Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
రాగాదిరోగాన్ సతతానుషక్తానశేషకాయప్రసృతానశేషాన్| ఔత్సుక్యమోహారతిదాంజఘాన యోఽపూర్వవైద్యాయ నమోస్తు తస్మై|1|
रागादिरोगान् सततानुषक्तानशेषकायप्रसृतानशेषान्| औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान योऽपूर्ववैद्याय नमोस्तु तस्मै|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShkAmIyAdhyAyaH prathamaH (1-2) · Śloka 2
ఇదానీమిష్టదేవతాం నమస్కృత్య శాస్త్రకారస్తంత్రమారిరిప్సురిదమాహ అథాత ఆయుష్కామీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| (గద్యసూత్రం)||1|| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రం)|2|
इदानीमिष्टदेवतां नमस्कृत्य शास्त्रकारस्तन्त्रमारिरिप्सुरिदमाह अथात आयुष्कामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| (गद्यसूत्रम्)||१|| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रम्)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedotpattiH (2) · Śloka 2
ఆయుఃకామాయమానేన ధర్మార్థసుఖసాధనం| ఆయుర్వేదోపదేశేషు విధేయః పరమాదరః||2||
आयुःकामायमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgamashuddhiH (3-4) · Śloka 4
అథాస్యాయుర్వేదస్య గౌరవోత్పాదనాయాగమశుద్ధిం దర్శయతి బ్రహ్మా స్మృత్వాఽఽయుషో వేదం ప్రజాపతిమజిగ్రహత్| సోఽశ్వినౌ తౌ సహస్రాక్షం సోఽత్రిపుత్రాదికాన్మునీన్||3|| తేఽగ్నివేశాదికాంస్తే తు పృథక్ తంత్రాణి తేనిరే| |4|
अथास्यायुर्वेदस्य गौरवोत्पादनायागमशुद्धिं दर्शयति ब्रह्मा स्मृत्वाऽऽयुषो वेदं प्रजापतिमजिग्रहत्| सोऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान्मुनीन्||३|| तेऽग्निवेशादिकांस्ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggahRudayopayogaH (4-5) · Śloka 5
నను యది తైస్తంత్రాణి పునర్యుగానురూపసందర్భైః సంగృహీతాని| తత్కిమిదానీమనేన శాస్త్రేణ కృతేనేత్యాహ | తేభ్యోఽతివిప్రకీర్ణేభ్యః ప్రాయః సారతరోచ్చయః||4|| క్రియతేఽష్టాంగహృదయం నాతిసంక్షేపవిస్తరం| |5|
ननु यदि तैस्तन्त्राणि पुनर्युगानुरूपसन्दर्भैः सङ्गृहीतानि| तत्किमिदानीमनेन शास्त्रेण कृतेनेत्याह | तेभ्योऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः||४|| क्रियतेऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggAni (5-6) · Śloka 6
కాని పునస్తాన్యష్టాంగానీత్యాహ | కాయబాలగ్రహోర్ధ్వాంగశల్యదంష్ట్రాజరావృషాన్||5|| అష్టావంగాని తస్యాహుశ్చికిత్సా యేషు సంశ్రితా| |6|
कानि पुनस्तान्यष्टाङ्गानीत्याह | कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान्||५|| अष्टावङ्गानि तस्याहुश्चिकित्सा येषु संश्रिता| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH (6) · Śloka 6
కాయస్య దోషధాతుమలసముదాయత్వాత్తానేవ దోషాదీన్ నిర్దిదిక్షురాహ | వాయుః పిత్తం కఫశ్చేతి త్రయో దోషాః సమాసతః||6||
कायस्य दोषधातुमलसमुदायत्वात्तानेव दोषादीन् निर्दिदिक्षुराह | वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAvasthAdvayam (7) · Śloka 7
వికృతావికృతా దేహం ఘ్నంతి తే వర్తయంతి చ| |7|
विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (7) · Śloka 7
ఇదానీమేషాం వ్యాపినామపి విశిష్టస్థానం వివక్షురాహ | తే వ్యాపినోఽపి హృన్నాభ్యోరధోమధ్యోర్ధ్వసంశ్రయాః||7||
इदानीमेषां व्यापिनामपि विशिष्टस्थानं विवक्षुराह | ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShakAlAH (8) · Śloka 8
అథైషాం సకలకాలవ్యాపినామపి నియతకాలత్వం దర్శయన్నాహ వయోహోరాత్రిభుక్తానాం తేఽంతమధ్యాదిగాః క్రమాత్| |8|
अथैषां सकलकालव्यापिनामपि नियतकालत्वं दर्शयन्नाह वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisvarUpam (8) · Śloka 8
అధునాఽగ్నిస్వరూపం ప్రస్తౌతి | తైర్భవేద్విషమస్తీక్ష్ణో మందశ్చాగ్నిః సమైః సమః||8||
अधुनाऽग्निस्वरूपं प्रस्तौति | तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (9) · Śloka 9
అగ్నిచాతుర్విధ్యముక్త్వా తదాశ్రయస్య కోష్ఠస్య చాతుర్విధ్యం వివక్షురాహ కోష్ఠః క్రూరో మృదుర్మధ్యో మధ్యః స్యాత్తైః సమైరపి| |9|
अग्निचातुर्विध्यमुक्त्वा तदाश्रयस्य कोष्ठस्य चातुर्विध्यं विवक्षुराह कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehajanma prakRutisvarUpam (9-10) · Śloka 10
ఇదానీం ప్రకృతిస్వరూపం ప్రస్తౌతి శుక్రార్తవస్థైర్జన్మాదౌ విషేణేవ విషక్రిమేః||9|| తైశ్చ తిస్రః ప్రకృతయో హీనమధ్యోత్తమాః పృథక్| సమధాతుః సమస్తాసు శ్రేష్ఠా నింద్యా ద్విదోషజాః||10||
इदानीं प्रकृतिस्वरूपं प्रस्तौति शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः||९|| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (11-12) · Śloka 12
తత్ర రూక్షో లఘుః శీతః ఖరః సూక్ష్మశ్చలోఽనిలః| పిత్తం సస్నేహతీక్ష్ణోష్ణం లఘు విస్రం సరం ద్రవం||11|| స్నిగ్ధః శీతో గురుర్మందః శ్లక్ష్ణో మృత్స్నః స్థిరః కఫః|12|
तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्||११|| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaH sannipAtashca (12) · Śloka 12
ఏషాం చ మిశ్రీభూతానాం తంత్రవ్యవహారార్థం సంజ్ఞాద్వయమాహ | సంసర్గః సన్నిపాతశ్చ తద్ద్విత్రిక్షయకోపతః||12||
एषां च मिश्रीभूतानां तन्त्रव्यवहारार्थं संज्ञाद्वयमाह | संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtavaH (13) · Śloka 13
దోషానుక్త్వా ధాతవ ఉచ్యంతే రసాసృఙ్మాంసమేదోఽస్థిమజ్జశుక్రాణి ధాతవః| సప్త దూష్యాః|13|
दोषानुक्त्वा धातव उच्यन्ते रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (13) · Śloka 13
మలా మూత్రశకృత్స్వేదాదయోఽపి చ||13||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vRuddikShayau (14) · Śloka 14
వృద్ధిః సమానైః సర్వేషాం విపరీతైర్విపర్యయః| |14|
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAH (14-15) · Śloka 15
వర్ణితమేవ వృద్ధిః సమానైః, క్షయో విపరీతైరితి| తౌ తు వృద్ధిక్షయౌ యతో వాయ్వాదీనాం భవతః, తత్ప్రఖ్యాపనార్థమాహ రసాః స్వాద్వమ్లలవణతిక్తోషణకషాయకాః||14|| షడ్ ద్రవ్యమాశ్రితాస్తే చ యథాపూర్వంబలావహాః| |15|
वर्णितमेव वृद्धिः समानैः, क्षयो विपरीतैरिति| तौ तु वृद्धिक्षयौ यतो वाय्वादीनां भवतः, तत्प्रख्यापनार्थमाह रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः||१४|| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वंबलावहाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM guNAH (15-16) · Śloka 16
| తత్రాద్యా మారుతం ఘ్నంతి త్రయస్తిక్తాదయః కఫం||15|| కషాయతిక్తమధురాః పిత్తమన్యే తు కుర్వతే| |16|
| तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्||१५|| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAshrayadravyasya triprakAratvam prabhAvabhedAH (16) · Śloka 16
ఏషాం చ రసానామాశ్రయో ద్రవ్యం, తచ్చ త్రిప్రకారమిత్యాహ శమనం కోపనం స్వస్థహితం ద్రవ్యమితి త్రిధా||16||
एषां च रसानामाश्रयो द्रव्यं, तच्च त्रिप्रकारमित्याह शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (17) · Śloka 17
తస్య వీర్యమాహ ఉష్ణశీతగుణోత్కర్షాత్తత్ర వీర్యం ద్విధా స్మృతం| |17|
तस्य वीर्यमाह उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAkatraividhyam (17) · Śloka 17
ద్రవ్యవిపాకమాహ | త్రిధా విపాకో ద్రవ్యస్య స్వాద్వమ్లకటుకాత్మకః||17||
द्रव्यविपाकमाह | त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAH viMshatiH (18) · Śloka 18
ద్రవ్యస్య గుణానాహ గురుమందహిమస్నిగ్ధశ్లక్ష్ణసాంద్రమృదుస్థిరాః| గుణాః ససూక్ష్మవిశదా వింశతిః సవిపర్యయాః||18||
द्रव्यस्य गुणानाह गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (19) · Śloka 19
రోగకారణమాహ కాలార్థకర్మణాం యోగో హీనమిథ్యాతిమాత్రకః| సమ్యగ్యోగశ్చ విజ్ఞేయో రోగారోగ్యైకకారణం||19||
रोगकारणमाह कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyayoH svarUpam (20) · Śloka 20
రోగారోగ్యే కే ఉచ్యేతే ఇత్యాహ రోగాస్తు దోషవైషమ్యం, దోషసామ్యమరోగతా| |20|
रोगारोग्ये के उच्येते इत्याह रोगास्तु दोषवैषम्यं, दोषसाम्यमरोगता| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogadvaividhyam (20) · Śloka 20
| నిజాగంతువిభాగేన తత్ర రోగా ద్విధా స్మృతాః||20||
| निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAdhiShThAnadvaividhyam (21) · Śloka 21
యత ఏవం దేహమనసీ రోగాధిష్ఠానత్వేన స్థితే, న కేవలో దేహో నాపి కేవలం మనః| తస్మాదతోఽనంతరమిదమాహ- తేషాం కాయమనోభేదాదధిష్ఠానమపి ద్విధా| |21|
यत एवं देहमनसी रोगाधिष्ठानत्वेन स्थिते, न केवलो देहो नापि केवलं मनः| तस्मादतोऽनन्तरमिदमाह- तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso dvau doShau (21) · Śloka 21
నను కాయికానాం రోగాణాముత్పత్తౌ హేతవో వాతాదయో దోషాః ప్రకుపితా ఉక్తాః| మానసానాం చ రోగాణాం కో హేతుః, తదర్థమాహ | రజస్తమశ్చ మనసో ద్వౌ చ దోషావుదాహృతౌ||21||
ननु कायिकानां रोगाणामुत्पत्तौ हेतवो वातादयो दोषाः प्रकुपिता उक्ताः| मानसानां च रोगाणां को हेतुः, तदर्थमाह | रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShaNam (22) · Śloka 22
రోగోపహతశరీరజ్ఞానోపాయమాహ దర్శనస్పర్శనప్రశ్నైః పరీక్షేత చ రోగిణం| |22|
रोगोपहतशरीरज्ञानोपायमाह दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShAdhigamopAyaH (22) · Śloka 22
రోగవిశేషాధిగమోపాయమాహ | రోగం నిదానప్రాగ్రూపలక్షణోపశయాప్తిభిః||22||
रोगविशेषाधिगमोपायमाह | रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (23) · Śloka 23
ఉపశయాదిప్రసంగే చ దేశకాలావప్యుపయుజ్యేతే| అతస్తావపి పఠతి భూమిదేహప్రభేదేన దేశమాహురిహ ద్విధా| |23|
उपशयादिप्रसङ्गे च देशकालावप्युपयुज्येते| अतस्तावपि पठति भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUdeshatraividhyam (23-24) · Śloka 24
దేహదేశః శిరఃపాణ్యాదిలక్షణః ప్రసిద్ధః| భూమిదేశ ఉచ్యతే జాంగలం వాతభూయిష్ఠమనూపం తు కఫోల్బణం||23|| సాధారణం సమమలం త్రిధా భూదేశమాదిశేత్| |24|
देहदेशः शिरःपाण्यादिलक्षणः प्रसिद्धः| भूमिदेश उच्यते जाङ्गलं वातभूयिष्ठमनूपं तु कफोल्बणम्||२३|| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajakAlaH (24) · Śloka 24
భేషజస్య సమ్యగ్యోగహేతుం కాలమాహ క్షణాదిర్వ్యాధ్యవస్థా చ కాలో భేషజయోగకృత్||24||
भेषजस्य सम्यग्योगहेतुं कालमाह क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviprakArakamauShadham (25) · Śloka 25
తచ్చౌషధం ద్విప్రకారమాహ శోధనం శమనం చేతి సమాసాదౌషధం ద్విధా| |25|
तच्चौषधं द्विप्रकारमाह शोधनं शमनं चेति समासादौषधं द्विधा| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaviShayaviBAgaH (25-26) · Śloka 26
ఔషధముక్తం| తస్య విషయమాహ | శరీరజానాం దోషాణాం క్రమేణ పరమౌషధం||25|| బస్తిర్విరేకో వమనం తథా తైలం ఘృతం మధు| |26|
औषधमुक्तम्| तस्य विषयमाह | शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्||२५|| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manodoShauShadham (26) · Śloka 26
కాయాదిదేశమాశ్రిత్య సర్వత్ర సర్వమేవ శరీరజాతానాం దోషాణాం క్రమేణ పరమౌషధముక్తం| అథ మానసయోర్దోషయోః కిం తత్పరమౌషధం స్యాదితి, తదర్థమాహ | ధీధైర్యాత్మాదివిజ్ఞానం మనోదోషౌషధం పరం||26||
कायादिदेशमाश्रित्य सर्वत्र सर्वमेव शरीरजातानां दोषाणां क्रमेण परमौषधमुक्तम्| अथ मानसयोर्दोषयोः किं तत्परमौषधं स्यादिति, तदर्थमाह | धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdacatuShTayasvarUpam (27) · Śloka 27
ఏవం తావదనేన సకలచికిత్సితముక్తం| తచ్చ పాదచతుష్టయయుక్తం కార్యకరం, తదర్థమాహ భిషక్ ద్రవ్యాణ్యుపస్థాతా రోగీ పాదచతుష్టయం| చికిత్సితస్య నిర్దిష్టం, ప్రత్యేకం తచ్చతుర్గుణం||27||
एवं तावदनेन सकलचिकित्सितमुक्तम्| तच्च पादचतुष्टययुक्तं कार्यकरं, तदर्थमाह भिषक् द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं, प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShakcaturguNAH (28) · Śloka 28
ఉద్దేశక్రమేణ తేషాం గుణానాహ దక్షస్తీర్థాత్తశాస్త్రార్థో దృష్టకర్మా శుచిర్భిషక్| |28|
उद्देशक्रमेण तेषां गुणानाह दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhacaturguNAH (28) · Śloka 28
| బహుకల్పం బహుగుణం సంపన్నం యోగ్యమౌషధం||28||
| बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasthAtRucaturguNAH (29) · Śloka 29
ఉపస్థాతాపి చతుర్విధః- అనురక్తః శుచిర్దక్షో బుద్ధిమాన్ పరిచారకః| |29|
उपस्थातापि चतुर्विधः- अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogicaturguNAH (29) · Śloka 29
రోగ్యపి చతుర్విధః | ఆఢ్యో రోగీ భిషగ్వశ్యో జ్ఞాపకః సత్త్వవానపి||29||
रोग्यपि चतुर्विधः | आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववानपि||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavyAdhilakShaNam (19) · Śloka 31
సుఖసాధ్యాదికస్య వ్యాధిచతుష్టయస్య లక్షణముచ్యతే (సాధ్యోఽసాధ్య ఇతి వ్యాధిర్ద్విధా, తౌ తు పునర్ద్విధా| సుసాధ్యః కృచ్ఛ్రసాధ్యశ్చ, యాప్యో యశ్చానుపక్రమః||1|| ) సర్వౌషధక్షమే దేహే యూనః పుంసో జితాత్మనః| అమర్మగోఽల్పహేత్వగ్రరూపరూపోఽనుపద్రవః||30|| అతుల్యదూష్యదేశర్తుప్రకృతిః పాదసంపది| గ్రహేష్వనుగుణేఽష్వేకదోషమార్గో నవః సుఖః||31||
सुखसाध्यादिकस्य व्याधिचतुष्टयस्य लक्षणमुच्यते (साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा, तौ तु पुनर्द्विधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च, याप्यो यश्चानुपक्रमः||१|| ) सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः||३०|| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसम्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेऽष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
కృచ్ఛ్రసాధ్యం వ్యాధిమాహ శస్త్రాదిసాధనః కృచ్ఛ్రః సంకరే చ తతో గదః| |32|
कृच्छ्रसाध्यं व्याधिमाह शस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः सङ्करे च ततो गदः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
యాప్యోఽత ఉచ్యతే | శేషత్వాదాయుషో యాప్యః పథ్యాభ్యాసాద్విపర్యయే||32||
याप्योऽत उच्यते | शेषत्वादायुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद्विपर्यये||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratyAkhyeyo vyAdhiH (33) · Śloka 33
ప్రత్యాఖ్యేయ ఉచ్యతే అనుపక్రమ ఏవ స్యాత్స్థితోఽత్యంతవిపర్యయే| ఔత్సుక్యమోహారతికృద్ దృష్టరిష్టోఽక్షనాశనః||33||
प्रत्याख्येय उच्यते अनुपक्रम एव स्यात्स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| औत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टोऽक्षनाशनः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupakramaNIyAturasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35
సాధ్యలక్షణయుక్తోఽప్యాతురో నోపక్రమణీయ ఇతి దర్శయతి త్యజేదార్తం భిషగ్భూపైర్ద్విష్టం తేషాం ద్విషం ద్విషం| హీనోపకరణం వ్యగ్రమవిధేయం గతాయుషం||34|| చండం శోకాతురం భీరుం కృతఘ్నం వైద్యమానినం| |35|
साध्यलक्षणयुक्तोऽप्यातुरो नोपक्रमणीय इति दर्शयति त्यजेदार्तं भिषग्भूपैर्द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||३४|| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAntargatAdhyAyAH (35-39) · Śloka 39
ఏవం చ ప్రథమేఽధ్యాయే సకలతంత్రార్ణవస్య తాత్పర్యం వ్యాఖ్యాతం| అనంతరం సుఖస్మరణార్థమధ్యాయసంగ్రహం వివక్షురిదమాహ | తంత్రస్యాస్య పరం చాతో వక్ష్యతేఽధ్యాయసంగ్రహః||35|| ఆయుష్కామదినర్త్వీహారోగానుత్పాదనద్రవాః| అన్నజ్ఞానాన్నసంరక్షామాత్రాద్రవ్యరసాశ్రయాః||36|| దోషాదిజ్ఞానతద్భేదతచ్చికిత్సాద్యుపక్రమాః| శుద్ధ్యాదిస్నేహనస్వేదరేకాస్థాపననావనం||37|| ధూమగండూషదృక్సేకతృప్తియంత్రకశస్త్రకం| శిరావిధిః శల్యవిధిః శస్త్రక్షారాగ్నికర్మికౌ||38|| సూత్రస్థానమిమేఽధ్యాయాస్త్రింశత్|39|
एवं च प्रथमेऽध्याये सकलतन्त्रार्णवस्य तात्पर्यं व्याख्यातम्| अनन्तरं सुखस्मरणार्थमध्यायसङ्ग्रहं विवक्षुरिदमाह | तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसङ्ग्रहः||३५|| आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः| अन्नज्ञानान्नसंरक्षामात्राद्रव्यरसाश्रयाः||३६|| दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद्युपक्रमाः| शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम्||३७|| धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम्| शिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ||३८|| सूत्रस्थानमिमेऽध्यायास्त्रिंशत्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasthAnAdhyAyAH (39-40) · Śloka 40
అధునా శారీరముచ్యతే శారీరముచ్యతే| గర్భావక్రాంతితద్వ్యాపదంగమర్మవిభాగికం||39|| వికృతిర్దూతజం షష్ఠం|40|
अधुना शारीरमुच्यते शारीरमुच्यते| गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम्||३९|| विकृतिर्दूतजं षष्ठम्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (40-41) · Śloka 41
నిదానముచ్యతే నిదానం సార్వరోగికం| జ్వరాసృక్శ్వాసయక్ష్మాదిమదాద్యర్శోతిసారిణాం||40|| మూత్రాఘాతప్రమేహాణాం విద్రధ్యాద్యుదరస్య చ| పాండుకుష్ఠానిలార్తానాం వాతాస్రస్య చ షోడశ||41||
निदानमुच्यते निदानं सार्वरोगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोतिसारिणाम्||४०|| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikistitasthanAdhyAyAH (42-44) · Śloka 44
చికిత్సితముచ్యతే చికిత్సితం జ్వరే రక్తే కాసే శ్వాసే చ యక్ష్మణి| వమౌ మదాత్యయేఽర్శఃసు, విశి ద్వౌ, ద్వౌ చ మూత్రితే||42|| విద్రధౌ గుల్మజఠరపాండుశోఫవిసర్పిషు| కుష్ఠశ్విత్రానిలవ్యాధివాతాస్రేషు చికిత్సితం||43|| ద్వావింశతిరిమేఽధ్యాయాః|44|
चिकित्सितमुच्यते चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि| वमौ मदात्ययेऽर्शःसु, विशि द्वौ, द्वौ च मूत्रिते||४२|| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्||४३|| द्वाविंशतिरिमेऽध्यायाः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasiddhisthanAdhyAyAH (44-45) · Śloka 45
కల్పసిద్ధిరతః పరం| కల్పో వమేర్విరేకస్య తత్సిద్ధిర్బస్తికల్పనా||44|| సిద్ధిర్బస్త్యాపదాం షష్ఠో ద్రవ్యకల్పః| |45|
कल्पसिद्धिरतः परम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना||४४|| सिद्धिर्बस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaratantrAdhyAyAH (1) · Śloka 1
అత ఉత్తరం| బాలోపచారే తద్వ్యాధౌ తద్గ్రహే, ద్వౌ చ భూతగే||45|| జన్మాదేఽథ స్మృతిభ్రంశే, ద్వౌ ద్వౌ వర్త్మసు సంధిషు| దృక్తమోలింగనాశేషు త్రయో, ద్వౌ ద్వౌ చ సర్వగే||46|| కర్ణనాసాముఖశిరోవ్రణే, భంగే భగందరే| గ్రంథ్యాదౌ క్షుద్రరోగేషు గుహ్యరోగే పృథగ్ద్వయం||47|| విషే భుజంగే కీటేషు మూషకేషు రసాయనే| చత్వారింశోఽనపత్యానామధ్యాయో బీజపోషణః||48|| ఇత్యధ్యాయశతం వింశం షడ్భిః స్థానైరుదీరితం| 48 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనువాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే ఆయుష్కామీయో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
अत उत्तरम्| बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे, द्वौ च भूतगे||४५|| जन्मादेऽथ स्मृतिभ्रंशे, द्वौ द्वौ वर्त्मसु सन्धिषु| दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो, द्वौ द्वौ च सर्वगे||४६|| कर्णनासामुखशिरोव्रणे, भङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्||४७|| विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने| चत्वारिंशोऽनपत्यानामध्यायो बीजपोषणः||४८|| इत्यध्यायशतं विंशं षड्भिः स्थानैरुदीरितम्| ४८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुवाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon