Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

2. dinacaryādhyāyaḥ

Adhikarana dinacaryAdhyAyaH (2) · Śloka 2

অথাতো দিনচর্যাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)||২||

View original

अथातो दिनचर्याध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (1) · Śloka 1

অস্মিংস্তন্ত্রে আযুঃপালনং প্রকৃতম্| তদ্বিবিধম্, স্বস্থবৃত্তমাতুরবৃত্তং চ| তত্র মঙ্গল্যত্বাত্ স্বল্পবক্তব্যত্বাদাতুরোপযোগিত্বাচ্চ স্বস্থবৃত্তমেবাদাবুচ্যতে ব্রাহ্মে মুহূর্ত উত্তিষ্ঠেত্স্বস্থো রক্ষার্থমাযুষঃ| |১|

View original

अस्मिंस्तन्त्रे आयुःपालनं प्रकृतम्| तद्विविधम्, स्वस्थवृत्तमातुरवृत्तं च| तत्र मङ्गल्यत्वात् स्वल्पवक्तव्यत्वादातुरोपयोगित्वाच्च स्वस्थवृत्तमेवादावुच्यते ब्राह्मे मुहूर्त उत्तिष्ठेत्स्वस्थो रक्षार्थमायुषः| |१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shaucavidhiH dantadhAvanam (1-3) · Śloka 3

| শরীরচিন্তাং নির্বর্ত্য কৃতশৌচবিধিস্ততঃ||১|| অর্কন্যগ্রোধখদিরকরঞ্জককুভাদিজম্| প্রাতর্ভুক্ত্বা চ মৃদ্বগ্রং কষাযকটুতিক্তকম্||২|| কনীন্যগ্রসমস্থৌল্যং প্রগুণং দ্বাদশাঙ্গুলম্| ভক্ষযেদ্দন্তপবনং দন্তমাংসান্যবাধযন্||৩||

View original

| शरीरचिन्तां निर्वर्त्य कृतशौचविधिस्ततः||१|| अर्कन्यग्रोधखदिरकरञ्जककुभादिजम्| प्रातर्भुक्त्वा च मृद्वग्रं कषायकटुतिक्तकम्||२|| कनीन्यग्रसमस्थौल्यं प्रगुणं द्वादशाङ्गुलम्| भक्षयेद्दन्तपवनं दन्तमांसान्यबाधयन्||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dantadhAvananiShedhaH (4) · Śloka 4

নাদ্যাদজীর্ণবমথুশ্বাসকাসজ্বরার্দিতী| তৃষ্ণাস্যপাকহৃন্নেত্রশিরঃকর্ণামযী চ তত্||৪||

View original

नाद्यादजीर्णवमथुश्वासकासज्वरार्दिती| तृष्णास्यपाकहृन्नेत्रशिरःकर्णामयी च तत्||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sauvIrA~jjanam (5) · Śloka 5

সৌবীরমঞ্জনং নিত্যং হিতমক্ষ্ণোস্ততো ভজেত্| |৫|

View original

सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोस्ततो भजेत्| |५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana rasA~jjanam (5-6) · Śloka 6

| চক্ষুস্তেজোমযং তস্য বিশেষাত্ শ্লেষ্মতো ভযম্||৫|| যোজযেত্সপ্তরাত্রেঽস্মাত্স্রাবণার্থং রসাঞ্জনম্| |৬|

View original

| चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषात् श्लेष्मतो भयम्||५|| योजयेत्सप्तरात्रेऽस्मात्स्रावणार्थं रसाञ्जनम्| |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nasyAdisevanam (6) · Śloka 6

| ততো নাবনগণ্ডূষধূমতাম্বূলভাগ্ভবেত্||৬||

View original

| ततो नावनगण्डूषधूमताम्बूलभाग्भवेत्||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana tAmbUlaniShedhaH (7) · Śloka 7

যেষাং তু তাম্বূলমপথ্যং, তানাহ তাম্বূলং ক্ষতপিত্তাস্ররূক্ষোত্কুপিতচক্ষুষাম্| বিষমূর্চ্ছামদার্তানামপথ্যং শোষিণামপি||৭||

View original

येषां तु ताम्बूलमपथ्यं, तानाह ताम्बूलं क्षतपित्तास्ररूक्षोत्कुपितचक्षुषाम्| विषमूर्च्छामदार्तानामपथ्यं शोषिणामपि||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana aBya~ggaH (8) · Śloka 8

তদেতত্সর্বং বিধায, ভোজনাসন্নে কালেঽভ্যঙ্গ আচরণীয ইত্যাহ অভ্যঙ্গমাচরেন্নিত্যং, স জরাশ্রমবাতহা| দৃষ্টিপ্রসাদপুষ্ট্যাযুঃস্বপ্নসুত্বক্ত্বদার্ঢ্যকৃত্||৮||

View original

तदेतत्सर्वं विधाय, भोजनासन्ने कालेऽभ्यङ्ग आचरणीय इत्याह अभ्यङ्गमाचरेन्नित्यं, स जराश्रमवातहा| दृष्टिप्रसादपुष्ट्यायुःस्वप्नसुत्वक्त्वदार्ढ्यकृत्||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shirAdau visheSheNa shIlanam (9) · Śloka 9

শিরঃশ্রবণপাদেষু তং বিশেষেণ শীলযেত্| |৯|

View original

शिरःश्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्| |९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana aBya~gganiShedhaH (9) · Śloka 9

অথেতদপবাদমাহ | বর্জ্যোঽভ্যঙ্গঃ কফগ্রস্তকৃতসংশুদ্ধ্যজীর্ণিভিঃ||৯||

View original

अथेतदपवादमाह | वर्ज्योऽभ्यङ्गः कफग्रस्तकृतसंशुद्ध्यजीर्णिभिः||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vyAyAmaH (10) · Śloka 10

লাঘবং কর্মসামর্থ্যং দীপ্তোঽগ্নির্মেদসঃ ক্ষযঃ| বিভক্তঘনগাত্রত্বং ব্যাযামাদুপজাযতে||১০||

View original

लाघवं कर्मसामर्थ्यं दीप्तोऽग्निर्मेदसः क्षयः| विभक्तघनगात्रत्वं व्यायामादुपजायते||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vyAyAma niShedhaH (11) · Śloka 11

ইদানীং যেনাসৌ ন কার্যস্তং দর্শযতি বাতপিত্তামযী বালো বৃদ্ধোঽজীর্ণো চ তং ত্যজেত্| |১১|

View original

इदानीं येनासौ न कार्यस्तं दर्शयति वातपित्तामयी बालो वृद्धोऽजीर्णो च तं त्यजेत्| |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vyAyAmamAtrA,vyAyAmakAlaH (11-12) · Śloka 12

| অর্ধশক্ত্যা নিষেব্যস্তু বলিভিঃ স্নিগ্ধভোজিভিঃ||১১|| শীতকালে বসন্তে চ, মন্দমেব ততোঽন্যদা| |১২|

View original

| अर्धशक्त्या निषेव्यस्तु बलिभिः स्निग्धभोजिभिः||११|| शीतकाले वसन्ते च, मन्दमेव ततोऽन्यदा| |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dehamardanam (12) · Śloka 12

| তং কৃত্বাঽনুসুখং দেহং মর্দযেচ্চ সমন্ততঃ||১২||

View original

| तं कृत्वाऽनुसुखं देहं मर्दयेच्च समन्ततः||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana ativyAyAmaniShedhaH (13) · Śloka 13

তৃষ্ণা ক্ষযঃ প্রতমকো রক্তপিত্তং শ্রমঃ ক্লমঃ| অতিব্যাযামতঃ কাসো জ্বরশ্ছর্দিশ্চ জাযতে||১৩||

View original

तृष्णा क्षयः प्रतमको रक्तपित्तं श्रमः क्लमः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्छर्दिश्च जायते||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana ativyAyAmAdinA vyApadaH (14) · Śloka 14

ব্যাযামজাগরাধ্বস্ত্রীহাস্যভাষ্যাদি সাহসম্| গজং সিংহ ইবাকর্ষন্ ভজন্নতি বিনশ্যতি||১৪||

View original

व्यायामजागराध्वस्त्रीहास्यभाष्यादि साहसम्| गजं सिंह इवाकर्षन् भजन्नति विनश्यति||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana udvartanaguNAH (15) · Śloka 15

উদ্বর্তনং কফহরং মেদসঃ প্রবিলাযনম্| স্থিরীকরণমঙ্গানাং ত্বক্প্রসাদকরং পরম্||১৫||

View original

उद्वर्तनं कफहरं मेदसः प्रविलायनम्| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana snAnaguNAH (16) · Śloka 16

দীপনং বৃষ্যমাযুষ্যং স্নানমূর্জাবলপ্রদম্| কণ্ডূমলশ্রমস্বেদতন্দ্রাতৃড্দাহপাপ্মজিত্||১৬||

View original

दीपनं वृष्यमायुष्यं स्नानमूर्जाबलप्रदम्| कण्डूमलश्रमस्वेदतन्द्रातृड्दाहपाप्मजित्||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana uShNaSItAmbusnAnaviShayaH (17) · Śloka 17

উষ্ণাম্বুনাঽধঃকাযস্য পরিষেকো বলাবহঃ| তেনৈব তূত্তমাঙ্গস্য বলহৃত্কেশচক্ষুষাম্||১৭||

View original

उष्णाम्बुनाऽधःकायस्य परिषेको बलावहः| तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत्केशचक्षुषाम्||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana snAnaniShedhaH (18) · Śloka 18

স্নানং যেষামপথ্যম্, তান্ দর্শযিতুমাহ স্নানমর্দিতনেত্রাস্যকর্ণরোগাতিসারিষু| আধ্মানপীনসাজীর্ণভুক্তবত্সু চ গর্হিতম্||১৮||

View original

स्नानं येषामपथ्यम्, तान् दर्शयितुमाह स्नानमर्दितनेत्रास्यकर्णरोगातिसारिषु| आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम्||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana jIrNe hitaBojanamvegodIrNadhAraNaniShedhaH vyAdhyupeScAniShedhaH (19) · Śloka 19

জীর্ণো হিতং মিতং চাদ্যান্ন বেগানীরযেদ্বলাত্| ন বেগিতোঽন্যকার্যঃ স্যান্নাজিত্বা সাধ্যমামযম্||১৯||

View original

जीर्णो हितं मितं चाद्यान्न वेगानीरयेद्बलात्| न वेगितोऽन्यकार्यः स्यान्नाजित्वा साध्यमामयम्||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dharmaprAdhAnyam (20) · Śloka 20

সুখার্থাঃ সর্বভূতানাং মতাঃ সর্বাঃ প্রবৃত্তযঃ| সুখং চ ন বিনা ধর্মাত্তস্মাদ্ধর্মপরো ভবেত্||২০||

View original

सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| सुखं च न विना धर्मात्तस्माद्धर्मपरो भवेत्||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mitrAmitrANAM svIkAraparityAgau (21) · Śloka 21

ভক্ত্যা কল্যাণমিত্রাণি সেবেতেতরদূরগঃ| |২১|

View original

भक्त्या कल्याणमित्राणि सेवेतेतरदूरगः| |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hiMsAdipApaniShedhaH (21-22) · Śloka 22

| হিংসাস্তেযান্যথাকামং পৈশুন্যং পরুষানৃতে||২১|| সম্ভিন্নালাপং ব্যাপাদমভিধ্যাং দৃগ্বিপর্যযম্| পাপং কর্মেতি দশধা কাযবাঙ্মনসৈস্ত্যজেত্||২২||

View original

| हिंसास्तेयान्यथाकामं पैशुन्यं परुषानृते||२१|| सम्भिन्नालापं व्यापादमभिध्यां दृग्विपर्ययम्| पापं कर्मेति दशधा कायवाङ्मनसैस्त्यजेत्||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shaktito~avRutyAdyAnuvartanam (23) · Śloka 23

অবৃত্তিব্যাধিশোকার্তাননুবর্তেত শক্তিতঃ| |২৩|

View original

अवृत्तिव्याधिशोकार्ताननुवर्तेत शक्तितः| |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kITAdiShvAtmavaddarshanam (23) · Śloka 23

| আত্মবত্সততং পশ্যেদপি কীটপিপীলিকম্||২৩||

View original

| आत्मवत्सततं पश्येदपि कीटपिपीलिकम्||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana devAdyarcanam (24) · Śloka 24

অর্চযেদ্দেবগোবিপ্রবৃদ্ধবৈদ্যনৃপাতিথীন্| |২৪|

View original

अर्चयेद्देवगोविप्रवृद्धवैद्यनृपातिथीन्| |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana yAcakadveShaniShedhaH (24) · Śloka 24

| বিমুখান্নার্থিনঃ কুর্যান্নাবমন্যেত নাক্ষিপেত্||২৪||

View original

| विमुखान्नार्थिनः कुर्यान्नावमन्येत नाक्षिपेत्||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana paropakAraH (25) · Śloka 25

উপকারপ্রধানঃ স্যাদপকারপরেঽপ্যরৌ| |২৫|

View original

उपकारप्रधानः स्यादपकारपरेऽप्यरौ| |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sampadAdau samacittatA, IrShyAniShedhaH (25) · Śloka 25

| সম্পদ্বিপত্স্বেকমনা, হেতাবীর্ষ্যেত্ফলে ন তু||২৫||

View original

| सम्पद्विपत्स्वेकमना, हेतावीर्ष्येत्फले न तु||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana BAShaNam (26) · Śloka 26

কালে হিতং মিতং ব্রূযাদবিসংবাদি পেশলম্| |২৬|

View original

काले हितं मितं ब्रूयादविसंवादि पेशलम्| |२६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sadvartanaprakAraH (26-27) · Śloka 27

| পূর্বাভিভাষী, সুমুখঃ সুশীলঃ করুণামৃদুঃ||২৬|| নৈকঃ সুখী, ন সর্বত্র বিশ্রব্ধো, ন চ শঙ্কিতঃ| |২৭|

View original

| पूर्वाभिभाषी, सुमुखः सुशीलः करुणामृदुः||२६|| नैकः सुखी, न सर्वत्र विश्रब्धो, न च शङ्कितः| |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shatrutvAderaprakAshanam (27-28) · Śloka 28

| ন কঞ্চিদাত্মনঃ শত্রুং নাত্মানং কস্যচিদ্রিপুম্||২৭|| প্রকাশযেন্নাপমানং ন চ নিঃস্নেহতাং প্রভোঃ| |২৮|

View original

| न कञ्चिदात्मनः शत्रुं नात्मानं कस्यचिद्रिपुम्||२७|| प्रकाशयेन्नापमानं न च निःस्नेहतां प्रभोः| |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana lokaprakRutyanusAreNa vartanam (28-29) · Śloka 29

| জনস্যাশযমালক্ষ্য যো যথা পরিতুষ্যতি||২৮|| তং তথৈবানুবর্তেত পরারাধনপণ্ডিতঃ| |২৯|

View original

| जनस्याशयमालक्ष्य यो यथा परितुष्यति||२८|| तं तथैवानुवर्तेत पराराधनपण्डितः| |२९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana indriyANAM lAlanapIDananiShedhaH (29) · Śloka 29

ন পীডযেদিন্দ্রিযাণি ব চৈতান্যতি লালযেত্||২৯||

View original

न पीडयेदिन्द्रियाणि व चैतान्यति लालयेत्||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana trivargashUnyakarmAnAramBaH (30) · Śloka 30

ত্রিবর্গশূন্যং নারম্ভং ভজেত্তং চাবিরোধযন্| |৩০|

View original

त्रिवर्गशून्यं नारम्भं भजेत्तं चाविरोधयन्| |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sarvadharmaiShu madhyamamArgAnuvartanam nIcaromatvAdikam (30) · Śloka 30

| অনুযাযাত্প্রতিপদং সর্বধর্মেষু মধ্যমাম্||৩০||

View original

| अनुयायात्प्रतिपदं सर्वधर्मेषु मध्यमाम्||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nIcaromatvAdikam snAnashIlAdiH (31) · Śloka 31

নীচরোমনখশ্মশ্রুর্নির্মলাঙ্ঘ্রিমলাযনঃ| স্নানশীলঃ সুসুরভিঃ সুবেষোঽনুল্বণোজ্জ্বলঃ||৩১||

View original

नीचरोमनखश्मश्रुर्निर्मलाङ्घ्रिमलायनः| स्नानशीलः सुसुरभिः सुवेषोऽनुल्बणोज्ज्वलः||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana ratnAdidhAraNam (32) · Śloka 32

ধারযেত্সততং রত্নসিদ্ধমন্ত্রমহৌষধীঃ| |৩২|

View original

धारयेत्सततं रत्नसिद्धमन्त्रमहौषधीः| |३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sa~jcAraprakAraH (32) · Śloka 32

| সাতপত্রপদত্রাণো বিচরেদ্যুগমাত্রদৃক্||৩২||

View original

| सातपत्रपदत्राणो विचरेद्युगमात्रदृक्||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nishi sa~jcAre visheShaH (33) · Śloka 33

নিশি চাত্যযিকে কার্যে দণ্ডী মৌলী সহাযবান্| |৩৩|

View original

निशि चात्ययिके कार्ये दण्डी मौली सहायवान्| |३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana caityAdicchhAyAdyAkramaNaniShedhaH (33-34) · Śloka 34

| চৈত্যপূজ্যধ্বজাশস্তচ্ছাযাভস্মতুষাশুচীন্||৩৩|| নাক্রামেচ্ছর্করালোষ্টবলিস্নানভুবো ন চ| |৩৪|

View original

| चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्छायाभस्मतुषाशुचीन्||३३|| नाक्रामेच्छर्करालोष्टबलिस्नानभुवो न च| |३४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bAhuByAM nadItaraNaniShedhAdi (34-35) · Śloka 35

| নদীং তরেন্ন বাহুভ্যাং, নাগ্নিস্কন্ধমভিব্রজেত্||৩৪|| সন্দিগ্ধনাবং বৃক্ষং চ নারোহেদ্দুষ্টযানবত্| |৩৫|

View original

| नदीं तरेन्न बाहुभ्यां, नाग्निस्कन्धमभिव्रजेत्||३४|| सन्दिग्धनावं वृक्षं च नारोहेद्दुष्टयानवत्| |३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kShutyAdikaraNaprakAraH (35) · Śloka 35

| নাসংবৃতমুখঃ কুর্যাত্ক্ষুতিহাস্যবিজৃম্ভণম্||৩৫||

View original

| नासंवृतमुखः कुर्यात्क्षुतिहास्यविजृम्भणम्||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nAsAvikoShaNaniShedhAdi (36) · Śloka 36

নাসিকাং ন বিকুষ্ণীযান্নাকস্মাদ্বিলিখেদ্ভুবম্| নাঙ্গৈশ্চেষ্টেত বিগুণং, নাসীতোত্কটকশ্চিরম্||৩৬||

View original

नासिकां न विकुष्णीयान्नाकस्माद्विलिखेद्भुवम्| नाङ्गैश्चेष्टेत विगुणं, नासीतोत्कटकश्चिरम्||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana SramAtprAgdohavAkceShTAH (37) · Śloka 37

দেহবাক্চেতসাং চেষ্টাঃ প্রাক্ শ্রমাদ্বিনিবর্তযেত্| নোর্ধ্বজানুশ্চিরং তিষ্ঠেত্|৩৭|

View original

देहवाक्चेतसां चेष्टाः प्राक् श्रमाद्विनिवर्तयेत्| नोर्ध्वजानुश्चिरं तिष्ठेत्|३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana rAtrau drumAdisevananiShedhaH,sUnAdisevananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

নক্তং সেবেত ন দ্রুমম্||৩৭|| তথা চত্বরচৈত্যান্তশ্চতুষ্পথসুরালযান্| সূনাটবীশূন্যগৃহশ্মশানানি দিবাঽপি ন||৩৮||

View original

नक्तं सेवेत न द्रुमम्||३७|| तथा चत्वरचैत्यान्तश्चतुष्पथसुरालयान्| सूनाटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवाऽपि न||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana udyadAdityadarshananiShedhAdi (39) · Śloka 39

সর্বথেক্ষেত নাদিত্যং, ন ভারং শিরসা বহেত্| নেক্ষেত প্রততং সূক্ষ্মং দীপ্তামেধ্যাপ্রিযাণি চ||৩৯||

View original

सर्वथेक्षेत नादित्यं, न भारं शिरसा वहेत्| नेक्षेत प्रततं सूक्ष्मं दीप्तामेध्याप्रियाणि च||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana madyavikrayAdiniShedhaH (40) · Śloka 40

মদ্যবিক্রযসন্ধানদানাদানানি নাচরেত্| |৪০|

View original

मद्यविक्रयसन्धानदानादानानि नाचरेत्| |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana purovAtAdityAgAdi (40-44) · Śloka 44

| পুরোবাতাতপরজস্তুষারপরুষানিলান্||৪০|| অনৃজুঃ ক্ষবথূদ্গারকাসস্বপ্নান্নমৈথুনম্| কূলছাযাং নৃপদ্বিষ্টং ব্যালদংষ্ট্রিবিষাণিনঃ||৪১|| হীনানার্যাতিনিপুণসেবাং বিগ্রহমুত্তমৈঃ| সন্ধ্যাস্বভ্যবহারস্ত্রীস্বপ্নাধ্যযনচিন্তনম্||৪২|| শত্রুসত্রগণাকীর্ণগণিকাপণিকাশনম্| গাত্রবক্ত্রনখৈর্বাদ্যং হস্তকেশাবধূননম্||৪৩|| তোযাগ্নিপূজ্যমধ্যেন যানং ধূমং শবাশ্রযম্| মদ্যাতিসক্তিং বিশ্রম্ভস্বাতন্ত্র্যে স্ত্রীষু চ ত্যজেত্||৪৪||

View original

| पुरोवातातपरजस्तुषारपरुषानिलान्||४०|| अनृजुः क्षवथूद्गारकासस्वप्नान्नमैथुनम्| कूलछायां नृपद्विष्टं व्यालदंष्ट्रिविषाणिनः||४१|| हीनानार्यातिनिपुणसेवां विग्रहमुत्तमैः| सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम्||४२|| शत्रुसत्रगणाकीर्णगणिकापणिकाशनम्| गात्रवक्त्रनखैर्वाद्यं हस्तकेशावधूननम्||४३|| तोयाग्निपूज्यमध्येन यानं धूमं शवाश्रयम्| मद्यातिसक्तिं विश्रम्भस्वातन्त्र्ये स्त्रीषु च त्यजेत्||४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sarvaceShTAsu lokopadeShTRutvam (45) · Śloka 45

আচার্যঃ সর্বচেষ্টাসু লোক এব হি ধীমতঃ| অনুকুর্যাত্তমেবাতো লৌকিকেঽর্থে পরীক্ষকঃ||৪৫||

View original

आचार्यः सर्वचेष्टासु लोक एव हि धीमतः| अनुकुर्यात्तमेवातो लौकिकेऽर्थे परीक्षकः||४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sadvratasvarUpam (46) · Śloka 46

আর্দ্রসন্তানতা ত্যাগঃ কাযবাক্চেতসাং দমঃ| স্বার্থবুদ্ধিঃ পরার্থেষু পর্যাপ্তমিতি সদ্ব্রতম্||৪৬||

View original

आर्द्रसन्तानता त्यागः कायवाक्चेतसां दमः| स्वार्थबुद्धिः परार्थेषु पर्याप्तमिति सद्व्रतम्||४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AcArAvahitatvam (47) · Śloka 47

নক্তংদিনানি মে যান্তি কথম্ভূতস্য সম্প্রতি| দুঃখভাঙ্ন ভবত্যেবং নিত্যং সন্নিহিতস্মৃতিঃ||৪৭||

View original

नक्तंदिनानि मे यान्ति कथम्भूतस्य सम्प्रति| दुःखभाङ्न भवत्येवं नित्यं सन्निहितस्मृतिः||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AcAraphalam (2) · Śloka 2

ইত্যাচারঃ সমাসেন, যং প্রাপ্নোতি সমাচরন্| আযুরারোগ্যমৈশ্বর্যং যশো লোকাংশ্চ শাশ্বতান্||৪৮|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনু শ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে দিনচর্যা নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||২||

View original

इत्याचारः समासेन, यं प्राप्नोति समाचरन्| आयुरारोग्यमैश्वर्यं यशो लोकांश्च शाश्वतान्||४८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनु श्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दिनचर्या नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||

🔊 Audio coming soon

2. dinacaryādhyāyaḥ — Ashtanga Hrudayam | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi