Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
ਰਾਗਾਦਿਰੋਗਾਨ੍ ਸਤਤਾਨੁਸਕ੍ਤਾਨਸ਼ੇਸਕਾਯਪ੍ਰਸਤਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍| ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਮੋਹਾਰਤਿਦਾਞ੍ਜਘਾਨ ਯੋਪੂਰ੍ਵਵੈਦ੍ਯਾਯ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮੈ|੧|
रागादिरोगान् सततानुषक्तानशेषकायप्रसृतानशेषान्| औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान योऽपूर्ववैद्याय नमोस्तु तस्मै|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShkAmIyAdhyAyaH prathamaH (1-2) · Śloka 2
ਇਦਾਨੀਮਿਸ੍ਟਦੇਵਤਾਂ ਨਮਸ੍ਕਤ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਰਿਰਿਪ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ ਅਥਾਤ ਆਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰਮ੍)||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰਮ੍)|੨|
इदानीमिष्टदेवतां नमस्कृत्य शास्त्रकारस्तन्त्रमारिरिप्सुरिदमाह अथात आयुष्कामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| (गद्यसूत्रम्)||१|| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रम्)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedotpattiH (2) · Śloka 2
ਆਯੁਃਕਾਮਾਯਮਾਨੇਨ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸੁਖਸਾਧਨਮ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋਪਦੇਸ਼ੇਸੁ ਵਿਧੇਯਃ ਪਰਮਾਦਰਃ||੨||
आयुःकामायमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgamashuddhiH (3-4) · Śloka 4
ਅਥਾਸ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਗੌਰਵੋਤ੍ਪਾਦਨਾਯਾਗਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਯੁਸੋ ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮਜਿਗ੍ਰਹਤ੍| ਸੋਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸਂ ਸੋਤ੍ਰਿਪੁਤ੍ਰਾਦਿਕਾਨ੍ਮੁਨੀਨ੍||੩|| ਤੇਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਦਿਕਾਂਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪਥਕ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨਿਰੇ| |੪|
अथास्यायुर्वेदस्य गौरवोत्पादनायागमशुद्धिं दर्शयति ब्रह्मा स्मृत्वाऽऽयुषो वेदं प्रजापतिमजिग्रहत्| सोऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान्मुनीन्||३|| तेऽग्निवेशादिकांस्ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggahRudayopayogaH (4-5) · Śloka 5
ਨਨੁ ਯਦਿ ਤੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਨਰ੍ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਸਨ੍ਦਰ੍ਭੈਃ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾਨਿ| ਤਤ੍ਕਿਮਿਦਾਨੀਮਨੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਤੇਨੇਤ੍ਯਾਹ | ਤੇਭ੍ਯੋਤਿਵਿਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਰਤਰੋਚ੍ਚਯਃ||੪|| ਕ੍ਰਿਯਤੇਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਂ ਨਾਤਿਸਂਕ੍ਸੇਪਵਿਸ੍ਤਰਮ੍| |੫|
ननु यदि तैस्तन्त्राणि पुनर्युगानुरूपसन्दर्भैः सङ्गृहीतानि| तत्किमिदानीमनेन शास्त्रेण कृतेनेत्याह | तेभ्योऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः||४|| क्रियतेऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggAni (5-6) · Śloka 6
ਕਾਨਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਾਨੀਤ੍ਯਾਹ | ਕਾਯਬਾਲਗ੍ਰਹੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ਲ੍ਯਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਜਰਾਵਸਾਨ੍||੫|| ਅਸ੍ਟਾਵਙ੍ਗਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਹੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਯੇਸੁ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ| |੬|
कानि पुनस्तान्यष्टाङ्गानीत्याह | कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान्||५|| अष्टावङ्गानि तस्याहुश्चिकित्सा येषु संश्रिता| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH (6) · Śloka 6
ਕਾਯਸ੍ਯ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਮੁਦਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਨੇਵ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ | ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾਃ ਸਮਾਸਤਃ||੬||
कायस्य दोषधातुमलसमुदायत्वात्तानेव दोषादीन् निर्दिदिक्षुराह | वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAvasthAdvayam (7) · Śloka 7
ਵਿਕਤਾਵਿਕਤਾ ਦੇਹਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਚ| |੭|
विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (7) · Śloka 7
ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਹ | ਤੇ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਪਿ ਹਨ੍ਨਾਭ੍ਯੋਰਧੋਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ||੭||
इदानीमेषां व्यापिनामपि विशिष्टस्थानं विवक्षुराह | ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShakAlAH (8) · Śloka 8
ਅਥੈਸਾਂ ਸਕਲਕਾਲਵ੍ਯਾਪਿਨਾਮਪਿ ਨਿਯਤਕਾਲਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ ਵਯੋਹੋਰਾਤ੍ਰਿਭੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤੇਨ੍ਤਮਧ੍ਯਾਦਿਗਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| |੮|
अथैषां सकलकालव्यापिनामपि नियतकालत्वं दर्शयन्नाह वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisvarUpam (8) · Śloka 8
ਅਧੁਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ | ਤੈਰ੍ਭਵੇਦ੍ਵਿਸਮਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸਮੈਃ ਸਮਃ||੮||
अधुनाऽग्निस्वरूपं प्रस्तौति | तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (9) · Śloka 9
ਅਗ੍ਨਿਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਹ ਕੋਸ੍ਠਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੈਃ ਸਮੈਰਪਿ| |੯|
अग्निचातुर्विध्यमुक्त्वा तदाश्रयस्य कोष्ठस्य चातुर्विध्यं विवक्षुराह कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehajanma prakRutisvarUpam (9-10) · Śloka 10
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਸ੍ਥੈਰ੍ਜਨ੍ਮਾਦੌ ਵਿਸੇਣੇਵ ਵਿਸਕ੍ਰਿਮੇਃ||੯|| ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕਤਯੋ ਹੀਨਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਃ ਪਥਕ੍| ਸਮਧਾਤੁਃ ਸਮਸ੍ਤਾਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਾਃ||੧੦||
इदानीं प्रकृतिस्वरूपं प्रस्तौति शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः||९|| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (11-12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰ ਰੂਕ੍ਸੋ ਲਘੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਖਰਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼੍ਚਲੋਨਿਲਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਸ੍ਨੇਹਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਵਿਸ੍ਰਂ ਸਰਂ ਦ੍ਰਵਮ੍||੧੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਰ੍ਮਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਤ੍ਸ੍ਨਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਕਫਃ|੧੨|
तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्||११|| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaH sannipAtashca (12) · Śloka 12
ਏਸਾਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾਨਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਂਜ੍ਞਾਦ੍ਵਯਮਾਹ | ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਕ੍ਸਯਕੋਪਤਃ||੧੨||
एषां च मिश्रीभूतानां तन्त्रव्यवहारार्थं संज्ञाद्वयमाह | संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtavaH (13) · Śloka 13
ਦੋਸਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਾਤਵ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਸਾਸਙ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਿ ਧਾਤਵਃ| ਸਪ੍ਤ ਦੂਸ੍ਯਾਃ|੧੩|
दोषानुक्त्वा धातव उच्यन्ते रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (13) · Śloka 13
ਮਲਾ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦਯੋਪਿ ਚ||੧੩||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vRuddikShayau (14) · Śloka 14
ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਨੈਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| |੧੪|
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAH (14-15) · Śloka 15
ਵਰ੍ਣਿਤਮੇਵ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਨੈਃ, ਕ੍ਸਯੋ ਵਿਪਰੀਤੈਰਿਤਿ| ਤੌ ਤੁ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਤੋ ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਭਵਤਃ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮਾਹ ਰਸਾਃ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕਾਃ||੧੪|| ਸਡ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂਬਲਾਵਹਾਃ| |੧੫|
वर्णितमेव वृद्धिः समानैः, क्षयो विपरीतैरिति| तौ तु वृद्धिक्षयौ यतो वाय्वादीनां भवतः, तत्प्रख्यापनार्थमाह रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः||१४|| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वंबलावहाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM guNAH (15-16) · Śloka 16
| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਮਾਰੁਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਯਃ ਕਫਮ੍||੧੫|| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| |੧੬|
| तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्||१५|| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAshrayadravyasya triprakAratvam prabhAvabhedAH (16) · Śloka 16
ਏਸਾਂ ਚ ਰਸਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਮਿਤ੍ਯਾਹ ਸ਼ਮਨਂ ਕੋਪਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਹਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ||੧੬||
एषां च रसानामाश्रयो द्रव्यं, तच्च त्रिप्रकारमित्याह शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (17) · Śloka 17
ਤਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਮਾਹ ਉਸ੍ਣਸ਼ੀਤਗੁਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵੀਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਮ੍| |੧੭|
तस्य वीर्यमाह उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAkatraividhyam (17) · Śloka 17
ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਾਕਮਾਹ | ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਪਾਕੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਕਟੁਕਾਤ੍ਮਕਃ||੧੭||
द्रव्यविपाकमाह | त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAH viMshatiH (18) · Śloka 18
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਾਹ ਗੁਰੁਮਨ੍ਦਹਿਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਦੁਸ੍ਥਿਰਾਃ| ਗੁਣਾਃ ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਿਸ਼ਦਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯਾਃ||੧੮||
द्रव्यस्य गुणानाह गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (19) · Śloka 19
ਰੋਗਕਾਰਣਮਾਹ ਕਾਲਾਰ੍ਥਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯੋਗੋ ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਕਃ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਰੋਗਾਰੋਗ੍ਯੈਕਕਾਰਣਮ੍||੧੯||
रोगकारणमाह कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyayoH svarUpam (20) · Śloka 20
ਰੋਗਾਰੋਗ੍ਯੇ ਕੇ ਉਚ੍ਯੇਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹ ਰੋਗਾਸ੍ਤੁ ਦੋਸਵੈਸਮ੍ਯਂ, ਦੋਸਸਾਮ੍ਯਮਰੋਗਤਾ| |੨੦|
रोगारोग्ये के उच्येते इत्याह रोगास्तु दोषवैषम्यं, दोषसाम्यमरोगता| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogadvaividhyam (20) · Śloka 20
| ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਵਿਭਾਗੇਨ ਤਤ੍ਰ ਰੋਗਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਾਃ||੨੦||
| निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAdhiShThAnadvaividhyam (21) · Śloka 21
ਯਤ ਏਵਂ ਦੇਹਮਨਸੀ ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤੇ, ਨ ਕੇਵਲੋ ਦੇਹੋ ਨਾਪਿ ਕੇਵਲਂ ਮਨਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਤੋਨਨ੍ਤਰਮਿਦਮਾਹ- ਤੇਸਾਂ ਕਾਯਮਨੋਭੇਦਾਦਧਿਸ੍ਠਾਨਮਪਿ ਦ੍ਵਿਧਾ| |੨੧|
यत एवं देहमनसी रोगाधिष्ठानत्वेन स्थिते, न केवलो देहो नापि केवलं मनः| तस्मादतोऽनन्तरमिदमाह- तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso dvau doShau (21) · Śloka 21
ਨਨੁ ਕਾਯਿਕਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਹੇਤਵੋ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਮਾਨਸਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਕੋ ਹੇਤੁਃ, ਤਦਰ੍ਥਮਾਹ | ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਮਨਸੋ ਦ੍ਵੌ ਚ ਦੋਸਾਵੁਦਾਹਤੌ||੨੧||
ननु कायिकानां रोगाणामुत्पत्तौ हेतवो वातादयो दोषाः प्रकुपिता उक्ताः| मानसानां च रोगाणां को हेतुः, तदर्थमाह | रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShaNam (22) · Śloka 22
ਰੋਗੋਪਹਤਸ਼ਰੀਰਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਮਾਹ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਸ਼੍ਨੈਃ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਚ ਰੋਗਿਣਮ੍| |੨੨|
रोगोपहतशरीरज्ञानोपायमाह दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShAdhigamopAyaH (22) · Śloka 22
ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਧਿਗਮੋਪਾਯਮਾਹ | ਰੋਗਂ ਨਿਦਾਨਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਲਕ੍ਸਣੋਪਸ਼ਯਾਪ੍ਤਿਭਿਃ||੨੨||
रोगविशेषाधिगमोपायमाह | रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (23) · Śloka 23
ਉਪਸ਼ਯਾਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪ੍ਯੁਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ| ਅਤਸ੍ਤਾਵਪਿ ਪਠਤਿ ਭੂਮਿਦੇਹਪ੍ਰਭੇਦੇਨ ਦੇਸ਼ਮਾਹੁਰਿਹ ਦ੍ਵਿਧਾ| |੨੩|
उपशयादिप्रसङ्गे च देशकालावप्युपयुज्येते| अतस्तावपि पठति भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUdeshatraividhyam (23-24) · Śloka 24
ਦੇਹਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ਿਰਃਪਾਣ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਭੂਮਿਦੇਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਵਾਤਭੂਯਿਸ੍ਠਮਨੂਪਂ ਤੁ ਕਫੋਲ੍ਬਣਮ੍||੨੩|| ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਮਮਲਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੂਦੇਸ਼ਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੨੪|
देहदेशः शिरःपाण्यादिलक्षणः प्रसिद्धः| भूमिदेश उच्यते जाङ्गलं वातभूयिष्ठमनूपं तु कफोल्बणम्||२३|| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajakAlaH (24) · Śloka 24
ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਹੇਤੁਂ ਕਾਲਮਾਹ ਕ੍ਸਣਾਦਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਚ ਕਾਲੋ ਭੇਸਜਯੋਗਕਤ੍||੨੪||
भेषजस्य सम्यग्योगहेतुं कालमाह क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviprakArakamauShadham (25) · Śloka 25
ਤਚ੍ਚੌਸਧਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਚੇਤਿ ਸਮਾਸਾਦੌਸਧਂ ਦ੍ਵਿਧਾ| |੨੫|
तच्चौषधं द्विप्रकारमाह शोधनं शमनं चेति समासादौषधं द्विधा| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaviShayaviBAgaH (25-26) · Śloka 26
ਔਸਧਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ | ਸ਼ਰੀਰਜਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਮੌਸਧਮ੍||੨੫|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਨਂ ਤਥਾ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਮਧੁ| |੨੬|
औषधमुक्तम्| तस्य विषयमाह | शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्||२५|| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manodoShauShadham (26) · Śloka 26
ਕਾਯਾਦਿਦੇਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਜਾਤਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਮੌਸਧਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਥ ਮਾਨਸਯੋਰ੍ਦੋਸਯੋਃ ਕਿਂ ਤਤ੍ਪਰਮੌਸਧਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ, ਤਦਰ੍ਥਮਾਹ | ਧੀਧੈਰ੍ਯਾਤ੍ਮਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਮਨੋਦੋਸੌਸਧਂ ਪਰਮ੍||੨੬||
कायादिदेशमाश्रित्य सर्वत्र सर्वमेव शरीरजातानां दोषाणां क्रमेण परमौषधमुक्तम्| अथ मानसयोर्दोषयोः किं तत्परमौषधं स्यादिति, तदर्थमाह | धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdacatuShTayasvarUpam (27) · Śloka 27
ਏਵਂ ਤਾਵਦਨੇਨ ਸਕਲਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪਾਦਚਤੁਸ੍ਟਯਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ, ਤਦਰ੍ਥਮਾਹ ਭਿਸਕ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਤਾ ਰੋਗੀ ਪਾਦਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੨੭||
एवं तावदनेन सकलचिकित्सितमुक्तम्| तच्च पादचतुष्टययुक्तं कार्यकरं, तदर्थमाह भिषक् द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं, प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShakcaturguNAH (28) · Śloka 28
ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ ਦਕ੍ਸਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਤ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਿਸਕ੍| |੨੮|
उद्देशक्रमेण तेषां गुणानाह दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhacaturguNAH (28) · Śloka 28
| ਬਹੁਕਲ੍ਪਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯੋਗ੍ਯਮੌਸਧਮ੍||੨੮||
| बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasthAtRucaturguNAH (29) · Śloka 29
ਉਪਸ੍ਥਾਤਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ- ਅਨੁਰਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦਕ੍ਸੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਚਾਰਕਃ| |੨੯|
उपस्थातापि चतुर्विधः- अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogicaturguNAH (29) · Śloka 29
ਰੋਗ੍ਯਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ | ਆਢ੍ਯੋ ਰੋਗੀ ਭਿਸਗ੍ਵਸ਼੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਪਕਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨਪਿ||੨੯||
रोग्यपि चतुर्विधः | आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववानपि||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavyAdhilakShaNam (19) · Śloka 31
ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ (ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ, ਤੌ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ| ਸੁਸਾਧ੍ਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ, ਯਾਪ੍ਯੋ ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਪਕ੍ਰਮਃ||੧|| ) ਸਰ੍ਵੌਸਧਕ੍ਸਮੇ ਦੇਹੇ ਯੂਨਃ ਪੁਂਸੋ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ| ਅਮਰ੍ਮਗੋਲ੍ਪਹੇਤ੍ਵਗ੍ਰਰੂਪਰੂਪੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ||੩੦|| ਅਤੁਲ੍ਯਦੂਸ੍ਯਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਾਦਸਮ੍ਪਦਿ| ਗ੍ਰਹੇਸ੍ਵਨੁਗੁਣੇਸ੍ਵੇਕਦੋਸਮਾਰ੍ਗੋ ਨਵਃ ਸੁਖਃ||੩੧||
सुखसाध्यादिकस्य व्याधिचतुष्टयस्य लक्षणमुच्यते (साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा, तौ तु पुनर्द्विधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च, याप्यो यश्चानुपक्रमः||१|| ) सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः||३०|| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसम्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेऽष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਾਹ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਾਧਨਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਃ ਸਙ੍ਕਰੇ ਚ ਤਤੋ ਗਦਃ| |੩੨|
कृच्छ्रसाध्यं व्याधिमाह शस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः सङ्करे च ततो गदः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
ਯਾਪ੍ਯੋਤ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦਾਯੁਸੋ ਯਾਪ੍ਯਃ ਪਥ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ||੩੨||
याप्योऽत उच्यते | शेषत्वादायुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद्विपर्यये||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratyAkhyeyo vyAdhiH (33) · Śloka 33
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ਅਨੁਪਕ੍ਰਮ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਮੋਹਾਰਤਿਕਦ੍ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟੋਕ੍ਸਨਾਸ਼ਨਃ||੩੩||
प्रत्याख्येय उच्यते अनुपक्रम एव स्यात्स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| औत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टोऽक्षनाशनः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupakramaNIyAturasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35
ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯਾਤੁਰੋ ਨੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਤ੍ਯਜੇਦਾਰ੍ਤਂ ਭਿਸਗ੍ਭੂਪੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਸਂ ਦ੍ਵਿਸਮ੍| ਹੀਨੋਪਕਰਣਂ ਵ੍ਯਗ੍ਰਮਵਿਧੇਯਂ ਗਤਾਯੁਸਮ੍||੩੪|| ਚਣ੍ਡਂ ਸ਼ੋਕਾਤੁਰਂ ਭੀਰੁਂ ਕਤਘ੍ਨਂ ਵੈਦ੍ਯਮਾਨਿਨਮ੍| |੩੫|
साध्यलक्षणयुक्तोऽप्यातुरो नोपक्रमणीय इति दर्शयति त्यजेदार्तं भिषग्भूपैर्द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||३४|| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAntargatAdhyAyAH (35-39) · Śloka 39
ਏਵਂ ਚ ਪ੍ਰਥਮੇਧ੍ਯਾਯੇ ਸਕਲਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ | ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਂ ਚਾਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇਧ੍ਯਾਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੩੫|| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਦਿਨਰ੍ਤ੍ਵੀਹਾਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨਦ੍ਰਵਾਃ| ਅਨ੍ਨਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨਸਂਰਕ੍ਸਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੩੬|| ਦੋਸਾਦਿਜ੍ਞਾਨਤਦ੍ਭੇਦਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਵੇਦਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਨਾਵਨਮ੍||੩੭|| ਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਦਕ੍ਸੇਕਤਪ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਕਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਮ੍| ਸ਼ਿਰਾਵਿਧਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਧਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਿਕੌ||੩੮|| ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਿਮੇਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|੩੯|
एवं च प्रथमेऽध्याये सकलतन्त्रार्णवस्य तात्पर्यं व्याख्यातम्| अनन्तरं सुखस्मरणार्थमध्यायसङ्ग्रहं विवक्षुरिदमाह | तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसङ्ग्रहः||३५|| आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः| अन्नज्ञानान्नसंरक्षामात्राद्रव्यरसाश्रयाः||३६|| दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद्युपक्रमाः| शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम्||३७|| धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम्| शिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ||३८|| सूत्रस्थानमिमेऽध्यायास्त्रिंशत्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasthAnAdhyAyAH (39-40) · Śloka 40
ਅਧੁਨਾ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਦਙ੍ਗਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਿਕਮ੍||੩੯|| ਵਿਕਤਿਰ੍ਦੂਤਜਂ ਸਸ੍ਠਮ੍|੪੦|
अधुना शारीरमुच्यते शारीरमुच्यते| गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम्||३९|| विकृतिर्दूतजं षष्ठम्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (40-41) · Śloka 41
ਨਿਦਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਿਦਾਨਂ ਸਾਰ੍ਵਰੋਗਿਕਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਸਕ੍ਸ਼੍ਵਾਸਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਮਦਾਦ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੪੦|| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦ੍ਯੁਦਰਸ੍ਯ ਚ| ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਾਨਿਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਸੋਡਸ਼||੪੧||
निदानमुच्यते निदानं सार्वरोगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोतिसारिणाम्||४०|| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikistitasthanAdhyAyAH (42-44) · Śloka 44
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਜ੍ਵਰੇ ਰਕ੍ਤੇ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ| ਵਮੌ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਰ੍ਸ਼ਃਸੁ, ਵਿਸ਼ਿ ਦ੍ਵੌ, ਦ੍ਵੌ ਚ ਮੂਤ੍ਰਿਤੇ||੪੨|| ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਗੁਲ੍ਮਜਠਰਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੋਫਵਿਸਰ੍ਪਿਸੁ| ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਾਨਿਲਵ੍ਯਾਧਿਵਾਤਾਸ੍ਰੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੪੩|| ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਮੇਧ੍ਯਾਯਾਃ|੪੪|
चिकित्सितमुच्यते चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि| वमौ मदात्ययेऽर्शःसु, विशि द्वौ, द्वौ च मूत्रिते||४२|| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्||४३|| द्वाविंशतिरिमेऽध्यायाः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasiddhisthanAdhyAyAH (44-45) · Śloka 45
ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਰਤਃ ਪਰਮ੍| ਕਲ੍ਪੋ ਵਮੇਰ੍ਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪਨਾ||੪੪|| ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਪਦਾਂ ਸਸ੍ਠੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਃ| |੪੫|
कल्पसिद्धिरतः परम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना||४४|| सिद्धिर्बस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaratantrAdhyAyAH (1) · Śloka 1
ਅਤ ਉਤ੍ਤਰਮ੍| ਬਾਲੋਪਚਾਰੇ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧੌ ਤਦ੍ਗ੍ਰਹੇ, ਦ੍ਵੌ ਚ ਭੂਤਗੇ||੪੫|| ਜਨ੍ਮਾਦੇਥ ਸ੍ਮਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ੇ, ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਦਕ੍ਤਮੋਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਸੁ ਤ੍ਰਯੋ, ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਚ ਸਰ੍ਵਗੇ||੪੬|| ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਮੁਖਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਣੇ, ਭਙ੍ਗੇ ਭਗਨ੍ਦਰੇ| ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇਸੁ ਗੁਹ੍ਯਰੋਗੇ ਪਥਗ੍ਦ੍ਵਯਮ੍||੪੭|| ਵਿਸੇ ਭੁਜਙ੍ਗੇ ਕੀਟੇਸੁ ਮੂਸਕੇਸੁ ਰਸਾਯਨੇ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਨਪਤ੍ਯਾਨਾਮਧ੍ਯਾਯੋ ਬੀਜਪੋਸਣਃ||੪੮|| ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਂ ਸਡ੍ਭਿਃ ਸ੍ਥਾਨੈਰੁਦੀਰਿਤਮ੍| ੪੮ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਆਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||
अत उत्तरम्| बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे, द्वौ च भूतगे||४५|| जन्मादेऽथ स्मृतिभ्रंशे, द्वौ द्वौ वर्त्मसु सन्धिषु| दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो, द्वौ द्वौ च सर्वगे||४६|| कर्णनासामुखशिरोव्रणे, भङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्||४७|| विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने| चत्वारिंशोऽनपत्यानामध्यायो बीजपोषणः||४८|| इत्यध्यायशतं विंशं षड्भिः स्थानैरुदीरितम्| ४८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुवाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon