Adhikarana AshcotanA~jjanavidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3
అథాత ఆశ్చోతనాంజనవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||
अथात आश्चोतनाञ्जनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya viShayaH (1) · Śloka 1
సర్వేషామక్షిరోగాణామాదావాశ్చోతనం హితం| రుక్తోదకండూఘర్షాశ్రుదాహరాగనివర్హణం||1||
सर्वेषामक्षिरोगाणामादावाश्चोतनं हितम्| रुक्तोदकण्डूघर्षाश्रुदाहरागनिवर्हणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya doShabhedenoShNatvAdi AshcotanavidhiH (2) · Śloka 2
ఉష్ణం బాతే, కఫే కోష్ణం, తచ్ఛ్హీతం రక్తపిత్తయోః| |2|
उष्णं बाते, कफे कोष्णं, तच्छीतं रक्तपित्तयोः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcotanavidhiH (2-4) · Śloka 4
సంప్రత్యాశ్చ్Oతనస్య విధిమాహ | నివాతస్థస్య వామేన పాణినోన్మీల్య లోచనం||2|| శుక్తౌ ప్రలంబయాఽన్యేన పిచువర్త్యా కనీనికే| దశ ద్వాదశ వా బిందూన్ ద్వ్యంగులాదవసేచయేత్||3|| తతః ప్రమృజ్య మృదునా చైలేన, కఫవాతయోః| అన్యేన కోష్ణపానీయప్లుతేన స్వేదయేన్మృదు||4||
सम्प्रत्याश्चोतनस्य विधिमाह | निवातस्थस्य वामेन पाणिनोन्मील्य लोचनम्||२|| शुक्तौ प्रलम्बयाऽन्येन पिचुवर्त्या कनीनिके| दश द्वादश वा बिन्दून् द्व्यङ्गुलादवसेचयेत्||३|| ततः प्रमृज्य मृदुना चैलेन, कफवातयोः| अन्येन कोष्णपानीयप्लुतेन स्वेदयेन्मृदु||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyuShNatIkShNAsyAshcotanasya doShaH atishItasyAtimAtrasya ca doShaH atyalpasya doShaH aparisrutasya doShaH (5-6) · Śloka 6
అత్యుష్ణతీక్ష్ణం రూగ్రాగదృఙ్నాశాయాక్షిసేచనం| అతిశీతం తు కురుతే నిస్తోదస్తంభవేదనాః||5|| కాషాయవర్త్మతాం ఘర్షం కృచ్ఛ్హ్రాదున్మేషణం బహు| వికారవృద్ధిమత్యల్పం సంరంభమపరిస్రుతం||6||
अत्युष्णतीक्ष्णं रूग्रागदृङ्नाशायाक्षिसेचनम्| अतिशीतं तु कुरुते निस्तोदस्तम्भवेदनाः||५|| काषायवर्त्मतां घर्षं कृच्छ्रादुन्मेषणं बहु| विकारवृद्धिमत्यल्पं संरम्भमपरिस्रुतम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ashcotanasya phalam (7) · Śloka 7
కయా యుక్త్యా నేత్రే ప్రయుక్తమౌషధం దోషానపయతి ? ఇత్యాహ గత్వా సంధిశితోఘ్రాణముఖస్రోతాంసి భేషజం| ఊర్ధ్వగాన్నయనే న్యస్తమపవర్తయతే మలాన్||7||
कया युक्त्या नेत्रे प्रयुक्तमौषधं दोषानपयति ? इत्याह गत्वा सन्धिशितोघ्राणमुखस्रोतांसि भेषजम्| ऊर्ध्वगान्नयने न्यस्तमपवर्तयते मलान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya viShayaH (8-9) · Śloka 9
అథాంజనం శుద్ధతనోర్నేత్రమాత్రాశ్రయే మలే| పక్వలింగేఽల్పశోఫాతికండూపైచ్ఛ్హిల్యలక్షితే||8|| మందఘర్షాశ్రురాగేఽక్షిణ ప్రయోజ్యం ఘనదూషికే| ఆర్తి పిత్తకఫాసృగ్భిర్మారుతేన విశేషతః||9||
अथाञ्जनं शुद्धतनोर्नेत्रमात्राश्रये मले| पक्वलिङ्गेऽल्पशोफातिकण्डूपैच्छिल्यलक्षिते||८|| मन्दघर्षाश्रुरागेऽक्षिण प्रयोज्यं घनदूषिके| आर्ति पित्तकफासृग्भिर्मारुतेन विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya bhedAH (10) · Śloka 10
లేఖనం రోపణం దృష్టిప్రసాదనమితి త్రిధా| అఞ్హ్జనం|10|
लेखनं रोपणं दृष्टिप्रसादनमिति त्रिधा| अञ्ह्जनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasya dravyaNi (10) · Śloka 10
| లేఖనం తత్ర కషాయామ్లపటూషణైః||10||
| लेखनं तत्र कषायाम्लपटूषणैः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ropaNasya dravyANi (11) · Śloka 11
రోపణం తిక్తకైర్ద్రవ్యైః| |11|
रोपणं तिक्तकैर्द्रव्यैः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTiprasAdanasya dravyAni (11-12) · Śloka 12
స్వాదుశీతైః ప్రసాదనం| తీక్ష్ణాంజనాభిసంతప్తే నయనే తత్ప్రసాదనం||11|| ప్రయుజ్యమానం లభతే ప్రత్యంజనసమాహ్వయం| |12|
स्वादुशीतैः प्रसादनम्| तीक्ष्णाञ्जनाभिसन्तप्ते नयने तत्प्रसादनम्||११|| प्रयुज्यमानं लभते प्रत्यञ्जनसमाह्वयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalAkAvarNanam (12-13) · Śloka 13
| దశాంగులా తనుర్మధ్యే శలాకా ముకులాననా||12|| ప్రశస్తా, లేఖనే తామ్రీ, రోపణే కాలలోహజా| అంగులీ చ, సువర్ణోత్థా రూప్యజా చ ప్రసాదనే||13||
| दशाङ्गुला तनुर्मध्ये शलाका मुकुलानना||१२|| प्रशस्ता, लेखने ताम्री, रोपणे काललोहजा| अङ्गुली च, सुवर्णोत्था रूप्यजा च प्रसादने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanakalpanabhedaH, kalpanAtrayasya viShayatrayam (14) · Śloka 14
అంజనకల్పనా త్రిప్రకారా స్యాత్| కథం ? ఇత్యాహ పిండో రసక్రియా చూర్ణస్త్రిధైవాంజనకల్పనా| గురౌ మధ్యే లఘౌ దోషే తాం క్రమేణ ప్రయోజయేత్||14||
अञ्जनकल्पना त्रिप्रकारा स्यात्| कथम् ? इत्याह पिण्डो रसक्रिया चूर्णस्त्रिधैवाञ्जनकल्पना| गुरौ मध्ये लघौ दोषे तां क्रमेण प्रयोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDarasakriyayormAtrA (15) · Śloka 15
హరేణుమాత్రా పిండస్య వేల్లమాత్రా రసక్రియా| తీక్ష్ణస్య, ద్విగుణం తస్య మృదునః|15|
हरेणुमात्रा पिण्डस्य वेल्लमात्रा रसक्रिया| तीक्ष्णस्य, द्विगुणं तस्य मृदुनः|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cUrNasya mAtrA (15-16) · Śloka 16
| చూర్ణితస్య చ||15|| ద్వే శలాకే తు తీక్ష్ణ్స్య, తిస్రస్తదితరస్య చ| |16|
| चूर्णितस्य च||१५|| द्वे शलाके तु तीक्ष्ण्स्य, तिस्रस्तदितरस्य च| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasya kAladvayam (16-17) · Śloka 17
| నిశి స్వప్నే న మధ్యాహ్నే మ్లానే నోష్ణగభస్తిభిః||16|| అక్షిరోగాయ దోషాః స్యుర్వర్ధితోత్పీడితద్గుతాః| ప్రాతః సాయం చ తచ్ఛ్హాంత్యై వ్యాభ్రేర్కేఽతోఽంజయేత్సదా||17||
| निशि स्वप्ने न मध्याह्ने म्लाने नोष्णगभस्तिभिः||१६|| अक्षिरोगाय दोषाः स्युर्वर्धितोत्पीडितद्गुताः| प्रातः सायं च तच्छान्त्यै व्याभ्रेर्केऽतोऽञ्जयेत्सदा||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNA~jjanasya divAniShedhaH niShedhe yuktiH (18) · Śloka 18
వదంత్యన్యే తు న దివా ప్రయోజ్యం తీక్ష్ణమంజనం| విరేకదుర్బలం చక్షురాదిత్యం ప్రాప్య సీదతి||18||
वदन्त्यन्ये तु न दिवा प्रयोज्यं तीक्ष्णमञ्जनम्| विरेकदुर्बलं चक्षुरादित्यं प्राप्य सीदति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNasya rAtriprayoge yuktiH (19) · Śloka 19
అత ఏవాహ స్వప్నేన రత్రౌ కాలస్య సౌ మ్యత్వేన చ తర్పితా| శీతసాత్మ్యా దృగాగ్నేయీ స్థిరతాం లభతే పునః||19||
अत एवाह स्वप्नेन रत्रौ कालस्य सौ म्यत्वेन च तर्पिता| शीतसात्म्या दृगाग्नेयी स्थिरतां लभते पुनः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShe divA~api tIkShNaM yojyam (20) · Śloka 20
తదేతదన్యమతమవ్యాపకమితి దూషయన్నాహ అత్యుద్రిక్తే బలాసే తు లేఖనీయేఽథవా గదే| కామమహ్య్నపి నాత్యుష్ణే తీక్ష్ణమక్ష్ణి ప్రయోజయేత్||20||
तदेतदन्यमतमव्यापकमिति दूषयन्नाह अत्युद्रिक्ते बलासे तु लेखनीयेऽथवा गदे| काममह्य्नपि नात्युष्णे तीक्ष्णमक्ष्णि प्रयोजयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrasya kathaM tejasopadhAtaH (21) · Śloka 21
అత ఏవాహ అశ్మనో జన్మ లోహస్య తత ఏవ చ తీక్ష్ణతా| ఉపఘాతోఽపి తేనైవ తథా నేత్రస్య తేజసః||21||
अत एवाह अश्मनो जन्म लोहस्य तत एव च तीक्ष्णता| उपघातोऽपि तेनैव तथा नेत्रस्य तेजसः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrAvapi tIkShNA~jjananiShedhaH, tatprayoge doShaH (22) · Śloka 22
అపి చ న రాత్రావపి శీతేఽతి నేత్రే తీక్ష్ణాంజనం హితం| దోషమస్రావయేత్స్తబ్ధం కండూజాడ్యాదికారి తత్||22||
अपि च न रात्रावपि शीतेऽति नेत्रे तीक्ष्णाञ्जनं हितम्| दोषमस्रावयेत्स्तब्धं कण्डूजाड्यादिकारि तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhItAdInAma~jjananiShedhaH (23-24) · Śloka 24
నాంజయేద్భీతవమితవిరిక్తాశితవేగితే| క్రుద్ధజ్వతితతాంతాక్షిశిరోరుక్శోకజాగరే||23|| అదృష్టేఽర్కే శిరఃస్నాతే పీతయోర్ధూమమద్యయోః| అజీర్ణేఽగ్న్యర్కసంతప్తే దివాసుప్తే పిపాసితే||24||
नाञ्जयेद्भीतवमितविरिक्ताशितवेगिते| क्रुद्धज्वतिततान्ताक्षिशिरोरुक्शोकजागरे||२३|| अदृष्टेऽर्के शिरःस्नाते पीतयोर्धूममद्ययोः| अजीर्णेऽग्न्यर्कसन्तप्ते दिवासुप्ते पिपासिते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atitIkShNAdi navavidama~jjanaM na prayojanam (25) · Śloka 25
సాంప్రతం యాదృశమంజనం న ప్రయోజ్యం తాదృశం దర్శయతి అతితీక్ష్ణమృదుస్తోకబహ్నచ్ఛ్హఘనకర్కశం| అత్యర్థశీతలం తప్తమంజనం నావచారయేత్||25||
साम्प्रतं यादृशमञ्जनं न प्रयोज्यं तादृशं दर्शयति अतितीक्ष्णमृदुस्तोकबह्नच्छघनकर्कशम्| अत्यर्थशीतलं तप्तमञ्जनं नावचारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAnantaraM kRutyam uktakRutyasya phalam a~jjitasyonmeShAdiniShedhaH (26-27) · Śloka 27
అథానున్మీలయన్ దృష్టిమంతః సంచారయేచ్ఛ్హనైః| అంజితే వర్త్మనీ కించిచ్చాలయేచ్చైవమంజనం||26|| తీక్ష్ణం వ్యాప్నోతి సహసా, న చోన్మేషనిమేషణం| నిష్పీడనం చ వర్త్మభ్యాం క్షాలనం వా సమాచరేత్||27||
अथानुन्मीलयन् दृष्टिमन्तः सञ्चारयेच्छ्हनैः| अञ्जिते वर्त्मनी किञ्चिच्चालयेच्चैवमञ्जनम्||२६|| तीक्ष्णं व्याप्नोति सहसा, न चोन्मेषनिमेषणम्| निष्पीडनं च वर्त्मभ्यां क्षालनं वा समाचरेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanakAlaH (28) · Śloka 28
అపేతౌషధసంరంభం నిర్వృతం నయనం యదా| వ్యాధిదోషర్తుయోగ్యాభిరద్భిః ప్రక్షాలయేత్తదా||28||
अपेतौषधसंरम्भं निर्वृतं नयनं यदा| व्याधिदोषर्तुयोग्याभिरद्भिः प्रक्षालयेत्तदा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanAntaraM shodhanam (29) · Śloka 29
దక్షిణాంగుష్ఠకేనాక్షి తతో వామం సవాససా| ఊర్ధ్వవర్త్మని సంగృహ్య శోధ్యం వామేన చేతరత్||29||
दक्षिणाङ्गुष्ठकेनाक्षि ततो वामं सवाससा| ऊर्ध्ववर्त्मनि सङ्गृह्य शोध्यं वामेन चेतरत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAlanashodhanAkaraNe doShaH (30) · Śloka 30
కిమితి శోధ్యం ? ఇత్యాహ వర్త్మప్రాప్తోఽంజాద్దోషో రోగాన్ కుర్యాదతోఽన్యథా| |30|
किमिति शोध्यम् ? इत्याह वर्त्मप्राप्तोऽञ्जाद्दोषो रोगान् कुर्यादतोऽन्यथा| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNDUjADyayoH pratIkAraH (30) · Śloka 30
| కండుజాడ్యేఽంజనం తీక్ష్ణం ధూమం వా యోజయేత్ పునః||30||
| कण्डुजाड्येऽञ्जनं तीक्ष्णं धूमं वा योजयेत् पुनः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNA~jjanAtiyoge pratIkAraH (23) · Śloka 23
తీక్ష్ణాంజనాభితప్తే తు చూర్ణం ప్రత్యంజనం హిమం||30.5|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థాన ఆశ్చోతనా ంజనవిధిర్నామ త్రయోవింశోఽధ్యాయః||23||
तीक्ष्णाञ्जनाभितप्ते तु चूर्णं प्रत्यञ्जनं हिमम्||३०.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थान आश्चोतना ञ्जनविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon