Adhikarana AshcotanA~jjanavidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3
অথাত আশ্চোতনাঞ্জনবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে||২|| )||৩||
अथात आश्चोतनाञ्जनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya viShayaH (1) · Śloka 1
সর্বেষামক্ষিরোগাণামাদাবাশ্চোতনং হিতম্| রুক্তোদকণ্ডূঘর্ষাশ্রুদাহরাগনিবর্হণম্||১||
सर्वेषामक्षिरोगाणामादावाश्चोतनं हितम्| रुक्तोदकण्डूघर्षाश्रुदाहरागनिवर्हणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya doShabhedenoShNatvAdi AshcotanavidhiH (2) · Śloka 2
উষ্ণং বাতে, কফে কোষ্ণং, তচ্ছীতং রক্তপিত্তযোঃ| |২|
उष्णं बाते, कफे कोष्णं, तच्छीतं रक्तपित्तयोः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcotanavidhiH (2-4) · Śloka 4
সম্প্রত্যাশ্চোতনস্য বিধিমাহ | নিবাতস্থস্য বামেন পাণিনোন্মীল্য লোচনম্||২|| শুক্তৌ প্রলম্বযাঽন্যেন পিচুবর্ত্যা কনীনিকে| দশ দ্বাদশ বা বিন্দূন্ দ্ব্যঙ্গুলাদবসেচযেত্||৩|| ততঃ প্রমৃজ্য মৃদুনা চৈলেন, কফবাতযোঃ| অন্যেন কোষ্ণপানীযপ্লুতেন স্বেদযেন্মৃদু||৪||
सम्प्रत्याश्चोतनस्य विधिमाह | निवातस्थस्य वामेन पाणिनोन्मील्य लोचनम्||२|| शुक्तौ प्रलम्बयाऽन्येन पिचुवर्त्या कनीनिके| दश द्वादश वा बिन्दून् द्व्यङ्गुलादवसेचयेत्||३|| ततः प्रमृज्य मृदुना चैलेन, कफवातयोः| अन्येन कोष्णपानीयप्लुतेन स्वेदयेन्मृदु||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyuShNatIkShNAsyAshcotanasya doShaH atishItasyAtimAtrasya ca doShaH atyalpasya doShaH aparisrutasya doShaH (5-6) · Śloka 6
অত্যুষ্ণতীক্ষ্ণং রূগ্রাগদৃঙ্নাশাযাক্ষিসেচনম্| অতিশীতং তু কুরুতে নিস্তোদস্তম্ভবেদনাঃ||৫|| কাষাযবর্ত্মতাং ঘর্ষং কৃচ্ছ্রাদুন্মেষণং বহু| বিকারবৃদ্ধিমত্যল্পং সংরম্ভমপরিস্রুতম্||৬||
अत्युष्णतीक्ष्णं रूग्रागदृङ्नाशायाक्षिसेचनम्| अतिशीतं तु कुरुते निस्तोदस्तम्भवेदनाः||५|| काषायवर्त्मतां घर्षं कृच्छ्रादुन्मेषणं बहु| विकारवृद्धिमत्यल्पं संरम्भमपरिस्रुतम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya phalam (7) · Śloka 7
কযা যুক্ত্যা নেত্রে প্রযুক্তমৌষধং দোষানপযতি ? ইত্যাহ গত্বা সন্ধিশিতোঘ্রাণমুখস্রোতাংসি ভেষজম্| ঊর্ধ্বগান্নযনে ন্যস্তমপবর্তযতে মলান্||৭||
कया युक्त्या नेत्रे प्रयुक्तमौषधं दोषानपयति ? इत्याह गत्वा सन्धिशितोघ्राणमुखस्रोतांसि भेषजम्| ऊर्ध्वगान्नयने न्यस्तमपवर्तयते मलान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya viShayaH (8-9) · Śloka 9
অথাঞ্জনং শুদ্ধতনোর্নেত্রমাত্রাশ্রযে মলে| পক্বলিঙ্গেঽল্পশোফাতিকণ্ডূপৈচ্ছিল্যলক্ষিতে||৮|| মন্দঘর্ষাশ্রুরাগেঽক্ষিণ প্রযোজ্যং ঘনদূষিকে| আর্তি পিত্তকফাসৃগ্ভির্মারুতেন বিশেষতঃ||৯||
अथाञ्जनं शुद्धतनोर्नेत्रमात्राश्रये मले| पक्वलिङ्गेऽल्पशोफातिकण्डूपैच्छिल्यलक्षिते||८|| मन्दघर्षाश्रुरागेऽक्षिण प्रयोज्यं घनदूषिके| आर्ति पित्तकफासृग्भिर्मारुतेन विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya bhedAH (10) · Śloka 10
লেখনং রোপণং দৃষ্টিপ্রসাদনমিতি ত্রিধা| অঞ্হ্জনম্|১০|
लेखनं रोपणं दृष्टिप्रसादनमिति त्रिधा| अञ्ह्जनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasya dravyaNi (10) · Śloka 10
| লেখনং তত্র কষাযাম্লপটূষণৈঃ||১০||
| लेखनं तत्र कषायाम्लपटूषणैः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ropaNasya dravyANi (11) · Śloka 11
রোপণং তিক্তকৈর্দ্রব্যৈঃ| |১১|
रोपणं तिक्तकैर्द्रव्यैः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTiprasAdanasya dravyAni (11-12) · Śloka 12
স্বাদুশীতৈঃ প্রসাদনম্| তীক্ষ্ণাঞ্জনাভিসন্তপ্তে নযনে তত্প্রসাদনম্||১১|| প্রযুজ্যমানং লভতে প্রত্যঞ্জনসমাহ্বযম্| |১২|
स्वादुशीतैः प्रसादनम्| तीक्ष्णाञ्जनाभिसन्तप्ते नयने तत्प्रसादनम्||११|| प्रयुज्यमानं लभते प्रत्यञ्जनसमाह्वयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalAkAvarNanam (12-13) · Śloka 13
| দশাঙ্গুলা তনুর্মধ্যে শলাকা মুকুলাননা||১২|| প্রশস্তা, লেখনে তাম্রী, রোপণে কাললোহজা| অঙ্গুলী চ, সুবর্ণোত্থা রূপ্যজা চ প্রসাদনে||১৩||
| दशाङ्गुला तनुर्मध्ये शलाका मुकुलानना||१२|| प्रशस्ता, लेखने ताम्री, रोपणे काललोहजा| अङ्गुली च, सुवर्णोत्था रूप्यजा च प्रसादने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanakalpanabhedaH, kalpanAtrayasya viShayatrayam (14) · Śloka 14
অঞ্জনকল্পনা ত্রিপ্রকারা স্যাত্| কথম্ ? ইত্যাহ পিণ্ডো রসক্রিযা চূর্ণস্ত্রিধৈবাঞ্জনকল্পনা| গুরৌ মধ্যে লঘৌ দোষে তাং ক্রমেণ প্রযোজযেত্||১৪||
अञ्जनकल्पना त्रिप्रकारा स्यात्| कथम् ? इत्याह पिण्डो रसक्रिया चूर्णस्त्रिधैवाञ्जनकल्पना| गुरौ मध्ये लघौ दोषे तां क्रमेण प्रयोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDarasakriyayormAtrA (15) · Śloka 15
হরেণুমাত্রা পিণ্ডস্য বেল্লমাত্রা রসক্রিযা| তীক্ষ্ণস্য, দ্বিগুণং তস্য মৃদুনঃ|১৫|
हरेणुमात्रा पिण्डस्य वेल्लमात्रा रसक्रिया| तीक्ष्णस्य, द्विगुणं तस्य मृदुनः|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cUrNasya mAtrA (15-16) · Śloka 16
| চূর্ণিতস্য চ||১৫|| দ্বে শলাকে তু তীক্ষ্ণ্স্য, তিস্রস্তদিতরস্য চ| |১৬|
| चूर्णितस्य च||१५|| द्वे शलाके तु तीक्ष्ण्स्य, तिस्रस्तदितरस्य च| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya kAladvayam (16-17) · Śloka 17
| নিশি স্বপ্নে ন মধ্যাহ্নে ম্লানে নোষ্ণগভস্তিভিঃ||১৬|| অক্ষিরোগায দোষাঃ স্যুর্বর্ধিতোত্পীডিতদ্গুতাঃ| প্রাতঃ সাযং চ তচ্ছান্ত্যৈ ব্যাভ্রের্কেঽতোঽঞ্জযেত্সদা||১৭||
| निशि स्वप्ने न मध्याह्ने म्लाने नोष्णगभस्तिभिः||१६|| अक्षिरोगाय दोषाः स्युर्वर्धितोत्पीडितद्गुताः| प्रातः सायं च तच्छान्त्यै व्याभ्रेर्केऽतोऽञ्जयेत्सदा||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNA~jjanasya divAniShedhaH niShedhe yuktiH (18) · Śloka 18
বদন্ত্যন্যে তু ন দিবা প্রযোজ্যং তীক্ষ্ণমঞ্জনম্| বিরেকদুর্বলং চক্ষুরাদিত্যং প্রাপ্য সীদতি||১৮||
वदन्त्यन्ये तु न दिवा प्रयोज्यं तीक्ष्णमञ्जनम्| विरेकदुर्बलं चक्षुरादित्यं प्राप्य सीदति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNasya rAtriprayoge yuktiH (19) · Śloka 19
অত এবাহ স্বপ্নেন রত্রৌ কালস্য সৌ ম্যত্বেন চ তর্পিতা| শীতসাত্ম্যা দৃগাগ্নেযী স্থিরতাং লভতে পুনঃ||১৯||
अत एवाह स्वप्नेन रत्रौ कालस्य सौ म्यत्वेन च तर्पिता| शीतसात्म्या दृगाग्नेयी स्थिरतां लभते पुनः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShe divA~api tIkShNaM yojyam (20) · Śloka 20
তদেতদন্যমতমব্যাপকমিতি দূষযন্নাহ অত্যুদ্রিক্তে বলাসে তু লেখনীযেঽথবা গদে| কামমহ্য্নপি নাত্যুষ্ণে তীক্ষ্ণমক্ষ্ণি প্রযোজযেত্||২০||
तदेतदन्यमतमव्यापकमिति दूषयन्नाह अत्युद्रिक्ते बलासे तु लेखनीयेऽथवा गदे| काममह्य्नपि नात्युष्णे तीक्ष्णमक्ष्णि प्रयोजयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrasya kathaM tejasopadhAtaH (21) · Śloka 21
অত এবাহ অশ্মনো জন্ম লোহস্য তত এব চ তীক্ষ্ণতা| উপঘাতোঽপি তেনৈব তথা নেত্রস্য তেজসঃ||২১||
अत एवाह अश्मनो जन्म लोहस्य तत एव च तीक्ष्णता| उपघातोऽपि तेनैव तथा नेत्रस्य तेजसः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrAvapi tIkShNA~jjananiShedhaH, tatprayoge doShaH (22) · Śloka 22
অপি চ ন রাত্রাবপি শীতেঽতি নেত্রে তীক্ষ্ণাঞ্জনং হিতম্| দোষমস্রাবযেত্স্তব্ধং কণ্ডূজাড্যাদিকারি তত্||২২||
अपि च न रात्रावपि शीतेऽति नेत्रे तीक्ष्णाञ्जनं हितम्| दोषमस्रावयेत्स्तब्धं कण्डूजाड्यादिकारि तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhItAdInAma~jjananiShedhaH (23-24) · Śloka 24
নাঞ্জযেদ্ভীতবমিতবিরিক্তাশিতবেগিতে| ক্রুদ্ধজ্বতিততান্তাক্ষিশিরোরুক্শোকজাগরে||২৩|| অদৃষ্টেঽর্কে শিরঃস্নাতে পীতযোর্ধূমমদ্যযোঃ| অজীর্ণেঽগ্ন্যর্কসন্তপ্তে দিবাসুপ্তে পিপাসিতে||২৪||
नाञ्जयेद्भीतवमितविरिक्ताशितवेगिते| क्रुद्धज्वतिततान्ताक्षिशिरोरुक्शोकजागरे||२३|| अदृष्टेऽर्के शिरःस्नाते पीतयोर्धूममद्ययोः| अजीर्णेऽग्न्यर्कसन्तप्ते दिवासुप्ते पिपासिते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atitIkShNAdi navavidama~jjanaM na prayojanam (25) · Śloka 25
সাম্প্রতং যাদৃশমঞ্জনং ন প্রযোজ্যং তাদৃশং দর্শযতি অতিতীক্ষ্ণমৃদুস্তোকবহ্নচ্ছঘনকর্কশম্| অত্যর্থশীতলং তপ্তমঞ্জনং নাবচারযেত্||২৫||
साम्प्रतं यादृशमञ्जनं न प्रयोज्यं तादृशं दर्शयति अतितीक्ष्णमृदुस्तोकबह्नच्छघनकर्कशम्| अत्यर्थशीतलं तप्तमञ्जनं नावचारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAnantaraM kRutyam uktakRutyasya phalam a~jjitasyonmeShAdiniShedhaH (26-27) · Śloka 27
অথানুন্মীলযন্ দৃষ্টিমন্তঃ সঞ্চারযেচ্ছ্হনৈঃ| অঞ্জিতে বর্ত্মনী কিঞ্চিচ্চালযেচ্চৈবমঞ্জনম্||২৬|| তীক্ষ্ণং ব্যাপ্নোতি সহসা, ন চোন্মেষনিমেষণম্| নিষ্পীডনং চ বর্ত্মভ্যাং ক্ষালনং বা সমাচরেত্||২৭||
अथानुन्मीलयन् दृष्टिमन्तः सञ्चारयेच्छ्हनैः| अञ्जिते वर्त्मनी किञ्चिच्चालयेच्चैवमञ्जनम्||२६|| तीक्ष्णं व्याप्नोति सहसा, न चोन्मेषनिमेषणम्| निष्पीडनं च वर्त्मभ्यां क्षालनं वा समाचरेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanakAlaH (28) · Śloka 28
অপেতৌষধসংরম্ভং নির্বৃতং নযনং যদা| ব্যাধিদোষর্তুযোগ্যাভিরদ্ভিঃ প্রক্ষালযেত্তদা||২৮||
अपेतौषधसंरम्भं निर्वृतं नयनं यदा| व्याधिदोषर्तुयोग्याभिरद्भिः प्रक्षालयेत्तदा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanAntaraM shodhanam (29) · Śloka 29
দক্ষিণাঙ্গুষ্ঠকেনাক্ষি ততো বামং সবাসসা| ঊর্ধ্ববর্ত্মনি সঙ্গৃহ্য শোধ্যং বামেন চেতরত্||২৯||
दक्षिणाङ्गुष्ठकेनाक्षि ततो वामं सवाससा| ऊर्ध्ववर्त्मनि सङ्गृह्य शोध्यं वामेन चेतरत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanashodhanAkaraNe doShaH (30) · Śloka 30
কিমিতি শোধ্যম্ ? ইত্যাহ বর্ত্মপ্রাপ্তোঽঞ্জাদ্দোষো রোগান্ কুর্যাদতোঽন্যথা| |৩০|
किमिति शोध्यम् ? इत्याह वर्त्मप्राप्तोऽञ्जाद्दोषो रोगान् कुर्यादतोऽन्यथा| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNDUjADyayoH pratIkAraH (30) · Śloka 30
| কণ্ডুজাড্যেঽঞ্জনং তীক্ষ্ণং ধূমং বা যোজযেত্ পুনঃ||৩০||
| कण्डुजाड्येऽञ्जनं तीक्ष्णं धूमं वा योजयेत् पुनः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNA~jjanAtiyoge pratIkAraH (23) · Śloka 23
তীক্ষ্ণাঞ্জনাভিতপ্তে তু চূর্ণং প্রত্যঞ্জনং হিমম্||৩০.৫|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থান আশ্চোতনা ঞ্জনবিধির্নাম ত্রযোবিংশোঽধ্যাযঃ||২৩||
तीक्ष्णाञ्जनाभितप्ते तु चूर्णं प्रत्यञ्जनं हिमम्||३०.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थान आश्चोतना ञ्जनविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon