Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
রাগাদিরোগান্ সততানুষক্তানশেষকাযপ্রসৃতানশেষান্| ঔত্সুক্যমোহারতিদাঞ্জঘান যোঽপূর্ববৈদ্যায নমোস্তু তস্মৈ|১|
रागादिरोगान् सततानुषक्तानशेषकायप्रसृतानशेषान्| औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान योऽपूर्ववैद्याय नमोस्तु तस्मै|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShkAmIyAdhyAyaH prathamaH (1-2) · Śloka 2
ইদানীমিষ্টদেবতাং নমস্কৃত্য শাস্ত্রকারস্তন্ত্রমারিরিপ্সুরিদমাহ অথাত আযুষ্কামীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| (গদ্যসূত্রম্)||১|| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রম্)|২|
इदानीमिष्टदेवतां नमस्कृत्य शास्त्रकारस्तन्त्रमारिरिप्सुरिदमाह अथात आयुष्कामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| (गद्यसूत्रम्)||१|| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रम्)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedotpattiH (2) · Śloka 2
আযুঃকামাযমানেন ধর্মার্থসুখসাধনম্| আযুর্বেদোপদেশেষু বিধেযঃ পরমাদরঃ||২||
आयुःकामायमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgamashuddhiH (3-4) · Śloka 4
অথাস্যাযুর্বেদস্য গৌরবোত্পাদনাযাগমশুদ্ধিং দর্শযতি ব্রহ্মা স্মৃত্বাঽঽযুষো বেদং প্রজাপতিমজিগ্রহত্| সোঽশ্বিনৌ তৌ সহস্রাক্ষং সোঽত্রিপুত্রাদিকান্মুনীন্||৩|| তেঽগ্নিবেশাদিকাংস্তে তু পৃথক্ তন্ত্রাণি তেনিরে| |৪|
अथास्यायुर्वेदस्य गौरवोत्पादनायागमशुद्धिं दर्शयति ब्रह्मा स्मृत्वाऽऽयुषो वेदं प्रजापतिमजिग्रहत्| सोऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान्मुनीन्||३|| तेऽग्निवेशादिकांस्ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggahRudayopayogaH (4-5) · Śloka 5
ননু যদি তৈস্তন্ত্রাণি পুনর্যুগানুরূপসন্দর্ভৈঃ সঙ্গৃহীতানি| তত্কিমিদানীমনেন শাস্ত্রেণ কৃতেনেত্যাহ | তেভ্যোঽতিবিপ্রকীর্ণেভ্যঃ প্রাযঃ সারতরোচ্চযঃ||৪|| ক্রিযতেঽষ্টাঙ্গহৃদযং নাতিসংক্ষেপবিস্তরম্| |৫|
ननु यदि तैस्तन्त्राणि पुनर्युगानुरूपसन्दर्भैः सङ्गृहीतानि| तत्किमिदानीमनेन शास्त्रेण कृतेनेत्याह | तेभ्योऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः||४|| क्रियतेऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggAni (5-6) · Śloka 6
কানি পুনস্তান্যষ্টাঙ্গানীত্যাহ | কাযবালগ্রহোর্ধ্বাঙ্গশল্যদংষ্ট্রাজরাবৃষান্||৫|| অষ্টাবঙ্গানি তস্যাহুশ্চিকিত্সা যেষু সংশ্রিতা| |৬|
कानि पुनस्तान्यष्टाङ्गानीत्याह | कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान्||५|| अष्टावङ्गानि तस्याहुश्चिकित्सा येषु संश्रिता| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH (6) · Śloka 6
কাযস্য দোষধাতুমলসমুদাযত্বাত্তানেব দোষাদীন্ নির্দিদিক্ষুরাহ | বাযুঃ পিত্তং কফশ্চেতি ত্রযো দোষাঃ সমাসতঃ||৬||
कायस्य दोषधातुमलसमुदायत्वात्तानेव दोषादीन् निर्दिदिक्षुराह | वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAvasthAdvayam (7) · Śloka 7
বিকৃতাবিকৃতা দেহং ঘ্নন্তি তে বর্তযন্তি চ| |৭|
विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (7) · Śloka 7
ইদানীমেষাং ব্যাপিনামপি বিশিষ্টস্থানং বিবক্ষুরাহ | তে ব্যাপিনোঽপি হৃন্নাভ্যোরধোমধ্যোর্ধ্বসংশ্রযাঃ||৭||
इदानीमेषां व्यापिनामपि विशिष्टस्थानं विवक्षुराह | ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShakAlAH (8) · Śloka 8
অথৈষাং সকলকালব্যাপিনামপি নিযতকালত্বং দর্শযন্নাহ বযোহোরাত্রিভুক্তানাং তেঽন্তমধ্যাদিগাঃ ক্রমাত্| |৮|
अथैषां सकलकालव्यापिनामपि नियतकालत्वं दर्शयन्नाह वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisvarUpam (8) · Śloka 8
অধুনাঽগ্নিস্বরূপং প্রস্তৌতি | তৈর্ভবেদ্বিষমস্তীক্ষ্ণো মন্দশ্চাগ্নিঃ সমৈঃ সমঃ||৮||
अधुनाऽग्निस्वरूपं प्रस्तौति | तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (9) · Śloka 9
অগ্নিচাতুর্বিধ্যমুক্ত্বা তদাশ্রযস্য কোষ্ঠস্য চাতুর্বিধ্যং বিবক্ষুরাহ কোষ্ঠঃ ক্রূরো মৃদুর্মধ্যো মধ্যঃ স্যাত্তৈঃ সমৈরপি| |৯|
अग्निचातुर्विध्यमुक्त्वा तदाश्रयस्य कोष्ठस्य चातुर्विध्यं विवक्षुराह कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehajanma prakRutisvarUpam (9-10) · Śloka 10
ইদানীং প্রকৃতিস্বরূপং প্রস্তৌতি শুক্রার্তবস্থৈর্জন্মাদৌ বিষেণেব বিষক্রিমেঃ||৯|| তৈশ্চ তিস্রঃ প্রকৃতযো হীনমধ্যোত্তমাঃ পৃথক্| সমধাতুঃ সমস্তাসু শ্রেষ্ঠা নিন্দ্যা দ্বিদোষজাঃ||১০||
इदानीं प्रकृतिस्वरूपं प्रस्तौति शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः||९|| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (11-12) · Śloka 12
তত্র রূক্ষো লঘুঃ শীতঃ খরঃ সূক্ষ্মশ্চলোঽনিলঃ| পিত্তং সস্নেহতীক্ষ্ণোষ্ণং লঘু বিস্রং সরং দ্রবম্||১১|| স্নিগ্ধঃ শীতো গুরুর্মন্দঃ শ্লক্ষ্ণো মৃত্স্নঃ স্থিরঃ কফঃ|১২|
तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्||११|| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaH sannipAtashca (12) · Śloka 12
এষাং চ মিশ্রীভূতানাং তন্ত্রব্যবহারার্থং সংজ্ঞাদ্বযমাহ | সংসর্গঃ সন্নিপাতশ্চ তদ্দ্বিত্রিক্ষযকোপতঃ||১২||
एषां च मिश्रीभूतानां तन्त्रव्यवहारार्थं संज्ञाद्वयमाह | संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtavaH (13) · Śloka 13
দোষানুক্ত্বা ধাতব উচ্যন্তে রসাসৃঙ্মাংসমেদোঽস্থিমজ্জশুক্রাণি ধাতবঃ| সপ্ত দূষ্যাঃ|১৩|
दोषानुक्त्वा धातव उच्यन्ते रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (13) · Śloka 13
মলা মূত্রশকৃত্স্বেদাদযোঽপি চ||১৩||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vRuddikShayau (14) · Śloka 14
বৃদ্ধিঃ সমানৈঃ সর্বেষাং বিপরীতৈর্বিপর্যযঃ| |১৪|
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAH (14-15) · Śloka 15
বর্ণিতমেব বৃদ্ধিঃ সমানৈঃ, ক্ষযো বিপরীতৈরিতি| তৌ তু বৃদ্ধিক্ষযৌ যতো বায্বাদীনাং ভবতঃ, তত্প্রখ্যাপনার্থমাহ রসাঃ স্বাদ্বম্ললবণতিক্তোষণকষাযকাঃ||১৪|| ষড্ দ্রব্যমাশ্রিতাস্তে চ যথাপূর্বংবলাবহাঃ| |১৫|
वर्णितमेव वृद्धिः समानैः, क्षयो विपरीतैरिति| तौ तु वृद्धिक्षयौ यतो वाय्वादीनां भवतः, तत्प्रख्यापनार्थमाह रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः||१४|| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वंबलावहाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM guNAH (15-16) · Śloka 16
| তত্রাদ্যা মারুতং ঘ্নন্তি ত্রযস্তিক্তাদযঃ কফম্||১৫|| কষাযতিক্তমধুরাঃ পিত্তমন্যে তু কুর্বতে| |১৬|
| तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्||१५|| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAshrayadravyasya triprakAratvam prabhAvabhedAH (16) · Śloka 16
এষাং চ রসানামাশ্রযো দ্রব্যং, তচ্চ ত্রিপ্রকারমিত্যাহ শমনং কোপনং স্বস্থহিতং দ্রব্যমিতি ত্রিধা||১৬||
एषां च रसानामाश्रयो द्रव्यं, तच्च त्रिप्रकारमित्याह शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (17) · Śloka 17
তস্য বীর্যমাহ উষ্ণশীতগুণোত্কর্ষাত্তত্র বীর্যং দ্বিধা স্মৃতম্| |১৭|
तस्य वीर्यमाह उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAkatraividhyam (17) · Śloka 17
দ্রব্যবিপাকমাহ | ত্রিধা বিপাকো দ্রব্যস্য স্বাদ্বম্লকটুকাত্মকঃ||১৭||
द्रव्यविपाकमाह | त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAH viMshatiH (18) · Śloka 18
দ্রব্যস্য গুণানাহ গুরুমন্দহিমস্নিগ্ধশ্লক্ষ্ণসান্দ্রমৃদুস্থিরাঃ| গুণাঃ সসূক্ষ্মবিশদা বিংশতিঃ সবিপর্যযাঃ||১৮||
द्रव्यस्य गुणानाह गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (19) · Śloka 19
রোগকারণমাহ কালার্থকর্মণাং যোগো হীনমিথ্যাতিমাত্রকঃ| সম্যগ্যোগশ্চ বিজ্ঞেযো রোগারোগ্যৈককারণম্||১৯||
रोगकारणमाह कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyayoH svarUpam (20) · Śloka 20
রোগারোগ্যে কে উচ্যেতে ইত্যাহ রোগাস্তু দোষবৈষম্যং, দোষসাম্যমরোগতা| |২০|
रोगारोग्ये के उच्येते इत्याह रोगास्तु दोषवैषम्यं, दोषसाम्यमरोगता| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogadvaividhyam (20) · Śloka 20
| নিজাগন্তুবিভাগেন তত্র রোগা দ্বিধা স্মৃতাঃ||২০||
| निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAdhiShThAnadvaividhyam (21) · Śloka 21
যত এবং দেহমনসী রোগাধিষ্ঠানত্বেন স্থিতে, ন কেবলো দেহো নাপি কেবলং মনঃ| তস্মাদতোঽনন্তরমিদমাহ- তেষাং কাযমনোভেদাদধিষ্ঠানমপি দ্বিধা| |২১|
यत एवं देहमनसी रोगाधिष्ठानत्वेन स्थिते, न केवलो देहो नापि केवलं मनः| तस्मादतोऽनन्तरमिदमाह- तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso dvau doShau (21) · Śloka 21
ননু কাযিকানাং রোগাণামুত্পত্তৌ হেতবো বাতাদযো দোষাঃ প্রকুপিতা উক্তাঃ| মানসানাং চ রোগাণাং কো হেতুঃ, তদর্থমাহ | রজস্তমশ্চ মনসো দ্বৌ চ দোষাবুদাহৃতৌ||২১||
ननु कायिकानां रोगाणामुत्पत्तौ हेतवो वातादयो दोषाः प्रकुपिता उक्ताः| मानसानां च रोगाणां को हेतुः, तदर्थमाह | रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShaNam (22) · Śloka 22
রোগোপহতশরীরজ্ঞানোপাযমাহ দর্শনস্পর্শনপ্রশ্নৈঃ পরীক্ষেত চ রোগিণম্| |২২|
रोगोपहतशरीरज्ञानोपायमाह दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShAdhigamopAyaH (22) · Śloka 22
রোগবিশেষাধিগমোপাযমাহ | রোগং নিদানপ্রাগ্রূপলক্ষণোপশযাপ্তিভিঃ||২২||
रोगविशेषाधिगमोपायमाह | रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (23) · Śloka 23
উপশযাদিপ্রসঙ্গে চ দেশকালাবপ্যুপযুজ্যেতে| অতস্তাবপি পঠতি ভূমিদেহপ্রভেদেন দেশমাহুরিহ দ্বিধা| |২৩|
उपशयादिप्रसङ्गे च देशकालावप्युपयुज्येते| अतस्तावपि पठति भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUdeshatraividhyam (23-24) · Śloka 24
দেহদেশঃ শিরঃপাণ্যাদিলক্ষণঃ প্রসিদ্ধঃ| ভূমিদেশ উচ্যতে জাঙ্গলং বাতভূযিষ্ঠমনূপং তু কফোল্বণম্||২৩|| সাধারণং সমমলং ত্রিধা ভূদেশমাদিশেত্| |২৪|
देहदेशः शिरःपाण्यादिलक्षणः प्रसिद्धः| भूमिदेश उच्यते जाङ्गलं वातभूयिष्ठमनूपं तु कफोल्बणम्||२३|| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajakAlaH (24) · Śloka 24
ভেষজস্য সম্যগ্যোগহেতুং কালমাহ ক্ষণাদির্ব্যাধ্যবস্থা চ কালো ভেষজযোগকৃত্||২৪||
भेषजस्य सम्यग्योगहेतुं कालमाह क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviprakArakamauShadham (25) · Śloka 25
তচ্চৌষধং দ্বিপ্রকারমাহ শোধনং শমনং চেতি সমাসাদৌষধং দ্বিধা| |২৫|
तच्चौषधं द्विप्रकारमाह शोधनं शमनं चेति समासादौषधं द्विधा| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaviShayaviBAgaH (25-26) · Śloka 26
ঔষধমুক্তম্| তস্য বিষযমাহ | শরীরজানাং দোষাণাং ক্রমেণ পরমৌষধম্||২৫|| বস্তির্বিরেকো বমনং তথা তৈলং ঘৃতং মধু| |২৬|
औषधमुक्तम्| तस्य विषयमाह | शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्||२५|| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manodoShauShadham (26) · Śloka 26
কাযাদিদেশমাশ্রিত্য সর্বত্র সর্বমেব শরীরজাতানাং দোষাণাং ক্রমেণ পরমৌষধমুক্তম্| অথ মানসযোর্দোষযোঃ কিং তত্পরমৌষধং স্যাদিতি, তদর্থমাহ | ধীধৈর্যাত্মাদিবিজ্ঞানং মনোদোষৌষধং পরম্||২৬||
कायादिदेशमाश्रित्य सर्वत्र सर्वमेव शरीरजातानां दोषाणां क्रमेण परमौषधमुक्तम्| अथ मानसयोर्दोषयोः किं तत्परमौषधं स्यादिति, तदर्थमाह | धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdacatuShTayasvarUpam (27) · Śloka 27
এবং তাবদনেন সকলচিকিত্সিতমুক্তম্| তচ্চ পাদচতুষ্টযযুক্তং কার্যকরং, তদর্থমাহ ভিষক্ দ্রব্যাণ্যুপস্থাতা রোগী পাদচতুষ্টযম্| চিকিত্সিতস্য নির্দিষ্টং, প্রত্যেকং তচ্চতুর্গুণম্||২৭||
एवं तावदनेन सकलचिकित्सितमुक्तम्| तच्च पादचतुष्टययुक्तं कार्यकरं, तदर्थमाह भिषक् द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं, प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShakcaturguNAH (28) · Śloka 28
উদ্দেশক্রমেণ তেষাং গুণানাহ দক্ষস্তীর্থাত্তশাস্ত্রার্থো দৃষ্টকর্মা শুচির্ভিষক্| |২৮|
उद्देशक्रमेण तेषां गुणानाह दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhacaturguNAH (28) · Śloka 28
| বহুকল্পং বহুগুণং সম্পন্নং যোগ্যমৌষধম্||২৮||
| बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasthAtRucaturguNAH (29) · Śloka 29
উপস্থাতাপি চতুর্বিধঃ- অনুরক্তঃ শুচির্দক্ষো বুদ্ধিমান্ পরিচারকঃ| |২৯|
उपस्थातापि चतुर्विधः- अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogicaturguNAH (29) · Śloka 29
রোগ্যপি চতুর্বিধঃ | আঢ্যো রোগী ভিষগ্বশ্যো জ্ঞাপকঃ সত্ত্ববানপি||২৯||
रोग्यपि चतुर्विधः | आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववानपि||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavyAdhilakShaNam (19) · Śloka 31
সুখসাধ্যাদিকস্য ব্যাধিচতুষ্টযস্য লক্ষণমুচ্যতে (সাধ্যোঽসাধ্য ইতি ব্যাধির্দ্বিধা, তৌ তু পুনর্দ্বিধা| সুসাধ্যঃ কৃচ্ছ্রসাধ্যশ্চ, যাপ্যো যশ্চানুপক্রমঃ||১|| ) সর্বৌষধক্ষমে দেহে যূনঃ পুংসো জিতাত্মনঃ| অমর্মগোঽল্পহেত্বগ্ররূপরূপোঽনুপদ্রবঃ||৩০|| অতুল্যদূষ্যদেশর্তুপ্রকৃতিঃ পাদসম্পদি| গ্রহেষ্বনুগুণেঽষ্বেকদোষমার্গো নবঃ সুখঃ||৩১||
सुखसाध्यादिकस्य व्याधिचतुष्टयस्य लक्षणमुच्यते (साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा, तौ तु पुनर्द्विधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च, याप्यो यश्चानुपक्रमः||१|| ) सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः||३०|| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसम्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेऽष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
কৃচ্ছ্রসাধ্যং ব্যাধিমাহ শস্ত্রাদিসাধনঃ কৃচ্ছ্রঃ সঙ্করে চ ততো গদঃ| |৩২|
कृच्छ्रसाध्यं व्याधिमाह शस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः सङ्करे च ततो गदः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
যাপ্যোঽত উচ্যতে | শেষত্বাদাযুষো যাপ্যঃ পথ্যাভ্যাসাদ্বিপর্যযে||৩২||
याप्योऽत उच्यते | शेषत्वादायुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद्विपर्यये||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratyAkhyeyo vyAdhiH (33) · Śloka 33
প্রত্যাখ্যেয উচ্যতে অনুপক্রম এব স্যাত্স্থিতোঽত্যন্তবিপর্যযে| ঔত্সুক্যমোহারতিকৃদ্ দৃষ্টরিষ্টোঽক্ষনাশনঃ||৩৩||
प्रत्याख्येय उच्यते अनुपक्रम एव स्यात्स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| औत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टोऽक्षनाशनः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupakramaNIyAturasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35
সাধ্যলক্ষণযুক্তোঽপ্যাতুরো নোপক্রমণীয ইতি দর্শযতি ত্যজেদার্তং ভিষগ্ভূপৈর্দ্বিষ্টং তেষাং দ্বিষং দ্বিষম্| হীনোপকরণং ব্যগ্রমবিধেযং গতাযুষম্||৩৪|| চণ্ডং শোকাতুরং ভীরুং কৃতঘ্নং বৈদ্যমানিনম্| |৩৫|
साध्यलक्षणयुक्तोऽप्यातुरो नोपक्रमणीय इति दर्शयति त्यजेदार्तं भिषग्भूपैर्द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||३४|| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAntargatAdhyAyAH (35-39) · Śloka 39
এবং চ প্রথমেঽধ্যাযে সকলতন্ত্রার্ণবস্য তাত্পর্যং ব্যাখ্যাতম্| অনন্তরং সুখস্মরণার্থমধ্যাযসঙ্গ্রহং বিবক্ষুরিদমাহ | তন্ত্রস্যাস্য পরং চাতো বক্ষ্যতেঽধ্যাযসঙ্গ্রহঃ||৩৫|| আযুষ্কামদিনর্ত্বীহারোগানুত্পাদনদ্রবাঃ| অন্নজ্ঞানান্নসংরক্ষামাত্রাদ্রব্যরসাশ্রযাঃ||৩৬|| দোষাদিজ্ঞানতদ্ভেদতচ্চিকিত্সাদ্যুপক্রমাঃ| শুদ্ধ্যাদিস্নেহনস্বেদরেকাস্থাপননাবনম্||৩৭|| ধূমগণ্ডূষদৃক্সেকতৃপ্তিযন্ত্রকশস্ত্রকম্| শিরাবিধিঃ শল্যবিধিঃ শস্ত্রক্ষারাগ্নিকর্মিকৌ||৩৮|| সূত্রস্থানমিমেঽধ্যাযাস্ত্রিংশত্|৩৯|
एवं च प्रथमेऽध्याये सकलतन्त्रार्णवस्य तात्पर्यं व्याख्यातम्| अनन्तरं सुखस्मरणार्थमध्यायसङ्ग्रहं विवक्षुरिदमाह | तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसङ्ग्रहः||३५|| आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः| अन्नज्ञानान्नसंरक्षामात्राद्रव्यरसाश्रयाः||३६|| दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद्युपक्रमाः| शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम्||३७|| धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम्| शिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ||३८|| सूत्रस्थानमिमेऽध्यायास्त्रिंशत्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasthAnAdhyAyAH (39-40) · Śloka 40
অধুনা শারীরমুচ্যতে শারীরমুচ্যতে| গর্ভাবক্রান্তিতদ্ব্যাপদঙ্গমর্মবিভাগিকম্||৩৯|| বিকৃতির্দূতজং ষষ্ঠম্|৪০|
अधुना शारीरमुच्यते शारीरमुच्यते| गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम्||३९|| विकृतिर्दूतजं षष्ठम्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (40-41) · Śloka 41
নিদানমুচ্যতে নিদানং সার্বরোগিকম্| জ্বরাসৃক্শ্বাসযক্ষ্মাদিমদাদ্যর্শোতিসারিণাম্||৪০|| মূত্রাঘাতপ্রমেহাণাং বিদ্রধ্যাদ্যুদরস্য চ| পাণ্ডুকুষ্ঠানিলার্তানাং বাতাস্রস্য চ ষোডশ||৪১||
निदानमुच्यते निदानं सार्वरोगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोतिसारिणाम्||४०|| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikistitasthanAdhyAyAH (42-44) · Śloka 44
চিকিত্সিতমুচ্যতে চিকিত্সিতং জ্বরে রক্তে কাসে শ্বাসে চ যক্ষ্মণি| বমৌ মদাত্যযেঽর্শঃসু, বিশি দ্বৌ, দ্বৌ চ মূত্রিতে||৪২|| বিদ্রধৌ গুল্মজঠরপাণ্ডুশোফবিসর্পিষু| কুষ্ঠশ্বিত্রানিলব্যাধিবাতাস্রেষু চিকিত্সিতম্||৪৩|| দ্বাবিংশতিরিমেঽধ্যাযাঃ|৪৪|
चिकित्सितमुच्यते चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि| वमौ मदात्ययेऽर्शःसु, विशि द्वौ, द्वौ च मूत्रिते||४२|| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्||४३|| द्वाविंशतिरिमेऽध्यायाः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasiddhisthanAdhyAyAH (44-45) · Śloka 45
কল্পসিদ্ধিরতঃ পরম্| কল্পো বমের্বিরেকস্য তত্সিদ্ধির্বস্তিকল্পনা||৪৪|| সিদ্ধির্বস্ত্যাপদাং ষষ্ঠো দ্রব্যকল্পঃ| |৪৫|
कल्पसिद्धिरतः परम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना||४४|| सिद्धिर्बस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaratantrAdhyAyAH (1) · Śloka 1
অত উত্তরম্| বালোপচারে তদ্ব্যাধৌ তদ্গ্রহে, দ্বৌ চ ভূতগে||৪৫|| জন্মাদেঽথ স্মৃতিভ্রংশে, দ্বৌ দ্বৌ বর্ত্মসু সন্ধিষু| দৃক্তমোলিঙ্গনাশেষু ত্রযো, দ্বৌ দ্বৌ চ সর্বগে||৪৬|| কর্ণনাসামুখশিরোব্রণে, ভঙ্গে ভগন্দরে| গ্রন্থ্যাদৌ ক্ষুদ্ররোগেষু গুহ্যরোগে পৃথগ্দ্বযম্||৪৭|| বিষে ভুজঙ্গে কীটেষু মূষকেষু রসাযনে| চত্বারিংশোঽনপত্যানামধ্যাযো বীজপোষণঃ||৪৮|| ইত্যধ্যাযশতং বিংশং ষড্ভিঃ স্থানৈরুদীরিতম্| ৪৮ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুবাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে আযুষ্কামীযো নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১||
अत उत्तरम्| बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे, द्वौ च भूतगे||४५|| जन्मादेऽथ स्मृतिभ्रंशे, द्वौ द्वौ वर्त्मसु सन्धिषु| दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो, द्वौ द्वौ च सर्वगे||४६|| कर्णनासामुखशिरोव्रणे, भङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्||४७|| विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने| चत्वारिंशोऽनपत्यानामध्यायो बीजपोषणः||४८|| इत्यध्यायशतं विंशं षड्भिः स्थानैरुदीरितम्| ४८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुवाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon