Adhikarana dravadravyavij~jAnIyAdhyAyaH pa~jcamaH (2) · Śloka 2
অথাতো দ্রবদ্রব্যবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২|
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana toyavargaH ga~ggAjalaguNAH (1-2) · Śloka 2
প্রাধান্যাচ্চ পানীযস্য প্রাগুপদেশঃ| তথা চাষ্টাঙ্গসঙ্গ্রহেঽন্নপানপ্রকরণেঽধ্যগীষ্ট (সূ.অ.১০) "অনুপানে তু সলিলমেব শ্রেষ্ঠম্, সর্বরসযোনিত্বাত্সর্বভূতসাত্ম্যাজ্জীবনাদিগুণযোগাচ্চ"| তথা, তত্রৈবাধ্যৈষ্ট (সং.সূ.অ.৬)_"পানীযং প্রাণিনাং প্রাণা বিশ্বমেব চ তন্মযম্" ইত্যাদি| তথা, চাত্রৈবাপ্যসঙ্গ্রহেঽপি তদেব প্রাগুপনীতম্ (সং.সূ.অ.১৩)- "শ্রেষ্ঠমুদকমাশ্বাসনস্তম্ভনক্লেদনানাম্" ইতি| বহুগুণত্বাচ্চান্তরিক্ষস্য জলস্য প্রাগুপন্যাসো যুক্ত ইত্যাহ অথ তোযবর্গঃ| জীবনং তর্পণং হৃদ্যং হ্লাদি বুদ্ধিপ্রবোধনম্| তন্বব্যক্তরসং মৃষ্টং শীতং লঘ্বমৃতোপমম্||১|| গঙ্গাম্বু নভসো ভ্রষ্টং স্পৃষ্টং ত্বর্কেন্দুমারুতৈঃ| হিতাহিতত্বে তদ্ভূযো দেশকালাবপেক্ষতে||২||
प्राधान्याच्च पानीयस्य प्रागुपदेशः| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहेऽन्नपानप्रकरणेऽध्यगीष्ट (सू.अ.१०) "अनुपाने तु सलिलमेव श्रेष्ठम्, सर्वरसयोनित्वात्सर्वभूतसात्म्याज्जीवनादिगुणयोगाच्च"| तथा, तत्रैवाध्यैष्ट (सं.सू.अ.६)_"पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्" इत्यादि| तथा, चात्रैवाप्यसङ्ग्रहेऽपि तदेव प्रागुपनीतम् (सं.सू.अ.१३)- "श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्" इति| बहुगुणत्वाच्चान्तरिक्षस्य जलस्य प्रागुपन्यासो युक्त इत्याह अथ तोयवर्गः| जीवनं तर्पणं हृद्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं लघ्वमृतोपमम्||१|| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ga~ggAjalalakShaNam (3) · Śloka 3
নন্বাকাশাত্পতত্ লক্ষণমন্তরেণ গাঙ্গমিদমিতি ন জ্ঞাযত ইত্যাহ যেনাভিবৃষ্টমমলং শাল্যন্নং রাজতে স্থিতম্| অক্লিন্নমবিবর্ণং চ তত্পেযং গাঙ্গম্|৩|
नन्वाकाशात्पतत् लक्षणमन्तरेण गाङ्गमिदमिति न ज्ञायत इत्याह येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजते स्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं च तत्पेयं गाङ्गम्|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudrajalalakShaNam, sAmudrajalapAnaniShedhaH (3-4) · Śloka 4
| অন্যথা||৩|| সামুদ্রং, তন্ন পাতব্যং মাসাদাশ্বযুজাদ্বিনা| |৪|
| अन्यथा||३|| सामुद्रं, तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntarikShaM jalaM peyam, tadabhAve bhaumam (4-5) · Śloka 5
| ঐন্দ্রমম্বু সুপাত্রস্থমবিপন্নং সদা পিবেত্||৪|| তদভাবে চ ভূমিষ্ঠমান্তরিক্ষানুকারি যত্| শুচিপৃথ্বসিতশ্বেতে দেশেঽর্কপবনাহতম্||৫||
| ऐन्द्रमम्बु सुपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४|| तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशेऽर्कपवनाहतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAyogyaM jalam,AntarikShamapi pAne~ayogyam (6-8) · Śloka 8
ইদানীং যাদৃশং জলং ন পেযম্, তদ্দর্শযতি ন পিবেত্পঙ্কশৈবালতৃণপর্ণাবিলাস্তৃতম্| সূর্যেন্দুপবনাদৃষ্টমভিবৃষ্টং ঘনং গুরু||৬|| ফেনিলং জন্তুমত্তপ্তং দন্তগ্রাহ্যতিশৈত্যতঃ| অনার্তবং চ যদ্দিব্যমার্তবং প্রথমং চ যত্||৭|| লূতাদিতন্তুবিণ্মূত্রবিষসংশ্লেষদূষিতম্| |৮|
इदानीं यादृशं जलं न पेयम्, तद्दर्शयति न पिबेत्पङ्कशैवालतृणपर्णाविलास्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टमभिवृष्टं घनं गुरु||६|| फेनिलं जन्तुमत्तप्तं दन्तग्राह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमं च यत्||७|| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadInirupaNam (8-9) · Śloka 9
ইদানীং নদীর্নিরূপযন্নাহ | পশ্চিমোদধিগাঃ শীঘ্রবহা যাশ্চামলোদকাঃ||৮|| পথ্যাঃ সমাসাত্তা নদ্যো বিপরীতাস্ত্বতোঽন্যথা| |৯|
इदानीं नदीर्निरूपयन्नाह | पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः||८|| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्त्वतोऽन्यथा| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadyaH pathyApathyAH himavanmalayanadIguNAH (9-10) · Śloka 10
| উপলাস্ফালনাক্ষেপবিচ্ছেদৈঃ খেদিতোদকাঃ||৯|| হিমবন্মলযোদ্ভূতাঃ পথ্যাস্তা এব চ স্থিরাঃ| কৃমিশ্লীপদহৃত্কণ্ঠশিরোরোগান্ প্রকুর্বতে||১০||
| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः||९|| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिराः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान् प्रकुर्वते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avantinadiguNAH mahendraparvatanadIguNAH sahrAvindyanadIguNAH pAriyAtranadIguNAH samudrodakaguNAH (11-12) · Śloka 12
প্রাচ্যাবন্ত্যপরান্তোত্থা দুর্নামানি, মহেন্দ্রজাঃ| উদরশ্লীপদাতঙ্কান্, সহ্যবিন্ধ্যোদ্ভবা: পুনঃ||১১|| কুষ্ঠপাণ্ডুশিরোরোগান্, দোষঘ্ন্যঃ পারিযাত্রজাঃ| বল পৌরুষকারিণ্যঃ, সাগরাম্ভস্ত্রিদোষকৃত্||১২||
प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि, महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान्, सह्यविन्ध्योद्भवा: पुनः||११|| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान्, दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बल पौरुषकारिण्यः, सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUpataDAgAdiguNAH (13) · Śloka 13
বিদ্যাত্কূপতডাগাদীন্ জাঙ্গলানূপশৈলতঃ| |১৩|
विद्यात्कूपतडागादीन् जाङ्गलानूपशैलतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcijjalapAnaniShedhaH (13-14) · Śloka 14
ইদানীং কেষাঞ্চিজ্জলপাননিষেধমাহ | নাম্বু পেযমশক্ত্যা বা স্বল্পমল্পাগ্নিগুল্মিভিঃ||১৩|| পাণ্ডূদরাতিসারার্শোগ্রহণীশোষশোথিভিঃ| ঋতে শরন্নিদাঘাভ্যাং পিবেত্স্বস্থোঽপি চাল্পশঃ||১৪||
इदानीं केषाञ्चिज्जलपाननिषेधमाह | नाम्बु पेयमशक्त्या वा स्वल्पमल्पाग्निगुल्मिभिः||१३|| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोथिभिः| ऋते शरन्निदाघाभ्यां पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojane~ambupAnaprakAraH (15) · Śloka 15
সমস্থূলকৃশা ভুক্তমধ্যান্তপ্রথমাম্বুপাঃ| |১৫|
समस्थूलकृशा भुक्तमध्यान्तप्रथमाम्बुपाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAmbuguNAH (15-16) · Śloka 16
| শীতং মদাত্যযগ্লানিমূর্চ্ছাচ্ছর্দিশ্রমভ্রমান্||১৫|| তৃষ্ণোষ্ণদাহপিত্তাস্রবিষাণ্যম্বু নিযচ্ছতি| |১৬|
| शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्||१५|| तृष्णोष्णदाहपित्तास्रविषाण्यम्बु नियच्छति| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAmbuguNAH (16-17) · Śloka 17
অধুনোষ্ণাম্বুগুণানাহ | দীপনং পাচনং কণ্ঠ্যং লঘূষ্ণং বস্তিশোধনম্||১৬|| হিধ্মাধ্মানানিলশ্লেষ্মসদ্যঃশুদ্ধিনবজ্বরে| কাসামপীনসশ্বাসপার্শ্বরুক্ষু চ শস্যতে||১৭||
अधुनोष्णाम्बुगुणानाह | दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघूष्णं बस्तिशोधनम्||१६|| हिध्माध्मानानिलश्लेष्मसद्यःशुद्धिनवज्वरे| कासामपीनसश्वासपार्श्वरुक्षु च शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kvathitashItalAmbuguNAH vyuShitakvathitashItalambuguNAH (18) · Śloka 18
অধুনা ক্বথিতশীতলং নির্দিদিক্ষুরাহ অনভিষ্যন্দি লঘু চ তোযং ক্বথিতশীতলম্| পিত্তযুক্তে হিতং দোষে, ব্যুষিতং তত্ত্রিদোষকৃত্||১৮||
अधुना क्वथितशीतलं निर्दिदिक्षुराह अनभिष्यन्दि लघु च तोयं क्वथितशीतलम्| पित्तयुक्ते हितं दोषे, व्युषितं तत्त्रिदोषकृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nArikelodakaguNAH (19) · Śloka 19
নারিকেলোদকং স্নিগ্ধং স্বাদু বৃষ্যং হিমং লঘু| তৃষ্ণাপিত্তানিলহরং দীপনং বস্তিশোধনম্||১৯||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyanAdeyayorvarAvaratve (20-1) · Śloka 1
ইদানীং যুক্ত্যাঽগ্র্যসঙ্গ্রহং নির্দিশতি বর্ষাসু দিব্যনাদেযে পরং তোযে বরাবরে| |২০| ইতি তোযবর্গঃ||১||
इदानीं युक्त्याऽग्र्यसङ्ग्रहं निर्दिशति वर्षासु दिव्यनादेये परं तोये वरावरे| |२०| इति तोयवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIravargaH sAmAnyakShIraguNAH (20-21) · Śloka 21
পরিশেষেভ্যো বর্গেভ্যঃ প্রাজ্যজনোপযোগিতযোপকারিত্বেনাজন্মসাত্ম্যেন প্রাধান্যাত্ পযঃ সজ্ঞাসামান্যাত্ পযস ইব জীবনাদিগুণযোগাচ্চ তোযবর্গাদনু ক্ষীরবর্গঃ প্রক্রম্যতে| তত্রাপি দধ্যাদীনাং মূলকারণত্বাত্ ক্ষীরস্য প্রাগুপাদানম্| তথা, জীবনীযানাং রসাযনানাং চাগ্রেসরত্বাত্| তথা চাষ্টাঙ্গসঙ্গ্রহে (সূ. অ. ১৩)- "ক্ষীরং জীবনীযানাম্| ক্ষীরঘৃতাভ্যাসো রসাযনানাম্| " ইত্যাদি| অথ ক্ষীরবর্গঃ| | স্বাদুপাকরসং স্নিগ্ধমোজস্যং ধাতুবর্ধনম্||২০|| বাতপিত্তহরং বৃষ্যং শ্লেষ্মলং গুরু শীতলম্| প্রাযঃ পযঃ|২১|
परिशेषेभ्यो वर्गेभ्यः प्राज्यजनोपयोगितयोपकारित्वेनाजन्मसात्म्येन प्राधान्यात् पयः सज्ञासामान्यात् पयस इव जीवनादिगुणयोगाच्च तोयवर्गादनु क्षीरवर्गः प्रक्रम्यते| तत्रापि दध्यादीनां मूलकारणत्वात् क्षीरस्य प्रागुपादानम्| तथा, जीवनीयानां रसायनानां चाग्रेसरत्वात्| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहे (सू. अ. १३)- "क्षीरं जीवनीयानाम्| क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्| " इत्यादि| अथ क्षीरवर्गः| | स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्||२०|| वातपित्तहरं वृष्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयः|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gokShIraguNAH (21-23) · Śloka 23
| অত্র গব্যং তু জীবনীযং রসাযনম্||২১|| ক্ষতক্ষীণহিতং মেধ্যং বল্যং স্তন্যকরং সরম্| শ্রমভ্রমমদালক্ষ্মীশ্বাসকাসাতিতৃট্ক্ষুধঃ||২২|| জীর্ণজ্বরং মূত্রকৃচ্ছ্রং রক্তপিত্তং চ নাশযেত্| |২৩|
| अत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्||२१|| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः||२२|| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (23) · Śloka 23
| হিতমত্যগ্ন্যনিদ্রেভ্যো গরীযো মাহিষং হিমম্||২৩||
| हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjakShIraguNAH (24) · Śloka 24
অল্পাম্বুপানব্যাযামকটুতিক্তাশনৈর্লঘু| আজং শোষজ্বরশ্বাসরক্তপিত্তাতিসারজিত্||২৪||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShTrakakShIraguNAH (25) · Śloka 25
ঈষদ্রূক্ষোষ্ণলবণমৌষ্ট্রকং দীপনং লঘু| শস্তং বাতকফানাহকৃমিশোফোদরার্শসাম্||২৫||
ईषद्रूक्षोष्णलवणमौष्ट्रकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (26) · Śloka 26
মানুষং বাতপিত্তাসৃগভিঘাতাক্ষিরোগজিত্| তর্পণাশ্চোতনৈর্নস্যৈঃ|২৬|
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षिरोगजित्| तर्पणाश्चोतनैर्नस्यैः|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikakShIraguNAH (26-27) · Śloka 27
| অহৃদ্যং তূষ্ণমাবিকম্||২৬|| বাতব্যাধিহরং হিধ্মাশ্বাসপিত্তকফপ্রদম্| |২৭|
| अहृद्यं तूष्णमाविकम्||२६|| वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (27) · Śloka 27
| হস্তিন্যাঃ স্থৈর্যকৃত্|২৭|
| हस्तिन्याः स्थैर्यकृत्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaDavAdikShIraguNAH (27-28) · Śloka 28
বাঢমুষ্ণং ত্বৈকশফং লঘু||২৭|| শাখাবাতহরং সাম্ললবণং জডতাকরম্| |২৮|
बाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||२७|| शाखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvakShIraguNAH pakvakShIraguNAH (28) · Śloka 28
| পযোঽভিষ্যন্দি গুর্বামং, যুক্ত্যা শৃতমতোঽন্যথা||২৮||
| पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं, युक्त्या शृतमतोऽन्यथा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvakShIraguNAH dhAroShNakShIraguNAH (29) · Śloka 29
ভবেদ্গরীযোঽতিশৃতং, ধারোষ্ণমমৃতোপমম্| |২৯|
भवेद्गरीयोऽतिशृतं, धारोष्णममृतोपमम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhiguNAH,dadhiBojananiyamAH (29-33) · Śloka 33
| অম্লপাকরসং গ্রাহি গুরূষ্ণং দধি বাতজিত্||২৯|| মেদঃশুক্রবলশ্লেষ্মপিত্তরক্তাগ্নিশোফকৃত্| রোচিষ্ণু শস্তমরুচৌ শীতকে বিষমজ্বরে||৩০|| পীনসে মূত্রকৃচ্ছ্রে চ, রূক্ষং তু গ্রহণীগদে| নৈবাদ্যান্নিশি নৈবোষ্ণং বসন্তোষ্ণশরত্সু ন||৩১|| নামুদ্গসূপং নাক্ষৌদ্রং তন্নাঘৃতসিতোপলম্| ন চানামলকং নাপি নিত্যং নো মন্দমন্যথা||৩২|| জ্বরাসৃক্ পিত্তবীসর্পকুষ্ঠপাণ্ডুভ্রমপ্রদম্| |৩৩|
| अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्||२९|| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे||३०|| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च, रूक्षं तु ग्रहणीगदे| नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न||३१|| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं तन्नाघृतसितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा||३२|| ज्वरासृक् पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्डुभ्रमप्रदम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraguNAH (33-34) · Śloka 34
| তক্রং লঘু কষাযাম্লং দীপনং কফবাতজিত্||৩৩|| শোফোদরার্শোগ্রহণীদোষমূত্রগ্রহারুচীঃ| প্লীহগুল্মঘৃতব্যাপদ্গরপাণ্ড্বামযান্ জযেত্||৩৪||
| तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्||३३|| शोफोदरार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहारुचीः| प्लीहगुल्मघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयान् जयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastuguNAH (35) · Śloka 35
তদ্বন্মস্তু সরং স্রোতঃশোধি বিষ্ঠম্ভজিল্লঘু| |৩৫|
तद्वन्मस्तु सरं स्रोतःशोधि विष्ठम्भजिल्लघु| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navanItaguNAH (35-36) · Śloka 36
| নবনীতং নবং বৃষ্যং শীতং বর্ণবলাগ্নিকৃত্||৩৫|| সঙ্গ্রাহি বাতপিত্তাসৃক্ক্ষযার্শোর্দিতকাসজিত্| |৩৬|
| नवनीतं नवं वृष्यं शीतं वर्णबलाग्निकृत्||३५|| सङ्ग्राहि वातपित्तासृक्क्षयार्शोर्दितकासजित्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrodBavanavanItaguNAH (36) · Śloka 36
| ক্ষীরোদ্ভবং তু সঙ্গ্রাহি রক্তপিত্তাক্ষিরোগজিত্||৩৬||
| क्षीरोद्भवं तु सङ्ग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutaguNAH (37-39) · Śloka 39
শস্তং ধীস্মৃতিমেধাগ্নিবলাযুঃশুক্রচক্ষুষাম্| বালবৃদ্ধপ্রজাকান্তিসৌকুমার্যস্বরার্থিনাম্||৩৭|| ক্ষতক্ষীণপরীসর্পশস্ত্রাগ্নিগ্লপিতাত্মনাম্| বাতপিত্তবিষোন্মাদশোষালক্ষ্মীজ্বরাপহম্||৩৮|| স্নেহানামুত্তমং শীতং বযসঃ স্থাপনং পরম্| সহস্রবীর্যং বিধিভির্ঘৃতং কর্মসহস্রকৃত্||৩৯||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुःशुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्||३७|| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्||३८|| स्नेहानामुत्तमं शीतं वयसः स्थापनं परम्| सहस्रवीर्यं विधिभिर्घृतं कर्मसहस्रकृत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaghRutaguNAH (40) · Śloka 40
মদাপস্মারমূর্ছাযশিরঃকর্ণাক্ষিযোনিজান্| পুরাণং জযতি ব্যাধীন্ ব্রণশোধনরোপণম্||৪০||
मदापस्मारमूर्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kilATAdiguNAH (41) · Śloka 41
বল্যাঃ কিলাটপীযূষকূর্চিকামোরণাদযঃ| শুক্রনিদ্রাকফকরা বিষ্টম্ভিগুরুদোষলাঃ||৪১||
बल्याः किलाटपीयूषकूर्चिकामोरणादयः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraghRutayoHshreShThatvaninditatve (42-2) · Śloka 2
গব্যে ক্ষীরঘৃতে শ্রেষ্ঠে নিন্দিতে চাবিসম্ভবে| |৪২| ইতি ক্ষীরবর্গঃ||২||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे| |४२| इति क्षीरवर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ikShuvargaH ikShurasaguNAH (42-43) · Śloka 43
ক্ষীরবর্গাদনন্তরমিক্ষুবর্গ আরম্ভ্যতে, গুণক্রিযাতুল্যত্বাত্| তথা, হি-ইক্ষুরপি ক্ষীরবত্সরগুরুস্নিগ্ধবৃংহণাদিগুণকর্মা অথেক্ষুবর্গঃ| | ইক্ষোঃ সরো গুরুঃ স্নিগ্ধো বৃংহণঃ কফমূত্রকৃত্||৪২|| বৃষ্যঃ শীতোঽস্রপিত্তঘ্নঃ স্বাদুপাকরসো রসঃ| সোঽগ্রে সলবণো, দন্তপীডিতঃ শর্করাসমঃ||৪৩||
क्षीरवर्गादनन्तरमिक्षुवर्ग आरम्भ्यते, गुणक्रियातुल्यत्वात्| तथा, हि-इक्षुरपि क्षीरवत्सरगुरुस्निग्धबृंहणादिगुणकर्मा अथेक्षुवर्गः| | इक्षोः सरो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्||४२|| वृष्यः शीतोऽस्रपित्तघ्नः स्वादुपाकरसो रसः| सोऽग्रे सलवणो, दन्तपीडितः शर्करासमः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (44-45) · Śloka 45
যান্ত্রিকস্ত্বন্যগুণ এবেত্যাহ মূলাগ্রজন্তুজগ্ধাদিপীডনান্মলসঙ্করাত্| কিঞ্চিত্কালং বিধৃত্যা চ বিকৃতিং যাতি যান্ত্রিকঃ||৪৪|| বিদাহী গুরুবিষ্টম্ভী তেনাসৌ| |৪৫|
यान्त्रिकस्त्वन्यगुण एवेत्याह मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालं विधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः||४४|| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pauNDrikekShuguNAH vAMshikekShuguNAH (45) · Śloka 45
তত্র পৌণ্ড্রকঃ| শৈত্যপ্রসাদমাধুর্যৈর্বরস্তমনু বাংশিকঃ||৪৫||
तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataparvakAdInAM guNAH (46) · Śloka 46
শতপর্বককান্তারনৈপালাদ্যাস্ততঃ ক্রমাত্| সক্ষারাঃ সকষাযাশ্চ সোষ্ণাঃ কিঞ্চিদ্বিদাহিনঃ||৪৬||
शतपर्वककान्तारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phANitaguNAH (47) · Śloka 47
ফাণিতং গুর্বভিষ্যন্দি চযকৃন্মূত্রশোধনম্| |৪৭|
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनम्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhautaguDaguNAH adhautaguDaguNAH (47-48) · Śloka 48
নাতিশ্লেষ্মকরো ধৌতঃ সৃষ্টমূত্রশকৃদ্গুডঃ||৪৭|| প্রভূতকৃমিমজ্জাসৃড্মেদোমাংসকফোঽপরঃ| |৪৮|
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः||४७|| प्रभूतकृमिमज्जासृड्मेदोमांसकफोऽपरः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaguDaguNAH navaguDaguNAH (48) · Śloka 48
| হৃদ্যঃ পুরাণঃ পথ্যশ্চ, নবঃ শ্লেষ্মাগ্নিসাদকৃত্||৪৮||
| हृद्यः पुराणः पथ्यश्च, नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaNDikAdiguNAH (49) · Śloka 49
বৃষ্যাঃ ক্ষীণক্ষতহিতা রক্তপিত্তানিলাপহাঃ| মত্স্যণ্ডিকাখণ্ডসিতাঃ ক্রমেণ গুণবত্তমাঃ||৪৯||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहाः| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAsasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
তদ্গুণা তিক্তমধুরা কষাযা যাসশর্করা| |৫০|
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया यासशर्करा| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
| দাহতৃট্চ্ছর্দিমূর্চ্ছাসৃক্পিত্তঘ্ন্যঃ সর্বশর্করাঃ||৫০||
| दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAPANitayorvarAvaratve (51) · Śloka 51
অধুনা বরাবরত্বং নির্ধারযতি শর্করেক্ষুবিকারাণাং ফাণিতং চ বরাবরে| |৫১|
अधुना वरावरत्वं निर्धारयति शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuguNAH madhusharkarAguNAH (51-53) · Śloka 53
শর্করাযোনিপ্রসঙ্গেন মধুনোঽপি গুণানাহ | চক্ষুষ্যং ছেদি তৃট্শ্লেষ্মবিষহিধ্মাস্রপিত্তনুত্||৫১|| মেহকুষ্ঠকৃমিচ্ছর্দিশ্বাসকাসাতিসারজিত্| ব্রণশোধনসন্ধানরোপণং বাতলং মধু||৫২|| রূক্ষং কষাযমধুরং, তত্তুল্যা মধুশর্করা| |৫৩|
शर्करायोनिप्रसङ्गेन मधुनोऽपि गुणानाह | चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्||५१|| मेहकुष्ठकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु||५२|| रूक्षं कषायमधुरं, तत्तुल्या मधुशर्करा| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuguNAH (53) · Śloka 53
| উষ্ণমুষ্ণার্তুমুষ্ণে চ যুক্তং চোষ্ণৈর্নিহন্তি তত্||৫৩||
| उष्णमुष्णार्तुमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuna upayogaH (54-3) · Śloka 3
প্রচ্ছর্দনে নিরূহে চ মধূষ্ণং ন নিবার্যতে| অলব্ধপাকমাশ্বেব তযোর্যস্মান্নিবর্ততে||৫৪|| ইতীক্ষুবর্গঃ||৩||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||५४|| इतीक्षुवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailavargaH tailaguNAH tailasya bRuMhaNAdikaratvam (55-56) · Śloka 56
সর্পিষোঽনন্তরং স্নেহসামান্যাত্তৈলবর্গে বক্তব্যে গুডস্য সমানরসবীর্যবিপাককর্মত্বাত্ প্রাযেণ চাহারদ্রব্যেষু ভক্ষ্যভোজ্যেষ্বস্যৈব তৈলেভ্যঃ সুতরাং ভোজনোপযোগিত্বাদীক্ষুবর্গোঽন্তরা নির্দিষ্টঃ| ভূরিভোজনোপযোগিতযা চ মদ্যাত্প্রাক্ তৈলবর্গো বক্তব্য ইত্যাহ অথ তৈলবর্গঃ| তৈলং স্বযোনিবত্তত্র মুখ্যং তীক্ষ্ণং ব্যবাযি চ| ত্বগ্দোষকৃদচক্ষুষ্যং সূক্ষ্মোষ্ণং কফকৃন্ন চ||৫৫|| কৃশানাং বৃংহণাযালং স্থূলানাং কর্শনায চ| বদ্ধবিট্কং কৃমিঘ্নং চ সংস্কারাত্সর্বরোগজিত্||৫৬||
सर्पिषोऽनन्तरं स्नेहसामान्यात्तैलवर्गे वक्तव्ये गुडस्य समानरसवीर्यविपाककर्मत्वात् प्रायेण चाहारद्रव्येषु भक्ष्यभोज्येष्वस्यैव तैलेभ्यः सुतरां भोजनोपयोगित्वादीक्षुवर्गोऽन्तरा निर्दिष्टः| भूरिभोजनोपयोगितया च मद्यात्प्राक् तैलवर्गो वक्तव्य इत्याह अथ तैलवर्गः| तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च||५५|| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नं च संस्कारात्सर्वरोगजित्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDatailaguNAH raktairaNDatailaguNAH (57-58) · Śloka 58
সত্তিক্তোষণমৈরণ্ডং তৈলং স্বাদু সরং গুরু| বর্ধ্মগুল্মানিলকফানুদরং বিষমজ্বরম্||৫৭|| রুক্শোফৌ চ কটীগুহ্যকোষ্ঠপৃষ্ঠাশ্রযৌ জযেত্| তীক্ষ্ণোষ্ণং পিচ্ছিলং বিস্রং, রক্তৈরণ্ডোদ্ভবং ত্বতি||৫৮||
सत्तिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्||५७|| रुक्शोफौ च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयौ जयेत्| तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं, रक्तैरण्डोद्भवं त्वति||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShApatailaguNAH (59) · Śloka 59
কটূষ্ণং সার্ষপং তীক্ষ্ণং কফশুক্রানিলাপহম্| লঘু পিত্তাস্রকৃত্ কোঠকুষ্ঠার্শোব্রণজন্তুজিত্||৫৯||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत् कोठकुष्ठार्शोव्रणजन्तुजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShatailaguNAH (60) · Śloka 60
আক্ষং স্বাদু হিমং কেশ্যং গুরু পিত্তানিলাপহম্| |৬০|
आक्षं स्वादु हिमं केश्यं गुरु पित्तानिलापहम्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimbodBavatailaguNAH (60) · Śloka 60
| নাত্যুষ্ণং নিম্বজং তিক্তং কৃমিকুষ্ঠকফপ্রণুত্||৬০||
| नात्युष्णं निम्बजं तिक्तं कृमिकुष्ठकफप्रणुत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana umAkusumBajatailaguNAH (61) · Śloka 61
উমাকুসুম্ভজং চোষ্ণং ত্বগ্দোষকফপিত্তকৃত্| |৬১|
उमाकुसुम्भजं चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAmajjamedoguNAH (61-4) · Śloka 4
স্নেহপ্রসঙ্গাদিদমপ্যাহ | বসা মজ্জা চ বাতঘ্নৌ বলপিত্তকফপ্রদৌ||৬১|| মাংসানুগস্বরূপৌ চ, বিদ্যান্মেদোঽপি তাবিব| |৬২| ইতি তৈলবর্গঃ||৪||
स्नेहप्रसङ्गादिदमप्याह | वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ||६१|| मांसानुगस्वरूपौ च, विद्यान्मेदोऽपि ताविव| |६२| इति तैलवर्गः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyavargaH sAmAnyamadyaguNAH (62-65) · Śloka 65
তীক্ষ্ণোষ্ণসূক্ষ্মাদিগুণসামান্যাত্তৈলবর্গাদনন্তরং মদ্যবর্গ আরভ্যতেঅথ মদ্যবর্গঃ| | দীপনং রোচনং মদ্যং তীক্ষ্ণোষ্ণং তুষ্টিপুষ্টিদম্||৬২|| সস্বাদুতিক্তকটুকমম্লপাকরসং সরম্| সকষাযং স্বরারোগ্যপ্রতিভাবর্ণকৃল্লঘু||৬৩|| নষ্টনিদ্রাঽতিনিদ্রেভ্যো হিতং পিত্তাস্রদূষণম্| কৃশস্থূলহিতং রূক্ষং সূক্ষ্মং স্রোতোবিশোধনম্||৬৪|| বাতশ্লেষ্মহরং যুক্ত্যা পীতং বিষবদন্যথা| |৬৫|
तीक्ष्णोष्णसूक्ष्मादिगुणसामान्यात्तैलवर्गादनन्तरं मद्यवर्ग आरभ्यतेअथ मद्यवर्गः| | दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्||६२|| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु||६३|| नष्टनिद्राऽतिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्||६४|| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navajIrNamadyaguNAH (65) · Śloka 65
| গুরু তদ্দোষজননং নবং, জীর্ণমতোঽন্যথা||৬৫||
| गुरु तद्दोषजननं नवं, जीर्णमतोऽन्यथा||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNopacAreNa madyapAnaniShedhaH (66) · Śloka 66
পেযং নোষ্ণোপচারেণ ন বিরিক্তক্ষুধাতুরৈঃ| নাত্যর্থতীক্ষ্ণমৃদ্বল্পসম্ভারং কলুষং ন চ||৬৬||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नात्यर्थतीक्ष्णमृद्वल्पसम्भारं कलुषं न च||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAguNAH (67) · Śloka 67
গুল্মোদরার্শোগ্রহণীশোষহৃত্ স্নেহনী গুরুঃ| সুরাঽনিলঘ্নী মেদোঽসৃক্স্তন্যমূত্রকফাবহা||৬৭||
गुल्मोदरार्शोग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नी मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAruNIguNAH,baiBItakIguNAH (68) · Śloka 68
তদ্গুণা বারুণী হৃদ্যা লঘুস্তীক্ষ্ণা নিহন্তি চ| শূলকাসবমিশ্বাসবিবন্ধাধ্মানপীনসান্||৬৮||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baiBItakIguNAH yavasurAguNAH (69-70) · Śloka 70
নাতিতীব্রমদা লঘ্বী পথ্যা বৈভীতকী সুরা| ব্রণে পাণ্ড্বামযে কুষ্ঠে ন চাত্যর্থং বিরুধ্যতে||৬৯|| বিষ্টম্ভিনী যবসুরা গুর্বী রূক্ষা ত্রিদোষলা| |৭০|
नातितीव्रमदा लघ्वी पथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||६९|| विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ariShTaguNAH (22)) · Śloka 71
| যথাদ্রব্যগুণোঽরিষ্টঃ সর্বমদ্যগুণাধিকঃ||৭০|| গ্রহণীপাণ্ডুকুষ্ঠার্শঃশোফশোষোদরজ্বরান্| হন্তি গুল্মকৃমিপ্লীহ্নঃ কষাযকটুবাতলঃ||৭১||
| यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः||७०|| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोफशोषोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीह्नः कषायकटुवातलः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArdvIkaguNAH (72) · Śloka 72
মার্দ্বীকং লেখনং হৃদ্যং নাত্যুষ্ণং মধুরং সরম্| অল্পপিত্তানিলং পাণ্ডুমেহার্শঃকৃমিনাশনম্||৭২||
मार्द्वीकं लेख़नं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khArjUramadyaguNAH shArkaramadyaguNAH (73) · Śloka 73
অস্মাদল্পান্তরগুণং খার্জূরং বাতলং গুরু| শার্করঃ সুরভিঃ স্বাদুহৃদ্যো নাতিমদো লঘুঃ||৭৩||
अस्मादल्पान्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु| शार्करः सुरभिः स्वादुहृद्यो नातिमदो लघुः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauDamadyaguNAH (74) · Śloka 74
সৃষ্টমূত্রশকৃদ্বাতো গৌডস্তর্পণদীপনঃ| |৭৪|
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvarasaguNAH (74-75) · Śloka 75
| বাতপিত্তকরঃ সীধুঃ স্নেহশ্লেষ্মবিকারহা||৭৪|| মেদঃশোফোদরার্শোঘ্নস্তত্র পক্বরসো বরঃ| |৭৫|
| वातपित्तकरः सीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा||७४|| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वरसो वरः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAsavaguNAH (75) · Śloka 75
| ছেদী মধ্বাসবস্তীক্ষ্ণো মেহপীনসকাসজিত্||৭৫||
| छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktaguNAH (76-77) · Śloka 77
রক্তপিত্তকফোত্ক্লেদি শুক্তং বাতানুলোমনম্| ভৃশোষ্ণতীক্ষ্ণরূক্ষাম্লং হৃদ্যং রুচিকরং সরম্||৭৬|| দীপনং শিশিরস্পর্শং পাণ্ডুদৃক্কৃমিনাশনম্| |৭৭|
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम्| भृशोष्णतीक्ष्णरूक्षाम्लं हृद्यं रुचिकरं सरम्||७६|| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्कृमिनाशनम्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDAdInAM yathottaraM laghutvam (77) · Śloka 77
| গুডেক্ষুমদ্যমার্দ্বীকশুক্তং লঘু যথোত্তরম্||৭৭||
| गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktagatakandAdiguNAH (78) · Śloka 78
কন্দমূলফলাদ্যং চ তদ্বদ্বিদ্যাত্তদাসুতম্| |৭৮|
कन्दमूलफलाद्यं च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukteMtarasandhAnaguNAH (78) · Śloka 78
অম্লত্বরোচনাদিগুণতুল্যত্বাদন্যদপি শাণ্ডাক্যাদিকমাহ | শাণ্ডাকী চাসুতং চান্যত্কালাম্লং রোচনং লঘু||৭৮||
अम्लत्वरोचनादिगुणतुल्यत्वादन्यदपि शाण्डाक्यादिकमाह | शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kA~jjikaguNAH (79-81) · Śloka 81
ধান্যাম্লং ভেদি তীক্ষ্ণোষ্ণং পিত্তকৃত্স্পর্শশীতলম্| শ্রমক্লমহরং রুচ্যং দীপনং বস্তিশূলনুত্||৭৯|| শস্তমাস্থাপনে হৃদ্যং লঘু বাতকফাপহম্| এভিরেব গুণৈর্যুক্তে সৌবীরকতুষোদকে||৮০|| কৃমিহৃদ্রোগগুল্মার্শঃপাণ্ডুরোগনিবর্হণে| তে ক্রমাদ্বিতুষৈর্বিদ্যাত্সতুষৈশ্চ যবৈঃ কৃতে||৮১||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्||७९|| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्| एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके||८०|| कृमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana go~ajAdimUtraguNAH (82-83) · Śloka 83
মদ্যবত্তীক্ষ্ণোষ্ণাদিযুক্তত্বাত্ গোমূত্রাদিগুণানপ্যাহ মূত্রং গোঽজাবিমহিষীগজাশ্বোষ্ট্রখরোদ্ভবম্| পিত্তলং রূক্ষতীক্ষ্ণোষ্ণং লবণানুরসং কটু||৮২|| কৃমিশোফোদরানাহশূলপাণ্ডুকফানিলান্| গুল্মারুচিবিষশ্বিত্রকুষ্ঠার্শাংসি জযেল্লঘু||৮৩||
मद्यवत्तीक्ष्णोष्णादियुक्तत्वात् गोमूत्रादिगुणानप्याह मूत्रं गोऽजाविमहिषीगजाश्वोष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु||८२|| कृमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविषश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravaikadeshodAharaNam (5) · Śloka 5
তোযক্ষীরেক্ষুতৈলানাং বর্গৈর্মদ্যস্য চ ক্রমাত্| ইতি দ্রবৈকদেশোঽযং যথাস্থূলমুদাহৃতঃ||৮৪|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে দ্রবদ্রব্যবিজ্ঞানীযো নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रवैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||८४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon