12. dōṣabhēdīyādhyāyaḥ

Adhikarana doShabhedIyAdyAyaH (2) · Śloka 2

பூர்வஸ்மிந்நத்யாயே பஹுவக்தவ்யத்வாத்தோஷபேதோ நோக்த இத்யாஹ - - - - அதாதோ தோஷபேதீயாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨||

Adhikarana vAtasya sthAnam (1) · Śloka 1

பக்வாஶயகடீஸக்திஶ்ரோத்ராஸ்திஸ்பர்ஶநேந்த்ரியம்| ஸ்தாநஂ வாதஸ்ய, தத்ராபி பக்வாதாநஂ விஶேஷதஃ||௧||

Adhikarana pittasya sthAnam (2) · Śloka 2

நாபிராமாஶயஃ ஸ்வேதோ லஸீகா ருதிரஂ ரஸஃ| தக் ஸ்பர்ஶநஂ ச பித்தஸ்ய, நாபிரத்ர விஶேஷதஃ||௨||

Adhikarana kaphasya sthAnam (3) · Śloka 3

உரஃகண்டஶிரஃக்லோமபர்வாண்யாமாஶயோ ரஸஃ| மேதோ க்ராணஂ ச ஜிஹ்வா ச கபஸ்ய, ஸுத்ராமுரஃ||௩||

Adhikarana vAyoH pa~jcAtmakatvam (4) · Śloka 4

அத ப்ரத்யேகமேதேஷாஂ தோஷாணாஂ விஶிஷ்டஸ்தாநாஶ்ரயேண க்ரியாபேதாத் பஞ்ச பஞ்ச பேதாநாஹ - - - - ப்ராணாதிபேதாத்பஞ்சாத்மா வாயுஃ| |௪|

Adhikarana prANasya sthAnakarmANi (4-5) · Śloka 5

ப்ராணோऽத்ர மூர்தகஃ| உரஃகண்டசரோ புத்திஹதயேந்த்ரியசித்ததக்||௪|| ஷ்டீவநக்ஷவதூத்காரநிஃஶ்வாஸாந்நப்ரவேஶகத்| |௫|

Adhikarana udAnasya sthAnakarmANi (5-6) · Śloka 6

| உரஃ ஸ்தாநமுதாநஸ்ய நாஸாநாபிகலாஂஶ்சரேத்||௫|| வாக்ப்ரவத்திப்ரயத்நோர்ஜாபலவர்ணஸ்மதிக்ரியஃ| |௬|

Adhikarana vyAnasya sthAnakarmANi (6-7) · Śloka 7

| வ்யாநோ ஹதி ஸ்திதஃ கத்ஸ்நதேஹசாரீ மஹாஜவஃ||௬|| கத்யபக்ஷேபணோத்க்ஷேபநிமேஷோந்மேஷணாதிகாஃ| ப்ராயஃ ஸர்வாஃ க்ரியாஸ்தஸ்மிந் ப்ரதிபத்தாஃ ஶரீரிணாம்||௭||

Adhikarana samAnasya sthAnakarmANi (8) · Śloka 8

ஸமாநோऽக்நிஸமீபஸ்தஃ கோஷ்டோ சரதி ஸர்வதஃ| அந்நஂ கஹ்ணாதி பசதி விவேசயதி முஞ்சதி||௮||

Adhikarana apAnasya sthAnakarmANi (9) · Śloka 9

அபாநோऽபாநகஃ ஶ்ரோணிபஸ்திமேட்ரோருகோசரஃ| ஶுக்ரார்தவஶகந்மூத்ரகர்பநிஷ்க்ரமணக்ரியஃ||௯||

Adhikarana pittaM pa~jcAtmakam (10) · Śloka 10

பஞ்ச பித்தபேதாநாஹ - - - - பித்தஂ பஞ்சாத்மகம்| |௧௦|

Adhikarana pAcakasya sthAnakarmANi (10-12) · Śloka 12

தத்ர பக்வாமாஶயமத்யகம்| பஞ்சபூதாத்மகத்வேऽபி யத்தைஜஸகுணோதயாத்||௧௦|| த்யக்தத்ரவத்வஂ பாகாதிகர்மணாऽநலஶப்திதம்| பசத்யந்நஂ விபஜதே ஸாரகிட்டௌ பதக் ததா||௧௧|| தத்ரஸ்தமேவ பித்தாநாஂ ஶேஷாணாமப்யநுக்ரஹம்| கரோதி பலதாநேந பாசகஂ நாம தத்ஸ்மதம்||௧௨||

Adhikarana ra~jjakasya sthAnakarmANi (13) · Śloka 13

ஆமாஶயாஶ்ரயஂ பித்தஂ ரஞ்ஜகஂ ரஸரஞ்ஜநாத்| |௧௩|

Adhikarana sAdhakasya sthAnakarmANi (13-14) · Śloka 14

| புத்திமேதாபிமாநாத்யைரபிப்ரேதார்தஸாதநாத்||௧௩|| ஸாதகஂ ஹத்கதஂ பித்தஂ| |௧௪|

Adhikarana Alocakasya sthAnakarmANi (14) · Śloka 14

ரூபாலோசநதஃ ஸ்மதம்| தக்ஸ்தமாலோசகஂ|௧௪|

Adhikarana bhrAjakasya sthAnakarmANi (14) · Śloka 14

| த்வக்ஸ்தஂ ப்ராஜகஂ ப்ராஜநாத்த்வசஃ||௧௪||

Adhikarana shleShmA pa~jcavidhaH (15) · Śloka 15

ஶ்லேஷ்மா து பஞ்சதா| |௧௫|

Adhikarana avalambakasya sthAnakarmANi (15-16) · Śloka 16

ததேவ பஞ்சப்ரகாரத்வமாஹ - - - - உரஃஸ்தஃ ஸ த்ரிகஸ்ய ஸ்வவீர்யதஃ| ஹதயஸ்யாந்நவீர்யாச்ச தத்ஸ்த ஏவாம்புகர்மணா||௧௫|| கபதாம்நாஂ ச ஶேஷாணாஂ யத்கரோத்யபலம்பநம்| அதோऽவலம்பகஃ ஶ்லேஷ்மா|௧௬|

Adhikarana kledakasya sthAnakarmANi (16-17) · Śloka 17

யஸ்த்வாமாஶயஸஂஸ்திதஃ||௧௬|| க்லேதகஃ ஸோऽந்நஸங்காதக்லேதநாத்| |௧௭|

Adhikarana bodhakasya sthAnakarmANi (17) · Śloka 17

ரஸபோதநாத்| போதகோ ரஸநாஸ்தாயீ|௧௭|

Adhikarana tarpakasya sthAnakarmANi (17-18) · Śloka 18

| ஶிரஃஸஂஸ்தோऽக்ஷதர்பணாத்||௧௭|| தர்பகஃ| |௧௮|

Adhikarana shleShakasya sthAnakarmANi (18) · Śloka 18

ஸந்திஸஂஶ்லேஷாச்ச்லேஷகஃ ஸந்திஷு ஸ்திதஃ| |௧௮|

Adhikarana doShasthAnakarmaupasaMhAraH (18-19) · Śloka 19

ஏவஂ தோஷாணாஂ ஸ்தாநாந்யுக்த்வோபஸஂஹரந்நாஹ - - - - | இதி ப்ராயேண தோஷாணாஂ ஸ்தாநாந்யவிகதாத்மநாம்||௧௮|| வ்யாபிநாமபி ஜாநீயாத்கர்மாணி ச பதக்பதக்| |௧௯|

Adhikarana vAyucayakopayornidAnam (19-20) · Śloka 20

விகதிரேஷாஂ வத்திஃ க்ஷயஶ்ச| வத்திரபி த்விவிதா,-சயப்ரகோபபேதேந| தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயே ஸாமாந்யேந வத்திக்ஷயலக்ஷணமுக்தம்| ஸம்ப்ரதி சயப்ரகோபரூபஂ வத்திநிதாநஂ ஸங்க்ஷேபேண ஸூசயந்நாஹ - - - - - | உஷ்ணேந யுக்தா ரூக்ஷாத்யா வாயோஃ குர்வந்தி ஸஞ்சயம்||௧௯|| ஶீதேந கோபமுஷ்ணேந ஶமஂ ஸ்நிக்தாதயோ குணாஃ| |௨௦|

Adhikarana pittacayakopayornidAnam (20-21) · Śloka 21

| ஶீதேந யுக்தாஸ்தீக்ஷ்ணாத்யாஶ்சயஂ பித்தஸ்ய குர்வதே||௨௦|| உஷ்ணேந கோபஂ, மந்தாத்யாஃ ஶமஂ ஶீதோபஸஂஹிதாஃ| |௨௧|

Adhikarana shleShmacayakopayornidAnam (21-22) · Śloka 22

| ஶீதேந யுக்தாஃ ஸ்நிக்தாத்யாஃ குர்வதே ஶ்லேஷ்மணஶ்சயம்||௨௧|| உஷ்ணேந கோபஂ, தேநைவ குணா ரூக்ஷாதயஃ ஶமம்| |௨௨|

Adhikarana cayalakShaNam (22-23) · Śloka 23

இதாநீஂ சயாதீநாஂ லக்ஷணாந்யாஹ - - - - | சயோ வத்திஃ ஸ்வதாம்ந்யேவ ப்ரத்வேஷோ வத்திஹேதுஷு||௨௨|| விபரீதகுணேச்சா ச| |௨௩|

Adhikarana kopalakShaNam (23-24) · Śloka 24

கோபஸ்தூந்மார்ககாமிதா| லிங்காநாஂ தர்ஶநஂ ஸ்வேஷாமஸ்வாஸ்த்யஂ ரோகஸம்பவஃ||௨௩|| ஸ்வஸ்தாநஸ்தஸ்ய ஸமதா விகாராஸம்பவஃ ஶமஃ| |௨௪|

Adhikarana vAtAdeshcayaprakopaprashamakAlaH (24-25) · Śloka 25

|இதாநீஂ வாதாதீநாஂ சயப்ரகோபப்ரஶமா யஸ்மிந் காலே ஜாயந்தே தஂ தர்ஶயந்நாஹ -] | சயப்ரகோபப்ரஶமா வாயோர்க்ரீஷ்மாதிஷு த்ரிஷு||௨௪|| வர்ஷாதிஷு து பித்தஸ்ய, ஶ்லேஷ்மணஃ ஶிஶிராதிஷு| |௨௫|

Adhikarana kAlaniyame yuktiH (25-28) · Śloka 28

நநு மருதோ க்ரீஷ்மே சயோ ந யுக்தஃ, யதஸ்தஸ்மிந்காலே லகுரூக்ஷா ஓஷதயோ பவந்தி| ததா, வர்ஷாஸு பித்தசயோ ந யுக்தஃ, ஜலாநாமோஷதீநாஂ சாம்லபாகத்வாத்| ததா, ஶ்லேஷ்மணஃ ஶிஶிரே சயோ ந யுக்தஃ, ததா ஹ்யாப ஓஷதயஶ்ச ஸ்நிக்தா பவந்தி காலஶ்ச ஶீதஃ| இதி கோப ஏவோபபந்நஃ| இத்யஸ்மிந் பர்யநுயோக இதமாஹ - - - - | சீயதே லகுரூக்ஷாபிரோஷதீபிஃ ஸமீரணஃ||௨௫|| தத்விதஸ்தத்விதே தேஹே காலஸ்யௌஷ்ண்யாந்ந குப்யதி| அத்பிரம்லவிபாகாபிரோஷதீபிஶ்ச தாதஶம்||௨௬|| பித்தஂ யாதி சயஂ கோபஂ ந து காலஸ்ய ஶைத்யதஃ| சீயதே ஸ்நிக்தஶீதாபிருதகௌஷதிபிஃ கபஃ||௨௭|| துல்யேऽபி காலே தேஹே ச ஸ்கந்நத்வாந்ந ப்ரகுப்யதி| |௨௮|

Adhikarana kAlAdAhArAdInAM balavatvam (28-29) · Śloka 29

| இதி காலஸ்வபாவோऽயமாஹாராதிவஶாத்புநஃ||௨௮|| சயாதீந் யாந்தி ஸத்யோऽபி தோஷாஃ காலேऽபி வா ந து| |௨௯|

Adhikarana prakopaprashamayoH kShipraciraniShpAdyatvam (29-30) · Śloka 30

ஏவஂ தோஷாணாஂ சயாதீந் ப்ரதர்ஶ்ய, வ்யாப்திநிவத்திவைசித்ர்யஂ கோபஜஂ தர்ஶயிதுமாஹ - - - - | வ்யாப்நோதி ஸஹஸா தேஹமாபாததலமஸ்தகம்||௨௯|| நிவர்ததே து குபிதோ மலோऽல்பால்பஂ ஜலௌகவத்| |௩௦|

Adhikarana vikArasya sAmAnyena hetvAdikam (30-31) · Śloka 31

நநு, ப்ரதிரோகஂ நிதாநலக்ஷணசிகித்ஸிதமாநந்த்யாத்வக்துமஶக்யம்| தச்சாவிதந்ந கஶ்சிதத்ர ததா யத்நஂ குர்யாதித்யாஶங்க்யாஹ - - - - | நாநாரூபைரஸங்க்யேயைர்விகாரைஃ குபிதா மலாஃ||௩௦|| தாபயந்தி தநுஂ தஸ்மாத்தத்தேத்வாகதிஸாதநம்| ஶக்யஂ நைகைகஶோ வக்துமதஃ ஸாமாந்யமுச்யதே||௩௧||

Adhikarana doShANAM rogahetutve yuktiH (32-34) · Śloka 34

அத்ரைவ ஹேத்வந்தரமாஹ - - - - தோஷா ஏவ ஹி ஸர்வேஷாஂ ரோகாணாமேககாரணம்| யதா பக்ஷீ பரிபதந் ஸர்வதஃ ஸர்வமப்யஹஃ||௩௨|| சாயாமத்யேதி நாத்மீயாஂ யதா வா கத்ஸ்நமப்யதஃ| விகாரஜாதஂ விவிதஂ த்ரீந் குணாந்நாதிவர்ததே||௩௩|| ததா ஸ்வதாதுவைஷம்யநிமித்தமபி ஸர்வதா| விகாரஜாதஂ த்ரீந்தோஷாண்|௩௪|

Adhikarana asAtmyaviShayasevA duShkAlo duShkarma ceti doShakopahetuH (34-35) · Śloka 35

| தேஷாஂ கோபே து காரணம்||௩௪|| அர்தைரஸாத்ம்யைஃ ஸஂயோகஃ காலஃ கர்ம ச துஷ்கதம்| ஹீநாதிமித்யாயோகேந பித்யதே தத்புநஸ்த்ரிதா||௩௫||

Adhikarana asAtmyaviShayasevAyA hInamithyAtiyogAH (36-38) · Śloka 38

தாநேவ ஹீநாதிமித்யாயோகாந் தர்ஶயந்நாஹ - - - - ஹீநோऽர்தேநேந்த்ரியஸ்யால்பஃ ஸஂயோகஃ ஸ்வேந நைவ வா| அதியோகோऽதிஸஂஸர்கஃ, ஸூக்ஷ்மபாஸுரபைரவம்||௩௬|| அத்யாஸந்நாதிதூரஸ்தஂ விப்ரியஂ விகதாதி ச| யதக்ஷ்ணா வீக்ஷ்யதே ரூபஂ மித்யாயோகஃ ஸ தாருணஃ||௩௭|| ஏவமத்யுச்சபூத்யாதீநிந்த்ரியார்தாந் யதாயதம்| வித்யாத்|௩௮|

Adhikarana kAlasya traividhyam (38-39) · Śloka 39

காலஸ்து ஶீதோஷ்ணவர்ஷாபேதாத்த்ரிதா மதஃ||௩௮|| ஸ ஹீநோ ஹீநஶீதாதிரதியோகோऽதிலக்ஷணஃ| மித்யாயோகஸ்து நிர்திஷ்டோ விபரீதஸ்வலக்ஷணஃ| ||௩௯||

Adhikarana karmaNo~api traividhyam (40-43) · Śloka 43

காயவாக்சித்தபேதேந கர்மாபி விபஜேத்த்ரிதா| காயாதிகர்மணோ ஹீநா ப்ரவத்திர்ஹீநஸஂஜ்ஞகஃ||௪௦|| அதியோகோऽதிவத்திஸ்து, வேகோதீரணதாரணம்| விஷமாங்கக்ரியாரம்பபதநஸ்கலநாதிகம்||௪௧|| பாஷணஂ ஸாமிபுக்தஸ்ய ராகத்வேஷபயாதி ச| கர்ம ப்ராணாதிபாதாதி தஶதா யச்ச நிந்திதம்||௪௨|| மித்யாயோகஃ ஸமஸ்தோऽஸாவிஹ வாऽமுத்ர வா கதம்| |௪௩|

Adhikarana doShahetorupasaMhAraH, doShaheto rogahetutvam (43-44) · Śloka 44

| நிதாநமேதத்தோஷாணாஂ, குபிதாஸ்தேந நைகதா||௪௩|| குர்வந்தி விவிதாந் வ்யாதீந் ஶாகாகோஷ்டாஸ்திஸந்திஷு| |௪௪|

Adhikarana shAkhAH, bAhyo rogamArgaH (44-45) · Śloka 45

ஶாகேதி கிமுச்யதே| இத்யாஹ - - - - | ஶாகா ரக்தாதயஸ்த்வக் ச பாஹ்யரோகாயநஂ ஹி தத்||௪௪|| ததாஶ்ரயா மஷவ்யங்ககண்டாலஜ்யர்புதாதயஃ| பஹிர்பாகாஶ்ச துர்நாமகுல்மஶோபாதயோ கதாஃ||௪௫||

Adhikarana koShThaH, Antaro rogamArgaH (46-47) · Śloka 47

அந்தஃகோஷ்டோ மஹாஸ்ரோத ஆமபக்வாஶயாஶ்ரயஃ| தத்ஸ்தாநாஃ ச்சர்த்யதீஸாரகாஸஶ்வாஸோதரஜ்வராஃ||௪௬|| அந்தர்பாகஂ ச ஶோபார்ஶோகுல்மவீஸர்பவித்ரதி| |௪௭|

Adhikarana asthisandhayaH, madhyamo rogamArgaH (47-49) · Śloka 49

இதாநீஂ மத்யமஂ ரோகமார்கஂ வக்தி - - - - | ஶிரோஹதயபஸ்த்யாதிமர்மாண்யஸ்த்நாஂ ச ஸந்தயஃ||௪௭|| தந்நிபத்தாஃ ஶிராஸ்நாயுகண்டராத்யாஶ்ச மத்யமஃ| ரோகமார்கஃ ஸ்திதாஸ்தத்ர யக்ஷ்மபக்ஷவதார்திதாஃ||௪௮|| மூர்தாதிரோகாஃ ஸந்த்யஸ்தித்ரிகஶூலக்ரஹாதயஃ| |௪௯|

Adhikarana vAyoH karmANi (49-51) · Śloka 51

இதாநீஂ வாயோஃ கர்மாண்யாஹ - - - - | ஸ்ரஂஸவ்யாஸவ்யதஸ்வாபஸாதருக்தோதபேதநம்||௪௯|| ஸங்காங்கபங்கஸங்கோசவர்தஹர்ஷணதர்ஷணம்| கம்பபாருஷ்யஸௌஷிர்யஶோஷஸ்பந்தநவேஷ்டநம்||௫௦|| ஸ்தம்பஃ கஷாயரஸதா வர்ணஃ ஶ்யாவோऽருணோऽபி வா| கர்மாணி வாயோஃ|௫௧|

Adhikarana pittasya karmANi (51-52) · Śloka 52

அத பித்தஸ்யாஹ - - - - | பித்தஸ்ய தாஹராகோஷ்மபாகிதாஃ||௫௧|| ஸ்வேதஃ க்லேதஃ ஸ்ருதிஃ கோதஃ ஸதநஂ மூர்ச்சநஂ மதஃ| கடுகாம்லௌ ரஸௌ வர்ணஃ பாண்டுராருணவர்ஜிதஃ||௫௨||

Adhikarana shleShmaNaH karmANi (25) · Śloka 54

ஶ்லேஷ்மகர்மாண்யாஹ - - - - ஶ்லேஷ்மணஃ ஸ்நேஹகாடிந்யகண்டூஶீதத்வகௌரவம்| பந்தோபலேபஸ்தைமித்யஶோபாபக்த்யதிநித்ரதாஃ||௫௩|| வர்ணஃ ஶ்வேதோ ரஸௌ ஸ்வாதுலவணௌ சிரகாரிதா| |௫௪|

Adhikarana lakShaNaj~jAne sAvadhAnatA (54-55) · Śloka 55

தோஷாணாஂ கர்மாண்யுபதிஶ்ய நிர்தேஶப்ரயோஜநமாஹ - - - - | இத்யஶேஷமயவ்யாபி யதுக்தஂ தோஷலக்ஷணம்||௫௪|| தர்ஶநாத்யைரவஹிதஸ்தத்ஸம்யகுபலக்ஷயேத்| வ்யாத்யவஸ்தாவிபாகஜ்ஞஃ பஶ்யந்நார்தாந் ப்ரதிக்ஷணம்||௫௫||

Adhikarana lakShaNadarshanAbhyAsaH karmasiddhidaH (56) · Śloka 56

கிமிதி புநஃ புநர்வ்யாதிததர்ஶநஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ - - - - அப்யாஸாத்ப்ராப்யதே தஷ்டிஃ கர்மஸித்திப்ரகாஶிநீ| ரத்நாதிஸதஸஜ்ஜ்ஞாநஂ ந ஶாஸ்த்ராதேவ ஜாயதே||௫௬||

Adhikarana vyAdhestraividhyam (57) · Śloka 57

தஷ்டாபசாரஜஃ கஶ்சித்கஶ்சித்பூர்வாபராதஜஃ| தத்ஸங்கராத்பவத்யந்யோ வ்யாதிரேவஂ த்ரிதா ஸ்மதஃ||௫௭||

Adhikarana trayANAM lakShaNam (58) · Śloka 58

அத த்ரிப்ரகாரவ்யாதிலக்ஷணார்தமாஹ - - - - யதாநிதாநஂ தோஷோத்தஃ கர்மஜோ ஹேதுபிர்விநா| மஹாரம்போऽல்பகே ஹேதாவாதங்கோ தோஷகர்மஜஃ||௫௮||

Adhikarana trividhavyAdheshcikitsA (59) · Śloka 59

அத த்ரிவிதஸ்யாபி வ்யாதேஶ்சிகித்ஸாமாஹ - - - - விபக்ஷஶீலநாத்பூர்வஃ கர்மஜஃ கர்மஸங்க்ஷயாத்| கச்சத்யுபயஜந்மா து தோஷகர்மக்ஷயாத்க்ஷயம்||௫௯||

Adhikarana trayANAM pRuthagdvaividhyam (60) · Śloka 60

வ்யாதீநாஂ த்ரைவித்யமுக்த்வா த்வைவித்யமாஹ - - - - த்விதா ஸ்வபரதந்த்ரத்வாத்வ்யாதயோऽந்த்யாஃ புநர்த்விதா| |௬௦|

Adhikarana paratantrasya dvaividhyam (60) · Śloka 60

ததேவ த்வைவித்யஂ தர்ஶயிதுமாஹ - - - - | பூர்வஜாஃ புர்வரூபாக்யா, ஜாதாஃ பஶ்சாதுபத்ரவாஃ||௬௦||

Adhikarana svatantralakShaNam (61) · Śloka 61

அத ஸ்வதந்த்ராந் லக்ஷயதி - - - - யதாஸ்வஜந்மோபஶயாஃ ஸ்வதந்த்ராஃ ஸ்பஷ்டலக்ஷணாஃ| |௬௧|

Adhikarana paratantralakShaNam (61) · Śloka 61

| விபரீதாஸ்ததோऽந்யே து|௬௧|

Adhikarana doShANAmapi svatantraparatantratA (61) · Śloka 61

ஏவஂ வ்யாதீநாஂ ஸ்வதந்த்ரபரதந்த்ரத்வஂ ப்ரதிபாத்ய, தோஷாணாஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ - - - - | வித்யாதேவஂ மலாநபி||௬௧||

Adhikarana bhiShajA pratirogaM svatantraparatantratvena te lakShyAH (62) · Śloka 62

தாஂல்லக்ஷயேதவஹிதோ விகுர்வாணாந் ப்ரதிஜ்வரம்| |௬௨|

Adhikarana paratantrANAM prashamopAyaH (62-63) · Śloka 63

ஏவஂ ஸ்வதந்த்ராணாஂ வ்யாதீநாஂ யதாஸ்வோபஶய ஏவ பேஷஜமுக்தம்| பரதந்த்ராணாஂ து வ்யாதீநாஂ கஃ ப்ரஶமோபாயஃ ? இத்யாஹ - - - - | தேஷாஂ ப்ரதாநப்ரஶமே ப்ரஶமோऽஶாம்யதஸ்ததா||௬௨|| பஶ்சாச்சிகித்ஸேத்தூர்ணஂ வா பலவந்தமுபத்ரவம்| |௬௩|

Adhikarana balavadupadravasyAdau cikitsA (63) · Śloka 63

நநு, குதோऽப்ரதாநஂ ஶீக்ரஂ சிகித்ஸேத் ? இத்யாஹ - - - - | வ்யாதிக்லிஷ்டஶரீரஸ்ய பீடாகரதரோ ஹி ஸஃ||௬௩||

Adhikarana shAstre~anuktaM vikAranAma svayamUhanIyam (64) · Śloka 64

நநு, யேஷாஂ விகாராணாஂ நாமக்ராஹஂ சிகித்ஸா |ச] நோக்தா| தேஷாஂ நாமாகுஶலோ வைத்யஃ கிஂ சிகித்ஸேந்ந ? இத்யாஶங்க்யாஹ - - - - விகாரநாமாகுஶலோ ந ஜிஹ்ரீயாத் கதாசந| ந ஹி ஸர்வவிகாராணாஂ நாமதோऽஸ்தி த்ருவா ஸ்திதிஃ||௬௪||

Adhikarana lakShaNasya durbodhatvam (65-66) · Śloka 66

நநு, குதோऽஶேஷரோகாணாஂ நாமதோ நாஸ்தி ஸ்திதிஃ ? இத்யாஶங்க்யாஹ - - - - ஸ ஏவ குபிதோ தோஷஃ ஸமுத்தாநவிஶேஷதஃ| ஸ்தாநாந்தராணி ச ப்ராப்ய விகாராந் குருதே பஹூந்||௬௫|| தஸ்மாத்விகாரப்ரகதீரதிஷ்டாநாந்தராணி ச| புத்த்வா ஹேதுவிஶேஷாஂஶ்ச ஶீக்ஹ்ரஂ குர்யாதுபக்ரமம்||௬௬||

Adhikarana dUShyAdij~jAne~avyabhicAricikitsA (67-68) · Śloka 68

நநு, புத்த்வாऽபி விகாரப்ரகத்யாதிகமுபக்ரமஂ குர்வந்தஃ கதாசித்ஸித்திமாப்நுவந்தோ தஶ்யந்தே பிஷஜஃ கதாசிந்நேதி| ததத்ர ஸஂஶயஸ்கலிதே கர்மணி கதஂ நியுஜ்யதே வைத்ய இதி கதமுக்தம் ? "ஶீக்ரஂ குர்யாதுபக்ரமம்" இத்யாஶங்க்யாஹ - - - - தூஷ்யஂ தேஶஂ பலஂ காலமநலஂ ப்ரகதிஂ வயஃ| ஸத்த்வஂ ஸாத்ம்யஂ ததாऽऽஹாரமவஸ்தாஶ்ச பதக்விதாஃ||௬௭|| ஸூக்ஷ்மஸூக்ஷ்மாஃ ஸமீக்ஷ்யைஷாஂ தோஷௌஷதநிரூபணே| யோ வர்ததே சிகித்ஸாயாஂ ந ஸ ஸ்கலதி ஜாதுசித்||௬௮||

Adhikarana satvadehabale~avahinatvam (69) · Śloka 69

ந ச தூஷ்யாத்யேவ பரீக்ஷ்யம்| கிஂ தார்ஹி ? வ்யாதிரபி குருலகுத்வேந ஏவஂ பரீக்ஷ்ய ஏவேத்யாஹ - - - - குர்வல்பவ்யாதிஸஂஸ்தாநஂ ஸத்த்வதேஹபலாபலாத்| தஶ்யதேऽப்யந்யதாகாரஂ தஸ்மிந்நவஹிதோ பவேத்||௬௯||

Adhikarana anavahitatve doShaH (70) · Śloka 70

குருஂ லகுமிதி வ்யாதிஂ கல்பயஂஸ்து பிஷக்ப்ருவஃ| அல்பதோஷாகலநயா பத்யே விப்ரதிபத்யதே||௭௦||

Adhikarana viparyayaj~jAne doShaH (71-72) · Śloka 72

யஸ்மாச்சைவம் - - - - ததோऽऽல்பமல்பவீர்யஂ வா குருவ்யாதௌ ப்ரயோஜிதம்| உதீரயேத்தராஂ ரோகாந் ஸஂஶோதநமயோகதஃ||௭௧|| ஶோதநஂ த்வதியோகேந விபரீதஂ விபர்யயே| க்ஷிணுயாந்ந மலாநேவ கேவலஂ வபுரஸ்யதி||௭௨||

Adhikarana abhiyuktaH san bhaiShajyaM yu~jjIta (73) · Śloka 73

அதோऽபியுக்தஃ ஸததஂ ஸர்வமாலோச்ய ஸர்வதா| ததா யுஞ்ஜீத பைஷஜ்யமாரோக்யாய யதா த்ருவம்||௭௩||

Adhikarana doShasaMyogabhedAstriShaShTiH (74-78) · Śloka 78

பூர்வமுக்தம் (ஶ்லோ. ௩௨) - "தோஷா ஏவ ஹி ஸர்வேஷாஂ ரோகாணாமேககாரணம்| " அதஸ்தாநேவ தோஷாந் வத்திக்ஷயவிபேதேநாஹ - - - - வக்ஷ்யந்தேऽதஃபரஂ தோஷா வத்திக்ஷயவிபேததஃ| பதக் த்ரீந் வித்தி ஸஂஸர்கபேதாநதுநா வக்தி - - - - ஸஂஸர்கஸ்த்ரிதா, தத்ர து தாந்நவ||௭௪|| கதஂ நவ பேதாந் ? இத்யாஹ - - - - த்ரீநேவ ஸமயா வத்த்யா, ஷடேகஸ்யாதிஶாயநே| த்ரயோதஶ ஸமஸ்தேஷு கதம் ? இத்யாஹ - - - - ஷட் த்வ்யேகாதிஶயேந து||௭௫|| ஏகஂ துல்யாதிகைஃ ஷட் ச தாரதம்யவிகல்பநாத்| பஞ்சவிஂஶதிமித்யேவஂ வத்தைஃ க்ஷீணைஶ்ச தாவதஃ||௭௬|| ஏகைகவத்திஸமதாக்ஷயைஃ ஷட் தே புநஶ்ச ஷட்| ஏகக்ஷயத்வந்த்வவத்த்யா ஸவிபர்யயயாऽபி தே||௭௭|| பேதா த்விஷஷ்டிர்நிர்திஷ்டாஃ த்ரிஷஷ்டஃ ஸ்வாஸ்த்யகாரணம்| |௭௮|

Adhikarana doShabhedAnAM rasAdisaMyogAdAnantyam (12) · Śloka 12

அதுநா ரஸாதிபேதாதாநந்த்யஂ தோஷபேதாநாஂ தர்ஶயந்நாஹ - - - - | ஸஂஸர்காத்ரஸருதிராதிபிஸ்ததைஷாஂ தோஷாஂஸ்து க்ஷயஸமதாவிவத்திபேதைஃ||௭௮|| ஆநந்த்யஂ தரதமயோகதஶ்ச யாதாந் ஜாநீயாதவஹிதமாநஸோ யதாஸ்வம்| ௭௮ -௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷபேதீயோ நாம த்வாதஶோऽத்யாயஃ||௧௨||