||११३|| विशेषादर्शसां पथ्यः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUkandaguNAH (114) · Śloka 114
ভূকন্দস্ত্বতিদোষলঃ| |১১৪|
भूकन्दस्त्वतिदोषलः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana patrAdInAM yathottaraM gurUtvam (114) · Śloka 114
| পত্রে পুষ্পে ফলে নালে কন্দে চ গুরুতা ক্রমাত্||১১৪||
| पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkeShu jIvantyAHshreShThatvam sarShapANAmavaratvam (2-115) · Śloka 115
বরা শাকেষু জীবন্তী সার্ষপং ত্ববরং পরম্| ইতি শাকবর্গঃ||২|| |১১৫|
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपं त्ववरं परम्| इति शाकवर्गः||२|| |११५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana PalavargaH drAkShAguNAH (115-117) · Śloka 117
অথ ফলবর্গঃ| | দ্রাক্ষা ফলোত্তমা বৃষ্যা চক্ষুষ্যা সৃষ্টমূত্রবিট্||১১৫|| স্বাদুপাকরসা স্নিগ্ধা সকষাযা হিমা গুরুঃ| নিহন্ত্যনিলপিত্তাস্রতিক্তাস্যত্বমদাত্যযান্||১১৬|| তৃষ্ণাকাসশ্রমশ্বাসস্বরভেদক্ষতক্ষযান্| |১১৭|
अथ फलवर्गः| | द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्||११५|| स्वादुपाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः| निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्||११६|| तृष्णाकासश्रमश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्| |११७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimaguNAH (117-118) · Śloka 118
| উদ্রিক্তপিত্তাঞ্জযতি ত্রীন্দোষান্স্বাদু দাডিমম্||১১৭|| পিত্তাবিরোধি নাত্যুষ্ণমম্লং বাতকফাপহম্| সর্বং হৃদ্যং লঘু স্নিগ্ধং গ্রাহি রোচনদীপনম্||১১৮||
| उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रीन्दोषान्स्वादु दाडिमम्||११७|| पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्| सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mocAdiguNAH (119-122) · Śloka 122
মোচখর্জূরপনসনারিকেলপরূষকম্| আম্রাততালকাশ্মর্যরাজাদনমধূকজম্||১১৯|| সৈবীরবদরাঙ্কোল্লফল্গুশ্লেষ্মাতকোদ্ভবম্| বাতামাভিষুকাক্ষোডমুকূলকনিকোচকম্||১২০|| উরুমাণং প্রিযালং চ বৃংহণং গুরু শীতলম্| দাহক্ষতক্ষযহরং রক্তপিত্তপ্রসাদনম্||১২১|| স্বাদুপাকরসং স্নিগ্ধং বিষ্টম্ভি কফশুক্রকৃত্| |১২২|
मोचखर्जूरपनसनारिकेलपरूषकम्| आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्||११९|| सैवीरबदराङ्कोल्लफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्| वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्||१२०|| उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्| दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्||१२१|| स्वादुपाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्| |१२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlaphalaguNAH kAshmaryajaguNAH vAtAmAdiguNAH priyAlaguNAH, priyAlamajjaguNAH, kolamajjaguNAH (122-125) · Śloka 125
| ফলং তু পিত্তলং তালং সরং কাশ্মর্যজং হিমম্||১২২|| শকৃন্মূত্রবিবন্ধঘ্নং কেশ্যং মেধ্যং রসাযনম্| বাতামাদ্যুষ্ণবীর্যং তু কফপিত্তকরং সরম্||১২৩|| পরং বাতহরং স্নিগ্ধমনুষ্ণং তু প্রিযালজম্| প্রিযালমজ্জা মধুরো বৃষ্যঃ পিত্তানিলাপহঃ||১২৪|| কোলমজ্জা গুণৈস্তদ্বত্তৃট্ছর্দিঃকাসজিচ্চ সঃ| |১২৫|
| फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्||१२२|| शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्| वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१२३|| परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्| प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः||१२४|| कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिःकासजिच्च सः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvaguNAH (125-126) · Śloka 126
| পক্বং সুদুর্জরং বিল্বং দোষলং পূতিমারুতম্||১২৫|| দীপনং কফবাতঘ্নং বালং, গ্রাহ্যুভযং চ তত্| |১২৬|
| पक्वं सुदुर्जरं बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्||१२५|| दीपनं कफवातघ्नं बालं, ग्राह्युभयं च तत्| |१२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapitthaguNAH (126-127) · Śloka 127
| কপিত্থমামং কণ্ঠঘ্নং দোষলং, দোষঘাতি তু||১২৬|| পক্বং হিধ্মাবমথুজিত্, সর্বং গ্রাহি বিষাপহম্| |১২৭|
| कपित्थमामं कण्ठघ्नं दोषलं, दोषघाति तु||१२६|| पक्वं हिध्मावमथुजित्, सर्वं ग्राहि विषापहम्| |१२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAmbavaguNAH (127-128) · Śloka 128
| জাম্ববং গুরু বিষ্টম্ভি শীতলং ভৃশবাতলম্||১২৭|| সঙ্গ্রাহি মূত্রশকৃতোরকণ্ঠ্যং কফপিত্তজিত্| |১২৮|
| जाम्बवं गुरु विष्टम्भि शीतलं भृशवातलम्||१२७|| सङ्ग्राहि मूत्रशकृतोरकण्ठ्यं कफपित्तजित्| |१२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmraguNAH (128-129) · Śloka 129
আম্রস্য ত্র্যবস্থস্যাপ্যুপযোগদর্শনাত্তথৈব গুণানাহ | বাতপিত্তাস্রকৃদ্বালং, বদ্ধাস্থি কফপিত্তকৃত্||১২৮|| গুর্বাম্রং বাতজিত্পক্বং স্বাদ্বম্লং কফশুক্রকৃত্| |১২৯|
आम्रस्य त्र्यवस्थस्याप्युपयोगदर्शनात्तथैव गुणानाह | वातपित्तास्रकृद्बालं, बद्धास्थि कफपित्तकृत्||१२८|| गुर्वाम्रं वातजित्पक्वं स्वाद्वम्लं कफशुक्रकृत्| |१२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukShAmlaguNAH (129) · Śloka 129
| বৃক্ষাম্লং গ্রাহি রূক্ষোষ্ণং বাতশ্লেষ্মহরং লঘু||১২৯||
| वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्महरं लघु||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamIPalaguNAH (130) · Śloka 130
শম্যা গুরূষ্ণং কেশঘ্নং রূক্ষম্| |১৩০|
शम्या गुरूष्णं केशघ्नं रूक्षम्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIluguNAH (130-131) · Śloka 131
পীলু তু পিত্তলম্| কফবাতহরং ভেদি প্লীহার্শঃকৃমিগুল্মনুত্||১৩০|| সতিক্তং স্বাদু যত্পীলু বাত্যুষ্ণং তত্ত্রিদোষজিত্| |১৩১|
पीलु तु पित्तलम्| कफवातहरं भेदि प्लीहार्शःकृमिगुल्मनुत्||१३०|| सतिक्तं स्वादु यत्पीलु वात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्| |१३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (131-133) · Śloka 133
মাতুলুঙ্গস্য ত্বঙ্মাংসকেসরাণাং পৃথগুপযোগদর্শনাত্ পৃথগেব গুণানাহ | ত্বক্তিক্তকটুকা স্নিগ্ধা মাতুলুঙ্গস্য বাতজিত্||১৩১|| বৃংহণং মধুরং মাংসং বাতপিত্তহরং গুরু| লঘু তত্কেসরং কাসশ্বাসহিধ্মামদাত্যযান্||১৩২|| আস্যশোষানিলশ্লেষ্মবিবন্ধচ্ছর্দ্যরোচকান্ গুল্মোদরার্শঃশূলানি মন্দাগ্নিত্বং চ নাশযেত্||১৩৩||
मातुलुङ्गस्य त्वङ्मांसकेसराणां पृथगुपयोगदर्शनात् पृथगेव गुणानाह | त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्||१३१|| बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु| लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्||१३२|| आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान् गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BallAtakaguNAH (134) · Śloka 134
ভল্লাতকস্য ত্বঙ্মাংসং বৃংহণং স্বাদু শীতলম্| তদস্থ্যগ্নিসমং মেধ্যং কফবাতহরং পরম্||১৩৪||
भल्लातकस्य त्वङ्मांसं बृंहणं स्वादु शीतलम्| तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAlevataguNAH (135) · Śloka 135
স্বাদ্বম্লং শীতমুষ্ণং চ দ্বিধা পালেবতং গুরু| রুচ্যমত্যগ্নিশমনম্|১৩৫|
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णं च द्विधा पालेवतं गुरु| रुच्यमत्यग्निशमनम्|१३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvArukaguNAH (135-136) · Śloka 136
| রুচ্যং মধুরমারুকম্||১৩৫|| পক্বমাশু জরাং যাতি নাত্যুষ্ণগুরুদোষলম্| |১৩৬|
| रुच्यं मधुरमारुकम्||१३५|| पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णगुरुदोषलम्| |१३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amladrAkShAparUShakakaramardakaguNAH (136-137) · Śloka 137
| দ্রাক্ষাপরূষকং চার্দ্রমম্লং পিত্তকফপ্রদম্||১৩৬|| গুরূষ্ণবীর্যং বাতঘ্নং সরং সকরমর্দকম্| |১৩৭|
| द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्||१३६|| गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्| |१३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amlakolAdiguNAH (137-138) · Śloka 138
| তথাঽম্লং কোলকর্কন্ধুলকুচাম্রাতকারুকম্||১৩৭|| ঐরাবতং দন্তশঠং সতূদং মৃগলিণ্ডিকম্| নাতিপিত্তকরং পক্বং শুষ্কং চ করমর্দকম্||১৩৮||
| तथाऽम्लं कोलकर्कन्धुलकुचाम्रातकारुकम्||१३७|| ऐरावतं दन्तशठं सतूदं मृगलिण्डिकम्| नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAmlIkAPalAdiguNAH (139) · Śloka 139
দীপনং ভেদনং শুষ্কমম্লীকাকোলযোঃ ফলম্| তৃষ্ণাশ্রমক্লমচ্ছেদি লঘ্বিষ্টং কফবাতযোঃ||১৩৯||
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लीकाकोलयोः फलम्| तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana PalAnAM madye lakucamavaram (140) · Śloka 140
ফলানামবরং তত্র লকুচং সর্বদোষকৃত্| |১৪০|
फलानामवरं तत्र लकुचं सर्वदोषकृत्| |१४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyAjyAni dhAnyashAkaPalAni (140-3) · Śloka 3
| হিমানলোষ্ণদুর্বাতব্যাললালাদিদূষিতম্||১৪০|| জন্তুজুষ্টং জলে মগ্নমভূমিজমনার্তবম্| অন্যধান্যযুতং হীনবীর্যং জীর্ণতযাঽতি চ||১৪১|| ধান্যং ত্যজেত্তথা শাকং রূক্ষসিদ্ধমকোমলম্| অসঞ্জাতরসং তদ্বচ্ছূষ্কং চান্যত্র মূলকাত্||১৪২|| প্রাযেণ ফলমপ্যেবং তথাঽঽমং বিল্ববর্জিতম্| |১৪৩| ইতি ফলবর্গঃ||৩||
| हिमानलोष्णदुर्वातव्याललालादिदूषितम्||१४०|| जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्| अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च||१४१|| धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्| असञ्जातरसं तद्वच्छूष्कं चान्यत्र मूलकात्||१४२|| प्रायेण फलमप्येवं तथाऽऽमं बिल्ववर्जितम्| |१४३| इति फलवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhavargaH lavaNasAmAnyaguNAH (143-144) · Śloka 144
অথৌষধবর্গঃ| | বিষ্যন্দি লবণং সর্বং সূক্ষ্মং সৃষ্টমলং মৃদু||১৪৩|| বাতঘ্নং পাকি তীক্ষ্ণোষ্ণং রোচনং কফপিত্তকৃত্| |১৪৪|
अथौषधवर्गः| | विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं मृदु||१४३|| वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्| |१४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavaguNAH (144-145) · Śloka 145
| সৈন্ধবং তত্র সস্বাদু বৃষ্যং হৃদ্যং ত্রিদোষনুত্||১৪৪|| লঘ্বনুষ্ণং দৃশঃ পথ্যমবিদাহ্যগ্নিদীপনম্| |১৪৫|
| सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्||१४४|| लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्| |१४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvarcalaguNAH (145-146) · Śloka 146
| লঘু সৌবর্চলং হৃদ্যং সুগন্ধ্যুদ্গারশোধনম্||১৪৫|| কটুপাকং বিবন্ধঘ্নং দীপনীযং রুচিপ্রদম্| |১৪৬|
| लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्||१४५|| कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्| |१४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana biDaguNAH (146-147) · Śloka 147
| ঊর্ধ্বাধঃকফবাতানুলোমনং দীপনং বিডম্||১৪৬|| বিবন্ধানাহবিষ্টম্ভশূলগৌরবনাশনম্| |১৪৭|
| ऊर्ध्वाधःकफवातानुलोमनं दीपनं बिडम्||१४६|| विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्| |१४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudraguNAH (147) · Śloka 147
| বিপাকে স্বাদু সামুদ্রং গুরু শ্লেষ্মবিবর্ধনম্||১৪৭||
| विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana audBidaguNAH (148) · Śloka 148
সতিক্তকটুকক্ষারং তীক্ষ্ণমুত্ক্লেদি চৌদ্ভিদম্| |১৪৮|
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्| |१४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (148) · Śloka 148
| কৃষ্ণে সৌবর্চলগুণা লবণে গন্ধবর্জিতাঃ||১৪৮||
| कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana romakalavaNaguNAHpAMsujaguNAH (149) · Śloka 149
রোমকং লঘু, পাংসূত্থং সক্ষারং শ্লেষ্মলং গুরু| |১৪৯|
रोमकं लघु, पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु| |१४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lavaNAnAM prayoge saindhavAdiprayojanam (149) · Śloka 149
| লবণানাং প্রযোগে তু সৈন্ধবাদি প্রযোজযেত্||১৪৯||
| लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादि प्रयोजयेत्||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavakShAraguNAH (150) · Śloka 150
গুল্মহৃদ্গ্রহণীপাণ্ডুপ্লীহানাহগলামযান্| শ্বাসার্শঃকফকাসাংশ্চ শমযেদ্যবশূকজঃ||১৫০||
गुल्महृद्ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्| श्वासार्शःकफकासांश्च शमयेद्यवशूकजः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyakShAraguNAH (151-152) · Śloka 152
ক্ষারঃ সর্বশ্চ পরমং তীক্ষ্ণোষ্ণঃ কৃমিজিল্লঘুঃ| পিত্তাসৃগ্দূষণঃ পাকী ছেদ্যহৃদ্যো বিদারণঃ||১৫১|| অপথ্যঃ কটুলাবণ্যাচ্ছুক্রৌজঃকেশচক্ষুষাম্| |১৫২|
क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः| पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः||१५१|| अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजःकेशचक्षुषाम्| |१५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gguguNAH (152-153) · Śloka 153
| হিঙ্গু বাতকফানাহশূলঘ্নং পিত্তকোপনম্||১৫২|| কটুপাকরসং রুচ্যং দীপনং পাচনং লঘু| |১৫৩|
| हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्||१५२|| कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु| |१५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana harItakIguNAH (153-157) · Śloka 157
| কষাযা মধুরা পাকে রূক্ষা বিলবণা লঘু||১৫৩|| দীপনী পাচনী মেধ্যা বযসঃ স্থাপনী পরম্| উষ্ণবীর্যা সরাঽঽযুষ্যা বুদ্ধীন্দ্রিযবলপ্রদা||১৫৪|| কুষ্ঠবৈবর্ণ্যবৈস্বর্যপুরাণবিষমজ্বরান্| শিরোঽক্ষিপাণ্ডুহৃদ্রোগকামলাগ্রহণীগদান্||১৫৫|| সশোষশোফাতীসারমেদমোহবমিক্রিমীন্| শ্বাসকাসপ্রসেকার্শঃপ্লীহানাহগরোদরম্||১৫৬|| বিবন্ধং স্রোতসাং গুল্মমূরুস্তম্ভমরোচকম্| হরীতকী জযেদ্ব্যাধীংস্তাংস্তাংশ্চ কফবাতজান্||১৫৭||
| कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघु||१५३|| दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्| उष्णवीर्या सराऽऽयुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा||१५४|| कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्| शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्||१५५|| सशोषशोफातीसारमेदमोहवमिक्रिमीन्| श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्||१५६|| विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्| हरीतकी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||१५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakaguNAH (158) · Śloka 158
তদ্বদামলকং শীতমম্লং পিত্তকফাপহম্| |১৫৮|
तद्वदामलकं शीतमम्लं पित्तकफापहम्| |१५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShaguNAH (158) · Śloka 158
| কটু পাকে হিমং কেশ্যমক্ষমীষচ্চ তদ্গুণম্||১৫৮||
| कटु पाके हिमं केश्यमक्षमीषच्च तद्गुणम्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAguNAH (159) · Śloka 159
ইযং রসাযনবরা ত্রিফলাঽক্ষ্যামযাপহা| রোপণী ত্বগ্গ্দক্লেদমেদোমেহকফাস্ত্রজিত্||১৫৯||
इयं रसायनवरा त्रिफलाऽक्ष्यामयापहा| रोपणी त्वग्ग्दक्लेदमेदोमेहकफास्त्रजित्||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturjAtaguNAH trijAtakaguNAH (160) · Śloka 160
সকেসরং চতুর্জাতং ত্বক্পত্রৈলং ত্রিজাতকম্| পিত্তপ্রকোপি তীক্ষ্ণোষ্ণং রূক্ষং রোচনদীপনম্||১৬০||
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maricaguNAH (161) · Śloka 161
রসে পাকে চ কটুকং কফঘ্নং মরিচং লঘু| |১৬১|
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु| |१६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalIguNAH (161-163) · Śloka 163
| শ্লেষ্মলা স্বাদুশীতাঽঽর্দ্রা গুর্বী স্নিগ্ধা চ পিপ্পলী||১৬১|| সা শুষ্কা বিপরীতাঽতঃ স্নিগ্ধা বৃষ্যা রসে কটুঃ| স্বাদুপাকাঽনিলশ্লেষ্মশ্বাসকাসাপহা সরা||১৬২|| ন তামত্যুপযুঞ্জীত রসাযনবিধিং বিনা| |১৬৩|
| श्लेष्मला स्वादुशीताऽऽर्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||१६१|| सा शुष्का विपरीताऽतः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः| स्वादुपाकाऽनिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा||१६२|| न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना| |१६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgaraguNAH (163-164) · Śloka 164
| নাগরং দীপনং বৃষ্যং গ্রাহি হৃদ্যং বিবন্ধনুত্||১৬৩|| রুচ্যং লঘু স্বাদুপাকং স্নিগ্ধোষ্ণং কফবাতজিত্| |১৬৪|
| नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्||१६३|| रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्| |१६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ArdrakaguNAH,trikaTukaguNAH (164-165) · Śloka 165
| তদ্বদার্দ্রকমেতচ্চ ত্রযং ত্রিকটুকং জযেত্||১৬৪|| স্থৌল্যাগ্নিসদনশ্বাসকাসশ্লীপদপীনসান্| |১৬৫|
| तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्||१६४|| स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्| |१६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cavikApippalImUlayorguNAH (165) · Śloka 165
| চবিকাপিপ্পলীমুলং মরিচাল্পান্তরং গুণৈঃ||১৬৫||
| चविकापिप्पलीमुलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana citrakaguNAH (166) · Śloka 166
চিত্রকোঽগ্নিসমঃ পাকে শোফার্শঃকৃমিকুষ্ঠহা| |১৬৬|
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शःकृमिकुष्ठहा| |१६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcakolaguNAH (166-167) · Śloka 167
| পঞ্চকোলকমেতচ্চ মরিচেন বিনা স্মৃতম্||১৬৬|| গুল্মপ্লীহোদরানাহশূলঘ্নং দীপনং পরম্| |১৬৭|
| पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्||१६६|| गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्| |१६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (167-168) · Śloka 168
| বিল্বকাশ্মর্যতর্কারীপাটলাটিণ্টুকৈর্মহত্||১৬৭|| জযেত্কষাযতিক্তোষ্ণং পঞ্চমূলং কফনিলৌ| |১৬৮|
| बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटिण्टुकैर्महत्||१६७|| जयेत्कषायतिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफनिलौ| |१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hasvapa~jcamUlaguNAH (168-169) · Śloka 169
| হ্রস্বং বৃহত্যংশুমতীদ্বযগোক্ষুরকৈঃ স্মৃতম্||১৬৮|| স্বাদুপাকরসং নাতিশীতোষ্ণং সর্বদোষজিত্| |১৬৯|
| ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्||१६८|| स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्| |१६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (169-170) · Śloka 170
| বলাপুনর্নবৈরণ্ডশূর্পপর্ণীদ্বযেন তু||১৬৯|| মধ্যমং কফবাতঘ্নং বাতিপিত্তকরং সরম্| |১৭০|
| बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन तु||१६९|| मध्यमं कफवातघ्नं वातिपित्तकरं सरम्| |१७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvanAkhyapa~jcamUlaguNAH (170-171) · Śloka 171
| অভীরুবীরাজীবন্তীজীবকর্ষভকৈঃ স্মৃতম্||১৭০|| জীবনাখ্যং তু চক্ষুষ্যং বৃষ্যং পিত্তানিলাপহম্| |১৭১|
| अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्||१७०|| जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्| |१७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuNasaMj~jakapa~jcamUlaguNAH (171-7) · Śloka 7
| তৃণাখ্যং পিত্তজিদ্দর্ভকাসেক্ষুশরশালিভিঃ||১৭১|| ইত্যৌষধবর্গঃ||৭||
| तृणाख्यं पित्तजिद्दर्भकासेक्षुशरशालिभिः||१७१|| इत्यौषधवर्गः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahashlokaH (96) · Śloka 6
শূকশিম্বীজপক্বান্নমাংসশাকফলৌষধৈঃ| বর্গিতৈরন্নলেশোঽযমুক্তো নিত্যোপযোগিকঃ||১৭২|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচি তাযমষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানেঽন্নস্বরূপবিজ্ঞানিযো নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ||৬||
शूकशिम्बीजपक्वान्नमांसशाकफलौषधैः| वर्गितैरन्नलेशोऽयमुक्तो नित्योपयोगिकः||१७२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि तायमष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नस्वरूपविज्ञानियो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon