Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
രാഗാദിരോഗാന് സതതാനുഷക്താനശേഷകായപ്രസൃതാനശേഷാന്| ഔത്സുക്യമോഹാരതിദാഞ്ജഘാന യോऽപൂര്വവൈദ്യായ നമോസ്തു തസ്മൈ|൧|
रागादिरोगान् सततानुषक्तानशेषकायप्रसृतानशेषान्| औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान योऽपूर्ववैद्याय नमोस्तु तस्मै|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShkAmIyAdhyAyaH prathamaH (1-2) · Śloka 2
ഇദാനീമിഷ്ടദേവതാം നമസ്കൃത്യ ശാസ്ത്രകാരസ്തന്ത്രമാരിരിപ്സുരിദമാഹ അഥാത ആയുഷ്കാമീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| (ഗദ്യസൂത്രമ്)||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രമ്)|൨|
इदानीमिष्टदेवतां नमस्कृत्य शास्त्रकारस्तन्त्रमारिरिप्सुरिदमाह अथात आयुष्कामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| (गद्यसूत्रम्)||१|| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रम्)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedotpattiH (2) · Śloka 2
ആയുഃകാമായമാനേന ധര്മാര്ഥസുഖസാധനമ്| ആയുര്വേദോപദേശേഷു വിധേയഃ പരമാദരഃ||൨||
आयुःकामायमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgamashuddhiH (3-4) · Śloka 4
അഥാസ്യായുര്വേദസ്യ ഗൌരവോത്പാദനായാഗമശുദ്ധിം ദര്ശയതി ബ്രഹ്മാ സ്മൃത്വാऽऽയുഷോ വേദം പ്രജാപതിമജിഗ്രഹത്| സോऽശ്വിനൌ തൌ സഹസ്രാക്ഷം സോऽത്രിപുത്രാദികാന്മുനീന്||൩|| തേऽഗ്നിവേശാദികാംസ്തേ തു പൃഥക് തന്ത്രാണി തേനിരേ| |൪|
अथास्यायुर्वेदस्य गौरवोत्पादनायागमशुद्धिं दर्शयति ब्रह्मा स्मृत्वाऽऽयुषो वेदं प्रजापतिमजिग्रहत्| सोऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान्मुनीन्||३|| तेऽग्निवेशादिकांस्ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggahRudayopayogaH (4-5) · Śloka 5
നനു യദി തൈസ്തന്ത്രാണി പുനര്യുഗാനുരൂപസന്ദര്ഭൈഃ സങ്ഗൃഹീതാനി| തത്കിമിദാനീമനേന ശാസ്ത്രേണ കൃതേനേത്യാഹ | തേഭ്യോऽതിവിപ്രകീര്ണേഭ്യഃ പ്രായഃ സാരതരോച്ചയഃ||൪|| ക്രിയതേऽഷ്ടാങ്ഗഹൃദയം നാതിസംക്ഷേപവിസ്തരമ്| |൫|
ननु यदि तैस्तन्त्राणि पुनर्युगानुरूपसन्दर्भैः सङ्गृहीतानि| तत्किमिदानीमनेन शास्त्रेण कृतेनेत्याह | तेभ्योऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः||४|| क्रियतेऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggAni (5-6) · Śloka 6
കാനി പുനസ്താന്യഷ്ടാങ്ഗാനീത്യാഹ | കായബാലഗ്രഹോര്ധ്വാങ്ഗശല്യദംഷ്ട്രാജരാവൃഷാന്||൫|| അഷ്ടാവങ്ഗാനി തസ്യാഹുശ്ചികിത്സാ യേഷു സംശ്രിതാ| |൬|
कानि पुनस्तान्यष्टाङ्गानीत्याह | कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान्||५|| अष्टावङ्गानि तस्याहुश्चिकित्सा येषु संश्रिता| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH (6) · Śloka 6
കായസ്യ ദോഷധാതുമലസമുദായത്വാത്താനേവ ദോഷാദീന് നിര്ദിദിക്ഷുരാഹ | വായുഃ പിത്തം കഫശ്ചേതി ത്രയോ ദോഷാഃ സമാസതഃ||൬||
कायस्य दोषधातुमलसमुदायत्वात्तानेव दोषादीन् निर्दिदिक्षुराह | वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAvasthAdvayam (7) · Śloka 7
വികൃതാവികൃതാ ദേഹം ഘ്നന്തി തേ വര്തയന്തി ച| |൭|
विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (7) · Śloka 7
ഇദാനീമേഷാം വ്യാപിനാമപി വിശിഷ്ടസ്ഥാനം വിവക്ഷുരാഹ | തേ വ്യാപിനോऽപി ഹൃന്നാഭ്യോരധോമധ്യോര്ധ്വസംശ്രയാഃ||൭||
इदानीमेषां व्यापिनामपि विशिष्टस्थानं विवक्षुराह | ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShakAlAH (8) · Śloka 8
അഥൈഷാം സകലകാലവ്യാപിനാമപി നിയതകാലത്വം ദര്ശയന്നാഹ വയോഹോരാത്രിഭുക്താനാം തേऽന്തമധ്യാദിഗാഃ ക്രമാത്| |൮|
अथैषां सकलकालव्यापिनामपि नियतकालत्वं दर्शयन्नाह वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisvarUpam (8) · Śloka 8
അധുനാऽഗ്നിസ്വരൂപം പ്രസ്തൌതി | തൈര്ഭവേദ്വിഷമസ്തീക്ഷ്ണോ മന്ദശ്ചാഗ്നിഃ സമൈഃ സമഃ||൮||
अधुनाऽग्निस्वरूपं प्रस्तौति | तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (9) · Śloka 9
അഗ്നിചാതുര്വിധ്യമുക്ത്വാ തദാശ്രയസ്യ കോഷ്ഠസ്യ ചാതുര്വിധ്യം വിവക്ഷുരാഹ കോഷ്ഠഃ ക്രൂരോ മൃദുര്മധ്യോ മധ്യഃ സ്യാത്തൈഃ സമൈരപി| |൯|
अग्निचातुर्विध्यमुक्त्वा तदाश्रयस्य कोष्ठस्य चातुर्विध्यं विवक्षुराह कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehajanma prakRutisvarUpam (9-10) · Śloka 10
ഇദാനീം പ്രകൃതിസ്വരൂപം പ്രസ്തൌതി ശുക്രാര്തവസ്ഥൈര്ജന്മാദൌ വിഷേണേവ വിഷക്രിമേഃ||൯|| തൈശ്ച തിസ്രഃ പ്രകൃതയോ ഹീനമധ്യോത്തമാഃ പൃഥക്| സമധാതുഃ സമസ്താസു ശ്രേഷ്ഠാ നിന്ദ്യാ ദ്വിദോഷജാഃ||൧൦||
इदानीं प्रकृतिस्वरूपं प्रस्तौति शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः||९|| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (11-12) · Śloka 12
തത്ര രൂക്ഷോ ലഘുഃ ശീതഃ ഖരഃ സൂക്ഷ്മശ്ചലോऽനിലഃ| പിത്തം സസ്നേഹതീക്ഷ്ണോഷ്ണം ലഘു വിസ്രം സരം ദ്രവമ്||൧൧|| സ്നിഗ്ധഃ ശീതോ ഗുരുര്മന്ദഃ ശ്ലക്ഷ്ണോ മൃത്സ്നഃ സ്ഥിരഃ കഫഃ|൧൨|
तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्||११|| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaH sannipAtashca (12) · Śloka 12
ഏഷാം ച മിശ്രീഭൂതാനാം തന്ത്രവ്യവഹാരാര്ഥം സംജ്ഞാദ്വയമാഹ | സംസര്ഗഃ സന്നിപാതശ്ച തദ്ദ്വിത്രിക്ഷയകോപതഃ||൧൨||
एषां च मिश्रीभूतानां तन्त्रव्यवहारार्थं संज्ञाद्वयमाह | संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtavaH (13) · Śloka 13
ദോഷാനുക്ത്വാ ധാതവ ഉച്യന്തേ രസാസൃങ്മാംസമേദോऽസ്ഥിമജ്ജശുക്രാണി ധാതവഃ| സപ്ത ദൂഷ്യാഃ|൧൩|
दोषानुक्त्वा धातव उच्यन्ते रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (13) · Śloka 13
മലാ മൂത്രശകൃത്സ്വേദാദയോऽപി ച||൧൩||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vRuddikShayau (14) · Śloka 14
വൃദ്ധിഃ സമാനൈഃ സര്വേഷാം വിപരീതൈര്വിപര്യയഃ| |൧൪|
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAH (14-15) · Śloka 15
വര്ണിതമേവ വൃദ്ധിഃ സമാനൈഃ, ക്ഷയോ വിപരീതൈരിതി| തൌ തു വൃദ്ധിക്ഷയൌ യതോ വായ്വാദീനാം ഭവതഃ, തത്പ്രഖ്യാപനാര്ഥമാഹ രസാഃ സ്വാദ്വമ്ലലവണതിക്തോഷണകഷായകാഃ||൧൪|| ഷഡ് ദ്രവ്യമാശ്രിതാസ്തേ ച യഥാപൂര്വംബലാവഹാഃ| |൧൫|
वर्णितमेव वृद्धिः समानैः, क्षयो विपरीतैरिति| तौ तु वृद्धिक्षयौ यतो वाय्वादीनां भवतः, तत्प्रख्यापनार्थमाह रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः||१४|| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वंबलावहाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM guNAH (15-16) · Śloka 16
| തത്രാദ്യാ മാരുതം ഘ്നന്തി ത്രയസ്തിക്താദയഃ കഫമ്||൧൫|| കഷായതിക്തമധുരാഃ പിത്തമന്യേ തു കുര്വതേ| |൧൬|
| तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्||१५|| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAshrayadravyasya triprakAratvam prabhAvabhedAH (16) · Śloka 16
ഏഷാം ച രസാനാമാശ്രയോ ദ്രവ്യം, തച്ച ത്രിപ്രകാരമിത്യാഹ ശമനം കോപനം സ്വസ്ഥഹിതം ദ്രവ്യമിതി ത്രിധാ||൧൬||
एषां च रसानामाश्रयो द्रव्यं, तच्च त्रिप्रकारमित्याह शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (17) · Śloka 17
തസ്യ വീര്യമാഹ ഉഷ്ണശീതഗുണോത്കര്ഷാത്തത്ര വീര്യം ദ്വിധാ സ്മൃതമ്| |൧൭|
तस्य वीर्यमाह उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAkatraividhyam (17) · Śloka 17
ദ്രവ്യവിപാകമാഹ | ത്രിധാ വിപാകോ ദ്രവ്യസ്യ സ്വാദ്വമ്ലകടുകാത്മകഃ||൧൭||
द्रव्यविपाकमाह | त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAH viMshatiH (18) · Śloka 18
ദ്രവ്യസ്യ ഗുണാനാഹ ഗുരുമന്ദഹിമസ്നിഗ്ധശ്ലക്ഷ്ണസാന്ദ്രമൃദുസ്ഥിരാഃ| ഗുണാഃ സസൂക്ഷ്മവിശദാ വിംശതിഃ സവിപര്യയാഃ||൧൮||
द्रव्यस्य गुणानाह गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (19) · Śloka 19
രോഗകാരണമാഹ കാലാര്ഥകര്മണാം യോഗോ ഹീനമിഥ്യാതിമാത്രകഃ| സമ്യഗ്യോഗശ്ച വിജ്ഞേയോ രോഗാരോഗ്യൈകകാരണമ്||൧൯||
रोगकारणमाह कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyayoH svarUpam (20) · Śloka 20
രോഗാരോഗ്യേ കേ ഉച്യേതേ ഇത്യാഹ രോഗാസ്തു ദോഷവൈഷമ്യം, ദോഷസാമ്യമരോഗതാ| |൨൦|
रोगारोग्ये के उच्येते इत्याह रोगास्तु दोषवैषम्यं, दोषसाम्यमरोगता| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogadvaividhyam (20) · Śloka 20
| നിജാഗന്തുവിഭാഗേന തത്ര രോഗാ ദ്വിധാ സ്മൃതാഃ||൨൦||
| निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAdhiShThAnadvaividhyam (21) · Śloka 21
യത ഏവം ദേഹമനസീ രോഗാധിഷ്ഠാനത്വേന സ്ഥിതേ, ന കേവലോ ദേഹോ നാപി കേവലം മനഃ| തസ്മാദതോऽനന്തരമിദമാഹ- തേഷാം കായമനോഭേദാദധിഷ്ഠാനമപി ദ്വിധാ| |൨൧|
यत एवं देहमनसी रोगाधिष्ठानत्वेन स्थिते, न केवलो देहो नापि केवलं मनः| तस्मादतोऽनन्तरमिदमाह- तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso dvau doShau (21) · Śloka 21
നനു കായികാനാം രോഗാണാമുത്പത്തൌ ഹേതവോ വാതാദയോ ദോഷാഃ പ്രകുപിതാ ഉക്താഃ| മാനസാനാം ച രോഗാണാം കോ ഹേതുഃ, തദര്ഥമാഹ | രജസ്തമശ്ച മനസോ ദ്വൌ ച ദോഷാവുദാഹൃതൌ||൨൧||
ननु कायिकानां रोगाणामुत्पत्तौ हेतवो वातादयो दोषाः प्रकुपिता उक्ताः| मानसानां च रोगाणां को हेतुः, तदर्थमाह | रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShaNam (22) · Śloka 22
രോഗോപഹതശരീരജ്ഞാനോപായമാഹ ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്നൈഃ പരീക്ഷേത ച രോഗിണമ്| |൨൨|
रोगोपहतशरीरज्ञानोपायमाह दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShAdhigamopAyaH (22) · Śloka 22
രോഗവിശേഷാധിഗമോപായമാഹ | രോഗം നിദാനപ്രാഗ്രൂപലക്ഷണോപശയാപ്തിഭിഃ||൨൨||
रोगविशेषाधिगमोपायमाह | रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (23) · Śloka 23
ഉപശയാദിപ്രസങ്ഗേ ച ദേശകാലാവപ്യുപയുജ്യേതേ| അതസ്താവപി പഠതി ഭൂമിദേഹപ്രഭേദേന ദേശമാഹുരിഹ ദ്വിധാ| |൨൩|
उपशयादिप्रसङ्गे च देशकालावप्युपयुज्येते| अतस्तावपि पठति भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUdeshatraividhyam (23-24) · Śloka 24
ദേഹദേശഃ ശിരഃപാണ്യാദിലക്ഷണഃ പ്രസിദ്ധഃ| ഭൂമിദേശ ഉച്യതേ ജാങ്ഗലം വാതഭൂയിഷ്ഠമനൂപം തു കഫോല്ബണമ്||൨൩|| സാധാരണം സമമലം ത്രിധാ ഭൂദേശമാദിശേത്| |൨൪|
देहदेशः शिरःपाण्यादिलक्षणः प्रसिद्धः| भूमिदेश उच्यते जाङ्गलं वातभूयिष्ठमनूपं तु कफोल्बणम्||२३|| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajakAlaH (24) · Śloka 24
ഭേഷജസ്യ സമ്യഗ്യോഗഹേതും കാലമാഹ ക്ഷണാദിര്വ്യാധ്യവസ്ഥാ ച കാലോ ഭേഷജയോഗകൃത്||൨൪||
भेषजस्य सम्यग्योगहेतुं कालमाह क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviprakArakamauShadham (25) · Śloka 25
തച്ചൌഷധം ദ്വിപ്രകാരമാഹ ശോധനം ശമനം ചേതി സമാസാദൌഷധം ദ്വിധാ| |൨൫|
तच्चौषधं द्विप्रकारमाह शोधनं शमनं चेति समासादौषधं द्विधा| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaviShayaviBAgaH (25-26) · Śloka 26
ഔഷധമുക്തമ്| തസ്യ വിഷയമാഹ | ശരീരജാനാം ദോഷാണാം ക്രമേണ പരമൌഷധമ്||൨൫|| ബസ്തിര്വിരേകോ വമനം തഥാ തൈലം ഘൃതം മധു| |൨൬|
औषधमुक्तम्| तस्य विषयमाह | शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्||२५|| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manodoShauShadham (26) · Śloka 26
കായാദിദേശമാശ്രിത്യ സര്വത്ര സര്വമേവ ശരീരജാതാനാം ദോഷാണാം ക്രമേണ പരമൌഷധമുക്തമ്| അഥ മാനസയോര്ദോഷയോഃ കിം തത്പരമൌഷധം സ്യാദിതി, തദര്ഥമാഹ | ധീധൈര്യാത്മാദിവിജ്ഞാനം മനോദോഷൌഷധം പരമ്||൨൬||
कायादिदेशमाश्रित्य सर्वत्र सर्वमेव शरीरजातानां दोषाणां क्रमेण परमौषधमुक्तम्| अथ मानसयोर्दोषयोः किं तत्परमौषधं स्यादिति, तदर्थमाह | धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdacatuShTayasvarUpam (27) · Śloka 27
ഏവം താവദനേന സകലചികിത്സിതമുക്തമ്| തച്ച പാദചതുഷ്ടയയുക്തം കാര്യകരം, തദര്ഥമാഹ ഭിഷക് ദ്രവ്യാണ്യുപസ്ഥാതാ രോഗീ പാദചതുഷ്ടയമ്| ചികിത്സിതസ്യ നിര്ദിഷ്ടം, പ്രത്യേകം തച്ചതുര്ഗുണമ്||൨൭||
एवं तावदनेन सकलचिकित्सितमुक्तम्| तच्च पादचतुष्टययुक्तं कार्यकरं, तदर्थमाह भिषक् द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं, प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShakcaturguNAH (28) · Śloka 28
ഉദ്ദേശക്രമേണ തേഷാം ഗുണാനാഹ ദക്ഷസ്തീര്ഥാത്തശാസ്ത്രാര്ഥോ ദൃഷ്ടകര്മാ ശുചിര്ഭിഷക്| |൨൮|
उद्देशक्रमेण तेषां गुणानाह दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhacaturguNAH (28) · Śloka 28
| ബഹുകല്പം ബഹുഗുണം സമ്പന്നം യോഗ്യമൌഷധമ്||൨൮||
| बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasthAtRucaturguNAH (29) · Śloka 29
ഉപസ്ഥാതാപി ചതുര്വിധഃ- അനുരക്തഃ ശുചിര്ദക്ഷോ ബുദ്ധിമാന് പരിചാരകഃ| |൨൯|
उपस्थातापि चतुर्विधः- अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogicaturguNAH (29) · Śloka 29
രോഗ്യപി ചതുര്വിധഃ | ആഢ്യോ രോഗീ ഭിഷഗ്വശ്യോ ജ്ഞാപകഃ സത്ത്വവാനപി||൨൯||
रोग्यपि चतुर्विधः | आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववानपि||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavyAdhilakShaNam (19) · Śloka 31
സുഖസാധ്യാദികസ്യ വ്യാധിചതുഷ്ടയസ്യ ലക്ഷണമുച്യതേ (സാധ്യോऽസാധ്യ ഇതി വ്യാധിര്ദ്വിധാ, തൌ തു പുനര്ദ്വിധാ| സുസാധ്യഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യശ്ച, യാപ്യോ യശ്ചാനുപക്രമഃ||൧|| ) സര്വൌഷധക്ഷമേ ദേഹേ യൂനഃ പുംസോ ജിതാത്മനഃ| അമര്മഗോऽല്പഹേത്വഗ്രരൂപരൂപോऽനുപദ്രവഃ||൩൦|| അതുല്യദൂഷ്യദേശര്തുപ്രകൃതിഃ പാദസമ്പദി| ഗ്രഹേഷ്വനുഗുണേऽഷ്വേകദോഷമാര്ഗോ നവഃ സുഖഃ||൩൧||
सुखसाध्यादिकस्य व्याधिचतुष्टयस्य लक्षणमुच्यते (साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा, तौ तु पुनर्द्विधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च, याप्यो यश्चानुपक्रमः||१|| ) सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः||३०|| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसम्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेऽष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
കൃച്ഛ്രസാധ്യം വ്യാധിമാഹ ശസ്ത്രാദിസാധനഃ കൃച്ഛ്രഃ സങ്കരേ ച തതോ ഗദഃ| |൩൨|
कृच्छ्रसाध्यं व्याधिमाह शस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः सङ्करे च ततो गदः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
യാപ്യോऽത ഉച്യതേ | ശേഷത്വാദായുഷോ യാപ്യഃ പഥ്യാഭ്യാസാദ്വിപര്യയേ||൩൨||
याप्योऽत उच्यते | शेषत्वादायुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद्विपर्यये||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratyAkhyeyo vyAdhiH (33) · Śloka 33
പ്രത്യാഖ്യേയ ഉച്യതേ അനുപക്രമ ഏവ സ്യാത്സ്ഥിതോऽത്യന്തവിപര്യയേ| ഔത്സുക്യമോഹാരതികൃദ് ദൃഷ്ടരിഷ്ടോऽക്ഷനാശനഃ||൩൩||
प्रत्याख्येय उच्यते अनुपक्रम एव स्यात्स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| औत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टोऽक्षनाशनः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupakramaNIyAturasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35
സാധ്യലക്ഷണയുക്തോऽപ്യാതുരോ നോപക്രമണീയ ഇതി ദര്ശയതി ത്യജേദാര്തം ഭിഷഗ്ഭൂപൈര്ദ്വിഷ്ടം തേഷാം ദ്വിഷം ദ്വിഷമ്| ഹീനോപകരണം വ്യഗ്രമവിധേയം ഗതായുഷമ്||൩൪|| ചണ്ഡം ശോകാതുരം ഭീരും കൃതഘ്നം വൈദ്യമാനിനമ്| |൩൫|
साध्यलक्षणयुक्तोऽप्यातुरो नोपक्रमणीय इति दर्शयति त्यजेदार्तं भिषग्भूपैर्द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||३४|| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAntargatAdhyAyAH (35-39) · Śloka 39
ഏവം ച പ്രഥമേऽധ്യായേ സകലതന്ത്രാര്ണവസ്യ താത്പര്യം വ്യാഖ്യാതമ്| അനന്തരം സുഖസ്മരണാര്ഥമധ്യായസങ്ഗ്രഹം വിവക്ഷുരിദമാഹ | തന്ത്രസ്യാസ്യ പരം ചാതോ വക്ഷ്യതേऽധ്യായസങ്ഗ്രഹഃ||൩൫|| ആയുഷ്കാമദിനര്ത്വീഹാരോഗാനുത്പാദനദ്രവാഃ| അന്നജ്ഞാനാന്നസംരക്ഷാമാത്രാദ്രവ്യരസാശ്രയാഃ||൩൬|| ദോഷാദിജ്ഞാനതദ്ഭേദതച്ചികിത്സാദ്യുപക്രമാഃ| ശുദ്ധ്യാദിസ്നേഹനസ്വേദരേകാസ്ഥാപനനാവനമ്||൩൭|| ധൂമഗണ്ഡൂഷദൃക്സേകതൃപ്തിയന്ത്രകശസ്ത്രകമ്| ശിരാവിധിഃ ശല്യവിധിഃ ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നികര്മികൌ||൩൮|| സൂത്രസ്ഥാനമിമേऽധ്യായാസ്ത്രിംശത്|൩൯|
एवं च प्रथमेऽध्याये सकलतन्त्रार्णवस्य तात्पर्यं व्याख्यातम्| अनन्तरं सुखस्मरणार्थमध्यायसङ्ग्रहं विवक्षुरिदमाह | तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसङ्ग्रहः||३५|| आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः| अन्नज्ञानान्नसंरक्षामात्राद्रव्यरसाश्रयाः||३६|| दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद्युपक्रमाः| शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम्||३७|| धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम्| शिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ||३८|| सूत्रस्थानमिमेऽध्यायास्त्रिंशत्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasthAnAdhyAyAH (39-40) · Śloka 40
അധുനാ ശാരീരമുച്യതേ ശാരീരമുച്യതേ| ഗര്ഭാവക്രാന്തിതദ്വ്യാപദങ്ഗമര്മവിഭാഗികമ്||൩൯|| വികൃതിര്ദൂതജം ഷഷ്ഠമ്|൪൦|
अधुना शारीरमुच्यते शारीरमुच्यते| गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम्||३९|| विकृतिर्दूतजं षष्ठम्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (40-41) · Śloka 41
നിദാനമുച്യതേ നിദാനം സാര്വരോഗികമ്| ജ്വരാസൃക്ശ്വാസയക്ഷ്മാദിമദാദ്യര്ശോതിസാരിണാമ്||൪൦|| മൂത്രാഘാതപ്രമേഹാണാം വിദ്രധ്യാദ്യുദരസ്യ ച| പാണ്ഡുകുഷ്ഠാനിലാര്താനാം വാതാസ്രസ്യ ച ഷോഡശ||൪൧||
निदानमुच्यते निदानं सार्वरोगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोतिसारिणाम्||४०|| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikistitasthanAdhyAyAH (42-44) · Śloka 44
ചികിത്സിതമുച്യതേ ചികിത്സിതം ജ്വരേ രക്തേ കാസേ ശ്വാസേ ച യക്ഷ്മണി| വമൌ മദാത്യയേऽര്ശഃസു, വിശി ദ്വൌ, ദ്വൌ ച മൂത്രിതേ||൪൨|| വിദ്രധൌ ഗുല്മജഠരപാണ്ഡുശോഫവിസര്പിഷു| കുഷ്ഠശ്വിത്രാനിലവ്യാധിവാതാസ്രേഷു ചികിത്സിതമ്||൪൩|| ദ്വാവിംശതിരിമേऽധ്യായാഃ|൪൪|
चिकित्सितमुच्यते चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि| वमौ मदात्ययेऽर्शःसु, विशि द्वौ, द्वौ च मूत्रिते||४२|| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्||४३|| द्वाविंशतिरिमेऽध्यायाः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasiddhisthanAdhyAyAH (44-45) · Śloka 45
കല്പസിദ്ധിരതഃ പരമ്| കല്പോ വമേര്വിരേകസ്യ തത്സിദ്ധിര്ബസ്തികല്പനാ||൪൪|| സിദ്ധിര്ബസ്ത്യാപദാം ഷഷ്ഠോ ദ്രവ്യകല്പഃ| |൪൫|
कल्पसिद्धिरतः परम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना||४४|| सिद्धिर्बस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaratantrAdhyAyAH (1) · Śloka 1
അത ഉത്തരമ്| ബാലോപചാരേ തദ്വ്യാധൌ തദ്ഗ്രഹേ, ദ്വൌ ച ഭൂതഗേ||൪൫|| ജന്മാദേऽഥ സ്മൃതിഭ്രംശേ, ദ്വൌ ദ്വൌ വര്ത്മസു സന്ധിഷു| ദൃക്തമോലിങ്ഗനാശേഷു ത്രയോ, ദ്വൌ ദ്വൌ ച സര്വഗേ||൪൬|| കര്ണനാസാമുഖശിരോവ്രണേ, ഭങ്ഗേ ഭഗന്ദരേ| ഗ്രന്ഥ്യാദൌ ക്ഷുദ്രരോഗേഷു ഗുഹ്യരോഗേ പൃഥഗ്ദ്വയമ്||൪൭|| വിഷേ ഭുജങ്ഗേ കീടേഷു മൂഷകേഷു രസായനേ| ചത്വാരിംശോऽനപത്യാനാമധ്യായോ ബീജപോഷണഃ||൪൮|| ഇത്യധ്യായശതം വിംശം ഷഡ്ഭിഃ സ്ഥാനൈരുദീരിതമ്| ൪൮ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുവാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആയുഷ്കാമീയോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൧||
अत उत्तरम्| बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे, द्वौ च भूतगे||४५|| जन्मादेऽथ स्मृतिभ्रंशे, द्वौ द्वौ वर्त्मसु सन्धिषु| दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो, द्वौ द्वौ च सर्वगे||४६|| कर्णनासामुखशिरोव्रणे, भङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्||४७|| विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने| चत्वारिंशोऽनपत्यानामध्यायो बीजपोषणः||४८|| इत्यध्यायशतं विंशं षड्भिः स्थानैरुदीरितम्| ४८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुवाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon