Adhikarana annasvarUpavij~jAnIyAdhyAyaH ShaShThaH (2) · Śloka 2
athātō'nnasvarūpavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasutrē)|2|
अथातोऽन्नस्वरूपविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसुत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUkadhAnyavargaH raktashAlyAdiguNAH (1-4) · Śloka 4
śimbīdhānyasya tu tadvyañjanattvēna svalpōpayōgittvāt prāyēṇāpathyāttvāccāprādhanyaṁ, ityāha- atha śūkadhānyavargaḥ| raktō mahān sakalamastūrṇakaḥ śakunāhr̥taḥ| sārāmukhō dīrghaśūkō rōdhraśūkaḥ sugandhikaḥ||1|| puṇḍraḥ pāṇḍuḥ puṇḍarīkaḥ pramōdō gaurasārivau| kāñhcanō mahiṣaḥ śūkō dūṣakaḥ kusumāṇḍakaḥ||2|| lāṅgalā lōhavālākhyaḥ kardamāḥ śītabhīrukāḥ| pataṅgāstapanīyāśca yē cānyē śālayaḥ śubhāḥ||3|| svādupākarasaḥ snigdhā vr̥ṣyā baddhālpavarcasaḥ| kaṣāyānurasāḥ pathya laghavō mūtrala himāḥ||4||
शिम्बीधान्यस्य तु तद्व्यञ्जनत्त्वेन स्वल्पोपयोगित्त्वात् प्रायेणापथ्यात्त्वाच्चाप्राधन्यं, इत्याह- अथ शूकधान्यवर्गः| रक्तो महान् सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः| सारामुखो दीर्घशूको रोध्रशूकः सुगन्धिकः||१|| पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ| काञ्ह्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः||२|| लाङ्गला लोहवालाख्यः कर्दमाः शीतभीरुकाः| पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||३|| स्वादुपाकरसः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः| कषायानुरसाः पथ्य लघवो मूत्रल हिमाः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktashAliguNAH (5) · Śloka 5
śūkajēṣu varastatra raktastr̥ṣṇātridōṣahā| |5|
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshAlyAdInAM guNAH (5) · Śloka 5
| māhāṁstamanu kalamastaṁ cāpyanu tataḥ parē||5||
| माहांस्तमनु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavakAdInAM pUrvasya pUrvasya ninditatvam (6-7) · Śloka 7
yavakā hāyanāḥ pāṁsubāṣpanaiṣadhakādayaḥ| svādūṣṇā guravaḥ snigdhāḥ pākē'mlāḥ ślēṣmapittalāḥ||6|| sr̥ṣṭamūtrapurīṣāśca pūrvaṁ pūrvaṁ ca ninditāḥ| |7|
यवका हायनाः पांसुबाष्पनैषधकादयः| स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः||६|| सृष्टमूत्रपुरीषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikaguNAH (7-8) · Śloka 8
| snigdhō grāhī laghuḥ svādudustridōṣaghnaḥ sthirō himaḥ||7|| ṣaṣṭikō vrīhiṣu śrēṣṭhō gauraścāsitagaurataḥ| |8|
| स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुदुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः||७|| षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvrIhyAdiguNAH (8-10) · Śloka 10
| tataḥ kramānmahāvrīhikr̥ṣṇavrīhijatūmukhāḥ||8|| kukkuṭāṇḍakalāvākhyapārāvatakaśūkarāḥ| varakōddālakōjjvālacīnaśāradadardurāḥ||9|| gandhanāḥ kuruvindāśca guṇairalpāntarāḥ smr̥tāḥ| |10|
| ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः||८|| कुक्कुटाण्डकलावाख्यपारावतकशूकराः| वरकोद्दालकोज्ज्वालचीनशारददर्दुराः||९|| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
| svāduramlavipākō'nyō vrīhiḥ pittakarō guruḥ|10| bahumūtrapurīṣōṣmā, tridōṣastvēva pāṭalaḥ| |11|
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः|१०| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11
| svāduramlavipākō'nyō vrīhiḥ pittakarō guruḥ||10|| bahumūtrapurīṣōṣmā, tridōṣastvēva pāṭalaḥ| ||11||
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||१०|| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priya~gguguNAH (12) · Śloka 12
| bhagnasandhānakr̥ttatra priyaṅgurbr̥ṁhaṇī guruḥ||12||
| भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koradUShaguNAH (13) · Śloka 13
kōradūṣaḥ paraṁ grāhī sparśē śītō viṣāpahaḥ| |13|
कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शे शीतो विषापहः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaguNAH (13-14) · Śloka 14
| rūkṣaḥ śītō guruḥ svāduḥ sarō viḍvātakr̥dyavaḥ||13|| vr̥ṣyaḥ sthairyakarō mūtramēdaḥpittakaphān jayēt| pīnasaśvāsakāsōrustambhakaṇṭhatvagāmayān||14||
| रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः||१३|| वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफान् जयेत्| पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuyavaguNAH (15) · Śloka 15
nyūnō yavādanuyavaḥ| |15|
न्यूनो यवादनुयवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaMshodBavayavaguNAH (15) · Śloka 15
rukṣōṣṇō vaṁśajō yavaḥ| |15|
रुक्षोष्णो वंशजो यवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhUmaguNAH (15-16) · Śloka 16
| vr̥ṣyaḥ śītō guruḥ snigdhō jīvanō vātapittahā||15|| sandhānakārī madhurō gōdhūmaḥ sthairyakr̥tsaraḥ| |16|
| वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा||१५|| सन्धानकारी मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nandImuKIguNAH (16-1) · Śloka 1
| pathyā nandīmukhī śītā kaṣāyamadhurā laghuḥ||16|| iti śūkadhānyavargaḥ||1||
| पथ्या नन्दीमुखी शीता कषायमधुरा लघुः||१६|| इति शूकधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shimbIdhAnyavargaH (17-18) · Śloka 18
atha śimbīdhānyavargaḥ| mudgāḍhakīmasūrādi śimbīdhānyaṁ vibandhakr̥t| kaṣāyaṁ svādu saṅgrāhi kaṭupākaṁ himaṁ laghu||17|| mēdaḥślēṣmāstrapittēṣu hitaṁ lēpōpasēkayōḥ| |18|
अथ शिम्बीधान्यवर्गः| मुद्गाढकीमसूरादि शिम्बीधान्यं विबन्धकृत्| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि कटुपाकं हिमं लघु||१७|| मेदःश्लेष्मास्त्रपित्तेषु हितं लेपोपसेकयोः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shimbIdhAnyanAM sAmAnyaguNAH mudgaguNAH kalAyaguNAH rAjamAShaguNAH (18-19) · Śloka 19
| varō'tra mudgō'lpacalaḥ, kalāyastvativātalaḥ||18|| rājamāṣō'nilakarō rūkṣō bahuśakr̥dguruḥ| |19|
| वरोऽत्र मुद्गोऽल्पचलः, कलायस्त्वतिवातलः||१८|| राजमाषोऽनिलकरो रूक्षो बहुशकृद्गुरुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthaguNAH (19-20) · Śloka 20
| uṣṇāḥ kulatthāḥ pākē'mlāḥ śukrāśmaśvāsapīnasān||19|| kāsārśaḥkaphavātāṁśca ghnanti pittāsradāḥ param| |20|
| उष्णाः कुलत्थाः पाकेऽम्लाः शुक्राश्मश्वासपीनसान्||१९|| कासार्शःकफवातांश्च घ्नन्ति पित्तास्रदाः परम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShpAvaguNAH (20-21) · Śloka 21
| niṣpāvō vātapittāsrastanyamūtrakarō guruḥ||20|| sarō vidāhī dr̥kśukrakaphaśōphaviṣāpahaḥ| |21|
| निष्पावो वातपित्तास्रस्तन्यमूत्रकरो गुरुः||२०|| सरो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShaguNAH (21-22) · Śloka 22
| māṣaḥ snigdhō balaślēṣmamalapittakaraḥ saraḥ||21|| gurūṣṇō'nilahā svāduḥ śukravr̥ddhivirēkakr̥t| |22|
| माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः||२१|| गुरूष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिविरेककृत्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkANDolAtmaguptAPalaguNAH (22) · Śloka 22
| phalāni māṣavadvidyātkākāṇḍōlātmaguptayōḥ||22||
| फलानि माषवद्विद्यात्काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilaguNAH (23) · Śloka 23
uṣṇastvacyō himaḥ sparśē kēśyō balyastilō guruḥ| alpamūtraḥ kaṭuḥ pākē mēdhā'gnikaphapittakr̥t||23||
उष्णस्त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस्तिलो गुरुः| अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाऽग्निकफपित्तकृत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atasIguNAH kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24
snigdhōmā svādutiktōṣṇā kaphapittakarī guruḥ| dr̥kśukrahr̥tkaṭuḥ pākē, tadvadbījaṁ kusumbhajam||24||
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः| दृक्शुक्रहृत्कटुः पाके, तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShayavakayoravaratvam (25) · Śloka 25
māṣō'tra sarvēṣvavarō, yavakaḥ śūkajēṣu ca| |25|
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो, यवकः शूकजेषु च| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navadhAnyaguNAH purANadhAnyaguNAH shIghrajanmAdisUpyaguNAH (25-1) · Śloka 1
navaṁ dhānyamabhiṣyandi, laghu saṁvatsarōṣitam||25|| śīghrajanma tathā sūpyaṁ nistuṣaṁ yuktibharjitam| |26| iti śimbīdhānyavargaḥ||1||
नवं धान्यमभिष्यन्दि, लग़ु संवत्सरोषितम्||२५|| शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्| |२६| इति शिम्बीधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutAnnavargaH maNDAdInAM yathApUrvaM lAghavam maNDaguNAH (26-28) · Śloka 28
atha kr̥tānna(pakvānna)vargaḥ| | maṇḍapēyāvilēpīnāmōdanasya ca lāghavam||26|| yathāpūrvaṁ śivastatra maṇḍō vātānulōmanaḥ| tr̥ḍglānidōṣaśēṣaghnaḥ pācanō dhātusāmyakr̥t||27|| srōtōmārdavakr̥tsvēdī sandhukṣayati cānalam| |28|
अथ कृतान्न(पक्वान्न)वर्गः| | मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्||२६|| यथापूर्वं शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः| तृड्ग्लानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्||२७|| स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAguNAH (28-29) · Śloka 29
| kṣattr̥ṣṇāglānidaurbalyakukṣirōgajvarāpahā||28|| malānulōmanī pathyā pēyā dīpanapācanī| |29|
| क्षत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा||२८|| मलानुलोमनी पथ्या पेया दीपनपाचनी| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilepIguNAH (29-30) · Śloka 30
| vilēpī grāhiṇī hr̥dyā tr̥ṣṇāghnī dīpanī hitā||29|| vraṇākṣirōgasaṁśuddhadurbalasnēhapāyinām| |30|
| विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता||२९|| व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanaguNAH (30-31) · Śloka 31
| sudhautaḥ prasrutaḥ svinnō'tyaktōṣmā caudanō laghuḥ||30|| yaścāgnēyauṣadhakvāthasādhitō bhr̥ṣṭataṇḍulaḥ| viparītō guruḥ kṣīramāṁsādyairyaśca sādhitaḥ||31||
| सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नोऽत्यक्तोष्मा चौदनो लघुः||३०|| यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः| विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanodAharaNA pariBAShA (32) · Śloka 32
iti dravyakriyāyōgamānādyaiḥ sarvamādiśēt| |32|
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsarasaguNAH (32) · Śloka 32
| br̥ṁhaṇaḥ prīṇanō vr̥ṣyaścakṣuṣyō vraṇahāṁ rasaḥ||32||
| बृंहणः प्रीणनो वृष्यश्चक्षुष्यो व्रणहां रसः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgayUShaguNAH (33) · Śloka 33
| maudgastu pathyaḥ saṁśuddhavraṇakaṇṭhākṣirōgiṇām|33|
| मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthayUShaguNAH (33) · Śloka 33
| vātānulōmī kaulatthō gulmatūnīpratūnijit||33||
| वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनीप्रतूनिजित्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilavikRutyAdiguNAH (34) · Śloka 34
tilapiṇyākavikr̥tiḥ śuṣkaśākaṁ virūḍhakam| śaṇḍākīvaṭakaṁ dr̥gghnaṁ dōṣalaṁ glapanaṁ guru||34||
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्| शण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAlAguNAH (35) · Śloka 35
rasālā br̥ṁhaṇī vr̥ṣyā snigdhā balyā rucipradā| |35|
रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnakaguNAH (35-36) · Śloka 36
| śramakṣuttr̥ṭklamaharaṁ pānakaṁ prīṇanaṁ guru||35|| viṣṭambhi mūtralaṁ hr̥dyaṁ yathādravyaguṇaṁ ca tat| |36|
| श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु||३५|| विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjAguNAH (36-37) · Śloka 37
| lājāstr̥ṭchhardyatīsāramēhamēdaḥkaphacchidaḥ||36|| kāsapittōpaśamanā dīpanā laghavō himāḥ| |37|
| लाजास्तृट्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः||३६|| कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthukaguNAH (37) · Śloka 37
| pr̥thukā guravō balyāḥ kaphaviṣṭambhakāriṇaḥ||37||
| पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnAguNAH (38) · Śloka 38
dhānā viṣṭambhinī rūkṣā tarpaṇī lēkhanī guruḥ| |38|
धाना विष्टम्भिनी रूक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktuguNAHsaktubhakShaNaguNAH (38-40) · Śloka 40
| saktavō laghavaḥ kṣuttr̥ṭśramanētrāmayavraṇān||38|| ghnanti santarpaṇāḥ pānātsadya ēva balapradāḥ| nōdakāntaritānna dvirna niśāyāṁ na kēvalān||39|| na bhuktvā na dvijaiśchittvā saktūnadyānna vā bahūn| |40|
| सक्तवो लघवः क्षुत्तृट्श्रमनेत्रामयव्रणान्||३८|| घ्नन्ति सन्तर्पणाः पानात्सद्य एव बलप्रदाः| नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्||३९|| न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्त्वा सक्तूनद्यान्न वा बहून्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNyAkaguNAH (40) · Śloka 40
| piṇyākō glapanō rūkṣō viṣṭambhī dr̥ṣṭidūṣaṇaḥ||40||
| पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vesavAraguNAH (41) · Śloka 41
vēsavārō guruḥ snigdhō balōpacayavardhanaḥ| |41|
वेसवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgAdijavesavAraguNAH (41) · Śloka 41
| mudgādijāstu guravō yathādravyaguṇānugāḥ||41||
| मुद्गादिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacanapAtraviSeShAdguNavisheShAH (42-2) · Śloka 2
kukūlakarparabhrāṣṭrakandvaṅgāravipācitān| ēkayōnīṁllaghūnvidyādapūpānuttarōttaram||42|| iti kr̥tānna (pakvānna) vargaḥ||2||
कुकूलकर्परभ्राष्ट्रकन्द्वङ्गारविपाचितान्| एकयोनींल्लघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्||४२|| इति कृतान्न (पक्वान्न) वर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavargaH hariNAdayo dasha mRUgAH (43) · Śloka 43
atha māṁsavargaḥ| hariṇaiṇakuraṅgarkṣagōkarṇamr̥gamātr̥kāḥ| śaśaśambaracāruṣkaśarabhādyā mr̥gāḥ smr̥tāḥ||43||
अथ मांसवर्गः| हरिणैणकुरङ्गर्क्षगोकर्णमृगमातृकाः| शशशम्बरचारुष्कशरभाद्या मृगाः स्मृताः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAvAdaya ekaviMshatirviShkirAH (44-46) · Śloka 46
lāvavārtīkavartīraraktavartmakakukkubhāḥ| kapiñjalōpacakrākhyacakōrakurubāhavaḥ||44|| vartakō vartikā caiva tittiriḥ krakaraḥ śikhī| tāmrācūḍākhyabakaragōnardagirivartikāḥ||45|| tathā śārapadēndrābhavaraṭādyāśca viṣkirāḥ| |46|
लाववार्तीकवर्तीररक्तवर्त्मककुक्कुभाः| कपिञ्जलोपचक्राख्यचकोरकुरुबाहवः||४४|| वर्तको वर्तिका चैव तित्तिरिः क्रकरः शिखी| ताम्राचूडाख्यबकरगोनर्दगिरिवर्तिकाः||४५|| तथा शारपदेन्द्राभवरटाद्याश्च विष्किराः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvaMjIvakAdayo dasha pratudAH (46-47) · Śloka 47
| jīvañjīvakadātyūhabhr̥ṅgāhvaśukasārikāḥ||46|| laṭvākōkilahārītakapōtacaṭakādayaḥ| pratudāḥ|47|
| जीवञ्जीवकदात्यूहभृङ्गाह्वशुकसारिकाः||४६|| लट्वाकोकिलहारीतकपोतचटकादयः| प्रतुदाः|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BekAdayashcatvAro bileshayAH (47) · Śloka 47
| bhēkagōdhāhiśvāvidādyā bilēśayāḥ||47||
| भेकगोधाहिश्वाविदाद्या बिलेशयाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdayaH prasahAH (48-50) · Śloka 50
gōkharāśvatarōṣṭrāśvadvīpisiṁharkṣavānarāḥ| mārjāramūṣakavyāghravr̥kababhrutarakṣavaḥ||48|| lōpākajambukaśyēnacāṣavāntādavāyasāḥ śaśaghnībhāsakuraragr̥dhrōlūkakuliṅgakāḥ||49|| dhūmikā madhuhā cēti prasahā mr̥gapakṣiṇaḥ| |50|
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| मार्जारमूषकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः||४८|| लोपाकजम्बुकश्येनचाषवान्तादवायसाः शशघ्नीभासकुररगृध्रोलूककुलिङ्गकाः||४९|| धूमिका मधुहा चेति प्रसहा मृगपक्षिणः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhAdayo dasha mahAmRugAH (50-51) · Śloka 51
| varāhamahiṣanyaṅkurururōhitavāraṇāḥ||50|| sr̥maraścamaraḥ khaḍgō gavayaśca mahāmr̥gāḥ| |51|
| वराहमहिषन्यङ्कुरुरुरोहितवारणाः||५०|| सृमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsAdayo~apcarAH (51-52) · Śloka 52
| haṁsasārasakādambavakakāraṇḍavaplavāḥ||51|| balākōtkrōśacakrāhvamadgukrauñcādayō'pcarāḥ| |52|
| हंससारसकादम्बवककारण्डवप्लवाः||५१|| बलाकोत्क्रोशचक्राह्वमद्गुक्रौञ्चादयोऽप्चराः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohitakAdayo matsyAH (52-54) · Śloka 54
| matsyā rōhitapāṭhīnakūrmakumbhīrakarkaṭāḥ||52|| śuktiśaṅkhōdraśambūkaśapharīvarmicandrikāḥ| culūkīnakramakaraśiśumāratimiṅgilāḥ||53|| rājīcilicimādyāśca| |54|
| मत्स्या रोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः||५२|| शुक्तिशङ्खोद्रशम्बूकशफरीवर्मिचन्द्रिकाः| चुलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गिलाः||५३|| राजीचिलिचिमाद्याश्च| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ityaShTadhA mAMsam (54-1) · Śloka 1
māṁsamityāhuraṣṭadhā| |54| (mr̥gyaṁ vaiṣkirikaṁ kiñca prātudaṁ ca bilēśayam| prāsahaṁ ca mahāmr̥gyamapcaraṁ mātsyamaṣṭadhā||1||
मांसमित्याहुरष्टधा| |५४| (मृग्यं वैष्किरिकं किञ्च प्रातुदं च बिलेशयम्| प्रासहं च महामृग्यमप्चरं मात्स्यमष्टधा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAmishrAdayaH (54) · Śloka 54
| yōniṣvajāvī vyāmiśragōcaratvādaniścitē||54||
| योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya traividhyam (55) · Śloka 55
ādyāntyā jāṅgalānūpā madhyau sādhāraṇau smr̥tau| |55|
आद्यान्त्या जाङ्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jA~ggalAnAM guNAH (55-56) · Śloka 56
| tatra baddhamalāḥ śītā laghavō jāṅgalā hitāḥ||55|| pittōttarē vātamadhyē sannipātē kaphānugē| |56|
| तत्र बद्धमलाः शीता लघवो जाङ्गला हिताः||५५|| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shashaguNAH (56) · Śloka 56
| dīpanaḥ kaṭukaḥ pākē grāhī rūkṣō himaḥ śaśaḥ||56||
| दीपनः कटुकः पाके ग्राही रूक्षो हिमः शशः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartakAdiguNAH,tittiriguNAH (57-58) · Śloka 58
īṣaduṣṇagurusnigdhā br̥ṁhaṇā vartakādayaḥ| tittiristēṣvapi varō mēdhāgnibalaśukrakr̥t||57|| grāhī varṇyō'nilōdriktasannipātaharaḥ param| |58|
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः| तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृत्||५७|| ग्राही वर्ण्योऽनिलोद्रिक्तसन्निपातहरः परम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shikhiguNAH (58) · Śloka 58
| nātipathyaḥ śikhī pathyaḥ śrōtrasvaravayōddaśām||58||
| नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोद्दशाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
tadvacca kukkuṭō vr̥ṣyaḥ| |59|
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyakukkuTaguNAH (59) · Śloka 59
grāmyastu ślēṣmalō guruḥ| |59|
ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krakaropacakrakayorguNAH (59) · Śloka 59
| mēdhā'nalakarā hr̥dyāḥ krakarāḥ sōpacakrakāḥ||59||
| मेधाऽनलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kANakapotaguNAH (60) · Śloka 60
guruḥ salavaṇaḥ kāṇakapōtaḥ sarvadōṣakr̥t| |60|
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caTakaguNAH (60) · Śloka 60
| caṭakāḥ ślēṣmalāḥ snigdhā vātaghnāḥ śukralāḥ param||60||
| चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bileshayAdInAM guNAH (61) · Śloka 61
gurūṣṇasnigdhamadhurā vargāścātō yathōttaram| mūtraśukrakr̥tō balyā vātaghnāḥ kaphapittalāḥ||61||
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्| मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmRugaguNAH, kravyAdaprasahaguNAH (62-63) · Śloka 63
ēvaṁ vargapañcakasya sāmānyaguṇānuktvā, apavādamāha- śītā mahāmr̥gāstēṣu, kravyādaprasahāḥ punaḥ| lavaṇānurasāḥ pākē kaṭukā māṁsavardhanāḥ||62|| jīrṇārśōgrahaṇīdōṣaśōṣārtānāṁ paraṁ hitāḥ| |63|
एवं वर्गपञ्चकस्य सामान्यगुणानुक्त्वा, अपवादमाह- शीता महामृगास्तेषु, क्रव्यादप्रसहाः पुनः| लवणानुरसाः पाके कटुका मांसवर्धनाः||६२|| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjamAMsaguNAH (63-64) · Śloka 64
| nātiśītagurusnigdhaṁ māṁsamājamadōṣalam||63|| śarīradhātusāmānyādanabhiṣyandi br̥ṁhaṇm| |64|
| नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६३|| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहण्म्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikamAMsaguNAH (64) · Śloka 64
| viparītamatō jñēyamāvikaṁ br̥ṁhaṇaṁ tu tat||64||
| विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gomAMsaguNAH (65) · Śloka 65
śuṣkakāsaśramātyagniviṣamajvarapīnasān| kārśyaṁ kēvalavātāṁśca gōmāṁsaṁ sanniyacchati||65||
शुष्ककासश्रमात्यग्निविषमज्वरपीनसान्| कार्श्यं केवलवातांश्च गोमांसं सन्नियच्छति||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahiShamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
uṣṇō garīyānmahiṣaḥ svapnadārḍhyabr̥hattvakr̥t| |66|
उष्णो गरीयान्महिषः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्त्वकृत्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhamAMsaguNAH (66) · Śloka 66
| tadvadvarāhaḥ śramahā ruciśukrabalapradaḥ||66||
| तद्वद्वराहः श्रमहा रुचिशुक्रबलप्रदः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaguNAH (67) · Śloka 67
matsyāḥ paraṁ kaphakarāḥ| |67|
मत्स्याः परं कफकराः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cilicImaguNAH (67) · Śloka 67
cilicīmastridōṣakr̥t| |67|
चिलिचीमस्त्रिदोषकृत्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAvAdayaH sve sve vargai shreShThAH (67) · Śloka 67
| lāvarōhitagōdhaiṇāḥ svē svē vargē varāḥ param||67||
| लावरोहितगोधैणाः स्वे स्वे वर्गे वराः परम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyohatAdimAMsaM sevyam (68) · Śloka 68
māṁsaṁ sadyōhataṁ śuddhaṁ vayaḥsthaṁ ca bhajēt| |68|
मांसं सद्योहतं शुद्धं वयःस्थं च भजेत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutamAMsaM tyAjyam (68) · Śloka 68
tyajēt| mr̥taṁ kr̥śaṁ bhr̥śaṁ mēdyaṁ vyādhivāriviṣairhatam||68||
त्यजेत्| मृतं कृशं भृशं मेद्यं व्याधिवारिविषैर्हतम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puMstriyoravayavAdi visheSheNa gauravalAghave (69-3) · Śloka 3
puṁstriyōḥ pūrvapaścārdhē guruṇī, garbhiṇī guruḥ| laghuryōṣiccatuṣpātsu, vihaṅgēṣu punaḥ pumān||69|| śiraḥskandhōrupr̥ṣṭhasya kaṭyāḥ sakthnōśca gauravam| tathā''mapakvāśayayōryathāpūrvaṁ vinirdiśēt||70|| śōṇitaprabhr̥tīnāṁ ca dhātūnāmuttarōttaram| māṁsādgarīyō vr̥ṣaṇamēḍhravr̥kkayakr̥dgudam||71|| iti māṁsavargaḥ||3||
पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी, गर्भिणी गुरुः| लघुर्योषिच्चतुष्पात्सु, विहङ्गेषु पुनः पुमान्||६९|| शिरःस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्| तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्दिशेत्||७०|| शोणितप्रभृतीनां च धातूनामुत्तरोत्तरम्| मांसाद्गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||७१|| इति मांसवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkavargaH pAThAdijashAkaguNAH (72) · Śloka 72
atha śākavargaḥ| śākaṁ pāṭhāśaṭhīsūṣāsuniṣaṇṇasatīnajam| tridōṣaghnaṁ laghu grāhi sarājakṣavavāstukam||72||
अथ शाकवर्गः| शाकं पाठाशठीसूषासुनिषण्णसतीनजम्| त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suniShaNNAguNAH (73) · Śloka 73
suniṣaṇṇō'gnikr̥dvr̥ṣyastēṣu| |73|
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShavaguNAH (73) · Śloka 73
rājakṣavaḥ param| grahaṇyarśōvikāraghnaḥ|73|
राजक्षवः परम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः|७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAstukaguNAH (73) · Śloka 73
| varcōbhēdi tu vāstukam||73||
| वर्चोभेदि तु वास्तुकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcIguNAH (74) · Śloka 74
hanti dōṣatrayaṁ kuṣṭhaṁ vr̥ṣyā sōṣṇā rasāyanī| kākamācī sarā svaryā|74|
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी| काकमाची सरा स्वर्या|७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cA~ggerIguNAH (74-75) · Śloka 75
| cāṅgēryamlā'gnidīpanī||74|| grahaṇyarśō'nilaślēṣmahitōṣṇā grāhiṇī laghuḥ| |75|
| चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी||७४|| ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdInAM guNAH (75-78) · Śloka 78
| paṭōlasaptalāriṣṭaśārṅgēṣṭāvalgujā'mr̥tāḥ||75|| vētrāgrabr̥hatīvāsākutilītilaparṇikāḥ| maṇḍūkaparṇīkarkōṭakāravēllakaparpaṭāḥ||76|| nāḍīkalāyagōjihvāvārtākaṁ vanatiktakam| karīraṁ kulakaṁ nandī kucailā śakulādanī||77|| kaṭillaṁ kēmbukaṁ śītaṁ sakōśātakakarkaśam| tiktaṁ pākē kaṭu grāhi vātalaṁ kaphapittajit||78||
| पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजाऽमृताः||७५|| वेत्राग्रबृहतीवासाकुतिलीतिलपर्णिकाः| मण्डूकपर्णीकर्कोटकारवेल्लकपर्पटाः||७६|| नाडीकलायगोजिह्वावार्ताकं वनतिक्तकम्| करीरं कुलकं नन्दी कुचैला शकुलादनी||७७|| कटिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्कशम्| तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolaguNAH (79) · Śloka 79
hr̥dyaṁ paṭōlaṁ kr̥minutsvādupākaṁ rucipradam| |79|
हृद्यं पटोलं कृमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (79) · Śloka 79
| pittalaṁ dīpanaṁ bhēdi vātaghnaṁ br̥hatīdvayam||79||
| पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaguNAH (80) · Śloka 80
vr̥ṣaṁ tu vamikāsaghnaṁ raktapittaharaṁ param| |80|
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAravellaguNAH (80) · Śloka 80
| kāravēllaṁ sakaṭukaṁ dīpanaṁ kaphajitparam||80||
| कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफजित्परम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArtAkaguNAH (81) · Śloka 81
vārtākaṁ kaṭu tiktōṣṇaṁ madhuraṁ kaphavātajit| sakṣāramagnijananaṁ hr̥dyaṁ rucyamapittalam||81||
वार्ताकं कटु तिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्| सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karIraguNAH (82) · Śloka 82
karīramādhmānakaraṁ kaṣāyaṁ svādu tiktakam| |82|
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादु तिक्तकम्| |८२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koshAtakAvalgujakayorguNAH (82) · Śloka 82
| kōśātakāvalgujakau bhēdināvagnidīpanau||82||
| कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taNDulIyaguNAH (83) · Śloka 83
taṇḍulīyō himō rūkṣaḥ svādupākarasō laghuḥ| madapittaviṣāsraghnaḥ|83|
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः| मदपित्तविषास्रघ्नः|८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mu~jjAtaguNAH (83-84) · Śloka 84
muñjātaṁ vātapittajit||83|| snigdhaṁ śītaṁ guru svādu br̥ṁhaṇaṁ śukrakr̥tparam| |84|
मुञ्जातं वातपित्तजित्||८३|| स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत्परम्| |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAla~gkyAguNAH (84) · Śloka 84
| gurvī sarā tu pālaṅkyā|84|
| गुर्वी सरा तु पालङ्क्या|८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upodakAguNAH (84) · Śloka 84
| madaghnī cāpyupōdakā||84||
| मदघ्नी चाप्युपोदका||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ca~jcuguNAH (85) · Śloka 85
pālaṅkyāvatsmr̥taścañcuḥ sa tu saṅgrahaṇātmakaḥ| |85|
पालङ्क्यावत्स्मृतश्चञ्चुः स तु सङ्ग्रहणात्मकः| |८५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArIguNAH (85-86) · Śloka 86
| vidārī vātapittaghnī mūtralā svāduśītalā||85|| jīvanī br̥ṁhaṇī kaṇṭhyā gurvī vr̥ṣyā rasāyanam| |86|
| विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादुशीतला||८५|| जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनम्| |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantIguNAH (86) · Śloka 86
| cakṣuṣyā sarvadōṣaghnī jīvantī madhurā himā||86||
| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDAdiguNAH (87-88) · Śloka 88
kūṣmāṇḍatumbakāliṅgakarkārvērvārutiṇḍiśam| tathā trapusacīnākacirbhaṭaṁ kaphavātakr̥t||87|| bhēdi viṣṭambhyabhiṣyandi svādupākarasaṁ guru| |88|
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कार्वेर्वारुतिण्डिशम्| तथा त्रपुसचीनाकचिर्भटं कफवातकृत्||८७|| भेदि विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु| |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDaguNAH (88-89) · Śloka 89
atra viṣēśamāha | vallīphalānāṁ pravaraṁ kūṣmāṇḍaṁ vātapittajit||88|| bastiśuddhikaraṁ vr̥ṣyam| |89|
अत्र विषेशमाह | वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपित्तजित्||८८|| बस्तिशुद्धिकरं वृष्यम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapusaguNAH (89) · Śloka 89
trapusaṁ tvatimūtralam| |89|
त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tumbaguNAH kAli~ggAdInAM guNAH bAlakUShmANDAderguNAH pakvakUShmANDAderguNAH (89-90) · Śloka 90
| tumbaṁ rūkṣataraṁ grāhi kāliṅgairvārucirbhaṭam||89|| bālaṁ pittaharaṁ śītaṁ vidyātpakvamatō'nyathā| |90|
| तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्गैर्वारुचिर्भटम्||८९|| बालं पित्तहरं शीतं विद्यात्पक्वमतोऽन्यथा| |९०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shIrNavRuntasya kUShmANDAderguNAH (90-91) · Śloka 91
| śīrṇavr̥ntaṁ tu sakṣāraṁ pittalaṁ kaphavātajit||90|| rōcanaṁ dīpanaṁ hr̥dyamaṣṭhīlā'nāhanullaghu| |91|
| शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्||९०|| रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलाऽनाहनुल्लघु| |९१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (91-92) · Śloka 92
| mr̥ṇālabisaśālūkakumudōtpalakandakam||91|| nandīmāṣakakēlūṭaśr̥ṅgāṭakakasērukam| krauñcādanaṁ kalōḍyaṁ ca rūkṣaṁ grāhi himaṁ guru||92||
| मृणालबिसशालूककुमुदोत्पलकन्दकम्||९१|| नन्दीमाषककेलूटशृङ्गाटककसेरुकम्| क्रौञ्चादनं कलोड्यं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalambAdiguNAH (93-96) · Śloka 96
kalambanālikāmārṣakuṭiñjarakutumbakam| cillīlaṭvākalōṇīkākurūṭakagavēdhukam||93|| jīvantajhuñjhvēḍagajayavaśākasuvarcalāḥ| ālukāni ca sarvāṇi tathā sūpyāni lakṣmaṇam||94|| svādu rūkṣaṁ salavaṇaṁ vātaślēṣmakaraṁ guru| śītalaṁ sr̥ṣṭaviṇmūtraṁ prāyō viṣṭabhya jīryati||95|| svinnaṁ niṣpīḍitarasaṁ snēhāḍhyaṁ nātidōṣalam| |96|
कलम्बनालिकामार्षकुटिञ्जरकुतुम्बकम्| चिल्लीलट्वाकलोणीकाकुरूटकगवेधुकम्||९३|| जीवन्तझुञ्झ्वेडगजयवशाकसुवर्चलाः| आलुकानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणम्||९४|| स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु| शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति||९५|| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्| |९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghupatrAcillIguNAH (96) · Śloka 96
| laghupatrā tu yā cillī sā vāstukasamā matā||96||
| लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarkArIvarUNayorguNAH (97) · Śloka 97
tarkārīvaruṇaṁ svādu satiktaṁ kaphavātajit| |97|
तर्कारीवरुणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्| |९७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnavAdiguNAH (97-98) · Śloka 98
| varṣābhvau kālaśākaṁ ca sakṣāraṁ kaṭutiktakam||97|| dīpanaṁ bhēdanaṁ hanti garaśōphakaphānilān| |98|
| वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटुतिक्तकम्||९७|| दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्| |९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (98) · Śloka 98
| dīpanāḥ kaphavātaghnāściribilvāṅkurāḥ sarāḥ||98||
| दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatAvarya~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
śatāvaryaṅkurāstiktā vr̥ṣyā dōṣatrayāpahāḥ| |99|
शतावर्यङ्कुरास्तिक्ता वृष्या दोषत्रयापहाः| |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaMshA~gkuraguNAH (99) · Śloka 99
| rūkṣō vaṁśakarīrastu vidāhī vātapittalaḥ||99||
| रूक्षो वंशकरीरस्तु विदाही वातपित्तलः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pattUraguNAH (100) · Śloka 100
pattūrō dīpanastiktaḥ plīhārśaḥkaphavātajit| |100|
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्| |१००|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsamardaguNAH (100) · Śloka 100
| kr̥mikāsakaphōtklēdān kāsamardō jayētsaraḥ||100||
| कृमिकासकफोत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत्सरः||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kusumBashAkaguNAH (101) · Śloka 101
rūkṣōṣṇamamlaṁ kausumbhaṁ guru pittakaraṁ saram| |101|
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्| |१०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShapashAkaguNAH (101) · Śloka 101
| gurūṣṇaṁ sārṣapaṁ baddhaviṇmūtraṁ sarvadōṣakr̥t||101||
| गुरूष्णं सार्षपं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlamUlakaguNAH (102-103) · Śloka 103
yadbālamavyaktarasaṁ kiñcitkṣāraṁ satiktakam| tanmūlakaṁ dōṣaharaṁ laghu sōṣṇaṁ niyacchhati||102|| gulmakāsakṣayaśvāsavraṇanētragalāmayān| svarāgnisādōdāvartapīnasāṁśca|103|
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्| तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति||१०२|| गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्| स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च|१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatmUlakaguNAH (103-104) · Śloka 104
mahatpunaḥ||103|| rasē pākē ca kaṭukamuṣṇavīryaṁ tridōṣakr̥t| gurvabhiṣyandi ca|104|
महत्पुनः||१०३|| रसे पाके च कटुकमुष्णवीर्यं त्रिदोषकृत्| गुर्वभिष्यन्दि च|१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhasiddhamUlakaguNAH (104) · Śloka 104
| snigdhasiddhaṁ tadapi vātajit||104||
| स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
vātaślēṣmaharaṁ śuṣkaṁ sarvam| |105|
वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmamUlakaguNAH (105) · Śloka 105
āmaṁ tu dōṣalam| |105|
आमं तु दोषलम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDAluguNAH (105) · Śloka 105
| kaṭūṣṇō vātakaphahā piṇḍāluḥ pittavardhanaḥ||105||
| कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuTherAdiharitakaguNAH (106-107) · Śloka 107
kuṭhēraśigrusurasasumukhāsuribhūstr̥ṇam| phaṇijjārjakajambīraprabhr̥ti grāhi śālanam||106|| vidāhi kaṭu rūkṣōṣṇaṁ hr̥dyaṁ dīpanarōcanam| dr̥kśukrakr̥mihr̥ttīkṣṇaṁ dōṣōtklēśakaraṁ laghu||107||
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणम्| फणिज्जार्जकजम्बीरप्रभृति ग्राहि शालनम्||१०६|| विदाहि कटु रूक्षोष्णं हृद्यं दीपनरोचनम्| दृक्शुक्रकृमिहृत्तीक्ष्णं दोषोत्क्लेशकरं लघु||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surasaguNAH (108) · Śloka 108
hidhmākāsaviṣaśvāsapārśvarukpūtigandhahā| surasaḥ|108|
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा| सुरसः|१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sumukhaguNAH (108) · Śloka 108
| sumukhō nātividāhī garaśōphahā||108||
| सुमुखो नातिविदाही गरशोफहा||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ArdrikAguNAH (109) · Śloka 109
ārdrikā tiktamadhurā mūtralā na ca pittakr̥t| |109|
आर्द्रिका तिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्| |१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunaguNAH (109-111) · Śloka 111
| laśunō bhr̥śatīkṣṇōṣṇaḥ kaṭupākarasaḥ saraḥ||109|| hr̥dyaḥ kēśyō gururvr̥ṣyaḥ snigdhō rōcanadīpanaḥ| bhagnasandhānakr̥dbalyō raktapittapradūṣaṇaḥ||110|| kilāsakuṣṭhagulmārśōmēhakrimikaphānilān| sahidhmāpīnasaśvāsakāsān hanti rasāyanam||111||
| लशुनो भृशतीक्ष्णोष्णः कटुपाकरसः सरः||१०९|| हृद्यः केश्यो गुरुर्वृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः| भग्नसन्धानकृद्बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः||११०|| किलासकुष्ठगुल्मार्शोमेहक्रिमिकफानिलान्| सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palANDuguNAH (112) · Śloka 112
palāṇḍustadguṇanyūnaḥ ślēṣmalō nātipittalaḥ| |112|
पलाण्डुस्तद्गुणन्यूनः श्लेष्मलो नातिपित्तलः| |११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRu~jjanakaguNAH (112-113) · Śloka 113
| kaphavātārśasāṁ pathyaḥ svēdē'bhyavahr̥tau tathā||112|| tīkṣṇō gRañjanakō grāhī pittināṁ hitakr̥nna saḥ| |113|
| कफवातार्शसां पथ्यः स्वेदेऽभ्यवहृतौ तथा||११२|| तीक्ष्णो ग्ऱञ्जनको ग्राही पित्तिनां हितकृन्न सः| |११३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUraNaguNAH (113-114) · Śloka 114
| dīpanaḥ sūraṇō rucyaḥ kaphaghnō viśadō laghuḥ||113|| viśēṣādarśasāṁ pathyaḥ| |114|
| दीपनः सूरणो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः||११३|| विशेषादर्शसां पथ्यः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUkandaguNAH (114) · Śloka 114
bhūkandastvatidōṣalaḥ| |114|
भूकन्दस्त्वतिदोषलः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana patrAdInAM yathottaraM gurUtvam (114) · Śloka 114
| patrē puṣpē phalē nālē kandē ca gurutā kramāt||114||
| पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkeShu jIvantyAHshreShThatvam sarShapANAmavaratvam (2-115) · Śloka 115
varā śākēṣu jīvantī sārṣapaṁ tvavaraṁ param| iti śākavargaḥ||2|| |115|
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपं त्ववरं परम्| इति शाकवर्गः||२|| |११५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana PalavargaH drAkShAguNAH (115-117) · Śloka 117
atha phalavargaḥ| | drākṣā phalōttamā vr̥ṣyā cakṣuṣyā sr̥ṣṭamūtraviṭ||115|| svādupākarasā snigdhā sakaṣāyā himā guruḥ| nihantyanilapittāsratiktāsyatvamadātyayān||116|| tr̥ṣṇākāsaśramaśvāsasvarabhēdakṣatakṣayān| |117|
अथ फलवर्गः| | द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्||११५|| स्वादुपाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः| निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्||११६|| तृष्णाकासश्रमश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्| |११७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimaguNAH (117-118) · Śloka 118
| udriktapittāñjayati trīndōṣānsvādu dāḍimam||117|| pittāvirōdhi nātyuṣṇamamlaṁ vātakaphāpaham| sarvaṁ hr̥dyaṁ laghu snigdhaṁ grāhi rōcanadīpanam||118||
| उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रीन्दोषान्स्वादु दाडिमम्||११७|| पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्| सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mocAdiguNAH (119-122) · Śloka 122
mōcakharjūrapanasanārikēlaparūṣakam| āmrātatālakāśmaryarājādanamadhūkajam||119|| saivīrabadarāṅkōllaphalguślēṣmātakōdbhavam| vātāmābhiṣukākṣōḍamukūlakanikōcakam||120|| urumāṇaṁ priyālaṁ ca br̥ṁhaṇaṁ guru śītalam| dāhakṣatakṣayaharaṁ raktapittaprasādanam||121|| svādupākarasaṁ snigdhaṁ viṣṭambhi kaphaśukrakr̥t| |122|
मोचखर्जूरपनसनारिकेलपरूषकम्| आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्||११९|| सैवीरबदराङ्कोल्लफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्| वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्||१२०|| उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्| दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्||१२१|| स्वादुपाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्| |१२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlaphalaguNAH kAshmaryajaguNAH vAtAmAdiguNAH priyAlaguNAH, priyAlamajjaguNAH, kolamajjaguNAH (122-125) · Śloka 125
| phalaṁ tu pittalaṁ tālaṁ saraṁ kāśmaryajaṁ himam||122|| śakr̥nmūtravibandhaghnaṁ kēśyaṁ mēdhyaṁ rasāyanam| vātāmādyuṣṇavīryaṁ tu kaphapittakaraṁ saram||123|| paraṁ vātaharaṁ snigdhamanuṣṇaṁ tu priyālajam| priyālamajjā madhurō vr̥ṣyaḥ pittānilāpahaḥ||124|| kōlamajjā guṇaistadvattr̥ṭchardiḥkāsajicca saḥ| |125|
| फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्||१२२|| शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्| वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१२३|| परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्| प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः||१२४|| कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिःकासजिच्च सः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvaguNAH (125-126) · Śloka 126
| pakvaṁ sudurjaraṁ bilvaṁ dōṣalaṁ pūtimārutam||125|| dīpanaṁ kaphavātaghnaṁ bālaṁ, grāhyubhayaṁ ca tat| |126|
| पक्वं सुदुर्जरं बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्||१२५|| दीपनं कफवातघ्नं बालं, ग्राह्युभयं च तत्| |१२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapitthaguNAH (126-127) · Śloka 127
| kapitthamāmaṁ kaṇṭhaghnaṁ dōṣalaṁ, dōṣaghāti tu||126|| pakvaṁ hidhmāvamathujit, sarvaṁ grāhi viṣāpaham| |127|
| कपित्थमामं कण्ठघ्नं दोषलं, दोषघाति तु||१२६|| पक्वं हिध्मावमथुजित्, सर्वं ग्राहि विषापहम्| |१२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAmbavaguNAH (127-128) · Śloka 128
| jāmbavaṁ guru viṣṭambhi śītalaṁ bhr̥śavātalam||127|| saṅgrāhi mūtraśakr̥tōrakaṇṭhyaṁ kaphapittajit| |128|
| जाम्बवं गुरु विष्टम्भि शीतलं भृशवातलम्||१२७|| सङ्ग्राहि मूत्रशकृतोरकण्ठ्यं कफपित्तजित्| |१२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmraguNAH (128-129) · Śloka 129
āmrasya tryavasthasyāpyupayōgadarśanāttathaiva guṇānāha | vātapittāsrakr̥dbālaṁ, baddhāsthi kaphapittakr̥t||128|| gurvāmraṁ vātajitpakvaṁ svādvamlaṁ kaphaśukrakr̥t| |129|
आम्रस्य त्र्यवस्थस्याप्युपयोगदर्शनात्तथैव गुणानाह | वातपित्तास्रकृद्बालं, बद्धास्थि कफपित्तकृत्||१२८|| गुर्वाम्रं वातजित्पक्वं स्वाद्वम्लं कफशुक्रकृत्| |१२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukShAmlaguNAH (129) · Śloka 129
| vr̥kṣāmlaṁ grāhi rūkṣōṣṇaṁ vātaślēṣmaharaṁ laghu||129||
| वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्महरं लघु||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamIPalaguNAH (130) · Śloka 130
śamyā gurūṣṇaṁ kēśaghnaṁ rūkṣam| |130|
शम्या गुरूष्णं केशघ्नं रूक्षम्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIluguNAH (130-131) · Śloka 131
pīlu tu pittalam| kaphavātaharaṁ bhēdi plīhārśaḥkr̥migulmanut||130|| satiktaṁ svādu yatpīlu vātyuṣṇaṁ tattridōṣajit| |131|
पीलु तु पित्तलम्| कफवातहरं भेदि प्लीहार्शःकृमिगुल्मनुत्||१३०|| सतिक्तं स्वादु यत्पीलु वात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्| |१३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (131-133) · Śloka 133
mātuluṅgasya tvaṅmāṁsakēsarāṇāṁ pr̥thagupayōgadarśanāt pr̥thagēva guṇānāha | tvaktiktakaṭukā snigdhā mātuluṅgasya vātajit||131|| br̥ṁhaṇaṁ madhuraṁ māṁsaṁ vātapittaharaṁ guru| laghu tatkēsaraṁ kāsaśvāsahidhmāmadātyayān||132|| āsyaśōṣānilaślēṣmavibandhacchardyarōcakān gulmōdarārśaḥśūlāni mandāgnitvaṁ ca nāśayēt||133||
मातुलुङ्गस्य त्वङ्मांसकेसराणां पृथगुपयोगदर्शनात् पृथगेव गुणानाह | त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्||१३१|| बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु| लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्||१३२|| आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान् गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BallAtakaguNAH (134) · Śloka 134
bhallātakasya tvaṅmāṁsaṁ br̥ṁhaṇaṁ svādu śītalam| tadasthyagnisamaṁ mēdhyaṁ kaphavātaharaṁ param||134||
भल्लातकस्य त्वङ्मांसं बृंहणं स्वादु शीतलम्| तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAlevataguNAH (135) · Śloka 135
svādvamlaṁ śītamuṣṇaṁ ca dvidhā pālēvataṁ guru| rucyamatyagniśamanam|135|
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णं च द्विधा पालेवतं गुरु| रुच्यमत्यग्निशमनम्|१३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvArukaguNAH (135-136) · Śloka 136
| rucyaṁ madhuramārukam||135|| pakvamāśu jarāṁ yāti nātyuṣṇagurudōṣalam| |136|
| रुच्यं मधुरमारुकम्||१३५|| पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णगुरुदोषलम्| |१३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amladrAkShAparUShakakaramardakaguNAH (136-137) · Śloka 137
| drākṣāparūṣakaṁ cārdramamlaṁ pittakaphapradam||136|| gurūṣṇavīryaṁ vātaghnaṁ saraṁ sakaramardakam| |137|
| द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्||१३६|| गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्| |१३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amlakolAdiguNAH (137-138) · Śloka 138
| tathā'mlaṁ kōlakarkandhulakucāmrātakārukam||137|| airāvataṁ dantaśaṭhaṁ satūdaṁ mr̥galiṇḍikam| nātipittakaraṁ pakvaṁ śuṣkaṁ ca karamardakam||138||
| तथाऽम्लं कोलकर्कन्धुलकुचाम्रातकारुकम्||१३७|| ऐरावतं दन्तशठं सतूदं मृगलिण्डिकम्| नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAmlIkAPalAdiguNAH (139) · Śloka 139
dīpanaṁ bhēdanaṁ śuṣkamamlīkākōlayōḥ phalam| tr̥ṣṇāśramaklamacchēdi laghviṣṭaṁ kaphavātayōḥ||139||
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लीकाकोलयोः फलम्| तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana PalAnAM madye lakucamavaram (140) · Śloka 140
phalānāmavaraṁ tatra lakucaṁ sarvadōṣakr̥t| |140|
फलानामवरं तत्र लकुचं सर्वदोषकृत्| |१४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyAjyAni dhAnyashAkaPalAni (140-3) · Śloka 3
| himānalōṣṇadurvātavyālalālādidūṣitam||140|| jantujuṣṭaṁ jalē magnamabhūmijamanārtavam| anyadhānyayutaṁ hīnavīryaṁ jīrṇatayā'ti ca||141|| dhānyaṁ tyajēttathā śākaṁ rūkṣasiddhamakōmalam| asañjātarasaṁ tadvacchūṣkaṁ cānyatra mūlakāt||142|| prāyēṇa phalamapyēvaṁ tathā''maṁ bilvavarjitam| |143| iti phalavargaḥ||3||
| हिमानलोष्णदुर्वातव्याललालादिदूषितम्||१४०|| जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्| अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च||१४१|| धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्| असञ्जातरसं तद्वच्छूष्कं चान्यत्र मूलकात्||१४२|| प्रायेण फलमप्येवं तथाऽऽमं बिल्ववर्जितम्| |१४३| इति फलवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhavargaH lavaNasAmAnyaguNAH (143-144) · Śloka 144
athauṣadhavargaḥ| | viṣyandi lavaṇaṁ sarvaṁ sūkṣmaṁ sr̥ṣṭamalaṁ mr̥du||143|| vātaghnaṁ pāki tīkṣṇōṣṇaṁ rōcanaṁ kaphapittakr̥t| |144|
अथौषधवर्गः| | विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं मृदु||१४३|| वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्| |१४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavaguNAH (144-145) · Śloka 145
| saindhavaṁ tatra sasvādu vr̥ṣyaṁ hr̥dyaṁ tridōṣanut||144|| laghvanuṣṇaṁ dr̥śaḥ pathyamavidāhyagnidīpanam| |145|
| सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्||१४४|| लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्| |१४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvarcalaguNAH (145-146) · Śloka 146
| laghu sauvarcalaṁ hr̥dyaṁ sugandhyudgāraśōdhanam||145|| kaṭupākaṁ vibandhaghnaṁ dīpanīyaṁ rucipradam| |146|
| लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्||१४५|| कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्| |१४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana biDaguNAH (146-147) · Śloka 147
| ūrdhvādhaḥkaphavātānulōmanaṁ dīpanaṁ biḍam||146|| vibandhānāhaviṣṭambhaśūlagauravanāśanam| |147|
| ऊर्ध्वाधःकफवातानुलोमनं दीपनं बिडम्||१४६|| विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्| |१४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudraguNAH (147) · Śloka 147
| vipākē svādu sāmudraṁ guru ślēṣmavivardhanam||147||
| विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana audBidaguNAH (148) · Śloka 148
satiktakaṭukakṣāraṁ tīkṣṇamutklēdi caudbhidam| |148|
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्| |१४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (148) · Śloka 148
| kr̥ṣṇē sauvarcalaguṇā lavaṇē gandhavarjitāḥ||148||
| कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana romakalavaNaguNAHpAMsujaguNAH (149) · Śloka 149
rōmakaṁ laghu, pāṁsūtthaṁ sakṣāraṁ ślēṣmalaṁ guru| |149|
रोमकं लघु, पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु| |१४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lavaNAnAM prayoge saindhavAdiprayojanam (149) · Śloka 149
| lavaṇānāṁ prayōgē tu saindhavādi prayōjayēt||149||
| लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादि प्रयोजयेत्||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavakShAraguNAH (150) · Śloka 150
gulmahr̥dgrahaṇīpāṇḍuplīhānāhagalāmayān| śvāsārśaḥkaphakāsāṁśca śamayēdyavaśūkajaḥ||150||
गुल्महृद्ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्| श्वासार्शःकफकासांश्च शमयेद्यवशूकजः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyakShAraguNAH (151-152) · Śloka 152
kṣāraḥ sarvaśca paramaṁ tīkṣṇōṣṇaḥ kr̥mijillaghuḥ| pittāsr̥gdūṣaṇaḥ pākī chēdyahr̥dyō vidāraṇaḥ||151|| apathyaḥ kaṭulāvaṇyācchukraujaḥkēśacakṣuṣām| |152|
क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः| पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः||१५१|| अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजःकेशचक्षुषाम्| |१५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gguguNAH (152-153) · Śloka 153
| hiṅgu vātakaphānāhaśūlaghnaṁ pittakōpanam||152|| kaṭupākarasaṁ rucyaṁ dīpanaṁ pācanaṁ laghu| |153|
| हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्||१५२|| कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु| |१५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana harItakIguNAH (153-157) · Śloka 157
| kaṣāyā madhurā pākē rūkṣā vilavaṇā laghu||153|| dīpanī pācanī mēdhyā vayasaḥ sthāpanī param| uṣṇavīryā sarā''yuṣyā buddhīndriyabalapradā||154|| kuṣṭhavaivarṇyavaisvaryapurāṇaviṣamajvarān| śirō'kṣipāṇḍuhr̥drōgakāmalāgrahaṇīgadān||155|| saśōṣaśōphātīsāramēdamōhavamikrimīn| śvāsakāsaprasēkārśaḥplīhānāhagarōdaram||156|| vibandhaṁ srōtasāṁ gulmamūrustambhamarōcakam| harītakī jayēdvyādhīṁstāṁstāṁśca kaphavātajān||157||
| कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघु||१५३|| दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्| उष्णवीर्या सराऽऽयुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा||१५४|| कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्| शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्||१५५|| सशोषशोफातीसारमेदमोहवमिक्रिमीन्| श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्||१५६|| विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्| हरीतकी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||१५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakaguNAH (158) · Śloka 158
tadvadāmalakaṁ śītamamlaṁ pittakaphāpaham| |158|
तद्वदामलकं शीतमम्लं पित्तकफापहम्| |१५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShaguNAH (158) · Śloka 158
| kaṭu pākē himaṁ kēśyamakṣamīṣacca tadguṇam||158||
| कटु पाके हिमं केश्यमक्षमीषच्च तद्गुणम्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAguNAH (159) · Śloka 159
iyaṁ rasāyanavarā triphalā'kṣyāmayāpahā| rōpaṇī tvaggdaklēdamēdōmēhakaphāstrajit||159||
इयं रसायनवरा त्रिफलाऽक्ष्यामयापहा| रोपणी त्वग्ग्दक्लेदमेदोमेहकफास्त्रजित्||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturjAtaguNAH trijAtakaguNAH (160) · Śloka 160
sakēsaraṁ caturjātaṁ tvakpatrailaṁ trijātakam| pittaprakōpi tīkṣṇōṣṇaṁ rūkṣaṁ rōcanadīpanam||160||
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maricaguNAH (161) · Śloka 161
rasē pākē ca kaṭukaṁ kaphaghnaṁ maricaṁ laghu| |161|
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु| |१६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalIguNAH (161-163) · Śloka 163
| ślēṣmalā svāduśītā''rdrā gurvī snigdhā ca pippalī||161|| sā śuṣkā viparītā'taḥ snigdhā vr̥ṣyā rasē kaṭuḥ| svādupākā'nilaślēṣmaśvāsakāsāpahā sarā||162|| na tāmatyupayuñjīta rasāyanavidhiṁ vinā| |163|
| श्लेष्मला स्वादुशीताऽऽर्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||१६१|| सा शुष्का विपरीताऽतः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः| स्वादुपाकाऽनिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा||१६२|| न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना| |१६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgaraguNAH (163-164) · Śloka 164
| nāgaraṁ dīpanaṁ vr̥ṣyaṁ grāhi hr̥dyaṁ vibandhanut||163|| rucyaṁ laghu swādupākaṁ snigdhōṣṇaṁ kaphavātajit| |164|
| नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्||१६३|| रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्| |१६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ArdrakaguNAH,trikaTukaguNAH (164-165) · Śloka 165
| tadvadārdrakamētacca trayaṁ trikaṭukaṁ jayēt||164|| sthaulyāgnisadanaśvāsakāsaślīpadapīnasān| |165|
| तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्||१६४|| स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्| |१६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cavikApippalImUlayorguNAH (165) · Śloka 165
| cavikāpippalīmulaṁ maricālpāntaraṁ guṇaiḥ||165||
| चविकापिप्पलीमुलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana citrakaguNAH (166) · Śloka 166
citrakō'gnisamaḥ pākē śōphārśaḥkr̥mikuṣṭhahā| |166|
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शःकृमिकुष्ठहा| |१६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcakolaguNAH (166-167) · Śloka 167
| pañcakōlakamētacca maricēna vinā smr̥tam||166|| gulmaplīhōdarānāhaśūlaghnaṁ dīpanaṁ param| |167|
| पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्||१६६|| गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्| |१६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (167-168) · Śloka 168
| bilvakāśmaryatarkārīpāṭalāṭiṇṭukairmahat||167|| jayētkaṣāyatiktōṣṇaṁ pañcamūlaṁ kaphanilau| |168|
| बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटिण्टुकैर्महत्||१६७|| जयेत्कषायतिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफनिलौ| |१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hasvapa~jcamUlaguNAH (168-169) · Śloka 169
| hrasvaṁ br̥hatyaṁśumatīdvayagōkṣurakaiḥ smr̥tam||168|| svādupākarasaṁ nātiśītōṣṇaṁ sarvadōṣajit| |169|
| ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्||१६८|| स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्| |१६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (169-170) · Śloka 170
| balāpunarnavairaṇḍaśūrpaparṇīdvayēna tu||169|| madhyamaṁ kaphavātaghnaṁ vātipittakaraṁ saram| |170|
| बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन तु||१६९|| मध्यमं कफवातघ्नं वातिपित्तकरं सरम्| |१७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvanAkhyapa~jcamUlaguNAH (170-171) · Śloka 171
| abhīruvīrājīvantījīvakarṣabhakaiḥ smr̥tam||170|| jīvanākhyaṁ tu cakṣuṣyaṁ vr̥ṣyaṁ pittānilāpaham| |171|
| अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्||१७०|| जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्| |१७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuNasaMj~jakapa~jcamUlaguNAH (171-7) · Śloka 7
| tr̥ṇākhyaṁ pittajiddarbhakāsēkṣuśaraśālibhiḥ||171|| ityauṣadhavargaḥ||7||
| तृणाख्यं पित्तजिद्दर्भकासेक्षुशरशालिभिः||१७१|| इत्यौषधवर्गः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahashlokaH (96) · Śloka 6
śūkaśimbījapakvānnamāṁsaśākaphalauṣadhaiḥ| vargitairannalēśō'yamuktō nityōpayōgikaḥ||172|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviraci tāyamaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē'nnasvarūpavijñāniyō nāma ṣaṣṭhō'dhyāyaḥ||6||
शूकशिम्बीजपक्वान्नमांसशाकफलौषधैः| वर्गितैरन्नलेशोऽयमुक्तो नित्योपयोगिकः||१७२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि तायमष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नस्वरूपविज्ञानियो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon