Adhikarana annasvarUpavij~jAnIyAdhyAyaH ShaShThaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|
(ಗದ್ಯಸುತ್ರೇ)|೨|
View original
अथातोऽन्नस्वरूपविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसुत्रे)|२|
Adhikarana shUkadhAnyavargaH raktashAlyAdiguNAH (1-4) · Śloka 4
ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಸ್ಯ ತು ತದ್ವ್ಯಞ್ಜನತ್ತ್ವೇನ ಸ್ವಲ್ಪೋಪಯೋಗಿತ್ತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಯೇಣಾಪಥ್ಯಾತ್ತ್ವಾಚ್ಚಾಪ್ರಾಧನ್ಯಂ, ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥ ಶೂಕಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ|
ರಕ್ತೋ ಮಹಾನ್ ಸಕಲಮಸ್ತೂರ್ಣಕಃ ಶಕುನಾಹೃತಃ|
ಸಾರಾಮುಖೋ ದೀರ್ಘಶೂಕೋ ರೋಧ್ರಶೂಕಃ ಸುಗನ್ಧಿಕಃ||೧||
ಪುಣ್ಡ್ರಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪುಣ್ಡರೀಕಃ ಪ್ರಮೋದೋ ಗೌರಸಾರಿವೌ|
ಕಾಞ್ಹ್ಚನೋ ಮಹಿಷಃ ಶೂಕೋ ದೂಷಕಃ ಕುಸುಮಾಣ್ಡಕಃ||೨||
ಲಾಙ್ಗಲಾ ಲೋಹವಾಲಾಖ್ಯಃ ಕರ್ದಮಾಃ ಶೀತಭೀರುಕಾಃ|
ಪತಙ್ಗಾಸ್ತಪನೀಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಶಾಲಯಃ ಶುಭಾಃ||೩||
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಬದ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ|
ಕಷಾಯಾನುರಸಾಃ ಪಥ್ಯ ಲಘವೋ ಮೂತ್ರಲ ಹಿಮಾಃ||೪||
View original
शिम्बीधान्यस्य तु तद्व्यञ्जनत्त्वेन स्वल्पोपयोगित्त्वात् प्रायेणापथ्यात्त्वाच्चाप्राधन्यं, इत्याह- अथ शूकधान्यवर्गः|
रक्तो महान् सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः|
सारामुखो दीर्घशूको रोध्रशूकः सुगन्धिकः||१||
पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ|
काञ्ह्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः||२||
लाङ्गला लोहवालाख्यः कर्दमाः शीतभीरुकाः|
पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||३||
स्वादुपाकरसः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः|
कषायानुरसाः पथ्य लघवो मूत्रल हिमाः||४||
Adhikarana raktashAliguNAH (5) · Śloka 5
ಶೂಕಜೇಷು ವರಸ್ತತ್ರ ರಕ್ತಸ್ತೃಷ್ಣಾತ್ರಿದೋಷಹಾ|
|೫|
View original
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा|
|५|
Adhikarana mahAshAlyAdInAM guNAH (5) · Śloka 5
|
ಮಾಹಾಂಸ್ತಮನು ಕಲಮಸ್ತಂ ಚಾಪ್ಯನು ತತಃ ಪರೇ||೫||
View original
|
माहांस्तमनु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||५||
Adhikarana yavakAdInAM pUrvasya pUrvasya ninditatvam (6-7) · Śloka 7
ಯವಕಾ ಹಾಯನಾಃ ಪಾಂಸುಬಾಷ್ಪನೈಷಧಕಾದಯಃ|
ಸ್ವಾದೂಷ್ಣಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಪಾಕೇಽಮ್ಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಲಾಃ||೬||
ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಚ ನಿನ್ದಿತಾಃ|
|೭|
View original
यवका हायनाः पांसुबाष्पनैषधकादयः|
स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः||६||
सृष्टमूत्रपुरीषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः|
|७|
Adhikarana ShaShTikaguNAH (7-8) · Śloka 8
|
ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗ್ರಾಹೀ ಲಘುಃ ಸ್ವಾದುದುಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸ್ಥಿರೋ ಹಿಮಃ||೭||
ಷಷ್ಟಿಕೋ ವ್ರೀಹಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಗೌರಶ್ಚಾಸಿತಗೌರತಃ|
|೮|
View original
|
स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुदुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः||७||
षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः|
|८|
Adhikarana mahAvrIhyAdiguNAH (8-10) · Śloka 10
|
ತತಃ ಕ್ರಮಾನ್ಮಹಾವ್ರೀಹಿಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಜತೂಮುಖಾಃ||೮||
ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಲಾವಾಖ್ಯಪಾರಾವತಕಶೂಕರಾಃ|
ವರಕೋದ್ದಾಲಕೋಜ್ಜ್ವಾಲಚೀನಶಾರದದರ್ದುರಾಃ||೯||
ಗನ್ಧನಾಃ ಕುರುವಿನ್ದಾಶ್ಚ ಗುಣೈರಲ್ಪಾನ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|
|೧೦|
View original
|
ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः||८||
कुक्कुटाण्डकलावाख्यपारावतकशूकराः|
वरकोद्दालकोज्ज्वालचीनशारददर्दुराः||९||
गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः|
|१०|
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
|
ಸ್ವಾದುರಮ್ಲವಿಪಾಕೋಽನ್ಯೋ ವ್ರೀಹಿಃ ಪಿತ್ತಕರೋ ಗುರುಃ|೧೦|
ಬಹುಮೂತ್ರಪುರೀಷೋಷ್ಮಾ, ತ್ರಿದೋಷಸ್ತ್ವೇವ ಪಾಟಲಃ|
|೧೧|
View original
|
स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः|१०|
बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः|
|११|
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
|
ಸ್ವಾದುರಮ್ಲವಿಪಾಕೋಽನ್ಯೋ ವ್ರೀಹಿಃ ಪಿತ್ತಕರೋ ಗುರುಃ||೧೦||
ಬಹುಮೂತ್ರಪುರೀಷೋಷ್ಮಾ, ತ್ರಿದೋಷಸ್ತ್ವೇವ ಪಾಟಲಃ|
||೧೧||
View original
|
स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||१०||
बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः|
||११||
Adhikarana priya~gguguNAH (12) · Śloka 12
|
ಭಗ್ನಸನ್ಧಾನಕೃತ್ತತ್ರ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಬೃಂಹಣೀ ಗುರುಃ||೧೨||
View original
|
भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः||१२||
Adhikarana koradUShaguNAH (13) · Śloka 13
ಕೋರದೂಷಃ ಪರಂ ಗ್ರಾಹೀ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಶೀತೋ ವಿಷಾಪಹಃ|
|೧೩|
View original
कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शे शीतो विषापहः|
|१३|
Adhikarana yavaguNAH (13-14) · Śloka 14
|
ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ವಾದುಃ ಸರೋ ವಿಡ್ವಾತಕೃದ್ಯವಃ||೧೩||
ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರೋ ಮೂತ್ರಮೇದಃಪಿತ್ತಕಫಾನ್ ಜಯೇತ್|
ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸೋರುಸ್ತಮ್ಭಕಣ್ಠತ್ವಗಾಮಯಾನ್||೧೪||
View original
|
रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः||१३||
वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफान् जयेत्|
पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्||१४||
Adhikarana anuyavaguNAH (15) · Śloka 15
ನ್ಯೂನೋ ಯವಾದನುಯವಃ|
|೧೫|
View original
न्यूनो यवादनुयवः|
|१५|
Adhikarana vaMshodBavayavaguNAH (15) · Śloka 15
ರುಕ್ಷೋಷ್ಣೋ ವಂಶಜೋ ಯವಃ|
|೧೫|
View original
रुक्षोष्णो वंशजो यवः|
|१५|
Adhikarana godhUmaguNAH (15-16) · Śloka 16
|
ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಜೀವನೋ ವಾತಪಿತ್ತಹಾ||೧೫||
ಸನ್ಧಾನಕಾರೀ ಮಧುರೋ ಗೋಧೂಮಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃತ್ಸರಃ|
|೧೬|
View original
|
वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा||१५||
सन्धानकारी मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः|
|१६|
Adhikarana nandImuKIguNAH (16-1) · Śloka 1
|
ಪಥ್ಯಾ ನನ್ದೀಮುಖೀ ಶೀತಾ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಲಘುಃ||೧೬||
ಇತಿ ಶೂಕಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ||೧||
View original
|
पथ्या नन्दीमुखी शीता कषायमधुरा लघुः||१६||
इति शूकधान्यवर्गः||१||
Adhikarana shimbIdhAnyavargaH (17-18) · Śloka 18
ಅಥ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ|
ಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಸೂರಾದಿ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಂ ವಿಬನ್ಧಕೃತ್|
ಕಷಾಯಂ ಸ್ವಾದು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಕಟುಪಾಕಂ ಹಿಮಂ ಲಘು||೧೭||
ಮೇದಃಶ್ಲೇಷ್ಮಾಸ್ತ್ರಪಿತ್ತೇಷು ಹಿತಂ ಲೇಪೋಪಸೇಕಯೋಃ|
|೧೮|
View original
अथ शिम्बीधान्यवर्गः|
मुद्गाढकीमसूरादि शिम्बीधान्यं विबन्धकृत्|
कषायं स्वादु सङ्ग्राहि कटुपाकं हिमं लघु||१७||
मेदःश्लेष्मास्त्रपित्तेषु हितं लेपोपसेकयोः|
|१८|
Adhikarana shimbIdhAnyanAM sAmAnyaguNAH mudgaguNAH kalAyaguNAH rAjamAShaguNAH (18-19) · Śloka 19
|
ವರೋಽತ್ರ ಮುದ್ಗೋಽಲ್ಪಚಲಃ, ಕಲಾಯಸ್ತ್ವತಿವಾತಲಃ||೧೮||
ರಾಜಮಾಷೋಽನಿಲಕರೋ ರೂಕ್ಷೋ ಬಹುಶಕೃದ್ಗುರುಃ|
|೧೯|
View original
|
वरोऽत्र मुद्गोऽल्पचलः, कलायस्त्वतिवातलः||१८||
राजमाषोऽनिलकरो रूक्षो बहुशकृद्गुरुः|
|१९|
Adhikarana kulatthaguNAH (19-20) · Śloka 20
|
ಉಷ್ಣಾಃ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಪಾಕೇಽಮ್ಲಾಃ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮಶ್ವಾಸಪೀನಸಾನ್||೧೯||
ಕಾಸಾರ್ಶಃಕಫವಾತಾಂಶ್ಚ ಘ್ನನ್ತಿ ಪಿತ್ತಾಸ್ರದಾಃ ಪರಮ್|
|೨೦|
View original
|
उष्णाः कुलत्थाः पाकेऽम्लाः शुक्राश्मश्वासपीनसान्||१९||
कासार्शःकफवातांश्च घ्नन्ति पित्तास्रदाः परम्|
|२०|
Adhikarana niShpAvaguNAH (20-21) · Śloka 21
|
ನಿಷ್ಪಾವೋ ವಾತಪಿತ್ತಾಸ್ರಸ್ತನ್ಯಮೂತ್ರಕರೋ ಗುರುಃ||೨೦||
ಸರೋ ವಿದಾಹೀ ದೃಕ್ಶುಕ್ರಕಫಶೋಫವಿಷಾಪಹಃ|
|೨೧|
View original
|
निष्पावो वातपित्तास्रस्तन्यमूत्रकरो गुरुः||२०||
सरो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः|
|२१|
Adhikarana mAShaguNAH (21-22) · Śloka 22
|
ಮಾಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮಮಲಪಿತ್ತಕರಃ ಸರಃ||೨೧||
ಗುರೂಷ್ಣೋಽನಿಲಹಾ ಸ್ವಾದುಃ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿವಿರೇಕಕೃತ್|
|೨೨|
View original
|
माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः||२१||
गुरूष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिविरेककृत्|
|२२|
Adhikarana kAkANDolAtmaguptAPalaguNAH (22) · Śloka 22
|
ಫಲಾನಿ ಮಾಷವದ್ವಿದ್ಯಾತ್ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾತ್ಮಗುಪ್ತಯೋಃ||೨೨||
View original
|
फलानि माषवद्विद्यात्काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||२२||
Adhikarana tilaguNAH (23) · Śloka 23
ಉಷ್ಣಸ್ತ್ವಚ್ಯೋ ಹಿಮಃ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಕೇಶ್ಯೋ ಬಲ್ಯಸ್ತಿಲೋ ಗುರುಃ|
ಅಲ್ಪಮೂತ್ರಃ ಕಟುಃ ಪಾಕೇ ಮೇಧಾಽಗ್ನಿಕಫಪಿತ್ತಕೃತ್||೨೩||
View original
उष्णस्त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस्तिलो गुरुः|
अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाऽग्निकफपित्तकृत्||२३||
Adhikarana atasIguNAH kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಮಾ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೋಷ್ಣಾ ಕಫಪಿತ್ತಕರೀ ಗುರುಃ|
ದೃಕ್ಶುಕ್ರಹೃತ್ಕಟುಃ ಪಾಕೇ, ತದ್ವದ್ಬೀಜಂ ಕುಸುಮ್ಭಜಮ್||೨೪||
View original
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः|
दृक्शुक्रहृत्कटुः पाके, तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
Adhikarana mAShayavakayoravaratvam (25) · Śloka 25
ಮಾಷೋಽತ್ರ ಸರ್ವೇಷ್ವವರೋ, ಯವಕಃ ಶೂಕಜೇಷು ಚ|
|೨೫|
View original
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो, यवकः शूकजेषु च|
|२५|
Adhikarana navadhAnyaguNAH purANadhAnyaguNAH shIghrajanmAdisUpyaguNAH (25-1) · Śloka 1
ನವಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ಲಘು ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮ್||೨೫||
ಶೀಘ್ರಜನ್ಮ ತಥಾ ಸೂಪ್ಯಂ ನಿಸ್ತುಷಂ ಯುಕ್ತಿಭರ್ಜಿತಮ್|
|೨೬|
ಇತಿ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ||೧||
View original
नवं धान्यमभिष्यन्दि, लग़ु संवत्सरोषितम्||२५||
शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्|
|२६|
इति शिम्बीधान्यवर्गः||१||
Adhikarana kRutAnnavargaH maNDAdInAM yathApUrvaM lAghavam maNDaguNAH (26-28) · Śloka 28
ಅಥ ಕೃತಾನ್ನ(ಪಕ್ವಾನ್ನ)ವರ್ಗಃ|
|
ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀನಾಮೋದನಸ್ಯ ಚ ಲಾಘವಮ್||೨೬||
ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಶಿವಸ್ತತ್ರ ಮಣ್ಡೋ ವಾತಾನುಲೋಮನಃ|
ತೃಡ್ಗ್ಲಾನಿದೋಷಶೇಷಘ್ನಃ ಪಾಚನೋ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕೃತ್||೨೭||
ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ದವಕೃತ್ಸ್ವೇದೀ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯತಿ ಚಾನಲಮ್|
|೨೮|
View original
अथ कृतान्न(पक्वान्न)वर्गः|
|
मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्||२६||
यथापूर्वं शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः|
तृड्ग्लानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्||२७||
स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्|
|२८|
Adhikarana peyAguNAH (28-29) · Śloka 29
|
ಕ್ಷತ್ತೃಷ್ಣಾಗ್ಲಾನಿದೌರ್ಬಲ್ಯಕುಕ್ಷಿರೋಗಜ್ವರಾಪಹಾ||೨೮||
ಮಲಾನುಲೋಮನೀ ಪಥ್ಯಾ ಪೇಯಾ ದೀಪನಪಾಚನೀ|
|೨೯|
View original
|
क्षत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा||२८||
मलानुलोमनी पथ्या पेया दीपनपाचनी|
|२९|
Adhikarana vilepIguNAH (29-30) · Śloka 30
|
ವಿಲೇಪೀ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಹೃದ್ಯಾ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನೀ ದೀಪನೀ ಹಿತಾ||೨೯||
ವ್ರಣಾಕ್ಷಿರೋಗಸಂಶುದ್ಧದುರ್ಬಲಸ್ನೇಹಪಾಯಿನಾಮ್|
|೩೦|
View original
|
विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता||२९||
व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्|
|३०|
Adhikarana odanaguNAH (30-31) · Śloka 31
|
ಸುಧೌತಃ ಪ್ರಸ್ರುತಃ ಸ್ವಿನ್ನೋಽತ್ಯಕ್ತೋಷ್ಮಾ ಚೌದನೋ ಲಘುಃ||೩೦||
ಯಶ್ಚಾಗ್ನೇಯೌಷಧಕ್ವಾಥಸಾಧಿತೋ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಃ|
ವಿಪರೀತೋ ಗುರುಃ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸಾದ್ಯೈರ್ಯಶ್ಚ ಸಾಧಿತಃ||೩೧||
View original
|
सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नोऽत्यक्तोष्मा चौदनो लघुः||३०||
यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः|
विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
Adhikarana odanodAharaNA pariBAShA (32) · Śloka 32
ಇತಿ ದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯಾಯೋಗಮಾನಾದ್ಯೈಃ ಸರ್ವಮಾದಿಶೇತ್|
|೩೨|
View original
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्|
|३२|
Adhikarana mAMsarasaguNAH (32) · Śloka 32
|
ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರೀಣನೋ ವೃಷ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ವ್ರಣಹಾಂ ರಸಃ||೩೨||
View original
|
बृंहणः प्रीणनो वृष्यश्चक्षुष्यो व्रणहां रसः||३२||
Adhikarana mudgayUShaguNAH (33) · Śloka 33
|
ಮೌದ್ಗಸ್ತು ಪಥ್ಯಃ ಸಂಶುದ್ಧವ್ರಣಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗಿಣಾಮ್|೩೩|
View original
|
मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्|३३|
Adhikarana kulatthayUShaguNAH (33) · Śloka 33
|
ವಾತಾನುಲೋಮೀ ಕೌಲತ್ಥೋ ಗುಲ್ಮತೂನೀಪ್ರತೂನಿಜಿತ್||೩೩||
View original
|
वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनीप्रतूनिजित्||३३||
Adhikarana tilavikRutyAdiguNAH (34) · Śloka 34
ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕವಿಕೃತಿಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ವಿರೂಢಕಮ್|
ಶಣ್ಡಾಕೀವಟಕಂ ದೃಗ್ಘ್ನಂ ದೋಷಲಂ ಗ್ಲಪನಂ ಗುರು||೩೪||
View original
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्|
शण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||३४||
Adhikarana rasAlAguNAH (35) · Śloka 35
ರಸಾಲಾ ಬೃಂಹಣೀ ವೃಷ್ಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ರುಚಿಪ್ರದಾ|
|೩೫|
View original
रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा|
|३५|
Adhikarana pAnakaguNAH (35-36) · Śloka 36
|
ಶ್ರಮಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಕ್ಲಮಹರಂ ಪಾನಕಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಗುರು||೩೫||
ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಮೂತ್ರಲಂ ಹೃದ್ಯಂ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಂ ಚ ತತ್|
|೩೬|
View original
|
श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु||३५||
विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्|
|३६|
Adhikarana lAjAguNAH (36-37) · Śloka 37
|
ಲಾಜಾಸ್ತೃಟ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಮೇಹಮೇದಃಕಫಚ್ಛಿದಃ||೩೬||
ಕಾಸಪಿತ್ತೋಪಶಮನಾ ದೀಪನಾ ಲಘವೋ ಹಿಮಾಃ|
|೩೭|
View original
|
लाजास्तृट्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः||३६||
कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः|
|३७|
Adhikarana pRuthukaguNAH (37) · Śloka 37
|
ಪೃಥುಕಾ ಗುರವೋ ಬಲ್ಯಾಃ ಕಫವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರಿಣಃ||೩೭||
View original
|
पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||३७||
Adhikarana dhAnAguNAH (38) · Śloka 38
ಧಾನಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೀ ರೂಕ್ಷಾ ತರ್ಪಣೀ ಲೇಖನೀ ಗುರುಃ|
|೩೮|
View original
धाना विष्टम्भिनी रूक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः|
|३८|
Adhikarana saktuguNAHsaktubhakShaNaguNAH (38-40) · Śloka 40
|
ಸಕ್ತವೋ ಲಘವಃ ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮನೇತ್ರಾಮಯವ್ರಣಾನ್||೩೮||
ಘ್ನನ್ತಿ ಸನ್ತರ್ಪಣಾಃ ಪಾನಾತ್ಸದ್ಯ ಏವ ಬಲಪ್ರದಾಃ|
ನೋದಕಾನ್ತರಿತಾನ್ನ ದ್ವಿರ್ನ ನಿಶಾಯಾಂ ನ ಕೇವಲಾನ್||೩೯||
ನ ಭುಕ್ತ್ವಾ ನ ದ್ವಿಜೈಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಸಕ್ತೂನದ್ಯಾನ್ನ ವಾ ಬಹೂನ್|
|೪೦|
View original
|
सक्तवो लघवः क्षुत्तृट्श्रमनेत्रामयव्रणान्||३८||
घ्नन्ति सन्तर्पणाः पानात्सद्य एव बलप्रदाः|
नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्||३९||
न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्त्वा सक्तूनद्यान्न वा बहून्|
|४०|
Adhikarana piNyAkaguNAH (40) · Śloka 40
|
ಪಿಣ್ಯಾಕೋ ಗ್ಲಪನೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ದೃಷ್ಟಿದೂಷಣಃ||೪೦||
View original
|
पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||४०||
Adhikarana vesavAraguNAH (41) · Śloka 41
ವೇಸವಾರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲೋಪಚಯವರ್ಧನಃ|
|೪೧|
View original
वेसवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः|
|४१|
Adhikarana mudgAdijavesavAraguNAH (41) · Śloka 41
|
ಮುದ್ಗಾದಿಜಾಸ್ತು ಗುರವೋ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಾನುಗಾಃ||೪೧||
View original
|
मुद्गादिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||४१||
Adhikarana pacanapAtraviSeShAdguNavisheShAH (42-2) · Śloka 2
ಕುಕೂಲಕರ್ಪರಭ್ರಾಷ್ಟ್ರಕನ್ದ್ವಙ್ಗಾರವಿಪಾಚಿತಾನ್|
ಏಕಯೋನೀಂಲ್ಲಘೂನ್ವಿದ್ಯಾದಪೂಪಾನುತ್ತರೋತ್ತರಮ್||೪೨||
ಇತಿ ಕೃತಾನ್ನ (ಪಕ್ವಾನ್ನ) ವರ್ಗಃ||೨||
View original
कुकूलकर्परभ्राष्ट्रकन्द्वङ्गारविपाचितान्|
एकयोनींल्लघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्||४२||
इति कृतान्न (पक्वान्न) वर्गः||२||
Adhikarana mAMsavargaH hariNAdayo dasha mRUgAH (43) · Śloka 43
ಅಥ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ|
ಹರಿಣೈಣಕುರಙ್ಗರ್ಕ್ಷಗೋಕರ್ಣಮೃಗಮಾತೃಕಾಃ|
ಶಶಶಮ್ಬರಚಾರುಷ್ಕಶರಭಾದ್ಯಾ ಮೃಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೪೩||
View original
अथ मांसवर्गः|
हरिणैणकुरङ्गर्क्षगोकर्णमृगमातृकाः|
शशशम्बरचारुष्कशरभाद्या मृगाः स्मृताः||४३||
Adhikarana lAvAdaya ekaviMshatirviShkirAH (44-46) · Śloka 46
ಲಾವವಾರ್ತೀಕವರ್ತೀರರಕ್ತವರ್ತ್ಮಕಕುಕ್ಕುಭಾಃ|
ಕಪಿಞ್ಜಲೋಪಚಕ್ರಾಖ್ಯಚಕೋರಕುರುಬಾಹವಃ||೪೪||
ವರ್ತಕೋ ವರ್ತಿಕಾ ಚೈವ ತಿತ್ತಿರಿಃ ಕ್ರಕರಃ ಶಿಖೀ|
ತಾಮ್ರಾಚೂಡಾಖ್ಯಬಕರಗೋನರ್ದಗಿರಿವರ್ತಿಕಾಃ||೪೫||
ತಥಾ ಶಾರಪದೇನ್ದ್ರಾಭವರಟಾದ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ|
|೪೬|
View original
लाववार्तीकवर्तीररक्तवर्त्मककुक्कुभाः|
कपिञ्जलोपचक्राख्यचकोरकुरुबाहवः||४४||
वर्तको वर्तिका चैव तित्तिरिः क्रकरः शिखी|
ताम्राचूडाख्यबकरगोनर्दगिरिवर्तिकाः||४५||
तथा शारपदेन्द्राभवरटाद्याश्च विष्किराः|
|४६|
Adhikarana jIvaMjIvakAdayo dasha pratudAH (46-47) · Śloka 47
|
ಜೀವಞ್ಜೀವಕದಾತ್ಯೂಹಭೃಙ್ಗಾಹ್ವಶುಕಸಾರಿಕಾಃ||೪೬||
ಲಟ್ವಾಕೋಕಿಲಹಾರೀತಕಪೋತಚಟಕಾದಯಃ|
ಪ್ರತುದಾಃ|೪೭|
View original
|
जीवञ्जीवकदात्यूहभृङ्गाह्वशुकसारिकाः||४६||
लट्वाकोकिलहारीतकपोतचटकादयः|
प्रतुदाः|४७|
Adhikarana BekAdayashcatvAro bileshayAH (47) · Śloka 47
|
ಭೇಕಗೋಧಾಹಿಶ್ವಾವಿದಾದ್ಯಾ ಬಿಲೇಶಯಾಃ||೪೭||
View original
|
भेकगोधाहिश्वाविदाद्या बिलेशयाः||४७||
Adhikarana gavAdayaH prasahAH (48-50) · Śloka 50
ಗೋಖರಾಶ್ವತರೋಷ್ಟ್ರಾಶ್ವದ್ವೀಪಿಸಿಂಹರ್ಕ್ಷವಾನರಾಃ|
ಮಾರ್ಜಾರಮೂಷಕವ್ಯಾಘ್ರವೃಕಬಭ್ರುತರಕ್ಷವಃ||೪೮||
ಲೋಪಾಕಜಮ್ಬುಕಶ್ಯೇನಚಾಷವಾನ್ತಾದವಾಯಸಾಃ ಶಶಘ್ನೀಭಾಸಕುರರಗೃಧ್ರೋಲೂಕಕುಲಿಙ್ಗಕಾಃ||೪೯||
ಧೂಮಿಕಾ ಮಧುಹಾ ಚೇತಿ ಪ್ರಸಹಾ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ|
|೫೦|
View original
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः|
मार्जारमूषकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः||४८||
लोपाकजम्बुकश्येनचाषवान्तादवायसाः शशघ्नीभासकुररगृध्रोलूककुलिङ्गकाः||४९||
धूमिका मधुहा चेति प्रसहा मृगपक्षिणः|
|५०|
Adhikarana varAhAdayo dasha mahAmRugAH (50-51) · Śloka 51
|
ವರಾಹಮಹಿಷನ್ಯಙ್ಕುರುರುರೋಹಿತವಾರಣಾಃ||೫೦||
ಸೃಮರಶ್ಚಮರಃ ಖಡ್ಗೋ ಗವಯಶ್ಚ ಮಹಾಮೃಗಾಃ|
|೫೧|
View original
|
वराहमहिषन्यङ्कुरुरुरोहितवारणाः||५०||
सृमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः|
|५१|
Adhikarana haMsAdayo~apcarAH (51-52) · Śloka 52
|
ಹಂಸಸಾರಸಕಾದಮ್ಬವಕಕಾರಣ್ಡವಪ್ಲವಾಃ||೫೧||
ಬಲಾಕೋತ್ಕ್ರೋಶಚಕ್ರಾಹ್ವಮದ್ಗುಕ್ರೌಞ್ಚಾದಯೋಽಪ್ಚರಾಃ|
|೫೨|
View original
|
हंससारसकादम्बवककारण्डवप्लवाः||५१||
बलाकोत्क्रोशचक्राह्वमद्गुक्रौञ्चादयोऽप्चराः|
|५२|
Adhikarana rohitakAdayo matsyAH (52-54) · Śloka 54
|
ಮತ್ಸ್ಯಾ ರೋಹಿತಪಾಠೀನಕೂರ್ಮಕುಮ್ಭೀರಕರ್ಕಟಾಃ||೫೨||
ಶುಕ್ತಿಶಙ್ಖೋದ್ರಶಮ್ಬೂಕಶಫರೀವರ್ಮಿಚನ್ದ್ರಿಕಾಃ|
ಚುಲೂಕೀನಕ್ರಮಕರಶಿಶುಮಾರತಿಮಿಙ್ಗಿಲಾಃ||೫೩||
ರಾಜೀಚಿಲಿಚಿಮಾದ್ಯಾಶ್ಚ|
|೫೪|
View original
|
मत्स्या रोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः||५२||
शुक्तिशङ्खोद्रशम्बूकशफरीवर्मिचन्द्रिकाः|
चुलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गिलाः||५३||
राजीचिलिचिमाद्याश्च|
|५४|
Adhikarana ityaShTadhA mAMsam (54-1) · Śloka 1
ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾಹುರಷ್ಟಧಾ|
|೫೪|
(ಮೃಗ್ಯಂ ವೈಷ್ಕಿರಿಕಂ ಕಿಞ್ಚ ಪ್ರಾತುದಂ ಚ ಬಿಲೇಶಯಮ್|
ಪ್ರಾಸಹಂ ಚ ಮಹಾಮೃಗ್ಯಮಪ್ಚರಂ ಮಾತ್ಸ್ಯಮಷ್ಟಧಾ||೧||
View original
मांसमित्याहुरष्टधा|
|५४|
(मृग्यं वैष्किरिकं किञ्च प्रातुदं च बिलेशयम्|
प्रासहं च महामृग्यमप्चरं मात्स्यमष्टधा||१||
Adhikarana vyAmishrAdayaH (54) · Śloka 54
|
ಯೋನಿಷ್ವಜಾವೀ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಗೋಚರತ್ವಾದನಿಶ್ಚಿತೇ||೫೪||
View original
|
योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||५४||
Adhikarana mAMsasya traividhyam (55) · Śloka 55
ಆದ್ಯಾನ್ತ್ಯಾ ಜಾಙ್ಗಲಾನೂಪಾ ಮಧ್ಯೌ ಸಾಧಾರಣೌ ಸ್ಮೃತೌ|
|೫೫|
View original
आद्यान्त्या जाङ्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ|
|५५|
Adhikarana jA~ggalAnAM guNAH (55-56) · Śloka 56
|
ತತ್ರ ಬದ್ಧಮಲಾಃ ಶೀತಾ ಲಘವೋ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಹಿತಾಃ||೫೫||
ಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ವಾತಮಧ್ಯೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಕಫಾನುಗೇ|
|೫೬|
View original
|
तत्र बद्धमलाः शीता लघवो जाङ्गला हिताः||५५||
पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे|
|५६|
Adhikarana shashaguNAH (56) · Śloka 56
|
ದೀಪನಃ ಕಟುಕಃ ಪಾಕೇ ಗ್ರಾಹೀ ರೂಕ್ಷೋ ಹಿಮಃ ಶಶಃ||೫೬||
View original
|
दीपनः कटुकः पाके ग्राही रूक्षो हिमः शशः||५६||
Adhikarana vartakAdiguNAH,tittiriguNAH (57-58) · Śloka 58
ಈಷದುಷ್ಣಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬೃಂಹಣಾ ವರ್ತಕಾದಯಃ|
ತಿತ್ತಿರಿಸ್ತೇಷ್ವಪಿ ವರೋ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲಶುಕ್ರಕೃತ್||೫೭||
ಗ್ರಾಹೀ ವರ್ಣ್ಯೋಽನಿಲೋದ್ರಿಕ್ತಸನ್ನಿಪಾತಹರಃ ಪರಮ್|
|೫೮|
View original
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः|
तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृत्||५७||
ग्राही वर्ण्योऽनिलोद्रिक्तसन्निपातहरः परम्|
|५८|
Adhikarana shikhiguNAH (58) · Śloka 58
|
ನಾತಿಪಥ್ಯಃ ಶಿಖೀ ಪಥ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ವರವಯೋದ್ದಶಾಮ್||೫೮||
View original
|
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोद्दशाम्||५८||
Adhikarana kukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
ತದ್ವಚ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವೃಷ್ಯಃ|
|೫೯|
View original
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यः|
|५९|
Adhikarana grAmyakukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
ಗ್ರಾಮ್ಯಸ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ಗುರುಃ|
|೫೯|
View original
ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः|
|५९|
Adhikarana krakaropacakrakayorguNAH (59) · Śloka 59
|
ಮೇಧಾಽನಲಕರಾ ಹೃದ್ಯಾಃ ಕ್ರಕರಾಃ ಸೋಪಚಕ್ರಕಾಃ||೫೯||
View original
|
मेधाऽनलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||५९||
Adhikarana kANakapotaguNAH (60) · Śloka 60
ಗುರುಃ ಸಲವಣಃ ಕಾಣಕಪೋತಃ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್|
|೬೦|
View original
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्|
|६०|
Adhikarana caTakaguNAH (60) · Śloka 60
|
ಚಟಕಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಾತಘ್ನಾಃ ಶುಕ್ರಲಾಃ ಪರಮ್||೬೦||
View original
|
चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||६०||
Adhikarana bileshayAdInAM guNAH (61) · Śloka 61
ಗುರೂಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾ ವರ್ಗಾಶ್ಚಾತೋ ಯಥೋತ್ತರಮ್|
ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಕೃತೋ ಬಲ್ಯಾ ವಾತಘ್ನಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ||೬೧||
View original
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्|
मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||६१||
Adhikarana mahAmRugaguNAH, kravyAdaprasahaguNAH (62-63) · Śloka 63
ಏವಂ ವರ್ಗಪಞ್ಚಕಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಾನುಕ್ತ್ವಾ, ಅಪವಾದಮಾಹ- ಶೀತಾ ಮಹಾಮೃಗಾಸ್ತೇಷು, ಕ್ರವ್ಯಾದಪ್ರಸಹಾಃ ಪುನಃ|
ಲವಣಾನುರಸಾಃ ಪಾಕೇ ಕಟುಕಾ ಮಾಂಸವರ್ಧನಾಃ||೬೨||
ಜೀರ್ಣಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಷಾರ್ತಾನಾಂ ಪರಂ ಹಿತಾಃ|
|೬೩|
View original
एवं वर्गपञ्चकस्य सामान्यगुणानुक्त्वा, अपवादमाह- शीता महामृगास्तेषु, क्रव्यादप्रसहाः पुनः|
लवणानुरसाः पाके कटुका मांसवर्धनाः||६२||
जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः|
|६३|
Adhikarana AjamAMsaguNAH (63-64) · Śloka 64
|
ನಾತಿಶೀತಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಂಸಮಾಜಮದೋಷಲಮ್||೬೩||
ಶರೀರಧಾತುಸಾಮಾನ್ಯಾದನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಬೃಂಹಣ್ಮ್|
|೬೪|
View original
|
नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६३||
शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहण्म्|
|६४|
Adhikarana AvikamAMsaguNAH (64) · Śloka 64
|
ವಿಪರೀತಮತೋ ಜ್ಞೇಯಮಾವಿಕಂ ಬೃಂಹಣಂ ತು ತತ್||೬೪||
View original
|
विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||६४||
Adhikarana gomAMsaguNAH (65) · Śloka 65
ಶುಷ್ಕಕಾಸಶ್ರಮಾತ್ಯಗ್ನಿವಿಷಮಜ್ವರಪೀನಸಾನ್|
ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಕೇವಲವಾತಾಂಶ್ಚ ಗೋಮಾಂಸಂ ಸನ್ನಿಯಚ್ಛತಿ||೬೫||
View original
शुष्ककासश्रमात्यग्निविषमज्वरपीनसान्|
कार्श्यं केवलवातांश्च गोमांसं सन्नियच्छति||६५||
Adhikarana mahiShamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
ಉಷ್ಣೋ ಗರೀಯಾನ್ಮಹಿಷಃ ಸ್ವಪ್ನದಾರ್ಢ್ಯಬೃಹತ್ತ್ವಕೃತ್|
|೬೬|
View original
उष्णो गरीयान्महिषः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्त्वकृत्|
|६६|
Adhikarana varAhamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
|
ತದ್ವದ್ವರಾಹಃ ಶ್ರಮಹಾ ರುಚಿಶುಕ್ರಬಲಪ್ರದಃ||೬೬||
View original
|
तद्वद्वराहः श्रमहा रुचिशुक्रबलप्रदः||६६||
Adhikarana matsyaguNAH (67) · Śloka 67
ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಪರಂ ಕಫಕರಾಃ|
|೬೭|
View original
मत्स्याः परं कफकराः|
|६७|
Adhikarana cilicImaguNAH (67) · Śloka 67
ಚಿಲಿಚೀಮಸ್ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್|
|೬೭|
View original
चिलिचीमस्त्रिदोषकृत्|
|६७|
Adhikarana lAvAdayaH sve sve vargai shreShThAH (67) · Śloka 67
|
ಲಾವರೋಹಿತಗೋಧೈಣಾಃ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ವರ್ಗೇ ವರಾಃ ಪರಮ್||೬೭||
View original
|
लावरोहितगोधैणाः स्वे स्वे वर्गे वराः परम्||६७||
Adhikarana sadyohatAdimAMsaM sevyam (68) · Śloka 68
ಮಾಂಸಂ ಸದ್ಯೋಹತಂ ಶುದ್ಧಂ ವಯಃಸ್ಥಂ ಚ ಭಜೇತ್|
|೬೮|
View original
मांसं सद्योहतं शुद्धं वयःस्थं च भजेत्|
|६८|
Adhikarana mRutamAMsaM tyAjyam (68) · Śloka 68
ತ್ಯಜೇತ್|
ಮೃತಂ ಕೃಶಂ ಭೃಶಂ ಮೇದ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿವಾರಿವಿಷೈರ್ಹತಮ್||೬೮||
View original
त्यजेत्|
मृतं कृशं भृशं मेद्यं व्याधिवारिविषैर्हतम्||६८||
Adhikarana puMstriyoravayavAdi visheSheNa gauravalAghave (69-3) · Śloka 3
ಪುಂಸ್ತ್ರಿಯೋಃ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಾರ್ಧೇ ಗುರುಣೀ, ಗರ್ಭಿಣೀ ಗುರುಃ|
ಲಘುರ್ಯೋಷಿಚ್ಚತುಷ್ಪಾತ್ಸು, ವಿಹಙ್ಗೇಷು ಪುನಃ ಪುಮಾನ್||೬೯||
ಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧೋರುಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ಕಟ್ಯಾಃ ಸಕ್ಥ್ನೋಶ್ಚ ಗೌರವಮ್|
ತಥಾಽಽಮಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್||೭೦||
ಶೋಣಿತಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಚ ಧಾತೂನಾಮುತ್ತರೋತ್ತರಮ್|
ಮಾಂಸಾದ್ಗರೀಯೋ ವೃಷಣಮೇಢ್ರವೃಕ್ಕಯಕೃದ್ಗುದಮ್||೭೧||
ಇತಿ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ||೩||
View original
पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी, गर्भिणी गुरुः|
लघुर्योषिच्चतुष्पात्सु, विहङ्गेषु पुनः पुमान्||६९||
शिरःस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्|
तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्दिशेत्||७०||
शोणितप्रभृतीनां च धातूनामुत्तरोत्तरम्|
मांसाद्गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||७१||
इति मांसवर्गः||३||
Adhikarana shAkavargaH pAThAdijashAkaguNAH (72) · Śloka 72
ಅಥ ಶಾಕವರ್ಗಃ|
ಶಾಕಂ ಪಾಠಾಶಠೀಸೂಷಾಸುನಿಷಣ್ಣಸತೀನಜಮ್|
ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಲಘು ಗ್ರಾಹಿ ಸರಾಜಕ್ಷವವಾಸ್ತುಕಮ್||೭೨||
View original
अथ शाकवर्गः|
शाकं पाठाशठीसूषासुनिषण्णसतीनजम्|
त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||७२||
Adhikarana suniShaNNAguNAH (73) · Śloka 73
ಸುನಿಷಣ್ಣೋಽಗ್ನಿಕೃದ್ವೃಷ್ಯಸ್ತೇಷು|
|೭೩|
View original
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु|
|७३|
Adhikarana rAjakShavaguNAH (73) · Śloka 73
ರಾಜಕ್ಷವಃ ಪರಮ್|
ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನಃ|೭೩|
View original
राजक्षवः परम्|
ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः|७३|
Adhikarana vAstukaguNAH (73) · Śloka 73
|
ವರ್ಚೋಭೇದಿ ತು ವಾಸ್ತುಕಮ್||೭೩||
View original
|
वर्चोभेदि तु वास्तुकम्||७३||
Adhikarana kAkamAcIguNAH (74) · Śloka 74
ಹನ್ತಿ ದೋಷತ್ರಯಂ ಕುಷ್ಠಂ ವೃಷ್ಯಾ ಸೋಷ್ಣಾ ರಸಾಯನೀ|
ಕಾಕಮಾಚೀ ಸರಾ ಸ್ವರ್ಯಾ|೭೪|
View original
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी|
काकमाची सरा स्वर्या|७४|
Adhikarana cA~ggerIguNAH (74-75) · Śloka 75
|
ಚಾಙ್ಗೇರ್ಯಮ್ಲಾಽಗ್ನಿದೀಪನೀ||೭೪||
ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಹಿತೋಷ್ಣಾ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಲಘುಃ|
|೭೫|
View original
|
चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी||७४||
ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः|
|७५|
Adhikarana paTolAdInAM guNAH (75-78) · Śloka 78
|
ಪಟೋಲಸಪ್ತಲಾರಿಷ್ಟಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾವಲ್ಗುಜಾಽಮೃತಾಃ||೭೫||
ವೇತ್ರಾಗ್ರಬೃಹತೀವಾಸಾಕುತಿಲೀತಿಲಪರ್ಣಿಕಾಃ|
ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಕರ್ಕೋಟಕಾರವೇಲ್ಲಕಪರ್ಪಟಾಃ||೭೬||
ನಾಡೀಕಲಾಯಗೋಜಿಹ್ವಾವಾರ್ತಾಕಂ ವನತಿಕ್ತಕಮ್|
ಕರೀರಂ ಕುಲಕಂ ನನ್ದೀ ಕುಚೈಲಾ ಶಕುಲಾದನೀ||೭೭||
ಕಟಿಲ್ಲಂ ಕೇಮ್ಬುಕಂ ಶೀತಂ ಸಕೋಶಾತಕಕರ್ಕಶಮ್|
ತಿಕ್ತಂ ಪಾಕೇ ಕಟು ಗ್ರಾಹಿ ವಾತಲಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್||೭೮||
View original
|
पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजाऽमृताः||७५||
वेत्राग्रबृहतीवासाकुतिलीतिलपर्णिकाः|
मण्डूकपर्णीकर्कोटकारवेल्लकपर्पटाः||७६||
नाडीकलायगोजिह्वावार्ताकं वनतिक्तकम्|
करीरं कुलकं नन्दी कुचैला शकुलादनी||७७||
कटिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्कशम्|
तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||७८||
Adhikarana paTolaguNAH (79) · Śloka 79
ಹೃದ್ಯಂ ಪಟೋಲಂ ಕೃಮಿನುತ್ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ರುಚಿಪ್ರದಮ್|
|೭೯|
View original
हृद्यं पटोलं कृमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्|
|७९|
Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (79) · Śloka 79
|
ಪಿತ್ತಲಂ ದೀಪನಂ ಭೇದಿ ವಾತಘ್ನಂ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್||೭೯||
View original
|
पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||७९||
Adhikarana vRuShaguNAH (80) · Śloka 80
ವೃಷಂ ತು ವಮಿಕಾಸಘ್ನಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಪರಮ್|
|೮೦|
View original
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्|
|८०|
Adhikarana kAravellaguNAH (80) · Śloka 80
|
ಕಾರವೇಲ್ಲಂ ಸಕಟುಕಂ ದೀಪನಂ ಕಫಜಿತ್ಪರಮ್||೮೦||
View original
|
कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफजित्परम्||८०||
Adhikarana vArtAkaguNAH (81) · Śloka 81
ವಾರ್ತಾಕಂ ಕಟು ತಿಕ್ತೋಷ್ಣಂ ಮಧುರಂ ಕಫವಾತಜಿತ್|
ಸಕ್ಷಾರಮಗ್ನಿಜನನಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಮಪಿತ್ತಲಮ್||೮೧||
View original
वार्ताकं कटु तिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्|
सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||८१||
Adhikarana karIraguNAH (82) · Śloka 82
ಕರೀರಮಾಧ್ಮಾನಕರಂ ಕಷಾಯಂ ಸ್ವಾದು ತಿಕ್ತಕಮ್|
|೮೨|
View original
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादु तिक्तकम्|
|८२|
Adhikarana koshAtakAvalgujakayorguNAH (82) · Śloka 82
|
ಕೋಶಾತಕಾವಲ್ಗುಜಕೌ ಭೇದಿನಾವಗ್ನಿದೀಪನೌ||೮೨||
View original
|
कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||८२||
Adhikarana taNDulIyaguNAH (83) · Śloka 83
ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ಹಿಮೋ ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸೋ ಲಘುಃ|
ಮದಪಿತ್ತವಿಷಾಸ್ರಘ್ನಃ|೮೩|
View original
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः|
मदपित्तविषास्रघ्नः|८३|
Adhikarana mu~jjAtaguNAH (83-84) · Śloka 84
ಮುಞ್ಜಾತಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್||೮೩||
ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ವಾದು ಬೃಂಹಣಂ ಶುಕ್ರಕೃತ್ಪರಮ್|
|೮೪|
View original
मुञ्जातं वातपित्तजित्||८३||
स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत्परम्|
|८४|
Adhikarana pAla~gkyAguNAH (84) · Śloka 84
|
ಗುರ್ವೀ ಸರಾ ತು ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾ|೮೪|
View original
|
गुर्वी सरा तु पालङ्क्या|८४|
Adhikarana upodakAguNAH (84) · Śloka 84
|
ಮದಘ್ನೀ ಚಾಪ್ಯುಪೋದಕಾ||೮೪||
View original
|
मदघ्नी चाप्युपोदका||८४||
Adhikarana ca~jcuguNAH (85) · Śloka 85
ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾವತ್ಸ್ಮೃತಶ್ಚಞ್ಚುಃ ಸ ತು ಸಙ್ಗ್ರಹಣಾತ್ಮಕಃ|
|೮೫|
View original
पालङ्क्यावत्स्मृतश्चञ्चुः स तु सङ्ग्रहणात्मकः|
|८५|
Adhikarana vidArIguNAH (85-86) · Śloka 86
|
ವಿದಾರೀ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನೀ ಮೂತ್ರಲಾ ಸ್ವಾದುಶೀತಲಾ||೮೫||
ಜೀವನೀ ಬೃಂಹಣೀ ಕಣ್ಠ್ಯಾ ಗುರ್ವೀ ವೃಷ್ಯಾ ರಸಾಯನಮ್|
|೮೬|
View original
|
विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादुशीतला||८५||
जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनम्|
|८६|
Adhikarana jIvantIguNAH (86) · Śloka 86
|
ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೀ ಜೀವನ್ತೀ ಮಧುರಾ ಹಿಮಾ||೮೬||
View original
|
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा||८६||
Adhikarana kUShmANDAdiguNAH (87-88) · Śloka 88
ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡತುಮ್ಬಕಾಲಿಙ್ಗಕರ್ಕಾರ್ವೇರ್ವಾರುತಿಣ್ಡಿಶಮ್|
ತಥಾ ತ್ರಪುಸಚೀನಾಕಚಿರ್ಭಟಂ ಕಫವಾತಕೃತ್||೮೭||
ಭೇದಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಗುರು|
|೮೮|
View original
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कार्वेर्वारुतिण्डिशम्|
तथा त्रपुसचीनाकचिर्भटं कफवातकृत्||८७||
भेदि विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु|
|८८|
Adhikarana kUShmANDaguNAH (88-89) · Śloka 89
ಅತ್ರ ವಿಷೇಶಮಾಹ |
ವಲ್ಲೀಫಲಾನಾಂ ಪ್ರವರಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್||೮೮||
ಬಸ್ತಿಶುದ್ಧಿಕರಂ ವೃಷ್ಯಮ್|
|೮೯|
View original
अत्र विषेशमाह |
वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपित्तजित्||८८||
बस्तिशुद्धिकरं वृष्यम्|
|८९|
Adhikarana trapusaguNAH (89) · Śloka 89
ತ್ರಪುಸಂ ತ್ವತಿಮೂತ್ರಲಮ್|
|೮೯|
View original
त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्|
|८९|
Adhikarana tumbaguNAH kAli~ggAdInAM guNAH bAlakUShmANDAderguNAH pakvakUShmANDAderguNAH (89-90) · Śloka 90
|
ತುಮ್ಬಂ ರೂಕ್ಷತರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಕಾಲಿಙ್ಗೈರ್ವಾರುಚಿರ್ಭಟಮ್||೮೯||
ಬಾಲಂ ಪಿತ್ತಹರಂ ಶೀತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಪಕ್ವಮತೋಽನ್ಯಥಾ|
|೯೦|
View original
|
तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्गैर्वारुचिर्भटम्||८९||
बालं पित्तहरं शीतं विद्यात्पक्वमतोऽन्यथा|
|९०|
Adhikarana shIrNavRuntasya kUShmANDAderguNAH (90-91) · Śloka 91
|
ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ತು ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಕಫವಾತಜಿತ್||೯೦||
ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಮಷ್ಠೀಲಾಽನಾಹನುಲ್ಲಘು|
|೯೧|
View original
|
शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्||९०||
रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलाऽनाहनुल्लघु|
|९१|
Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (91-92) · Śloka 92
|
ಮೃಣಾಲಬಿಸಶಾಲೂಕಕುಮುದೋತ್ಪಲಕನ್ದಕಮ್||೯೧||
ನನ್ದೀಮಾಷಕಕೇಲೂಟಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಸೇರುಕಮ್|
ಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಂ ಕಲೋಡ್ಯಂ ಚ ರೂಕ್ಷಂ ಗ್ರಾಹಿ ಹಿಮಂ ಗುರು||೯೨||
View original
|
मृणालबिसशालूककुमुदोत्पलकन्दकम्||९१||
नन्दीमाषककेलूटशृङ्गाटककसेरुकम्|
क्रौञ्चादनं कलोड्यं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||९२||
Adhikarana kalambAdiguNAH (93-96) · Śloka 96
ಕಲಮ್ಬನಾಲಿಕಾಮಾರ್ಷಕುಟಿಞ್ಜರಕುತುಮ್ಬಕಮ್|
ಚಿಲ್ಲೀಲಟ್ವಾಕಲೋಣೀಕಾಕುರೂಟಕಗವೇಧುಕಮ್||೯೩||
ಜೀವನ್ತಝುಞ್ಝ್ವೇಡಗಜಯವಶಾಕಸುವರ್ಚಲಾಃ|
ಆಲುಕಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ತಥಾ ಸೂಪ್ಯಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್||೯೪||
ಸ್ವಾದು ರೂಕ್ಷಂ ಸಲವಣಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರು|
ಶೀತಲಂ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯತಿ||೯೫||
ಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತರಸಂ ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಂ ನಾತಿದೋಷಲಮ್|
|೯೬|
View original
कलम्बनालिकामार्षकुटिञ्जरकुतुम्बकम्|
चिल्लीलट्वाकलोणीकाकुरूटकगवेधुकम्||९३||
जीवन्तझुञ्झ्वेडगजयवशाकसुवर्चलाः|
आलुकानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणम्||९४||
स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु|
शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति||९५||
स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्|
|९६|
Adhikarana laghupatrAcillIguNAH (96) · Śloka 96
|
ಲಘುಪತ್ರಾ ತು ಯಾ ಚಿಲ್ಲೀ ಸಾ ವಾಸ್ತುಕಸಮಾ ಮತಾ||೯೬||
View original
|
लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||९६||
Adhikarana tarkArIvarUNayorguNAH (97) · Śloka 97
ತರ್ಕಾರೀವರುಣಂ ಸ್ವಾದು ಸತಿಕ್ತಂ ಕಫವಾತಜಿತ್|
|೯೭|
View original
तर्कारीवरुणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्|
|९७|
Adhikarana punarnavAdiguNAH (97-98) · Śloka 98
|
ವರ್ಷಾಭ್ವೌ ಕಾಲಶಾಕಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಂ ಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್||೯೭||
ದೀಪನಂ ಭೇದನಂ ಹನ್ತಿ ಗರಶೋಫಕಫಾನಿಲಾನ್|
|೯೮|
View original
|
वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटुतिक्तकम्||९७||
दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्|
|९८|
Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (98) · Śloka 98
|
ದೀಪನಾಃ ಕಫವಾತಘ್ನಾಶ್ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಙ್ಕುರಾಃ ಸರಾಃ||೯೮||
View original
|
दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||९८||
Adhikarana shatAvarya~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
ಶತಾವರ್ಯಙ್ಕುರಾಸ್ತಿಕ್ತಾ ವೃಷ್ಯಾ ದೋಷತ್ರಯಾಪಹಾಃ|
|೯೯|
View original
शतावर्यङ्कुरास्तिक्ता वृष्या दोषत्रयापहाः|
|९९|
Adhikarana vaMshA~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
|
ರೂಕ್ಷೋ ವಂಶಕರೀರಸ್ತು ವಿದಾಹೀ ವಾತಪಿತ್ತಲಃ||೯೯||
View original
|
रूक्षो वंशकरीरस्तु विदाही वातपित्तलः||९९||
Adhikarana pattUraguNAH (100) · Śloka 100
ಪತ್ತೂರೋ ದೀಪನಸ್ತಿಕ್ತಃ ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶಃಕಫವಾತಜಿತ್|
|೧೦೦|
View original
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्|
|१००|
Adhikarana kAsamardaguNAH (100) · Śloka 100
|
ಕೃಮಿಕಾಸಕಫೋತ್ಕ್ಲೇದಾನ್ ಕಾಸಮರ್ದೋ ಜಯೇತ್ಸರಃ||೧೦೦||
View original
|
कृमिकासकफोत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत्सरः||१००||
Adhikarana kusumBashAkaguNAH (101) · Śloka 101
ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮಮ್ಲಂ ಕೌಸುಮ್ಭಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಕರಂ ಸರಮ್|
|೧೦೧|
View original
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्|
|१०१|
Adhikarana sArShapashAkaguNAH (101) · Śloka 101
|
ಗುರೂಷ್ಣಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೧೦೧||
View original
|
गुरूष्णं सार्षपं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१०१||
Adhikarana bAlamUlakaguNAH (102-103) · Śloka 103
ಯದ್ಬಾಲಮವ್ಯಕ್ತರಸಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ಷಾರಂ ಸತಿಕ್ತಕಮ್|
ತನ್ಮೂಲಕಂ ದೋಷಹರಂ ಲಘು ಸೋಷ್ಣಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೦೨||
ಗುಲ್ಮಕಾಸಕ್ಷಯಶ್ವಾಸವ್ರಣನೇತ್ರಗಲಾಮಯಾನ್|
ಸ್ವರಾಗ್ನಿಸಾದೋದಾವರ್ತಪೀನಸಾಂಶ್ಚ|೧೦೩|
View original
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्|
तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति||१०२||
गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्|
स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च|१०३|
Adhikarana mahatmUlakaguNAH (103-104) · Śloka 104
ಮಹತ್ಪುನಃ||೧೦೩||
ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕಮುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್|
ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ|೧೦೪|
View original
महत्पुनः||१०३||
रसे पाके च कटुकमुष्णवीर्यं त्रिदोषकृत्|
गुर्वभिष्यन्दि च|१०४|
Adhikarana snigdhasiddhamUlakaguNAH (104) · Śloka 104
|
ಸ್ನಿಗ್ಧಸಿದ್ಧಂ ತದಪಿ ವಾತಜಿತ್||೧೦೪||
View original
|
स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्||१०४||
Adhikarana shuShkamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಶುಷ್ಕಂ ಸರ್ವಮ್|
|೧೦೫|
View original
वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वम्|
|१०५|
Adhikarana AmamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
ಆಮಂ ತು ದೋಷಲಮ್|
|೧೦೫|
View original
आमं तु दोषलम्|
|१०५|
Adhikarana piNDAluguNAH (105) · Śloka 105
|
ಕಟೂಷ್ಣೋ ವಾತಕಫಹಾ ಪಿಣ್ಡಾಲುಃ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಃ||೧೦೫||
View original
|
कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१०५||
Adhikarana kuTherAdiharitakaguNAH (106-107) · Śloka 107
ಕುಠೇರಶಿಗ್ರುಸುರಸಸುಮುಖಾಸುರಿಭೂಸ್ತೃಣಮ್|
ಫಣಿಜ್ಜಾರ್ಜಕಜಮ್ಬೀರಪ್ರಭೃತಿ ಗ್ರಾಹಿ ಶಾಲನಮ್||೧೦೬||
ವಿದಾಹಿ ಕಟು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಹೃದ್ಯಂ ದೀಪನರೋಚನಮ್|
ದೃಕ್ಶುಕ್ರಕೃಮಿಹೃತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಂ ಲಘು||೧೦೭||
View original
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणम्|
फणिज्जार्जकजम्बीरप्रभृति ग्राहि शालनम्||१०६||
विदाहि कटु रूक्षोष्णं हृद्यं दीपनरोचनम्|
दृक्शुक्रकृमिहृत्तीक्ष्णं दोषोत्क्लेशकरं लघु||१०७||
Adhikarana surasaguNAH (108) · Śloka 108
ಹಿಧ್ಮಾಕಾಸವಿಷಶ್ವಾಸಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ಪೂತಿಗನ್ಧಹಾ|
ಸುರಸಃ|೧೦೮|
View original
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा|
सुरसः|१०८|
Adhikarana sumukhaguNAH (108) · Śloka 108
|
ಸುಮುಖೋ ನಾತಿವಿದಾಹೀ ಗರಶೋಫಹಾ||೧೦೮||
View original
|
सुमुखो नातिविदाही गरशोफहा||१०८||
Adhikarana ArdrikAguNAH (109) · Śloka 109
ಆರ್ದ್ರಿಕಾ ತಿಕ್ತಮಧುರಾ ಮೂತ್ರಲಾ ನ ಚ ಪಿತ್ತಕೃತ್|
|೧೦೯|
View original
आर्द्रिका तिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्|
|१०९|
Adhikarana lashunaguNAH (109-111) · Śloka 111
|
ಲಶುನೋ ಭೃಶತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಃ ಕಟುಪಾಕರಸಃ ಸರಃ||೧೦೯||
ಹೃದ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯೋ ಗುರುರ್ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರೋಚನದೀಪನಃ|
ಭಗ್ನಸನ್ಧಾನಕೃದ್ಬಲ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ||೧೧೦||
ಕಿಲಾಸಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಮೇಹಕ್ರಿಮಿಕಫಾನಿಲಾನ್|
ಸಹಿಧ್ಮಾಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾನ್ ಹನ್ತಿ ರಸಾಯನಮ್||೧೧೧||
View original
|
लशुनो भृशतीक्ष्णोष्णः कटुपाकरसः सरः||१०९||
हृद्यः केश्यो गुरुर्वृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः|
भग्नसन्धानकृद्बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः||११०||
किलासकुष्ठगुल्मार्शोमेहक्रिमिकफानिलान्|
सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१११||
Adhikarana palANDuguNAH (112) · Śloka 112
ಪಲಾಣ್ಡುಸ್ತದ್ಗುಣನ್ಯೂನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಃ|
|೧೧೨|
View original
पलाण्डुस्तद्गुणन्यूनः श्लेष्मलो नातिपित्तलः|
|११२|
Adhikarana gRu~jjanakaguNAH (112-113) · Śloka 113
|
ಕಫವಾತಾರ್ಶಸಾಂ ಪಥ್ಯಃ ಸ್ವೇದೇಽಭ್ಯವಹೃತೌ ತಥಾ||೧೧೨||
ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಗ್ಱಞ್ಜನಕೋ ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಿನಾಂ ಹಿತಕೃನ್ನ ಸಃ|
|೧೧೩|
View original
|
कफवातार्शसां पथ्यः स्वेदेऽभ्यवहृतौ तथा||११२||
तीक्ष्णो ग्ऱञ्जनको ग्राही पित्तिनां हितकृन्न सः|
|११३|
Adhikarana sUraNaguNAH (113-114) · Śloka 114
|
ದೀಪನಃ ಸೂರಣೋ ರುಚ್ಯಃ ಕಫಘ್ನೋ ವಿಶದೋ ಲಘುಃ||೧೧೩||
ವಿಶೇಷಾದರ್ಶಸಾಂ ಪಥ್ಯಃ|
|೧೧೪|
View original
|
दीपनः सूरणो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः||११३||
विशेषादर्शसां पथ्यः|
|११४|
Adhikarana BUkandaguNAH (114) · Śloka 114
ಭೂಕನ್ದಸ್ತ್ವತಿದೋಷಲಃ|
|೧೧೪|
View original
भूकन्दस्त्वतिदोषलः|
|११४|
Adhikarana patrAdInAM yathottaraM gurUtvam (114) · Śloka 114
|
ಪತ್ರೇ ಪುಷ್ಪೇ ಫಲೇ ನಾಲೇ ಕನ್ದೇ ಚ ಗುರುತಾ ಕ್ರಮಾತ್||೧೧೪||
View original
|
पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||११४||
Adhikarana shAkeShu jIvantyAHshreShThatvam sarShapANAmavaratvam (2-115) · Śloka 115
ವರಾ ಶಾಕೇಷು ಜೀವನ್ತೀ ಸಾರ್ಷಪಂ ತ್ವವರಂ ಪರಮ್|
ಇತಿ ಶಾಕವರ್ಗಃ||೨||
|೧೧೫|
View original
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपं त्ववरं परम्|
इति शाकवर्गः||२||
|११५|
Adhikarana PalavargaH drAkShAguNAH (115-117) · Śloka 117
ಅಥ ಫಲವರ್ಗಃ|
|
ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಫಲೋತ್ತಮಾ ವೃಷ್ಯಾ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರವಿಟ್||೧೧೫||
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸಕಷಾಯಾ ಹಿಮಾ ಗುರುಃ|
ನಿಹನ್ತ್ಯನಿಲಪಿತ್ತಾಸ್ರತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಮದಾತ್ಯಯಾನ್||೧೧೬||
ತೃಷ್ಣಾಕಾಸಶ್ರಮಶ್ವಾಸಸ್ವರಭೇದಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್|
|೧೧೭|
View original
अथ फलवर्गः|
|
द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्||११५||
स्वादुपाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः|
निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्||११६||
तृष्णाकासश्रमश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्|
|११७|
Adhikarana dADimaguNAH (117-118) · Śloka 118
|
ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತಾಞ್ಜಯತಿ ತ್ರೀನ್ದೋಷಾನ್ಸ್ವಾದು ದಾಡಿಮಮ್||೧೧೭||
ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್|
ಸರ್ವಂ ಹೃದ್ಯಂ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗ್ರಾಹಿ ರೋಚನದೀಪನಮ್||೧೧೮||
View original
|
उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रीन्दोषान्स्वादु दाडिमम्||११७||
पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्|
सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||११८||
Adhikarana mocAdiguNAH (119-122) · Śloka 122
ಮೋಚಖರ್ಜೂರಪನಸನಾರಿಕೇಲಪರೂಷಕಮ್|
ಆಮ್ರಾತತಾಲಕಾಶ್ಮರ್ಯರಾಜಾದನಮಧೂಕಜಮ್||೧೧೯||
ಸೈವೀರಬದರಾಙ್ಕೋಲ್ಲಫಲ್ಗುಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೋದ್ಭವಮ್|
ವಾತಾಮಾಭಿಷುಕಾಕ್ಷೋಡಮುಕೂಲಕನಿಕೋಚಕಮ್||೧೨೦||
ಉರುಮಾಣಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಚ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್|
ದಾಹಕ್ಷತಕ್ಷಯಹರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್||೧೨೧||
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಕಫಶುಕ್ರಕೃತ್|
|೧೨೨|
View original
मोचखर्जूरपनसनारिकेलपरूषकम्|
आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्||११९||
सैवीरबदराङ्कोल्लफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्|
वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्||१२०||
उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्|
दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्||१२१||
स्वादुपाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्|
|१२२|
Adhikarana tAlaphalaguNAH kAshmaryajaguNAH vAtAmAdiguNAH priyAlaguNAH, priyAlamajjaguNAH, kolamajjaguNAH (122-125) · Śloka 125
|
ಫಲಂ ತು ಪಿತ್ತಲಂ ತಾಲಂ ಸರಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಜಂ ಹಿಮಮ್||೧೨೨||
ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಕೇಶ್ಯಂ ಮೇಧ್ಯಂ ರಸಾಯನಮ್|
ವಾತಾಮಾದ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ತು ಕಫಪಿತ್ತಕರಂ ಸರಮ್||೧೨೩||
ಪರಂ ವಾತಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನುಷ್ಣಂ ತು ಪ್ರಿಯಾಲಜಮ್|
ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ||೧೨೪||
ಕೋಲಮಜ್ಜಾ ಗುಣೈಸ್ತದ್ವತ್ತೃಟ್ಛರ್ದಿಃಕಾಸಜಿಚ್ಚ ಸಃ|
|೧೨೫|
View original
|
फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्||१२२||
शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्|
वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१२३||
परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्|
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः||१२४||
कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिःकासजिच्च सः|
|१२५|
Adhikarana bilvaguNAH (125-126) · Śloka 126
|
ಪಕ್ವಂ ಸುದುರ್ಜರಂ ಬಿಲ್ವಂ ದೋಷಲಂ ಪೂತಿಮಾರುತಮ್||೧೨೫||
ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಬಾಲಂ, ಗ್ರಾಹ್ಯುಭಯಂ ಚ ತತ್|
|೧೨೬|
View original
|
पक्वं सुदुर्जरं बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्||१२५||
दीपनं कफवातघ्नं बालं, ग्राह्युभयं च तत्|
|१२६|
Adhikarana kapitthaguNAH (126-127) · Śloka 127
|
ಕಪಿತ್ಥಮಾಮಂ ಕಣ್ಠಘ್ನಂ ದೋಷಲಂ, ದೋಷಘಾತಿ ತು||೧೨೬||
ಪಕ್ವಂ ಹಿಧ್ಮಾವಮಥುಜಿತ್, ಸರ್ವಂ ಗ್ರಾಹಿ ವಿಷಾಪಹಮ್|
|೧೨೭|
View original
|
कपित्थमामं कण्ठघ्नं दोषलं, दोषघाति तु||१२६||
पक्वं हिध्मावमथुजित्, सर्वं ग्राहि विषापहम्|
|१२७|
Adhikarana jAmbavaguNAH (127-128) · Śloka 128
|
ಜಾಮ್ಬವಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಶೀತಲಂ ಭೃಶವಾತಲಮ್||೧೨೭||
ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಮೂತ್ರಶಕೃತೋರಕಣ್ಠ್ಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್|
|೧೨೮|
View original
|
जाम्बवं गुरु विष्टम्भि शीतलं भृशवातलम्||१२७||
सङ्ग्राहि मूत्रशकृतोरकण्ठ्यं कफपित्तजित्|
|१२८|
Adhikarana AmraguNAH (128-129) · Śloka 129
ಆಮ್ರಸ್ಯ ತ್ರ್ಯವಸ್ಥಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಯೋಗದರ್ಶನಾತ್ತಥೈವ ಗುಣಾನಾಹ |
ವಾತಪಿತ್ತಾಸ್ರಕೃದ್ಬಾಲಂ, ಬದ್ಧಾಸ್ಥಿ ಕಫಪಿತ್ತಕೃತ್||೧೨೮||
ಗುರ್ವಾಮ್ರಂ ವಾತಜಿತ್ಪಕ್ವಂ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಂ ಕಫಶುಕ್ರಕೃತ್|
|೧೨೯|
View original
आम्रस्य त्र्यवस्थस्याप्युपयोगदर्शनात्तथैव गुणानाह |
वातपित्तास्रकृद्बालं, बद्धास्थि कफपित्तकृत्||१२८||
गुर्वाम्रं वातजित्पक्वं स्वाद्वम्लं कफशुक्रकृत्|
|१२९|
Adhikarana vRukShAmlaguNAH (129) · Śloka 129
|
ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಗ್ರಾಹಿ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಲಘು||೧೨೯||
View original
|
वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्महरं लघु||१२९||
Adhikarana shamIPalaguNAH (130) · Śloka 130
ಶಮ್ಯಾ ಗುರೂಷ್ಣಂ ಕೇಶಘ್ನಂ ರೂಕ್ಷಮ್|
|೧೩೦|
View original
शम्या गुरूष्णं केशघ्नं रूक्षम्|
|१३०|
Adhikarana pIluguNAH (130-131) · Śloka 131
ಪೀಲು ತು ಪಿತ್ತಲಮ್|
ಕಫವಾತಹರಂ ಭೇದಿ ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶಃಕೃಮಿಗುಲ್ಮನುತ್||೧೩೦||
ಸತಿಕ್ತಂ ಸ್ವಾದು ಯತ್ಪೀಲು ವಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ತತ್ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್|
|೧೩೧|
View original
पीलु तु पित्तलम्|
कफवातहरं भेदि प्लीहार्शःकृमिगुल्मनुत्||१३०||
सतिक्तं स्वादु यत्पीलु वात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्|
|१३१|
Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (131-133) · Śloka 133
ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಕೇಸರಾಣಾಂ ಪೃಥಗುಪಯೋಗದರ್ಶನಾತ್ ಪೃಥಗೇವ ಗುಣಾನಾಹ |
ತ್ವಕ್ತಿಕ್ತಕಟುಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ವಾತಜಿತ್||೧೩೧||
ಬೃಂಹಣಂ ಮಧುರಂ ಮಾಂಸಂ ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ಗುರು|
ಲಘು ತತ್ಕೇಸರಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಮದಾತ್ಯಯಾನ್||೧೩೨||
ಆಸ್ಯಶೋಷಾನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾನ್ ಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಃಶೂಲಾನಿ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್||೧೩೩||
View original
मातुलुङ्गस्य त्वङ्मांसकेसराणां पृथगुपयोगदर्शनात् पृथगेव गुणानाह |
त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्||१३१||
बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु|
लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्||१३२||
आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान् गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१३३||
Adhikarana BallAtakaguNAH (134) · Śloka 134
ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ಬೃಂಹಣಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಮ್|
ತದಸ್ಥ್ಯಗ್ನಿಸಮಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕಫವಾತಹರಂ ಪರಮ್||೧೩೪||
View original
भल्लातकस्य त्वङ्मांसं बृंहणं स्वादु शीतलम्|
तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१३४||
Adhikarana pAlevataguNAH (135) · Śloka 135
ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಂ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪಾಲೇವತಂ ಗುರು|
ರುಚ್ಯಮತ್ಯಗ್ನಿಶಮನಮ್|೧೩೫|
View original
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णं च द्विधा पालेवतं गुरु|
रुच्यमत्यग्निशमनम्|१३५|
Adhikarana pakvArukaguNAH (135-136) · Śloka 136
|
ರುಚ್ಯಂ ಮಧುರಮಾರುಕಮ್||೧೩೫||
ಪಕ್ವಮಾಶು ಜರಾಂ ಯಾತಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಗುರುದೋಷಲಮ್|
|೧೩೬|
View original
|
रुच्यं मधुरमारुकम्||१३५||
पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णगुरुदोषलम्|
|१३६|
Adhikarana amladrAkShAparUShakakaramardakaguNAH (136-137) · Śloka 137
|
ದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಕಂ ಚಾರ್ದ್ರಮಮ್ಲಂ ಪಿತ್ತಕಫಪ್ರದಮ್||೧೩೬||
ಗುರೂಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ವಾತಘ್ನಂ ಸರಂ ಸಕರಮರ್ದಕಮ್|
|೧೩೭|
View original
|
द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्||१३६||
गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्|
|१३७|
Adhikarana amlakolAdiguNAH (137-138) · Śloka 138
|
ತಥಾಽಮ್ಲಂ ಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧುಲಕುಚಾಮ್ರಾತಕಾರುಕಮ್||೧೩೭||
ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಂ ಸತೂದಂ ಮೃಗಲಿಣ್ಡಿಕಮ್|
ನಾತಿಪಿತ್ತಕರಂ ಪಕ್ವಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಕರಮರ್ದಕಮ್||೧೩೮||
View original
|
तथाऽम्लं कोलकर्कन्धुलकुचाम्रातकारुकम्||१३७||
ऐरावतं दन्तशठं सतूदं मृगलिण्डिकम्|
नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१३८||
Adhikarana shuShkAmlIkAPalAdiguNAH (139) · Śloka 139
ದೀಪನಂ ಭೇದನಂ ಶುಷ್ಕಮಮ್ಲೀಕಾಕೋಲಯೋಃ ಫಲಮ್|
ತೃಷ್ಣಾಶ್ರಮಕ್ಲಮಚ್ಛೇದಿ ಲಘ್ವಿಷ್ಟಂ ಕಫವಾತಯೋಃ||೧೩೯||
View original
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लीकाकोलयोः फलम्|
तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१३९||
Adhikarana PalAnAM madye lakucamavaram (140) · Śloka 140
ಫಲಾನಾಮವರಂ ತತ್ರ ಲಕುಚಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್|
|೧೪೦|
View original
फलानामवरं तत्र लकुचं सर्वदोषकृत्|
|१४०|
Adhikarana tyAjyAni dhAnyashAkaPalAni (140-3) · Śloka 3
|
ಹಿಮಾನಲೋಷ್ಣದುರ್ವಾತವ್ಯಾಲಲಾಲಾದಿದೂಷಿತಮ್||೧೪೦||
ಜನ್ತುಜುಷ್ಟಂ ಜಲೇ ಮಗ್ನಮಭೂಮಿಜಮನಾರ್ತವಮ್|
ಅನ್ಯಧಾನ್ಯಯುತಂ ಹೀನವೀರ್ಯಂ ಜೀರ್ಣತಯಾಽತಿ ಚ||೧೪೧||
ಧಾನ್ಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ತಥಾ ಶಾಕಂ ರೂಕ್ಷಸಿದ್ಧಮಕೋಮಲಮ್|
ಅಸಞ್ಜಾತರಸಂ ತದ್ವಚ್ಛೂಷ್ಕಂ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಮೂಲಕಾತ್||೧೪೨||
ಪ್ರಾಯೇಣ ಫಲಮಪ್ಯೇವಂ ತಥಾಽಽಮಂ ಬಿಲ್ವವರ್ಜಿತಮ್|
|೧೪೩|
ಇತಿ ಫಲವರ್ಗಃ||೩||
View original
|
हिमानलोष्णदुर्वातव्याललालादिदूषितम्||१४०||
जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्|
अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च||१४१||
धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्|
असञ्जातरसं तद्वच्छूष्कं चान्यत्र मूलकात्||१४२||
प्रायेण फलमप्येवं तथाऽऽमं बिल्ववर्जितम्|
|१४३|
इति फलवर्गः||३||
Adhikarana auShadhavargaH lavaNasAmAnyaguNAH (143-144) · Śloka 144
ಅಥೌಷಧವರ್ಗಃ|
|
ವಿಷ್ಯನ್ದಿ ಲವಣಂ ಸರ್ವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೃಷ್ಟಮಲಂ ಮೃದು||೧೪೩||
ವಾತಘ್ನಂ ಪಾಕಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ರೋಚನಂ ಕಫಪಿತ್ತಕೃತ್|
|೧೪೪|
View original
अथौषधवर्गः|
|
विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं मृदु||१४३||
वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्|
|१४४|
Adhikarana saindhavaguNAH (144-145) · Śloka 145
|
ಸೈನ್ಧವಂ ತತ್ರ ಸಸ್ವಾದು ವೃಷ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ ತ್ರಿದೋಷನುತ್||೧೪೪||
ಲಘ್ವನುಷ್ಣಂ ದೃಶಃ ಪಥ್ಯಮವಿದಾಹ್ಯಗ್ನಿದೀಪನಮ್|
|೧೪೫|
View original
|
सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्||१४४||
लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्|
|१४५|
Adhikarana sauvarcalaguNAH (145-146) · Śloka 146
|
ಲಘು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸುಗನ್ಧ್ಯುದ್ಗಾರಶೋಧನಮ್||೧೪೫||
ಕಟುಪಾಕಂ ವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ದೀಪನೀಯಂ ರುಚಿಪ್ರದಮ್|
|೧೪೬|
View original
|
लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्||१४५||
कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्|
|१४६|
Adhikarana biDaguNAH (146-147) · Śloka 147
|
ಊರ್ಧ್ವಾಧಃಕಫವಾತಾನುಲೋಮನಂ ದೀಪನಂ ಬಿಡಮ್||೧೪೬||
ವಿಬನ್ಧಾನಾಹವಿಷ್ಟಮ್ಭಶೂಲಗೌರವನಾಶನಮ್|
|೧೪೭|
View original
|
ऊर्ध्वाधःकफवातानुलोमनं दीपनं बिडम्||१४६||
विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्|
|१४७|
Adhikarana sAmudraguNAH (147) · Śloka 147
|
ವಿಪಾಕೇ ಸ್ವಾದು ಸಾಮುದ್ರಂ ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿವರ್ಧನಮ್||೧೪೭||
View original
|
विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्||१४७||
Adhikarana audBidaguNAH (148) · Śloka 148
ಸತಿಕ್ತಕಟುಕಕ್ಷಾರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುತ್ಕ್ಲೇದಿ ಚೌದ್ಭಿದಮ್|
|೧೪೮|
View original
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्|
|१४८|
Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (148) · Śloka 148
|
ಕೃಷ್ಣೇ ಸೌವರ್ಚಲಗುಣಾ ಲವಣೇ ಗನ್ಧವರ್ಜಿತಾಃ||೧೪೮||
View original
|
कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः||१४८||
Adhikarana romakalavaNaguNAHpAMsujaguNAH (149) · Śloka 149
ರೋಮಕಂ ಲಘು, ಪಾಂಸೂತ್ಥಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಗುರು|
|೧೪೯|
View original
रोमकं लघु, पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु|
|१४९|
Adhikarana lavaNAnAM prayoge saindhavAdiprayojanam (149) · Śloka 149
|
ಲವಣಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ತು ಸೈನ್ಧವಾದಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೪೯||
View original
|
लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादि प्रयोजयेत्||१४९||
Adhikarana yavakShAraguNAH (150) · Śloka 150
ಗುಲ್ಮಹೃದ್ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುಪ್ಲೀಹಾನಾಹಗಲಾಮಯಾನ್|
ಶ್ವಾಸಾರ್ಶಃಕಫಕಾಸಾಂಶ್ಚ ಶಮಯೇದ್ಯವಶೂಕಜಃ||೧೫೦||
View original
गुल्महृद्ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्|
श्वासार्शःकफकासांश्च शमयेद्यवशूकजः||१५०||
Adhikarana sAmAnyakShAraguNAH (151-152) · Śloka 152
ಕ್ಷಾರಃ ಸರ್ವಶ್ಚ ಪರಮಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಃ ಕೃಮಿಜಿಲ್ಲಘುಃ|
ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ದೂಷಣಃ ಪಾಕೀ ಛೇದ್ಯಹೃದ್ಯೋ ವಿದಾರಣಃ||೧೫೧||
ಅಪಥ್ಯಃ ಕಟುಲಾವಣ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ರೌಜಃಕೇಶಚಕ್ಷುಷಾಮ್|
|೧೫೨|
View original
क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः|
पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः||१५१||
अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजःकेशचक्षुषाम्|
|१५२|
Adhikarana hi~gguguNAH (152-153) · Śloka 153
|
ಹಿಙ್ಗು ವಾತಕಫಾನಾಹಶೂಲಘ್ನಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಮ್||೧೫೨||
ಕಟುಪಾಕರಸಂ ರುಚ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಲಘು|
|೧೫೩|
View original
|
हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्||१५२||
कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु|
|१५३|
Adhikarana harItakIguNAH (153-157) · Śloka 157
|
ಕಷಾಯಾ ಮಧುರಾ ಪಾಕೇ ರೂಕ್ಷಾ ವಿಲವಣಾ ಲಘು||೧೫೩||
ದೀಪನೀ ಪಾಚನೀ ಮೇಧ್ಯಾ ವಯಸಃ ಸ್ಥಾಪನೀ ಪರಮ್|
ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾ ಸರಾಽಽಯುಷ್ಯಾ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಬಲಪ್ರದಾ||೧೫೪||
ಕುಷ್ಠವೈವರ್ಣ್ಯವೈಸ್ವರ್ಯಪುರಾಣವಿಷಮಜ್ವರಾನ್|
ಶಿರೋಽಕ್ಷಿಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗಕಾಮಲಾಗ್ರಹಣೀಗದಾನ್||೧೫೫||
ಸಶೋಷಶೋಫಾತೀಸಾರಮೇದಮೋಹವಮಿಕ್ರಿಮೀನ್|
ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹಾನಾಹಗರೋದರಮ್||೧೫೬||
ವಿಬನ್ಧಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಗುಲ್ಮಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಮರೋಚಕಮ್|
ಹರೀತಕೀ ಜಯೇದ್ವ್ಯಾಧೀಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಕಫವಾತಜಾನ್||೧೫೭||
View original
|
कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघु||१५३||
दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्|
उष्णवीर्या सराऽऽयुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा||१५४||
कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्|
शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्||१५५||
सशोषशोफातीसारमेदमोहवमिक्रिमीन्|
श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्||१५६||
विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्|
हरीतकी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||१५७||
Adhikarana AmalakaguNAH (158) · Śloka 158
ತದ್ವದಾಮಲಕಂ ಶೀತಮಮ್ಲಂ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್|
|೧೫೮|
View original
तद्वदामलकं शीतमम्लं पित्तकफापहम्|
|१५८|
Adhikarana akShaguNAH (158) · Śloka 158
|
ಕಟು ಪಾಕೇ ಹಿಮಂ ಕೇಶ್ಯಮಕ್ಷಮೀಷಚ್ಚ ತದ್ಗುಣಮ್||೧೫೮||
View original
|
कटु पाके हिमं केश्यमक्षमीषच्च तद्गुणम्||१५८||
Adhikarana triphalAguNAH (159) · Śloka 159
ಇಯಂ ರಸಾಯನವರಾ ತ್ರಿಫಲಾಽಕ್ಷ್ಯಾಮಯಾಪಹಾ|
ರೋಪಣೀ ತ್ವಗ್ಗ್ದಕ್ಲೇದಮೇದೋಮೇಹಕಫಾಸ್ತ್ರಜಿತ್||೧೫೯||
View original
इयं रसायनवरा त्रिफलाऽक्ष्यामयापहा|
रोपणी त्वग्ग्दक्लेदमेदोमेहकफास्त्रजित्||१५९||
Adhikarana caturjAtaguNAH trijAtakaguNAH (160) · Śloka 160
ಸಕೇಸರಂ ಚತುರ್ಜಾತಂ ತ್ವಕ್ಪತ್ರೈಲಂ ತ್ರಿಜಾತಕಮ್|
ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ರೋಚನದೀಪನಮ್||೧೬೦||
View original
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्|
पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्||१६०||
Adhikarana maricaguNAH (161) · Śloka 161
ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕಂ ಕಫಘ್ನಂ ಮರಿಚಂ ಲಘು|
|೧೬೧|
View original
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु|
|१६१|
Adhikarana pippalIguNAH (161-163) · Śloka 163
|
ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾ ಸ್ವಾದುಶೀತಾಽಽರ್ದ್ರಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀ||೧೬೧||
ಸಾ ಶುಷ್ಕಾ ವಿಪರೀತಾಽತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ರಸೇ ಕಟುಃ|
ಸ್ವಾದುಪಾಕಾಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಶ್ವಾಸಕಾಸಾಪಹಾ ಸರಾ||೧೬೨||
ನ ತಾಮತ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ ರಸಾಯನವಿಧಿಂ ವಿನಾ|
|೧೬೩|
View original
|
श्लेष्मला स्वादुशीताऽऽर्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||१६१||
सा शुष्का विपरीताऽतः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः|
स्वादुपाकाऽनिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा||१६२||
न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना|
|१६३|
Adhikarana nAgaraguNAH (163-164) · Śloka 164
|
ನಾಗರಂ ದೀಪನಂ ವೃಷ್ಯಂ ಗ್ರಾಹಿ ಹೃದ್ಯಂ ವಿಬನ್ಧನುತ್||೧೬೩||
ರುಚ್ಯಂ ಲಘು ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಕಫವಾತಜಿತ್|
|೧೬೪|
View original
|
नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्||१६३||
रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्|
|१६४|
Adhikarana ArdrakaguNAH,trikaTukaguNAH (164-165) · Śloka 165
|
ತದ್ವದಾರ್ದ್ರಕಮೇತಚ್ಚ ತ್ರಯಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಜಯೇತ್||೧೬೪||
ಸ್ಥೌಲ್ಯಾಗ್ನಿಸದನಶ್ವಾಸಕಾಸಶ್ಲೀಪದಪೀನಸಾನ್|
|೧೬೫|
View original
|
तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्||१६४||
स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्|
|१६५|
Adhikarana cavikApippalImUlayorguNAH (165) · Śloka 165
|
ಚವಿಕಾಪಿಪ್ಪಲೀಮುಲಂ ಮರಿಚಾಲ್ಪಾನ್ತರಂ ಗುಣೈಃ||೧೬೫||
View original
|
चविकापिप्पलीमुलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||१६५||
Adhikarana citrakaguNAH (166) · Śloka 166
ಚಿತ್ರಕೋಽಗ್ನಿಸಮಃ ಪಾಕೇ ಶೋಫಾರ್ಶಃಕೃಮಿಕುಷ್ಠಹಾ|
|೧೬೬|
View original
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शःकृमिकुष्ठहा|
|१६६|
Adhikarana pa~jcakolaguNAH (166-167) · Śloka 167
|
ಪಞ್ಚಕೋಲಕಮೇತಚ್ಚ ಮರಿಚೇನ ವಿನಾ ಸ್ಮೃತಮ್||೧೬೬||
ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರಾನಾಹಶೂಲಘ್ನಂ ದೀಪನಂ ಪರಮ್|
|೧೬೭|
View original
|
पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्||१६६||
गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्|
|१६७|
Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (167-168) · Śloka 168
|
ಬಿಲ್ವಕಾಶ್ಮರ್ಯತರ್ಕಾರೀಪಾಟಲಾಟಿಣ್ಟುಕೈರ್ಮಹತ್||೧೬೭||
ಜಯೇತ್ಕಷಾಯತಿಕ್ತೋಷ್ಣಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಕಫನಿಲೌ|
|೧೬೮|
View original
|
बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटिण्टुकैर्महत्||१६७||
जयेत्कषायतिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफनिलौ|
|१६८|
Adhikarana hasvapa~jcamUlaguNAH (168-169) · Śloka 169
|
ಹ್ರಸ್ವಂ ಬೃಹತ್ಯಂಶುಮತೀದ್ವಯಗೋಕ್ಷುರಕೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್||೧೬೮||
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಂ ಸರ್ವದೋಷಜಿತ್|
|೧೬೯|
View original
|
ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्||१६८||
स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्|
|१६९|
Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (169-170) · Śloka 170
|
ಬಲಾಪುನರ್ನವೈರಣ್ಡಶೂರ್ಪಪರ್ಣೀದ್ವಯೇನ ತು||೧೬೯||
ಮಧ್ಯಮಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ವಾತಿಪಿತ್ತಕರಂ ಸರಮ್|
|೧೭೦|
View original
|
बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन तु||१६९||
मध्यमं कफवातघ्नं वातिपित्तकरं सरम्|
|१७०|
Adhikarana jIvanAkhyapa~jcamUlaguNAH (170-171) · Śloka 171
|
ಅಭೀರುವೀರಾಜೀವನ್ತೀಜೀವಕರ್ಷಭಕೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್||೧೭೦||
ಜೀವನಾಖ್ಯಂ ತು ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಮ್|
|೧೭೧|
View original
|
अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्||१७०||
जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्|
|१७१|
Adhikarana tRuNasaMj~jakapa~jcamUlaguNAH (171-7) · Śloka 7
|
ತೃಣಾಖ್ಯಂ ಪಿತ್ತಜಿದ್ದರ್ಭಕಾಸೇಕ್ಷುಶರಶಾಲಿಭಿಃ||೧೭೧||
ಇತ್ಯೌಷಧವರ್ಗಃ||೭||
View original
|
तृणाख्यं पित्तजिद्दर्भकासेक्षुशरशालिभिः||१७१||
इत्यौषधवर्गः||७||
Adhikarana saMgrahashlokaH (96) · Śloka 6
ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀಜಪಕ್ವಾನ್ನಮಾಂಸಶಾಕಫಲೌಷಧೈಃ|
ವರ್ಗಿತೈರನ್ನಲೇಶೋಽಯಮುಕ್ತೋ ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿಕಃ||೧೭೨||
ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿ ತಾಯಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನಿಯೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||
View original
शूकशिम्बीजपक्वान्नमांसशाकफलौषधैः|
वर्गितैरन्नलेशोऽयमुक्तो नित्योपयोगिकः||१७२||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि तायमष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नस्वरूपविज्ञानियो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||