Adhikarana annarakShAdhyAyaH saptamaH (2-3) · Śloka 3
ಅಥಾತೋಽನ್ನರಕ್ಷಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||
अथातोऽन्नरक्षाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjanikaTe vaidyasthitiH (1) · Śloka 1
ರಾಜಾ ರಾಜಗೃಹಾಸನ್ನೇ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ನಿವೇಶಯೇತ್| ಸರ್ವದಾ ಸ ಭವತ್ಯೇವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರತಿಜಾಗೃವಿಃ||೧||
राजा राजगृहासन्ने प्राणाचार्यं निवेशयेत्| सर्वदा स भवत्येवं सर्वत्र प्रतिजागृविः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyena rAj~jo~annapAnaM viShAdrakShyam (2) · Śloka 2
ನನು, ಕಿಮೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ? ಇತ್ಯಾಹ- ಅನ್ನಪಾನಂ ವಿಷಾದ್ರಕ್ಷೇದ್ವಿಶೇಷೇಣ ಮಹೀಪತೇಃ| ಯೋಗಕ್ಷೇಮೌ ತದಾಯತ್ತೌ ಧರ್ಮಾದ್ಯಾ ಯನ್ನಿಬನ್ಧನಾಃ||೨||
ननु, किमेवं क्रियते? इत्याह- अन्नपानं विषाद्रक्षेद्विशेषेण महीपतेः| योगक्षेमौ तदायत्तौ धर्माद्या यन्निबन्धनाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnalakShaNam (3-4) · Śloka 4
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವಿಷದುಷ್ಟಸ್ಯ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ ಓದನೋ ವಿಷವಾನ್ ಸಾನ್ದ್ರೋ ಯಾತ್ಯವಿಸ್ತ್ರಾವ್ಯತಾಮಿವ| ಚಿರೇಣ ಪಚ್ಯತೇ ಪಕ್ವೋ ಭವೇತ್ಪರ್ಯುಷಿತೋಪಮಃ||೩|| ಮಯೂರಕಣ್ಠತುಲ್ಯೋಷ್ಮಾ ಮೋಹಮೂರ್ಛಾಪ್ರಸೇಕಕೃತ್| ಹೀಯತೇ ವರ್ಣಗನ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಕ್ಲಿದ್ಯತೇ ಚನ್ದ್ರಿಕಾಚಿತಃ||೪||
सम्प्रति विषदुष्टस्य भक्तस्य लक्षणमाह ओदनो विषवान् सान्द्रो यात्यविस्त्राव्यतामिव| चिरेण पच्यते पक्वो भवेत्पर्युषितोपमः||३|| मयूरकण्ठतुल्योष्मा मोहमूर्छाप्रसेककृत्| हीयते वर्णगन्धाद्यैः क्लिद्यते चन्द्रिकाचितः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~jjanAdInAM parIkShA (5-6) · Śloka 6
ವ್ಯಞ್ಜನಾನಾಂ ಪರೀಕ್ಷಾಮಾಹ ವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ಯಾಶು ಶುಷ್ಯನ್ತಿ ಧ್ಯಾಮಕ್ವಾಥಾನಿ ತತ್ರ ಚ| ಹೀನಾಽತಿರಿಕ್ತಾ ವಿಕೃತಾ ಛಾಯಾ ದೃಶ್ಯೇತ ನೈವ ವಾ||೫|| ಫೇನೋರ್ಧ್ವರಾಜೀಸೀಮನ್ತತನ್ತುಬುದ್ಬುದಸಮ್ಭವಃ| ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಿರಸಾ ರಾಗಾಃ ಖಾಣ್ಡವಾಃ ಶಾಕಮಾಮಿಷಮ್||೬||
व्यञ्जनानां परीक्षामाह व्यञ्जनान्याशु शुष्यन्ति ध्यामक्वाथानि तत्र च| हीनाऽतिरिक्ता विकृता छाया दृश्येत नैव वा||५|| फेनोर्ध्वराजीसीमन्ततन्तुबुद्बुदसम्भवः| विच्छिन्नविरसा रागाः खाण्डवाः शाकमामिषम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsarasAdidraveShu reShA visheShaH,phaleShupAkavisheShaH mAlyavastradhAtvAdiShu visheShaH (7-12) · Śloka 12
ಯತ್ರ ದ್ರವೇ ಯಾದೃಶೀ ರಾಜೀ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಾಂ ವಿಶೇಷತೋ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ ನೀಲಾ ರಾಜೀ ರಸೇ, ತಾಮ್ರಾ ಕ್ಷೀರೇ, ದಧನಿ ದೃಶ್ಯತೇ| ಶ್ಯಾವಾಽಽಪೀತಾಸಿತಾ ತಕ್ರೇ, ಘೃತೇ ಪಾನೀಯಸನ್ನಿಭಾ||೭|| ಮಸ್ತುನಿ ಸ್ಯಾತ್ಕಪೋತಾಭಾ, ರಾಜೀ ಕೃಷ್ಣಾ ತುಷೋದಕೇ| ಕಾಲೀ ಮದ್ಯಾಮ್ಭಸೋಃ, ಕ್ಷೌದ್ರೇ ಹರಿತ್ತೈಲೇಽರುಣೋಪಮಾ||೮|| ಪಾಕಃ ಫಲಾನಾಮಾಮಾನಾಂ ಪಕ್ವಾನಾಂ ಪರಿಕೋಥನಮ್| ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಾರ್ದ್ರಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಸ್ಯಾತಾಂ ಮ್ಲಾನಿವಿವರ್ಣತೇ||೯|| ಮೃದೂನಾಂ ಕಠಿನಾನಾಂ ಚ ಭವೇತ್ಸ್ಪರ್ಶವಿಪರ್ಯಯಃ| ಮಾಲ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಫುಟಿತಾಗ್ರತ್ವಂ ಮ್ಲಾನಿರ್ಗನ್ಧಾನ್ತರೋದ್ಭವಃ||೧೦|| ಧ್ಯಾಮಮಣ್ಡಲತಾ ವಸ್ತ್ರೇ, ಶದನಂ ತನ್ತುಪಕ್ಷ್ಮಣಾಮ್| ಧಾತುಮೌಕ್ತಿಕಕಾಷ್ಠಾಶ್ಮರತ್ನಾದಿಷು ಮಲಾಕ್ತತಾ||೧೧|| ಸ್ನೇಹಸ್ಪರ್ಶಪ್ರಭಾಹಾನಿಃ ಸಪ್ರಭತ್ವಂ ತು ಮೃಣ್ಮಯೇ| |೧೨|
यत्र द्रवे यादृशी राजी सम्भवति, तां विशेषतो दर्शयन्नाह नीला राजी रसे, ताम्रा क्षीरे, दधनि दृश्यते| श्यावाऽऽपीतासिता तक्रे, घृते पानीयसन्निभा||७|| मस्तुनि स्यात्कपोताभा, राजी कृष्णा तुषोदके| काली मद्याम्भसोः, क्षौद्रे हरित्तैलेऽरुणोपमा||८|| पाकः फलानामामानां पक्वानां परिकोथनम्| द्रव्याणामार्द्रशुष्काणां स्यातां म्लानिविवर्णते||९|| मृदूनां कठिनानां च भवेत्स्पर्शविपर्ययः| माल्यस्य स्फुटिताग्रत्वं म्लानिर्गन्धान्तरोद्भवः||१०|| ध्याममण्डलता वस्त्रे, शदनं तन्तुपक्ष्मणाम्| धातुमौक्तिककाष्ठाश्मरत्नादिषु मलाक्तता||११|| स्नेहस्पर्शप्रभाहानिः सप्रभत्वं तु मृण्मये| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAtRulakShaNam (12-13) · Śloka 13
ಇದಾನೀಂ ಯೋ ವಿಷಂ ದದಾತಿ, ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ | ವಿಷದಃ ಶ್ಯಾವಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷೋ ವೀಕ್ಷತೇ ದಿಶಃ||೧೨|| ಸ್ವೇದವೇಪಥುಮಾಂಸ್ತ್ರಸ್ತೋ ಭೀತಃ ಸ್ಖಲತಿ ಜೃಮ್ಭತೇ| |೧೩|
इदानीं यो विषं ददाति, तस्य लक्षणमाह | विषदः श्यावशुष्कास्यो विलक्षो वीक्षते दिशः||१२|| स्वेदवेपथुमांस्त्रस्तो भीतः स्खलति जृम्भते| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14
ಇದಾನೀಂ ಸವಿಷಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾದಿಕಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ | ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಸವಿಷಂ ತ್ವಗ್ನಿರೇಕಾವರ್ತಃ ಸ್ಫುಟತ್ಯತಿ||೧೩|| ಶಿಖಿಕಣ್ಠಾಭಧೂಮಾರ್ಚಿರನರ್ಚಿರ್ವೋಗ್ರಗನ್ಧವಾನ್| |೧೪|
इदानीं सविषयस्याग्निप्रक्षेपणादिकमुपदिशन्नाह | प्राप्यान्नं सविषं त्वग्निरेकावर्तः स्फुटत्यति||१३|| शिखिकण्ठाभधूमार्चिरनर्चिर्वोग्रगन्धवान्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makShikAkAkAdiBiH parIkShA saviShAnnatyAgaprakAraH (14-18) · Śloka 18
ಸ್ನೇಹಲವಣಯೋಗಾದಪ್ಯಗ್ನಿರೇವಂ ಸ್ಯಾತ್, ಅತಃ ಪಕ್ಷಿಮೃಗೈರಪಿ ಪರೀಕ್ಷಾಪ್ರಕಾರಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ | ಮ್ರೀಯನ್ತೇ ಮಕ್ಷಿಕಾಃ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಕಾಕಃ ಕ್ಷಾಮಸ್ವರೋ ಭವೇತ್|೧೪| ಉತ್ಕ್ರೋಶನ್ತಿ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವೈತಚ್ಛುಕದಾತ್ಯೂಹಸಾರಿಕಾಃ| ಹಂಸಃ ಪ್ರಸ್ಖಲತಿ, ಗ್ಲಾನಿರ್ಜೀವಞ್ಜೀವಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೧೫|| ಚಕೋರಸ್ಯಾಽಕ್ಷಿವೈರಾಗ್ಯಂ, ಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ಯ ಸ್ಯಾನ್ಮದೋದಯಃ| ಕಪೋತಪರಭೃದ್ದಕ್ಷಚಕ್ರವಾಕಾ ಜಹತ್ಯಸೂನ್||೧೬|| ಉದ್ವೇಗಂ ಯಾತಿ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಶಕೃನ್ಮುಞ್ಚತಿ ವಾನರಃ| ಹೃಷ್ಯೇನ್ಮಯೂರಸ್ತದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಮನ್ದತೇಜೋ ಭವೇದ್ವಿಷಮ್||೧೭|| ಇತ್ಯನ್ನಂ ವಿಷವಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತ್ಯಜೇದೇವಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ| ಯಥಾ ತೇನ ವಿಪದ್ಯೇರನ್ನಪಿ ನ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತವಃ||೧೮||
स्नेहलवणयोगादप्यग्निरेवं स्यात्, अतः पक्षिमृगैरपि परीक्षाप्रकारान्तरं दर्शयन्नाह | म्रीयन्ते मक्षिकाः प्राश्य काकः क्षामस्वरो भवेत्|१४| उत्क्रोशन्ति च दृष्ट्वैतच्छुकदात्यूहसारिकाः| हंसः प्रस्खलति, ग्लानिर्जीवञ्जीवस्य जायते||१५|| चकोरस्याऽक्षिवैराग्यं, क्रौञ्चस्य स्यान्मदोदयः| कपोतपरभृद्दक्षचक्रवाका जहत्यसून्||१६|| उद्वेगं याति मार्जारः शकृन्मुञ्चति वानरः| हृष्येन्मयूरस्तदृष्ट्या मन्दतेजो भवेद्विषम्||१७|| इत्यन्नं विषवज्ज्ञात्वा त्यजेदेवं प्रयत्नतः| यथा तेन विपद्येरन्नपि न क्षुद्रजन्तवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14
ಇದಾನೀಂ ಸವಿಷಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾದಿಕಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ | ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಸವಿಷಂ ತ್ವಗ್ನಿರೇಕಾವರ್ತಃ ಸ್ಫುಟತ್ಯತಿ||೧೩|| ಶಿಖಿಕಣ್ಠಾಭಧೂಮಾರ್ಚಿರನರ್ಚಿರ್ವೋಗ್ರಗನ್ಧವಾನ್| ||೧೪||
इदानीं सविषयस्याग्निप्रक्षेपणादिकमुपदिशन्नाह | प्राप्यान्नं सविषं त्वग्निरेकावर्तः स्फुटत्यति||१३|| शिखिकण्ठाभधूमार्चिरनर्चिर्वोग्रगन्धवान्| ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaktrage viShe lAlAdayaH teShAmauShadham (21-22) · Śloka 22
ಲಾಲಾ ಜಿಹ್ವೋಷ್ಠಯೋರ್ಜಾಡ್ಯಮೂಷಾ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯನಮ್| ದನ್ತಹರ್ಷೋ ರಸಾಜ್ಞತ್ವಂ ಹನುಸ್ತಮ್ಭಶ್ಚ ವಕ್ತ್ರಗೇ||೨೧|| ಸೇವ್ಯಾದ್ಯೈಸ್ತತ್ರ ಗಣ್ಡೂಷಾಃ ಸರ್ವಂ ಚ ವಿಷಜಿದ್ಧಿತಮ್| |೨೨|
लाला जिह्वोष्ठयोर्जाड्यमूषा चिमिचिमायनम्| दन्तहर्षो रसाज्ञत्वं हनुस्तम्भश्च वक्त्रगे||२१|| सेव्याद्यैस्तत्र गण्डूषाः सर्वं च विषजिद्धितम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagate vamanAdayaH pakkAshyagate vamanAdayaH teShAmauShadham (22-26) · Śloka 26
| ಆಮಾಶಯಗತೇ ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಧ್ಮಾನಮದಭ್ರಮಾಃ||೨೨|| ರೋಮಹರ್ಷೋ ವಮಿರ್ದಾಹಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಹೃದಯರೋಧನಮ್| ಬಿನ್ದುಭಿಶ್ಚಾಚಯೋಽಙ್ಗಾನಾಂ, ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಪುನಃ||೨೩|| ಅನೇಕವರ್ಣಂ ವಮತಿ ಮೂತ್ರಯತ್ಯತಿಸಾರ್ಯತೇ| ತನ್ದ್ರಾ ಕೃಶತ್ವಂ ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮುದರಂ ಬಲಸಙ್ಕ್ಷಯಃ||೨೪|| ತಯೋರ್ವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಹರಿದ್ರೇ ಕಟಭೀಂ ಗುಡಮ್| ಸಿನ್ದುವಾರಿತನಿಷ್ಪಾವಬಾಷ್ಪಿಕಾಶತಪರ್ವಿಕಾಃ||೨೫|| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲಾನಿ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಮವಲ್ಗುಜಮ್| ನಾವನಾಞ್ಜನಪಾನೇಷು ಯೋಜಯೇದ್ವಿಷಶಾನ್ತಯೇ||೨೬||
| आमाशयगते स्वेदमूर्च्छाध्मानमदभ्रमाः||२२|| रोमहर्षो वमिर्दाहश्चक्षुर्हृदयरोधनम्| बिन्दुभिश्चाचयोऽङ्गानां, पक्वाशयगते पुनः||२३|| अनेकवर्णं वमति मूत्रयत्यतिसार्यते| तन्द्रा कृशत्वं पाण्डुत्वमुदरं बलसङ्क्षयः||२४|| तयोर्वान्तविरिक्तस्य हरिद्रे कटभीं गुडम्| सिन्दुवारितनिष्पावबाष्पिकाशतपर्विकाः||२५|| तण्डुलीयकमूलानि कुक्कुटाण्डमवल्गुजम्| नावनाञ्जनपानेषु योजयेद्विषशान्तये||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BuktaviShasyauShadham (27-28) · Śloka 28
ವಿಷಭುಕ್ತಾಯ ದದ್ಯಾಚ್ಚ ಶುದ್ಧಾಯೋರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಥಾ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತಾಮ್ರರಜಃ ಕಾಲೇ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಹೃದ್ವಿಶೋಧನಮ್||೨೭|| ಶುದ್ಧೇ ಹೃದಿ ತತಃ ಶಾಣಂ ಹೇಮಚೂರ್ಣಸ್ಯ ದಾಪಯೇತ್| |೨೮|
विषभुक्ताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा| सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्||२७|| शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suvarNaprayogaPalam (28-29) · Śloka 29
ಹೇಮ್ನಿ ದತ್ತೇ ಸತಿ, ಯೋ ಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್ತಮಾಹ | ನ ಸಜ್ಜತೇ ಹೇಮಪಾಙ್ಗೇ ಪದ್ಮಪತ್ರೇಽಮ್ಬುವದ್ವಿಷಮ್||೨೮|| ಜಾಯತೇ ವಿಪುಲಂ ಚಾಯುರ್ಗರೇಽಪ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ| |೨೯|
हेम्नि दत्ते सति, यो गुणः स्यात्तमाह | न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम्||२८|| जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUddhAhArasya viShagarIpamatvam (29) · Śloka 29
| ವಿರುದ್ಧಮಪಿ ಚಾಹಾರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಷಗರೋಪಮಮ್||೨೯||
| विरुद्धमपि चाहारं विद्याद्विषगरोपमम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUddhabhojanam (30-31) · Śloka 31
ತದೇವ ವಿರುದ್ಧಭೋಜನಮಾಹ ಆನೂಪಮಾಮಿಷಂ ಮಾಷಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷೀರವಿರೂಢಕೈಃ| ವಿರುಧ್ಯತೇ ಸಹ ಬಿಸೈರ್ಮೂಲಕೇನ ಗುಡೇನ ವಾ||೩೦|| ವಿಶೇಷಾತ್ಪಯಸಾ ಮತ್ಸ್ಯಾ ಮತ್ಸ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಚಿಲೀಚಿಮಃ| |೩೧|
तदेव विरुद्धभोजनमाह आनूपमामिषं माषक्षौद्रक्षीरविरूढकैः| विरुध्यते सह बिसैर्मूलकेन गुडेन वा||३०|| विशेषात्पयसा मत्स्या मत्स्येष्वपि चिलीचिमः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anUpamAMsasya mAShAdibhirvirodhaH payaso~amlAdibhirvirodhaH (31-32) · Śloka 32
ವಿರುದ್ಧಮಮ್ಲಂ ಪಯಸಾ ಸಹ ಸರ್ವಂ ಫಲಂ ತಥಾ||೩೧|| ತದ್ವತ್ಕುಲತ್ಥವರಕಕಙ್ಗುವಲ್ಲಮಕುಷ್ಟಕಾಃ|೩೨|
विरुद्धमम्लं पयसा सह सर्वं फलं तथा||३१|| तद्वत्कुलत्थवरककङ्गुवल्लमकुष्टकाः|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payoharItakayorvirodhaH (32) · Śloka 32
| ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಹರಿತಕಂ ಮೂಲಕಾದಿ ಪಯಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೩೨||
| भक्षयित्वा हरितकं मूलकादि पयस्त्यजेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhashvAvidhoH pRuShatakukkuTayordagdhA AmamAMsapittayoH mAShasUpamUlakayoH avikusumbhashAkayoH bisavirUdakayoH lakucaphalasya mAShAdibhiH kadalIphalasya takradibhiH kAkamAcyAH kaNAdibhiH (33-36) · Śloka 36
ವಾರಾಹಂ ಶ್ವಾವಿಧಾ ನಾದ್ಯಾದ್ದಧ್ನಾ ಪೃಷತಕುಕ್ಕುಟೌ| ಆಮಮಾಂಸಾನಿ ಪಿತ್ತೇನ, ಮಾಷಸೂಪೇನ ಮೂಲಕಮ್||೩೩|| ಅವಿಂ ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕೇನ, ಬಿಸೈಃ, ಸಹ ವಿರೂಢಕಮ್| ಮಾಷಸೂಪಗುಡಕ್ಷೀರದಧ್ಯಾಜ್ಯೈರ್ಲಾಕುಚಂ ಫಲಮ್||೩೪|| ಫಲಂ ಕದಲ್ಯಾಸ್ತಕ್ರೇಣ ದಧ್ನಾ ತಾಲಫಲೇನ ವಾ| ಕಣೋಷಣಾಭ್ಯಾಂ ಮಧುನಾ ಕಾಕಮಾಚೀಂ ಗುಡೇನ ವಾ||೩೫|| ಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ ಮತ್ಸ್ಯಪಚನೇ ಪಚನೇ ನಾಗರಸ್ಯ ವಾ| ಸಿದ್ಧಾಮನ್ಯತ್ರ ವಾ ಪಾತ್ರೇ ಕಾಮಾತ್ತಾಮುಷಿತಾಂ ನಿಶಾಮ್||೩೬||
वाराहं श्वाविधा नाद्याद्दध्ना पृषतकुक्कुटौ| आममांसानि पित्तेन, माषसूपेन मूलकम्||३३|| अविं कुसुम्भशाकेन, बिसैः, सह विरूढकम्| माषसूपगुडक्षीरदध्याज्यैर्लाकुचं फलम्||३४|| फलं कदल्यास्तक्रेण दध्ना तालफलेन वा| कणोषणाभ्यां मधुना काकमाचीं गुडेन वा||३५|| सिद्धां वा मत्स्यपचने पचने नागरस्य वा| सिद्धामन्यत्र वा पात्रे कामात्तामुषितां निशाम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAH matsyanistalanasnehena sarShiShaH kAMsye dashAhamuShitasya uShNArUShkarayoH (37) · Śloka 37
ಮತ್ಸ್ಯನಿಸ್ತಲಸ್ನೇಹೇ ಸಾಧಿತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ` ಕಾಂಸ್ಯೇ ದಶಾಹಮುಷಿತಂ ಸರ್ಪಿರುಷ್ಣಂ ತ್ವರುಷ್ಕರೇ||೩೭||
मत्स्यनिस्तलस्नेहे साधिताः पिप्पलीस्त्यजेत्| ` कांस्ये दशाहमुषितं सर्पिरुष्णं त्वरुष्करे||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAsasya shUlasaMskArAt kampillasya takrasaMskArAt (38) · Śloka 38
ಭಾಸೋ ವಿರುಧ್ಯತೇ ಶೂಲ್ಯಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಸ್ತಕ್ರಸಾಧಿತಃ| |೩೮|
भासो विरुध्यते शूल्यः कम्पिल्लस्तक्रसाधितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAyasAdInAM mithaH saMyogAt (38) · Śloka 38
| ಏಕಧ್ಯಂ ಪಾಯಸಸುರಾಕೃಶರಾಃ ಪ್ರಿವರ್ಜಯೇತ್||೩೮||
| एकध्यं पायससुराकृशराः प्रिवर्जयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAdInAM mithaH saMyuktAnAm (39) · Śloka 39
ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ವಸಾತೈಲಪಾನೀಯಾನಿ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶಃ| ಏಕತ್ರ ವಾ ಸಮಾಂಶಾನಿ ವಿರುಧ್ಯನ್ತೇ ಪರಸ್ಪರಮ್||೩೯||
मधुसर्पिर्वसातैलपानीयानि द्विशस्त्रिशः| एकत्र वा समांशानि विरुध्यन्ते परस्परम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAjyayordivyAnupAnAt madhupuShkarabIjayoH madhumaireyashArkarANAm kShaireyasya manthAnupAnAt hAridrakaTutailayoH (40-41) · Śloka 41
ಭಿನ್ನಾಂಶೇ ಅಪಿ ಮಧ್ವಾಜ್ಯೇ ದಿವ್ಯವಾರ್ಯನುಪಾನತಃ| ಮಧುಪುಷ್ಕರಬೀಜಂ ಚ, ಮಧುಮೈರೇಯಶಾರ್ಕರಮ್||೪೦|| ಮನ್ಥಾನುಪಾನಃ ಕ್ಷೈರೇಯೋ, ಹಾರಿದ್ರಃ ಕಟುತೈಲವಾನ್| |೪೧|
भिन्नांशे अपि मध्वाज्ये दिव्यवार्यनुपानतः| मधुपुष्करबीजं च, मधुमैरेयशार्करम्||४०|| मन्थानुपानः क्षैरेयो, हारिद्रः कटुतैलवान्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upodakAyAstilakalkasaMskAreNa (41) · Śloka 41
| ಉಪೋದಕಾಽತಿಸಾರಾಯ ತಿಲಕಲ್ಕೇನ ಸಾಧಿತಾ||೪೧||
| उपोदकाऽतिसाराय तिलकल्केन साधिता||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAkAyA varAhavasABarjanAt (42) · Śloka 42
ಬಲಾಕಾ ವಾರುಣಿಯುಕ್ತಾ ಕುಲ್ಮಾಷೈಶ್ಚ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ಭೃಷ್ಟಾ ವರಾಹವಸಯಾ ಸೈವ ಸದ್ಯೋ ನಿಹನ್ತ್ಯಸೂನ್||೪೨||
बलाका वारुणियुक्ता कुल्माषैश्च विरुध्यते| भृष्टा वराहवसया सैव सद्यो निहन्त्यसून्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tittiryAdInAM saMskAravisheShAt (43) · Śloka 43
ತದ್ವತ್ತಿತ್ತಿರಿಪತ್ರಾಢ್ಯಗೋಧಾಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲಾಃ| ಏರಣ್ಡೇನಾಗ್ನಿನಾ ಸಿದ್ಧಾಸ್ತತ್ತೈಲೇನ ವಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ||೪೩||
तद्वत्तित्तिरिपत्राढ्यगोधालावकपिञ्जलाः| एरण्डेनाग्निना सिद्धास्तत्तैलेन विमूर्च्छिताः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItasya saMskAravisheShAt (44) · Śloka 44
ಹಾರೀತಮಾಂಸಂ ಹಾರಿದ್ರಶೂಲಕಪ್ರೋತಪಾಚಿತಮ್| ಹರಿದ್ರಾವಹ್ನಿನಾ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ ಜೀವಿತಮ್||೪೪||
हारीतमांसं हारिद्रशूलकप्रोतपाचितम्| हरिद्रावह्निना सद्यो व्यापादयति जीवितम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAritasya BasmAdisaMyogAt (45) · Śloka 45
ಭಸ್ಮಪಾಂಶುಪರಿಧ್ವಸ್ತಂ ತದೇವ ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| |೪೫|
भस्मपांशुपरिध्वस्तं तदेव च समाक्षिकम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUddhasya sAmAnyalakShaNAm (45-46) · Śloka 46
| ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೋಷಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ನ ಹರೇತ್ತತ್ಸಮಾಸತಃ||೪೫|| ವಿರುದ್ಧಂ| |೪೬|
| यत्किञ्चिद्दोषमुत्क्लेश्य न हरेत्तत्समासतः||४५|| विरुद्धं| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUddhajavyAdhInAM pratIkAraH (46) · Śloka 46
ಶುದ್ಧಿರತ್ರೇಷ್ಟಾ ಶಮೋ ವಾ ತದ್ವಿರೋಧಿಭಿಃ| |೪೬|
शुद्धिरत्रेष्टा शमो वा तद्विरोधिभिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anutpannAnAM pratibandhahetuH pratIkAraH (46) · Śloka 46
ನ ಚ ಶೋಧನಶಮನರೂಪ ಏವೋಪಕ್ರಮೋಽತ್ರೇತ್ಯಾಹ- | ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತೈರೇವ ವಾ ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕೃತಿಃ||೪೬||
न च शोधनशमनरूप एवोपक्रमोऽत्रेत्याह- | द्रव्यैस्तैरेव वा पूर्वं शरीरस्याभिसंस्कृतिः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmAdInAmanutpattihetutvam (47) · Śloka 47
ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ನಿಗ್ಧದೀಪ್ತಾಗ್ನಿವಯಃಸ್ಥಬಲಶಾಲಿನಾಮ್| ವಿರೋಧ್ದ್ಯಪಿ ನ ಪೀಡಾಯೈ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಲ್ಪಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೪೭||
व्यायामस्निग्धदीप्ताग्निवयःस्थबलशालिनाम्| विरोध्द्यपि न पीडायै सात्म्यमल्पं च भोजनम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyIkaraNe kramaH (48) · Śloka 48
ಪಾದೇನಾಪಥ್ಯಮಭ್ಯಸ್ತಂ ಪಾದಪಾದೇನ ವಾ ತ್ಯಜೇತ್| ನಿಷೇವೇತ ಹಿತಂ ತದ್ವದೇಕದ್ವಿತ್ರ್ಯನ್ತರೀಕೃತಮ್||೪೮||
पादेनापथ्यमभ्यस्तं पादपादेन वा त्यजेत्| निषेवेत हितं तद्वदेकद्वित्र्यन्तरीकृतम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akrameNa sAtmyIkaraNe doShaH (41) · Śloka 41
ಏವಮನೇನ ಕ್ರಮೇಣಾಪಥ್ಯದೋಷಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಾಃ ಪೀಡಾಯೈ ನ ಭವನ್ತಿ, ಪಥ್ಯಗುಣಾಶ್ಚ ಸಂವರ್ಧಿತಾಃ ಸ್ಥಿರತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ| ಇತ್ಯತ ಆಹ ಅಪಥ್ಯಮಪಿ ಹಿ ತ್ಯಕ್ತಂ ಶೀಲಿತಂ ಪಥ್ಯಮೇವ ವಾ| ಸಾತ್ಮ್ಯಾಸಾತ್ಮ್ಯವಿಕಾರಾಯ ಜಾಯತೇ ಸಹಸಾಽನ್ಯಥಾ||೪೧||
एवमनेन क्रमेणापथ्यदोषास्त्यक्ताः पीडायै न भवन्ति, पथ्यगुणाश्च संवर्धिताः स्थिरतां प्राप्नुवन्ति| इत्यत आह अपथ्यमपि हि त्यक्तं शीलितं पथ्यमेव वा| सात्म्यासात्म्यविकाराय जायते सहसाऽन्यथा||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krameNa sAtmyIkaraNe guNAH (50) · Śloka 50
ಕ್ರಮೇಣ ತ್ವಪಥ್ಯತ್ಯಾಗಪಥ್ಯಶೀಲನೇ ವಿಧೀಯಮಾನೇ ಗುಣಾಯ ಸ್ಯಾತಾಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ ಕ್ರಮೇಣಾಪಚಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ರಮೇಣೋಪಚಿತಾ ಗುಣಾಃ| ಸನ್ತೋ ಯಾನ್ತ್ಯಪುನರ್ಭಾವಮಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಚ||೫೦||
क्रमेण त्वपथ्यत्यागपथ्यशीलने विधीयमाने गुणाय स्यातामिति दर्शयति क्रमेणापचिता दोषाः क्रमेणोपचिता गुणाः| सन्तो यान्त्यपुनर्भावमप्रकम्प्या भवन्ति च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasya sAtmyIkaraNaniShedhaH (51) · Śloka 51
ಸಾಮ್ಪ್ರತಮಹಿತಾಹಾರಸೇವನಂ ಸದಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಮಿತಿ ಸದ್ಯುಕ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ ಅತ್ಯನ್ತಸನ್ನಿಧಾನಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ದೂಷಣಾತ್ಮನಾಮ್| ಅಹಿತೈರ್ದೂಷಣಂ ಭೂಯೋ ನ ವಿದ್ವಾನ್ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ||೫೧||
साम्प्रतमहिताहारसेवनं सदा त्याज्यमिति सद्युक्तिं दर्शयति अत्यन्तसन्निधानानां दोषाणां दूषणात्मनाम्| अहितैर्दूषणं भूयो न विद्वान् कर्तुमर्हति||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiprayojitairAhArAdiBiH sharIradhAraNam (52) · Śloka 52
ಏತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಚೇದಮಾಹ ಆಹಾರಶಯನಾಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಜಿತೈಃ| ಶರೀರಂ ಧಾರ್ಯತೇ ನಿತ್ಯಮಾಗಾರಮಿವ ಧಾರಣೈಃ||೫೨||
एतत्प्रसङ्गेन चेदमाह आहारशयनाब्रह्मचर्येर्युक्त्या प्रयोजितैः| शरीरं धार्यते नित्यमागारमिव धारणैः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAhArasyAtideshaH (2) · Śloka 2
ಆಹಾರೋ ವರ್ಣಿತಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ತತ್ರ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ||೨||
आहारो वर्णितस्तत्र तत्र तत्र च वक्ष्यते| ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyattaM sukhaduHkhAdikam (53-54) · Śloka 54
ಶಯನಾಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಯೋಸ್ತ್ವಿಹೈವ ವಿಧಿಂ ವಕ್ತುಕಾಮ ಆಹ- | ನಿದ್ರಾಯತ್ತಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಪುಷ್ಟಿಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಬಲಾಬಲಮ್||೫೩|| ವೃಷತಾ ಕ್ಲೀಬತಾ ಜ್ಞಾನಮಜ್ಞಾನಂ ಜೀವಿತಂ ನ ಚ| |೫೪|
शयनाब्रह्मचर्ययोस्त्विहैव विधिं वक्तुकाम आह- | निद्रायत्तं सुखं दुःखं पुष्टिः कार्श्यं बलाबलम्||५३|| वृषता क्लीबता ज्ञानमज्ञानं जीवितं न च| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAshcaturvidhatvam (54-55) · Śloka 55
ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ದುಷ್ಟನಿದ್ರಾಂ ನಿರ್ದಿಶತಿ- | ಅಕಾಲೇಽತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ನ ಚ ನಿದ್ರಾ ನಿಷೇವಿತಾ||೫೪|| ಸುಖಾಯುಷೀ ಪರಾಕುರ್ಯಾತ್ ಕಾಲರಾತ್ರಿರಿವಾಪರಾ| |೫೫|
साम्प्रतं दुष्टनिद्रां निर्दिशति- | अकालेऽतिप्रसङ्गाच्च न च निद्रा निषेविता||५४|| सुखायुषी पराकुर्यात् कालरात्रिरिवापरा| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturvidhAyAH svarUpam (55-56) · Śloka 56
ಅಥ ನಿದ್ರಾಗುಣಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ತತ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತಸ್ಯ ಜಾಗರಣಸ್ಯಾಪಿ ಗುಣಮಾಹ | ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಣಂ ರೂಕ್ಷಂ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ||೫೫|| ಅರೂಕ್ಷಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತ್ವಾಸೀನಪ್ರಚಲಾಯಿತಮ್| |೫೬|
अथ निद्रागुणप्रसङ्गेन तत्प्रतिपक्षभूतस्य जागरणस्यापि गुणमाह | रात्रौ जागरणं रूक्षं, स्निग्धं प्रस्वपनं दिवा||५५|| अरूक्षमनभिष्यन्दि त्वासीनप्रचलायितम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divAsvapnasyApavAdaH (56-59) · Śloka 59
ಯದಿ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ, ತತ್ಕಿಂ ಕದಾಚಿದಪಿ ನ ಕಾರ್ಯಃ? ಇತ್ಯಾಹ- ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ವಾಯುಚಯಾದಾನರೌಕ್ಷ್ಯರಾತ್ರ್ಯಲ್ಪಭಾವತಃ||೫೬|| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ಹಿತೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಫಪಿತ್ತಕರೋ ಹಿ ಸಃ| ಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಭಾಷ್ಯಯಾನಾಧ್ವಮದ್ಯಸ್ತ್ರೀಭಾರಕರ್ಮಭಿಃ||೫೭|| ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತಾನ್ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತಿಸಾರಿಣಃ| ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕ್ಷೀಣಕ್ಷತತೃಟ್ಶೂಲಪೀಡಿತಾನ್||೫೮|| ಅಜೀರ್ಣ್ಯಭಿಹತೋನ್ಮತ್ತಾನ್ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋಚಿತಾನಪಿ| ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ತಥಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಪುಷ್ಯತಿ||೫೯||
यदि स्निग्धत्वादभिष्यन्दी दिवास्वप्नः, तत्किं कदाचिदपि न कार्यः? इत्याह- ग्रीष्मे वायुचयादानरौक्ष्यरात्र्यल्पभावतः||५६|| दिवास्वप्नो हितोऽन्यस्मिन् कफपित्तकरो हि सः| मुक्त्वा तु भाष्ययानाध्वमद्यस्त्रीभारकर्मभिः||५७|| क्रोधशोकभयैः क्लान्तान् श्वासहिध्मातिसारिणः| वृद्धबालाबलक्षीणक्षततृट्शूलपीडितान्||५८|| अजीर्ण्यभिहतोन्मत्तान् दिवास्वप्नोचितानपि| धातुसाम्यं तथा ह्येषां श्लेष्मा चाङ्गानि पुष्यति||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divAsvapnasyAsamyagyogatvam,rAtrisvapnasyApavAdaH (60) · Śloka 60
ಬಹುಮೇದಃಕಫಾಃ ಸ್ವಪ್ಯುಃ ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ನಾಹನಿ| ವಿಷಾರ್ತಃ ಕಣ್ಠರೋಗೀ ಚ ನೈವ ಜಾತು ನಿಶಾಸ್ವಪಿ||೬೦||
बहुमेदःकफाः स्वप्युः स्नेहनित्याश्च नाहनि| विषार्तः कण्ठरोगी च नैव जातु निशास्वपि||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlashayanAnmohAdayaH (61) · Śloka 61
ಅಕಾಲಶಯನಾನ್ಮೋಹಜ್ವರಸ್ತೈಮಿತ್ಯಪೀನಸಾಃ| ಶಿರೋರುಕ್ಶೋಫಹೃಲ್ಲಾಸಸ್ರೋತೋರೋಧಾಗ್ನಿಮನ್ದತಾಃ||೬೧||
अकालशयनान्मोहज्वरस्तैमित्यपीनसाः| शिरोरुक्शोफहृल्लासस्रोतोरोधाग्निमन्दताः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra cikitsA (62-63) · Śloka 63
ಅತ್ರ ಚ ಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ? ಇತ್ಯಾಹ ತತ್ರೋಪವಾಸವಮನಸ್ವೇದನಾವನಮೌಷಧಮ್| ಯೋಜಯೇದತಿನಿದ್ರಾಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಾಞ್ಜನಮ್||೬೨|| ನಾವನಂ ಲಙ್ಘನಂ ಚಿನ್ತಾಂ ವ್ಯವಾಯಂ ಶೋಕಭೀಕ್ರುಧಃ| ಏಭಿರೇವ ಚ ನಿದ್ರಾಯಾ ನಾಶಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್||೬೩||
अत्र च का चिकित्सा? इत्याह तत्रोपवासवमनस्वेदनावनमौषधम्| योजयेदतिनिद्रायां तीक्ष्णं प्रच्छर्दनाञ्जनम्||६२|| नावनं लङ्घनं चिन्तां व्यवायं शोकभीक्रुधः| एभिरेव च निद्राया नाशः श्लेष्मातिसङ्क्षयात्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshajanyavikArAH (64) · Śloka 64
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ನಿದ್ರಾನಾಶಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನಾಚಷ್ಟೇ ನಿದ್ರಾನಾಶಾದಙ್ಗಮರ್ದಶಿರೋಗೌರವಜೃಮ್ಭಿಕಾಃ| ಜಾಡ್ಯಗ್ಲಾನಿಭ್ರಮಾಪಕ್ತಿತನ್ದ್ರಾ ರೋಗಾಶ್ಚ ವಾತಜಾಃ||೬೪||
सम्प्रति निद्रानाशजान् विकारानाचष्टे निद्रानाशादङ्गमर्दशिरोगौरवजृम्भिकाः| जाड्यग्लानिभ्रमापक्तितन्द्रा रोगाश्च वातजाः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yathAkAlaM rAtrau nidrA rAtrAvanidritasya divAsvanpaH (65) · Śloka 65
ಯಥಾಕಾಲಮತೋ ನಿದ್ರಾಂ ರಾತ್ರೌ ಸೇವೇತ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಾಜ್ಜಾಗರಾದರ್ಧಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದಭುಕ್ತವಾನ್||೬೫||
यथाकालमतो निद्रां रात्रौ सेवेत सात्म्यतः| असात्म्याज्जागरादर्धं प्रातः स्वप्यादभुक्तवान्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandanidrasya kShIrAdisevanam (66-68) · Śloka 68
ಶೀಲಯೇನ್ಮನ್ದನಿದ್ರಸ್ತು ಕ್ಷೀರಮದ್ಯರಸಾನ್ ದಧಿ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಮೂರ್ಧಕರ್ಣಾಕ್ಷಿತರ್ಪಣಮ್||೬೬|| ಕಾನ್ತಾಬಾಹುಲತಾಶ್ಲೇಷೋ ನಿರ್ವೃತಿಃ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾ| ಮನೋಽನುಕೂಲಾ ವಿಷಯಾಃ ಕಾಮಂ ನಿದ್ರಾಸುಖಪ್ರದಾಃ||೬೭|| ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯರತೇರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖನಿಃಸ್ಪೃಹಚೇತಸಃ| ನಿದ್ರಾ ಸನ್ತೋಷತೃಪ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಕಾಲೇ ನಾತಿವರ್ತತೇ||೬೮||
शीलयेन्मन्दनिद्रस्तु क्षीरमद्यरसान् दधि| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमूर्धकर्णाक्षितर्पणम्||६६|| कान्ताबाहुलताश्लेषो निर्वृतिः कृतकृत्यता| मनोऽनुकूला विषयाः कामं निद्रासुखप्रदाः||६७|| ब्रह्मचर्यरतेर्ग्राम्यसुखनिःस्पृहचेतसः| निद्रा सन्तोषतृप्तस्य स्वं काले नातिवर्तते||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maithune niShiddhAni (69-72) · Śloka 72
ಯದಾ ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮೇಣ ವಿನಾ ನ ರತಿಃ, ಅಪತ್ಯಾರ್ಥಿತಾ ವಾ, ತದಾ ತದಧಿಕಾರಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮೇ ತ್ಯಜೇನ್ನಾರೀಮನುತ್ತಾನಾಂ ರಜಸ್ವಲಾಮ್| ಅಪ್ರಿಯಾಮಪ್ರಿಯಾಚಾರಾಂ ದುಷ್ಟಸಙ್ಕೀರ್ಣಮೇಹನಾಮ್||೬೯|| ಅತಿಸ್ಥೂಲಕೃಶಾಂ ಸೂತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಮನ್ಯಯೋಷಿತಮ್| ವರ್ಣಿನೀಮನ್ಯಯೋನಿಂ ಚ ಗುರುದೇವನೃಪಾಲಯಮ್||೭೦|| ಚೈತ್ಯಶ್ಮಶಾನಾಽಽಯತನಚತ್ವರಾಮ್ಬುಚತುಷ್ಪಥಮ್| ಪರ್ವಾಣ್ಯನಙ್ಹ್ಗಂ ದಿವಸಂ ಶಿರೋಹೃದಯತಾಡನಮ್||೭೧|| ಅತ್ಯಾಶಿತೋಽಧೃತಿಃ ಕ್ಷುದ್ವಾನ್ ದುಃಸ್ಥಿತಾಙ್ಗಃ ಪಿಪಾಸಿತಃ| ಬಾಲೋ ವೃದ್ಧೋಽನ್ಯವೇಗಾರ್ತಸ್ತ್ಯಜೇದ್ರೋಗೀ ಚ ಮೈಥುನಮ್||೭೨||
यदा तु ग्राम्यधर्मेण विना न रतिः, अपत्यार्थिता वा, तदा तदधिकारार्थमुच्यते ग्राम्यधर्मे त्यजेन्नारीमनुत्तानां रजस्वलाम्| अप्रियामप्रियाचारां दुष्टसङ्कीर्णमेहनाम्||६९|| अतिस्थूलकृशां सूतां गर्भिणीमन्ययोषितम्| वर्णिनीमन्ययोनिं च गुरुदेवनृपालयम्||७०|| चैत्यश्मशानाऽऽयतनचत्वराम्बुचतुष्पथम्| पर्वाण्यनङ्ह्गं दिवसं शिरोहृदयताडनम्||७१|| अत्याशितोऽधृतिः क्षुद्वान् दुःस्थिताङ्गः पिपासितः| बालो वृद्धोऽन्यवेगार्तस्त्यजेद्रोगी च मैथुनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheShe samBoganiyamaH (73) · Śloka 73
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಋತುವಿಶೇಷೇಷು ನಿಧುವನಂ ನಿಯಮಯತಿ ಸೇವೇತ ಕಾಮತಃ ಕಾಮಂ ತೃಪ್ತೋ ವಾಜೀಕೃತಾಂ ಹಿಮೇ| ತ್ರ್ಯಹಾದ್ವಸನ್ತಶರದೋಃ ಪಕ್ಷಾದ್ವರ್ಷಾನಿದಾಘಯೋಃ||೭೩||
सम्प्रति ऋतुविशेषेषु निधुवनं नियमयति सेवेत कामतः कामं तृप्तो वाजीकृतां हिमे| त्र्यहाद्वसन्तशरदोः पक्षाद्वर्षानिदाघयोः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyaprakAreNa strIgamane bhramAdayaH (74) · Śloka 74
ಭ್ರಮಕ್ಲಮೋರುದೌರ್ಬಲ್ಯಬಲಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಕ್ಷಯಾಃ| ಅಪರ್ವಮರಣಂ ಚ ಸ್ಯಾದನ್ಯಥಾ ಗಚ್ಛತಃ ಸ್ತ್ರಿಯಮ್||೭೪||
भ्रमक्लमोरुदौर्बल्यबलधात्विन्द्रियक्षयाः| अपर्वमरणं च स्यादन्यथा गच्छतः स्त्रियम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksamBogAcaraNe Palam (75) · Śloka 75
ಸ್ಮೃತಿಮೇಧಾಯುರಾರೋಗ್ಯಪುಷ್ಟೀನ್ದ್ರಿಯಯಶೋಬಲೈಃ| ಅಧಿಕಾ ಮನ್ದಜರಸೋ ಭವನ್ತಿ ಸ್ತ್ರೀಷು ಸಂಯತಾಃ||೭೫||
स्मृतिमेधायुरारोग्यपुष्टीन्द्रिययशोबलैः| अधिका मन्दजरसो भवन्ति स्त्रीषु संयताः||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samBogAvasAne sevyAH (76) · Śloka 76
ಸ್ನಾನಾನುಲೇಪನಹಿಮಾನಿಲಖಣ್ಡಖಾದ್ಯ ಶೀತಾಮ್ಬುದುಗ್ಧರಸಯೂಷಸುರಾಪ್ರಸನ್ನಾಃ| ಸೇವೇತ ಚಾನು ಶಯನಂ ವಿರತೌ ರತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವಮಾಶು ವಪುಷಃ ಪುನರೇತಿ ಧಾಮ||೭೬||
स्नानानुलेपनहिमानिलखण्डखाद्य शीताम्बुदुग्धरसयूषसुराप्रसन्नाः| सेवेत चानु शयनं विरतौ रतस्य तस्यैवमाशु वपुषः पुनरेति धाम||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyAdhIne deharakShaNe Palam (7) · Śloka 7
ಏತಞ್ಚ ಸರ್ವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ವೈದ್ಯ ಏವ ವೇತ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಥಾ ಶರೀರಂ ರಾಜ್ಞಾ ನಿವೇದ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ ಶ್ರುತಚರಿತಸಮೃದ್ಧೇ ಕರ್ಮದಕ್ಷೇ ದಯಾಲೌ ಭಿಷಜಿ ನಿರನುಬನ್ಧಂ ದೇಹರಕ್ಷಾಂ ನಿವೇಶ್ಯ| ಭವತಿ ವಿಪುಲತೇಜಃಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕೀರ್ತಿಪ್ರಭಾವಃ ಸ್ವಕುಶಲಫಲಭೋಗೀ ಭೂಮಿಪಾಲಶ್ಚಿರಾಯುಃ||೭೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽನ್ನರಕ್ಷಾ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
एतञ्च सर्वं पूर्वोक्तं हिताहितं वैद्य एव वेत्ति| तस्माद्वैद्यस्य सर्वथा शरीरं राज्ञा निवेद्यमिति दर्शयन्नाह श्रुतचरितसमृद्धे कर्मदक्षे दयालौ भिषजि निरनुबन्धं देहरक्षां निवेश्य| भवति विपुलतेजःस्वास्थ्यकीर्तिप्रभावः स्वकुशलफलभोगी भूमिपालश्चिरायुः||७७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नरक्षा नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon