Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
ರಾಗಾದಿರೋಗಾನ್ ಸತತಾನುಷಕ್ತಾನಶೇಷಕಾಯಪ್ರಸೃತಾನಶೇಷಾನ್| ಔತ್ಸುಕ್ಯಮೋಹಾರತಿದಾಞ್ಜಘಾನ ಯೋಽಪೂರ್ವವೈದ್ಯಾಯ ನಮೋಸ್ತು ತಸ್ಮೈ|೧|
रागादिरोगान् सततानुषक्तानशेषकायप्रसृतानशेषान्| औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान योऽपूर्ववैद्याय नमोस्तु तस्मै|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShkAmIyAdhyAyaH prathamaH (1-2) · Śloka 2
ಇದಾನೀಮಿಷ್ಟದೇವತಾಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರಸ್ತನ್ತ್ರಮಾರಿರಿಪ್ಸುರಿದಮಾಹ ಅಥಾತ ಆಯುಷ್ಕಾಮೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರಮ್)||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರಮ್)|೨|
इदानीमिष्टदेवतां नमस्कृत्य शास्त्रकारस्तन्त्रमारिरिप्सुरिदमाह अथात आयुष्कामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| (गद्यसूत्रम्)||१|| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रम्)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedotpattiH (2) · Śloka 2
ಆಯುಃಕಾಮಾಯಮಾನೇನ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸುಖಸಾಧನಮ್| ಆಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶೇಷು ವಿಧೇಯಃ ಪರಮಾದರಃ||೨||
आयुःकामायमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgamashuddhiH (3-4) · Śloka 4
ಅಥಾಸ್ಯಾಯುರ್ವೇದಸ್ಯ ಗೌರವೋತ್ಪಾದನಾಯಾಗಮಶುದ್ಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ಮೃತ್ವಾಽಽಯುಷೋ ವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಜಿಗ್ರಹತ್| ಸೋಽಶ್ವಿನೌ ತೌ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಂ ಸೋಽತ್ರಿಪುತ್ರಾದಿಕಾನ್ಮುನೀನ್||೩|| ತೇಽಗ್ನಿವೇಶಾದಿಕಾಂಸ್ತೇ ತು ಪೃಥಕ್ ತನ್ತ್ರಾಣಿ ತೇನಿರೇ| |೪|
अथास्यायुर्वेदस्य गौरवोत्पादनायागमशुद्धिं दर्शयति ब्रह्मा स्मृत्वाऽऽयुषो वेदं प्रजापतिमजिग्रहत्| सोऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान्मुनीन्||३|| तेऽग्निवेशादिकांस्ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggahRudayopayogaH (4-5) · Śloka 5
ನನು ಯದಿ ತೈಸ್ತನ್ತ್ರಾಣಿ ಪುನರ್ಯುಗಾನುರೂಪಸನ್ದರ್ಭೈಃ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾನಿ| ತತ್ಕಿಮಿದಾನೀಮನೇನ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ಕೃತೇನೇತ್ಯಾಹ | ತೇಭ್ಯೋಽತಿವಿಪ್ರಕೀರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸಾರತರೋಚ್ಚಯಃ||೪|| ಕ್ರಿಯತೇಽಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಂ ನಾತಿಸಂಕ್ಷೇಪವಿಸ್ತರಮ್| |೫|
ननु यदि तैस्तन्त्राणि पुनर्युगानुरूपसन्दर्भैः सङ्गृहीतानि| तत्किमिदानीमनेन शास्त्रेण कृतेनेत्याह | तेभ्योऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः||४|| क्रियतेऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggAni (5-6) · Śloka 6
ಕಾನಿ ಪುನಸ್ತಾನ್ಯಷ್ಟಾಙ್ಗಾನೀತ್ಯಾಹ | ಕಾಯಬಾಲಗ್ರಹೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಶಲ್ಯದಂಷ್ಟ್ರಾಜರಾವೃಷಾನ್||೫|| ಅಷ್ಟಾವಙ್ಗಾನಿ ತಸ್ಯಾಹುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೇಷು ಸಂಶ್ರಿತಾ| |೬|
कानि पुनस्तान्यष्टाङ्गानीत्याह | कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान्||५|| अष्टावङ्गानि तस्याहुश्चिकित्सा येषु संश्रिता| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH (6) · Śloka 6
ಕಾಯಸ್ಯ ದೋಷಧಾತುಮಲಸಮುದಾಯತ್ವಾತ್ತಾನೇವ ದೋಷಾದೀನ್ ನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷುರಾಹ | ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಶ್ಚೇತಿ ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಃ ಸಮಾಸತಃ||೬||
कायस्य दोषधातुमलसमुदायत्वात्तानेव दोषादीन् निर्दिदिक्षुराह | वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAvasthAdvayam (7) · Śloka 7
ವಿಕೃತಾವಿಕೃತಾ ದೇಹಂ ಘ್ನನ್ತಿ ತೇ ವರ್ತಯನ್ತಿ ಚ| |೭|
विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (7) · Śloka 7
ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ವ್ಯಾಪಿನಾಮಪಿ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಥಾನಂ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ | ತೇ ವ್ಯಾಪಿನೋಽಪಿ ಹೃನ್ನಾಭ್ಯೋರಧೋಮಧ್ಯೋರ್ಧ್ವಸಂಶ್ರಯಾಃ||೭||
इदानीमेषां व्यापिनामपि विशिष्टस्थानं विवक्षुराह | ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShakAlAH (8) · Śloka 8
ಅಥೈಷಾಂ ಸಕಲಕಾಲವ್ಯಾಪಿನಾಮಪಿ ನಿಯತಕಾಲತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ ವಯೋಹೋರಾತ್ರಿಭುಕ್ತಾನಾಂ ತೇಽನ್ತಮಧ್ಯಾದಿಗಾಃ ಕ್ರಮಾತ್| |೮|
अथैषां सकलकालव्यापिनामपि नियतकालत्वं दर्शयन्नाह वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisvarUpam (8) · Śloka 8
ಅಧುನಾಽಗ್ನಿಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ | ತೈರ್ಭವೇದ್ವಿಷಮಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದಶ್ಚಾಗ್ನಿಃ ಸಮೈಃ ಸಮಃ||೮||
अधुनाऽग्निस्वरूपं प्रस्तौति | तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (9) · Śloka 9
ಅಗ್ನಿಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ ತದಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಂ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ ಕೋಷ್ಠಃ ಕ್ರೂರೋ ಮೃದುರ್ಮಧ್ಯೋ ಮಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತೈಃ ಸಮೈರಪಿ| |೯|
अग्निचातुर्विध्यमुक्त्वा तदाश्रयस्य कोष्ठस्य चातुर्विध्यं विवक्षुराह कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehajanma prakRutisvarUpam (9-10) · Śloka 10
ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಸ್ಥೈರ್ಜನ್ಮಾದೌ ವಿಷೇಣೇವ ವಿಷಕ್ರಿಮೇಃ||೯|| ತೈಶ್ಚ ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮಾಃ ಪೃಥಕ್| ಸಮಧಾತುಃ ಸಮಸ್ತಾಸು ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ನಿನ್ದ್ಯಾ ದ್ವಿದೋಷಜಾಃ||೧೦||
इदानीं प्रकृतिस्वरूपं प्रस्तौति शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः||९|| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (11-12) · Śloka 12
ತತ್ರ ರೂಕ್ಷೋ ಲಘುಃ ಶೀತಃ ಖರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ಚಲೋಽನಿಲಃ| ಪಿತ್ತಂ ಸಸ್ನೇಹತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಲಘು ವಿಸ್ರಂ ಸರಂ ದ್ರವಮ್||೧೧|| ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶೀತೋ ಗುರುರ್ಮನ್ದಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋ ಮೃತ್ಸ್ನಃ ಸ್ಥಿರಃ ಕಫಃ|೧೨|
तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्||११|| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaH sannipAtashca (12) · Śloka 12
ಏಷಾಂ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಾನಾಂ ತನ್ತ್ರವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಸಂಜ್ಞಾದ್ವಯಮಾಹ | ಸಂಸರ್ಗಃ ಸನ್ನಿಪಾತಶ್ಚ ತದ್ದ್ವಿತ್ರಿಕ್ಷಯಕೋಪತಃ||೧೨||
एषां च मिश्रीभूतानां तन्त्रव्यवहारार्थं संज्ञाद्वयमाह | संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtavaH (13) · Śloka 13
ದೋಷಾನುಕ್ತ್ವಾ ಧಾತವ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ರಸಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಾಣಿ ಧಾತವಃ| ಸಪ್ತ ದೂಷ್ಯಾಃ|೧೩|
दोषानुक्त्वा धातव उच्यन्ते रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (13) · Śloka 13
ಮಲಾ ಮೂತ್ರಶಕೃತ್ಸ್ವೇದಾದಯೋಽಪಿ ಚ||೧೩||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vRuddikShayau (14) · Śloka 14
ವೃದ್ಧಿಃ ಸಮಾನೈಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಪರೀತೈರ್ವಿಪರ್ಯಯಃ| |೧೪|
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAH (14-15) · Śloka 15
ವರ್ಣಿತಮೇವ ವೃದ್ಧಿಃ ಸಮಾನೈಃ, ಕ್ಷಯೋ ವಿಪರೀತೈರಿತಿ| ತೌ ತು ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಯತೋ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಭವತಃ, ತತ್ಪ್ರಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮಾಹ ರಸಾಃ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತೋಷಣಕಷಾಯಕಾಃ||೧೪|| ಷಡ್ ದ್ರವ್ಯಮಾಶ್ರಿತಾಸ್ತೇ ಚ ಯಥಾಪೂರ್ವಂಬಲಾವಹಾಃ| |೧೫|
वर्णितमेव वृद्धिः समानैः, क्षयो विपरीतैरिति| तौ तु वृद्धिक्षयौ यतो वाय्वादीनां भवतः, तत्प्रख्यापनार्थमाह रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः||१४|| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वंबलावहाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM guNAH (15-16) · Śloka 16
| ತತ್ರಾದ್ಯಾ ಮಾರುತಂ ಘ್ನನ್ತಿ ತ್ರಯಸ್ತಿಕ್ತಾದಯಃ ಕಫಮ್||೧೫|| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರಾಃ ಪಿತ್ತಮನ್ಯೇ ತು ಕುರ್ವತೇ| |೧೬|
| तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्||१५|| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAshrayadravyasya triprakAratvam prabhAvabhedAH (16) · Śloka 16
ಏಷಾಂ ಚ ರಸಾನಾಮಾಶ್ರಯೋ ದ್ರವ್ಯಂ, ತಚ್ಚ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಮಿತ್ಯಾಹ ಶಮನಂ ಕೋಪನಂ ಸ್ವಸ್ಥಹಿತಂ ದ್ರವ್ಯಮಿತಿ ತ್ರಿಧಾ||೧೬||
एषां च रसानामाश्रयो द्रव्यं, तच्च त्रिप्रकारमित्याह शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (17) · Śloka 17
ತಸ್ಯ ವೀರ್ಯಮಾಹ ಉಷ್ಣಶೀತಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾತ್ತತ್ರ ವೀರ್ಯಂ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಮ್| |೧೭|
तस्य वीर्यमाह उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAkatraividhyam (17) · Śloka 17
ದ್ರವ್ಯವಿಪಾಕಮಾಹ | ತ್ರಿಧಾ ವಿಪಾಕೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಕಟುಕಾತ್ಮಕಃ||೧೭||
द्रव्यविपाकमाह | त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNAH viMshatiH (18) · Śloka 18
ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಗುಣಾನಾಹ ಗುರುಮನ್ದಹಿಮಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸಾನ್ದ್ರಮೃದುಸ್ಥಿರಾಃ| ಗುಣಾಃ ಸಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಶದಾ ವಿಂಶತಿಃ ಸವಿಪರ್ಯಯಾಃ||೧೮||
द्रव्यस्य गुणानाह गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (19) · Śloka 19
ರೋಗಕಾರಣಮಾಹ ಕಾಲಾರ್ಥಕರ್ಮಣಾಂ ಯೋಗೋ ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಕಃ| ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ರೋಗಾರೋಗ್ಯೈಕಕಾರಣಮ್||೧೯||
रोगकारणमाह कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyayoH svarUpam (20) · Śloka 20
ರೋಗಾರೋಗ್ಯೇ ಕೇ ಉಚ್ಯೇತೇ ಇತ್ಯಾಹ ರೋಗಾಸ್ತು ದೋಷವೈಷಮ್ಯಂ, ದೋಷಸಾಮ್ಯಮರೋಗತಾ| |೨೦|
रोगारोग्ये के उच्येते इत्याह रोगास्तु दोषवैषम्यं, दोषसाम्यमरोगता| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogadvaividhyam (20) · Śloka 20
| ನಿಜಾಗನ್ತುವಿಭಾಗೇನ ತತ್ರ ರೋಗಾ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾಃ||೨೦||
| निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAdhiShThAnadvaividhyam (21) · Śloka 21
ಯತ ಏವಂ ದೇಹಮನಸೀ ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತೇ, ನ ಕೇವಲೋ ದೇಹೋ ನಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಮನಃ| ತಸ್ಮಾದತೋಽನನ್ತರಮಿದಮಾಹ- ತೇಷಾಂ ಕಾಯಮನೋಭೇದಾದಧಿಷ್ಠಾನಮಪಿ ದ್ವಿಧಾ| |೨೧|
यत एवं देहमनसी रोगाधिष्ठानत्वेन स्थिते, न केवलो देहो नापि केवलं मनः| तस्मादतोऽनन्तरमिदमाह- तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso dvau doShau (21) · Śloka 21
ನನು ಕಾಯಿಕಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಮುತ್ಪತ್ತೌ ಹೇತವೋ ವಾತಾದಯೋ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಉಕ್ತಾಃ| ಮಾನಸಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಕೋ ಹೇತುಃ, ತದರ್ಥಮಾಹ | ರಜಸ್ತಮಶ್ಚ ಮನಸೋ ದ್ವೌ ಚ ದೋಷಾವುದಾಹೃತೌ||೨೧||
ननु कायिकानां रोगाणामुत्पत्तौ हेतवो वातादयो दोषाः प्रकुपिता उक्ताः| मानसानां च रोगाणां को हेतुः, तदर्थमाह | रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShaNam (22) · Śloka 22
ರೋಗೋಪಹತಶರೀರಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮಾಹ ದರ್ಶನಸ್ಪರ್ಶನಪ್ರಶ್ನೈಃ ಪರೀಕ್ಷೇತ ಚ ರೋಗಿಣಮ್| |೨೨|
रोगोपहतशरीरज्ञानोपायमाह दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavisheShAdhigamopAyaH (22) · Śloka 22
ರೋಗವಿಶೇಷಾಧಿಗಮೋಪಾಯಮಾಹ | ರೋಗಂ ನಿದಾನಪ್ರಾಗ್ರೂಪಲಕ್ಷಣೋಪಶಯಾಪ್ತಿಭಿಃ||೨೨||
रोगविशेषाधिगमोपायमाह | रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (23) · Śloka 23
ಉಪಶಯಾದಿಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಚ ದೇಶಕಾಲಾವಪ್ಯುಪಯುಜ್ಯೇತೇ| ಅತಸ್ತಾವಪಿ ಪಠತಿ ಭೂಮಿದೇಹಪ್ರಭೇದೇನ ದೇಶಮಾಹುರಿಹ ದ್ವಿಧಾ| |೨೩|
उपशयादिप्रसङ्गे च देशकालावप्युपयुज्येते| अतस्तावपि पठति भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUdeshatraividhyam (23-24) · Śloka 24
ದೇಹದೇಶಃ ಶಿರಃಪಾಣ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಭೂಮಿದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ ಜಾಙ್ಗಲಂ ವಾತಭೂಯಿಷ್ಠಮನೂಪಂ ತು ಕಫೋಲ್ಬಣಮ್||೨೩|| ಸಾಧಾರಣಂ ಸಮಮಲಂ ತ್ರಿಧಾ ಭೂದೇಶಮಾದಿಶೇತ್| |೨೪|
देहदेशः शिरःपाण्यादिलक्षणः प्रसिद्धः| भूमिदेश उच्यते जाङ्गलं वातभूयिष्ठमनूपं तु कफोल्बणम्||२३|| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajakAlaH (24) · Śloka 24
ಭೇಷಜಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಹೇತುಂ ಕಾಲಮಾಹ ಕ್ಷಣಾದಿರ್ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾ ಚ ಕಾಲೋ ಭೇಷಜಯೋಗಕೃತ್||೨೪||
भेषजस्य सम्यग्योगहेतुं कालमाह क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviprakArakamauShadham (25) · Śloka 25
ತಚ್ಚೌಷಧಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಮಾಹ ಶೋಧನಂ ಶಮನಂ ಚೇತಿ ಸಮಾಸಾದೌಷಧಂ ದ್ವಿಧಾ| |೨೫|
तच्चौषधं द्विप्रकारमाह शोधनं शमनं चेति समासादौषधं द्विधा| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaviShayaviBAgaH (25-26) · Śloka 26
ಔಷಧಮುಕ್ತಮ್| ತಸ್ಯ ವಿಷಯಮಾಹ | ಶರೀರಜಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಮೌಷಧಮ್||೨೫|| ಬಸ್ತಿರ್ವಿರೇಕೋ ವಮನಂ ತಥಾ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ಮಧು| |೨೬|
औषधमुक्तम्| तस्य विषयमाह | शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्||२५|| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manodoShauShadham (26) · Śloka 26
ಕಾಯಾದಿದೇಶಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಮೇವ ಶರೀರಜಾತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಮೌಷಧಮುಕ್ತಮ್| ಅಥ ಮಾನಸಯೋರ್ದೋಷಯೋಃ ಕಿಂ ತತ್ಪರಮೌಷಧಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ, ತದರ್ಥಮಾಹ | ಧೀಧೈರ್ಯಾತ್ಮಾದಿವಿಜ್ಞಾನಂ ಮನೋದೋಷೌಷಧಂ ಪರಮ್||೨೬||
कायादिदेशमाश्रित्य सर्वत्र सर्वमेव शरीरजातानां दोषाणां क्रमेण परमौषधमुक्तम्| अथ मानसयोर्दोषयोः किं तत्परमौषधं स्यादिति, तदर्थमाह | धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdacatuShTayasvarUpam (27) · Śloka 27
ಏವಂ ತಾವದನೇನ ಸಕಲಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್| ತಚ್ಚ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಯುಕ್ತಂ ಕಾರ್ಯಕರಂ, ತದರ್ಥಮಾಹ ಭಿಷಕ್ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪಸ್ಥಾತಾ ರೋಗೀ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೨೭||
एवं तावदनेन सकलचिकित्सितमुक्तम्| तच्च पादचतुष्टययुक्तं कार्यकरं, तदर्थमाह भिषक् द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं, प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShakcaturguNAH (28) · Śloka 28
ಉದ್ದೇಶಕ್ರಮೇಣ ತೇಷಾಂ ಗುಣಾನಾಹ ದಕ್ಷಸ್ತೀರ್ಥಾತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಶುಚಿರ್ಭಿಷಕ್| |೨೮|
उद्देशक्रमेण तेषां गुणानाह दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhacaturguNAH (28) · Śloka 28
| ಬಹುಕಲ್ಪಂ ಬಹುಗುಣಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯೋಗ್ಯಮೌಷಧಮ್||೨೮||
| बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasthAtRucaturguNAH (29) · Śloka 29
ಉಪಸ್ಥಾತಾಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಃ- ಅನುರಕ್ತಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿಚಾರಕಃ| |೨೯|
उपस्थातापि चतुर्विधः- अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogicaturguNAH (29) · Śloka 29
ರೋಗ್ಯಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಃ | ಆಢ್ಯೋ ರೋಗೀ ಭಿಷಗ್ವಶ್ಯೋ ಜ್ಞಾಪಕಃ ಸತ್ತ್ವವಾನಪಿ||೨೯||
रोग्यपि चतुर्विधः | आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववानपि||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavyAdhilakShaNam (19) · Śloka 31
ಸುಖಸಾಧ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ (ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ದ್ವಿಧಾ, ತೌ ತು ಪುನರ್ದ್ವಿಧಾ| ಸುಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಶ್ಚ, ಯಾಪ್ಯೋ ಯಶ್ಚಾನುಪಕ್ರಮಃ||೧|| ) ಸರ್ವೌಷಧಕ್ಷಮೇ ದೇಹೇ ಯೂನಃ ಪುಂಸೋ ಜಿತಾತ್ಮನಃ| ಅಮರ್ಮಗೋಽಲ್ಪಹೇತ್ವಗ್ರರೂಪರೂಪೋಽನುಪದ್ರವಃ||೩೦|| ಅತುಲ್ಯದೂಷ್ಯದೇಶರ್ತುಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಾದಸಮ್ಪದಿ| ಗ್ರಹೇಷ್ವನುಗುಣೇಽಷ್ವೇಕದೋಷಮಾರ್ಗೋ ನವಃ ಸುಖಃ||೩೧||
सुखसाध्यादिकस्य व्याधिचतुष्टयस्य लक्षणमुच्यते (साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा, तौ तु पुनर्द्विधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च, याप्यो यश्चानुपक्रमः||१|| ) सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः||३०|| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसम्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेऽष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿಮಾಹ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಸಾಧನಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಃ ಸಙ್ಕರೇ ಚ ತತೋ ಗದಃ| |೩೨|
कृच्छ्रसाध्यं व्याधिमाह शस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः सङ्करे च ततो गदः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyo vyAdhiH (32) · Śloka 32
ಯಾಪ್ಯೋಽತ ಉಚ್ಯತೇ | ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಪಥ್ಯಾಭ್ಯಾಸಾದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ||೩೨||
याप्योऽत उच्यते | शेषत्वादायुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद्विपर्यये||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratyAkhyeyo vyAdhiH (33) · Śloka 33
ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯ ಉಚ್ಯತೇ ಅನುಪಕ್ರಮ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಥಿತೋಽತ್ಯನ್ತವಿಪರ್ಯಯೇ| ಔತ್ಸುಕ್ಯಮೋಹಾರತಿಕೃದ್ ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟೋಽಕ್ಷನಾಶನಃ||೩೩||
प्रत्याख्येय उच्यते अनुपक्रम एव स्यात्स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| औत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टोऽक्षनाशनः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupakramaNIyAturasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35
ಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತೋಽಪ್ಯಾತುರೋ ನೋಪಕ್ರಮಣೀಯ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ ತ್ಯಜೇದಾರ್ತಂ ಭಿಷಗ್ಭೂಪೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟಂ ತೇಷಾಂ ದ್ವಿಷಂ ದ್ವಿಷಮ್| ಹೀನೋಪಕರಣಂ ವ್ಯಗ್ರಮವಿಧೇಯಂ ಗತಾಯುಷಮ್||೩೪|| ಚಣ್ಡಂ ಶೋಕಾತುರಂ ಭೀರುಂ ಕೃತಘ್ನಂ ವೈದ್ಯಮಾನಿನಮ್| |೩೫|
साध्यलक्षणयुक्तोऽप्यातुरो नोपक्रमणीय इति दर्शयति त्यजेदार्तं भिषग्भूपैर्द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||३४|| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAntargatAdhyAyAH (35-39) · Śloka 39
ಏವಂ ಚ ಪ್ರಥಮೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸಕಲತನ್ತ್ರಾರ್ಣವಸ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ಅನನ್ತರಂ ಸುಖಸ್ಮರಣಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಸಙ್ಗ್ರಹಂ ವಿವಕ್ಷುರಿದಮಾಹ | ತನ್ತ್ರಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪರಂ ಚಾತೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇಽಧ್ಯಾಯಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೩೫|| ಆಯುಷ್ಕಾಮದಿನರ್ತ್ವೀಹಾರೋಗಾನುತ್ಪಾದನದ್ರವಾಃ| ಅನ್ನಜ್ಞಾನಾನ್ನಸಂರಕ್ಷಾಮಾತ್ರಾದ್ರವ್ಯರಸಾಶ್ರಯಾಃ||೩೬|| ದೋಷಾದಿಜ್ಞಾನತದ್ಭೇದತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾದ್ಯುಪಕ್ರಮಾಃ| ಶುದ್ಧ್ಯಾದಿಸ್ನೇಹನಸ್ವೇದರೇಕಾಸ್ಥಾಪನನಾವನಮ್||೩೭|| ಧೂಮಗಣ್ಡೂಷದೃಕ್ಸೇಕತೃಪ್ತಿಯನ್ತ್ರಕಶಸ್ತ್ರಕಮ್| ಶಿರಾವಿಧಿಃ ಶಲ್ಯವಿಧಿಃ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಿಕೌ||೩೮|| ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನಮಿಮೇಽಧ್ಯಾಯಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್|೩೯|
एवं च प्रथमेऽध्याये सकलतन्त्रार्णवस्य तात्पर्यं व्याख्यातम्| अनन्तरं सुखस्मरणार्थमध्यायसङ्ग्रहं विवक्षुरिदमाह | तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसङ्ग्रहः||३५|| आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः| अन्नज्ञानान्नसंरक्षामात्राद्रव्यरसाश्रयाः||३६|| दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद्युपक्रमाः| शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम्||३७|| धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम्| शिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ||३८|| सूत्रस्थानमिमेऽध्यायास्त्रिंशत्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasthAnAdhyAyAH (39-40) · Śloka 40
ಅಧುನಾ ಶಾರೀರಮುಚ್ಯತೇ ಶಾರೀರಮುಚ್ಯತೇ| ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿತದ್ವ್ಯಾಪದಙ್ಗಮರ್ಮವಿಭಾಗಿಕಮ್||೩೯|| ವಿಕೃತಿರ್ದೂತಜಂ ಷಷ್ಠಮ್|೪೦|
अधुना शारीरमुच्यते शारीरमुच्यते| गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम्||३९|| विकृतिर्दूतजं षष्ठम्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (40-41) · Śloka 41
ನಿದಾನಮುಚ್ಯತೇ ನಿದಾನಂ ಸಾರ್ವರೋಗಿಕಮ್| ಜ್ವರಾಸೃಕ್ಶ್ವಾಸಯಕ್ಷ್ಮಾದಿಮದಾದ್ಯರ್ಶೋತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೪೦|| ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದ್ಯುದರಸ್ಯ ಚ| ಪಾಣ್ಡುಕುಷ್ಠಾನಿಲಾರ್ತಾನಾಂ ವಾತಾಸ್ರಸ್ಯ ಚ ಷೋಡಶ||೪೧||
निदानमुच्यते निदानं सार्वरोगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोतिसारिणाम्||४०|| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikistitasthanAdhyAyAH (42-44) · Śloka 44
ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಜ್ವರೇ ರಕ್ತೇ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಯಕ್ಷ್ಮಣಿ| ವಮೌ ಮದಾತ್ಯಯೇಽರ್ಶಃಸು, ವಿಶಿ ದ್ವೌ, ದ್ವೌ ಚ ಮೂತ್ರಿತೇ||೪೨|| ವಿದ್ರಧೌ ಗುಲ್ಮಜಠರಪಾಣ್ಡುಶೋಫವಿಸರ್ಪಿಷು| ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಾನಿಲವ್ಯಾಧಿವಾತಾಸ್ರೇಷು ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೪೩|| ದ್ವಾವಿಂಶತಿರಿಮೇಽಧ್ಯಾಯಾಃ|೪೪|
चिकित्सितमुच्यते चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि| वमौ मदात्ययेऽर्शःसु, विशि द्वौ, द्वौ च मूत्रिते||४२|| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्||४३|| द्वाविंशतिरिमेऽध्यायाः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasiddhisthanAdhyAyAH (44-45) · Śloka 45
ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿರತಃ ಪರಮ್| ಕಲ್ಪೋ ವಮೇರ್ವಿರೇಕಸ್ಯ ತತ್ಸಿದ್ಧಿರ್ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪನಾ||೪೪|| ಸಿದ್ಧಿರ್ಬಸ್ತ್ಯಾಪದಾಂ ಷಷ್ಠೋ ದ್ರವ್ಯಕಲ್ಪಃ| |೪೫|
कल्पसिद्धिरतः परम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना||४४|| सिद्धिर्बस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaratantrAdhyAyAH (1) · Śloka 1
ಅತ ಉತ್ತರಮ್| ಬಾಲೋಪಚಾರೇ ತದ್ವ್ಯಾಧೌ ತದ್ಗ್ರಹೇ, ದ್ವೌ ಚ ಭೂತಗೇ||೪೫|| ಜನ್ಮಾದೇಽಥ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶೇ, ದ್ವೌ ದ್ವೌ ವರ್ತ್ಮಸು ಸನ್ಧಿಷು| ದೃಕ್ತಮೋಲಿಙ್ಗನಾಶೇಷು ತ್ರಯೋ, ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಚ ಸರ್ವಗೇ||೪೬|| ಕರ್ಣನಾಸಾಮುಖಶಿರೋವ್ರಣೇ, ಭಙ್ಗೇ ಭಗನ್ದರೇ| ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದೌ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇಷು ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ಪೃಥಗ್ದ್ವಯಮ್||೪೭|| ವಿಷೇ ಭುಜಙ್ಗೇ ಕೀಟೇಷು ಮೂಷಕೇಷು ರಸಾಯನೇ| ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽನಪತ್ಯಾನಾಮಧ್ಯಾಯೋ ಬೀಜಪೋಷಣಃ||೪೮|| ಇತ್ಯಧ್ಯಾಯಶತಂ ವಿಂಶಂ ಷಡ್ಭಿಃ ಸ್ಥಾನೈರುದೀರಿತಮ್| ೪೮ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಆಯುಷ್ಕಾಮೀಯೋ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧||
अत उत्तरम्| बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे, द्वौ च भूतगे||४५|| जन्मादेऽथ स्मृतिभ्रंशे, द्वौ द्वौ वर्त्मसु सन्धिषु| दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो, द्वौ द्वौ च सर्वगे||४६|| कर्णनासामुखशिरोव्रणे, भङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्||४७|| विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने| चत्वारिंशोऽनपत्यानामध्यायो बीजपोषणः||४८|| इत्यध्यायशतं विंशं षड्भिः स्थानैरुदीरितम्| ४८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुवाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon