Adhikarana doShabhedIyAdyAyaH (2) · Śloka 2
পূর্বস্মিন্নধ্যাযে বহুবক্তব্যত্বাদ্দোষভেদো নোক্ত ইত্যাহ - - - - অথাতো দোষভেদীযাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে||২||
पूर्वस्मिन्नध्याये बहुवक्तव्यत्वाद्दोषभेदो नोक्त इत्याह - - - - अथातो दोषभेदीयाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya sthAnam (1) · Śloka 1
পক্বাশযকটীসক্থিশ্রোত্রাস্থিস্পর্শনেন্দ্রিযম্| স্থানং বাতস্য, তত্রাপি পক্বাধানং বিশেষতঃ||১||
पक्वाशयकटीसक्थिश्रोत्रास्थिस्पर्शनेन्द्रियम्| स्थानं वातस्य, तत्रापि पक्वाधानं विशेषतः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasya sthAnam (2) · Śloka 2
নাভিরামাশযঃ স্বেদো লসীকা রুধিরং রসঃ| দৃক্ স্পর্শনং চ পিত্তস্য, নাভিরত্র বিশেষতঃ||২||
नाभिरामाशयः स्वेदो लसीका रुधिरं रसः| दृक् स्पर्शनं च पित्तस्य, नाभिरत्र विशेषतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphasya sthAnam (3) · Śloka 3
উরঃকণ্ঠশিরঃক্লোমপর্বাণ্যামাশযো রসঃ| মেদো ঘ্রাণং চ জিহ্বা চ কফস্য, সুত্রামুরঃ||৩||
उरःकण्ठशिरःक्लोमपर्वाण्यामाशयो रसः| मेदो घ्राणं च जिह्वा च कफस्य, सुत्रामुरः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH pa~jcAtmakatvam (4) · Śloka 4
অথ প্রত্যেকমেতেষাং দোষাণাং বিশিষ্টস্থানাশ্রযেণ ক্রিযাভেদাত্ পঞ্চ পঞ্চ ভেদানাহ - - - - প্রাণাদিভেদাত্পঞ্চাত্মা বাযুঃ| |৪|
अथ प्रत्येकमेतेषां दोषाणां विशिष्टस्थानाश्रयेण क्रियाभेदात् पञ्च पञ्च भेदानाह - - - - प्राणादिभेदात्पञ्चात्मा वायुः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANasya sthAnakarmANi (4-5) · Śloka 5
প্রাণোঽত্র মূর্ধগঃ| উরঃকণ্ঠচরো বুদ্ধিহৃদযেন্দ্রিযচিত্তধৃক্||৪|| ষ্ঠীবনক্ষবথূদ্গারনিঃশ্বাসান্নপ্রবেশকৃত্| |৫|
प्राणोऽत्र मूर्धगः| उरःकण्ठचरो बुद्धिहृदयेन्द्रियचित्तधृक्||४|| ष्ठीवनक्षवथूद्गारनिःश्वासान्नप्रवेशकृत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAnasya sthAnakarmANi (5-6) · Śloka 6
| উরঃ স্থানমুদানস্য নাসানাভিগলাংশ্চরেত্||৫|| বাক্প্রবৃত্তিপ্রযত্নোর্জাবলবর্ণস্মৃতিক্রিযঃ| |৬|
| उरः स्थानमुदानस्य नासानाभिगलांश्चरेत्||५|| वाक्प्रवृत्तिप्रयत्नोर्जाबलवर्णस्मृतिक्रियः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAnasya sthAnakarmANi (6-7) · Śloka 7
| ব্যানো হৃদি স্থিতঃ কৃত্স্নদেহচারী মহাজবঃ||৬|| গত্যপক্ষেপণোত্ক্ষেপনিমেষোন্মেষণাদিকাঃ| প্রাযঃ সর্বাঃ ক্রিযাস্তস্মিন্ প্রতিবদ্ধাঃ শরীরিণাম্||৭||
| व्यानो हृदि स्थितः कृत्स्नदेहचारी महाजवः||६|| गत्यपक्षेपणोत्क्षेपनिमेषोन्मेषणादिकाः| प्रायः सर्वाः क्रियास्तस्मिन् प्रतिबद्धाः शरीरिणाम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAnasya sthAnakarmANi (8) · Śloka 8
সমানোঽগ্নিসমীপস্থঃ কোষ্ঠো চরতি সর্বতঃ| অন্নং গৃহ্ণাতি পচতি বিবেচযতি মুঞ্চতি||৮||
समानोऽग्निसमीपस्थः कोष्ठो चरति सर्वतः| अन्नं गृह्णाति पचति विवेचयति मुञ्चति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apAnasya sthAnakarmANi (9) · Śloka 9
অপানোঽপানগঃ শ্রোণিবস্তিমেঢ্রোরুগোচরঃ| শুক্রার্তবশকৃন্মূত্রগর্ভনিষ্ক্রমণক্রিযঃ||৯||
अपानोऽपानगः श्रोणिबस्तिमेढ्रोरुगोचरः| शुक्रार्तवशकृन्मूत्रगर्भनिष्क्रमणक्रियः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaM pa~jcAtmakam (10) · Śloka 10
পঞ্চ পিত্তভেদানাহ - - - - পিত্তং পঞ্চাত্মকম্| |১০|
पञ्च पित्तभेदानाह - - - - पित्तं पञ्चात्मकम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcakasya sthAnakarmANi (10-12) · Śloka 12
তত্র পক্বামাশযমধ্যগম্| পঞ্চভূতাত্মকত্বেঽপি যত্তৈজসগুণোদযাত্||১০|| ত্যক্তদ্রবত্বং পাকাদিকর্মণাঽনলশব্দিতম্| পচত্যন্নং বিভজতে সারকিট্টৌ পৃথক্ তথা||১১|| তত্রস্থমেব পিত্তানাং শেষাণামপ্যনুগ্রহম্| করোতি বলদানেন পাচকং নাম তত্স্মৃতম্||১২||
तत्र पक्वामाशयमध्यगम्| पञ्चभूतात्मकत्वेऽपि यत्तैजसगुणोदयात्||१०|| त्यक्तद्रवत्वं पाकादिकर्मणाऽनलशब्दितम्| पचत्यन्नं विभजते सारकिट्टौ पृथक् तथा||११|| तत्रस्थमेव पित्तानां शेषाणामप्यनुग्रहम्| करोति बलदानेन पाचकं नाम तत्स्मृतम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ra~jjakasya sthAnakarmANi (13) · Śloka 13
আমাশযাশ্রযং পিত্তং রঞ্জকং রসরঞ্জনাত্| |১৩|
आमाशयाश्रयं पित्तं रञ्जकं रसरञ्जनात्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhakasya sthAnakarmANi (13-14) · Śloka 14
| বুদ্ধিমেধাভিমানাদ্যৈরভিপ্রেতার্থসাধনাত্||১৩|| সাধকং হৃদ্গতং পিত্তং| |১৪|
| बुद्धिमेधाभिमानाद्यैरभिप्रेतार्थसाधनात्||१३|| साधकं हृद्गतं पित्तं| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Alocakasya sthAnakarmANi (14) · Śloka 14
রূপালোচনতঃ স্মৃতম্| দৃক্স্থমালোচকং|১৪|
रूपालोचनतः स्मृतम्| दृक्स्थमालोचकं|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhrAjakasya sthAnakarmANi (14) · Śloka 14
| ত্বক্স্থং ভ্রাজকং ভ্রাজনাত্ত্বচঃ||১৪||
| त्वक्स्थं भ्राजकं भ्राजनात्त्वचः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmA pa~jcavidhaH (15) · Śloka 15
শ্লেষ্মা তু পঞ্চধা| |১৫|
श्लेष्मा तु पञ्चधा| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avalambakasya sthAnakarmANi (15-16) · Śloka 16
তদেব পঞ্চপ্রকারত্বমাহ - - - - উরঃস্থঃ স ত্রিকস্য স্ববীর্যতঃ| হৃদযস্যান্নবীর্যাচ্চ তত্স্থ এবাম্বুকর্মণা||১৫|| কফধাম্নাং চ শেষাণাং যত্করোত্যবলম্বনম্| অতোঽবলম্বকঃ শ্লেষ্মা|১৬|
तदेव पञ्चप्रकारत्वमाह - - - - उरःस्थः स त्रिकस्य स्ववीर्यतः| हृदयस्यान्नवीर्याच्च तत्स्थ एवाम्बुकर्मणा||१५|| कफधाम्नां च शेषाणां यत्करोत्यबलम्बनम्| अतोऽवलम्बकः श्लेष्मा|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kledakasya sthAnakarmANi (16-17) · Śloka 17
যস্ত্বামাশযসংস্থিতঃ||১৬|| ক্লেদকঃ সোঽন্নসঙ্ঘাতক্লেদনাত্| |১৭|
यस्त्वामाशयसंस्थितः||१६|| क्लेदकः सोऽन्नसङ्घातक्लेदनात्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bodhakasya sthAnakarmANi (17) · Śloka 17
রসবোধনাত্| বোধকো রসনাস্থাযী|১৭|
रसबोधनात्| बोधको रसनास्थायी|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpakasya sthAnakarmANi (17-18) · Śloka 18
| শিরঃসংস্থোঽক্ষতর্পণাত্||১৭|| তর্পকঃ| |১৮|
| शिरःसंस्थोऽक्षतर्पणात्||१७|| तर्पकः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShakasya sthAnakarmANi (18) · Śloka 18
সন্ধিসংশ্লেষাচ্ছ্লেষকঃ সন্ধিষু স্থিতঃ| |১৮|
सन्धिसंश्लेषाच्छ्लेषकः सन्धिषु स्थितः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnakarmaupasaMhAraH (18-19) · Śloka 19
এবং দোষাণাং স্থানান্যুক্ত্বোপসংহরন্নাহ - - - - | ইতি প্রাযেণ দোষাণাং স্থানান্যবিকৃতাত্মনাম্||১৮|| ব্যাপিনামপি জানীযাত্কর্মাণি চ পৃথক্পৃথক্| |১৯|
एवं दोषाणां स्थानान्युक्त्वोपसंहरन्नाह - - - - | इति प्रायेण दोषाणां स्थानान्यविकृतात्मनाम्||१८|| व्यापिनामपि जानीयात्कर्माणि च पृथक्पृथक्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyucayakopayornidAnam (19-20) · Śloka 20
বিকৃতিরেষাং বৃদ্ধিঃ ক্ষযশ্চ| বৃদ্ধিরপি দ্বিবিধা,-চযপ্রকোপভেদেন| দোষাদিবিজ্ঞানীযে সামান্যেন বৃদ্ধিক্ষযলক্ষণমুক্তম্| সম্প্রতি চযপ্রকোপরূপং বৃদ্ধিনিদানং সঙ্ক্ষেপেণ সূচযন্নাহ - - - - - | উষ্ণেন যুক্তা রূক্ষাদ্যা বাযোঃ কুর্বন্তি সঞ্চযম্||১৯|| শীতেন কোপমুষ্ণেন শমং স্নিগ্ধাদযো গুণাঃ| |২০|
विकृतिरेषां वृद्धिः क्षयश्च| वृद्धिरपि द्विविधा,-चयप्रकोपभेदेन| दोषादिविज्ञानीये सामान्येन वृद्धिक्षयलक्षणमुक्तम्| सम्प्रति चयप्रकोपरूपं वृद्धिनिदानं सङ्क्षेपेण सूचयन्नाह - - - - - | उष्णेन युक्ता रूक्षाद्या वायोः कुर्वन्ति सञ्चयम्||१९|| शीतेन कोपमुष्णेन शमं स्निग्धादयो गुणाः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittacayakopayornidAnam (20-21) · Śloka 21
| শীতেন যুক্তাস্তীক্ষ্ণাদ্যাশ্চযং পিত্তস্য কুর্বতে||২০|| উষ্ণেন কোপং, মন্দাদ্যাঃ শমং শীতোপসংহিতাঃ| |২১|
| शीतेन युक्तास्तीक्ष्णाद्याश्चयं पित्तस्य कुर्वते||२०|| उष्णेन कोपं, मन्दाद्याः शमं शीतोपसंहिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmacayakopayornidAnam (21-22) · Śloka 22
| শীতেন যুক্তাঃ স্নিগ্ধাদ্যাঃ কুর্বতে শ্লেষ্মণশ্চযম্||২১|| উষ্ণেন কোপং, তেনৈব গুণা রূক্ষাদযঃ শমম্| |২২|
| शीतेन युक्ताः स्निग्धाद्याः कुर्वते श्लेष्मणश्चयम्||२१|| उष्णेन कोपं, तेनैव गुणा रूक्षादयः शमम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cayalakShaNam (22-23) · Śloka 23
ইদানীং চযাদীনাং লক্ষণান্যাহ - - - - | চযো বৃদ্ধিঃ স্বধাম্ন্যেব প্রদ্বেষো বৃদ্ধিহেতুষু||২২|| বিপরীতগুণেচ্ছা চ| |২৩|
इदानीं चयादीनां लक्षणान्याह - - - - | चयो वृद्धिः स्वधाम्न्येव प्रद्वेषो वृद्धिहेतुषु||२२|| विपरीतगुणेच्छा च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kopalakShaNam (23-24) · Śloka 24
কোপস্তূন্মার্গগামিতা| লিঙ্গানাং দর্শনং স্বেষামস্বাস্থ্যং রোগসম্ভবঃ||২৩|| স্বস্থানস্থস্য সমতা বিকারাসম্ভবঃ শমঃ| |২৪|
कोपस्तून्मार्गगामिता| लिङ्गानां दर्शनं स्वेषामस्वास्थ्यं रोगसम्भवः||२३|| स्वस्थानस्थस्य समता विकारासम्भवः शमः| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdeshcayaprakopaprashamakAlaH (24-25) · Śloka 25
|ইদানীং বাতাদীনাং চযপ্রকোপপ্রশমা যস্মিন্ কালে জাযন্তে তং দর্শযন্নাহ -] | চযপ্রকোপপ্রশমা বাযোর্গ্রীষ্মাদিষু ত্রিষু||২৪|| বর্ষাদিষু তু পিত্তস্য, শ্লেষ্মণঃ শিশিরাদিষু| |২৫|
|इदानीं वातादीनां चयप्रकोपप्रशमा यस्मिन् काले जायन्ते तं दर्शयन्नाह -] | चयप्रकोपप्रशमा वायोर्ग्रीष्मादिषु त्रिषु||२४|| वर्षादिषु तु पित्तस्य, श्लेष्मणः शिशिरादिषु| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlaniyame yuktiH (25-28) · Śloka 28
ননু মরুতো গ্রীষ্মে চযো ন যুক্তঃ, যতস্তস্মিন্কালে লঘুরূক্ষা ওষধযো ভবন্তি| তথা, বর্ষাসু পিত্তচযো ন যুক্তঃ, জলানামোষধীনাং চাম্লপাকত্বাত্| তথা, শ্লেষ্মণঃ শিশিরে চযো ন যুক্তঃ, তদা হ্যাপ ওষধযশ্চ স্নিগ্ধা ভবন্তি কালশ্চ শীতঃ| ইতি কোপ এবোপপন্নঃ| ইত্যস্মিন্ পর্যনুযোগ ইদমাহ - - - - | চীযতে লঘুরূক্ষাভিরোষধীভিঃ সমীরণঃ||২৫|| তদ্বিধস্তদ্বিধে দেহে কালস্যৌষ্ণ্যান্ন কুপ্যতি| অদ্ভিরম্লবিপাকাভিরোষধীভিশ্চ তাদৃশম্||২৬|| পিত্তং যাতি চযং কোপং ন তু কালস্য শৈত্যতঃ| চীযতে স্নিগ্ধশীতাভিরুদকৌষধিভিঃ কফঃ||২৭|| তুল্যেঽপি কালে দেহে চ স্কন্নত্বান্ন প্রকুপ্যতি| |২৮|
ननु मरुतो ग्रीष्मे चयो न युक्तः, यतस्तस्मिन्काले लघुरूक्षा ओषधयो भवन्ति| तथा, वर्षासु पित्तचयो न युक्तः, जलानामोषधीनां चाम्लपाकत्वात्| तथा, श्लेष्मणः शिशिरे चयो न युक्तः, तदा ह्याप ओषधयश्च स्निग्धा भवन्ति कालश्च शीतः| इति कोप एवोपपन्नः| इत्यस्मिन् पर्यनुयोग इदमाह - - - - | चीयते लघुरूक्षाभिरोषधीभिः समीरणः||२५|| तद्विधस्तद्विधे देहे कालस्यौष्ण्यान्न कुप्यति| अद्भिरम्लविपाकाभिरोषधीभिश्च तादृशम्||२६|| पित्तं याति चयं कोपं न तु कालस्य शैत्यतः| चीयते स्निग्धशीताभिरुदकौषधिभिः कफः||२७|| तुल्येऽपि काले देहे च स्कन्नत्वान्न प्रकुप्यति| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlAdAhArAdInAM balavatvam (28-29) · Śloka 29
| ইতি কালস্বভাবোঽযমাহারাদিবশাত্পুনঃ||২৮|| চযাদীন্ যান্তি সদ্যোঽপি দোষাঃ কালেঽপি বা ন তু| |২৯|
| इति कालस्वभावोऽयमाहारादिवशात्पुनः||२८|| चयादीन् यान्ति सद्योऽपि दोषाः कालेऽपि वा न तु| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakopaprashamayoH kShipraciraniShpAdyatvam (29-30) · Śloka 30
এবং দোষাণাং চযাদীন্ প্রদর্শ্য, ব্যাপ্তিনিবৃত্তিবৈচিত্র্যং কোপজং দর্শযিতুমাহ - - - - | ব্যাপ্নোতি সহসা দেহমাপাদতলমস্তকম্||২৯|| নিবর্ততে তু কুপিতো মলোঽল্পাল্পং জলৌঘবত্| |৩০|
एवं दोषाणां चयादीन् प्रदर्श्य, व्याप्तिनिवृत्तिवैचित्र्यं कोपजं दर्शयितुमाह - - - - | व्याप्नोति सहसा देहमापादतलमस्तकम्||२९|| निवर्तते तु कुपितो मलोऽल्पाल्पं जलौघवत्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikArasya sAmAnyena hetvAdikam (30-31) · Śloka 31
ননু, প্রতিরোগং নিদানলক্ষণচিকিত্সিতমানন্ত্যাদ্বক্তুমশক্যম্| তচ্চাবিদন্ন কশ্চিদত্র তথা যত্নং কুর্যাদিত্যাশঙ্ক্যাহ - - - - | নানারূপৈরসঙ্খ্যেযৈর্বিকারৈঃ কুপিতা মলাঃ||৩০|| তাপযন্তি তনুং তস্মাত্তদ্ধেত্বাকৃতিসাধনম্| শক্যং নৈকৈকশো বক্তুমতঃ সামান্যমুচ্যতে||৩১||
ननु, प्रतिरोगं निदानलक्षणचिकित्सितमानन्त्याद्वक्तुमशक्यम्| तच्चाविदन्न कश्चिदत्र तथा यत्नं कुर्यादित्याशङ्क्याह - - - - | नानारूपैरसङ्ख्येयैर्विकारैः कुपिता मलाः||३०|| तापयन्ति तनुं तस्मात्तद्धेत्वाकृतिसाधनम्| शक्यं नैकैकशो वक्तुमतः सामान्यमुच्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM rogahetutve yuktiH (32-34) · Śloka 34
অত্রৈব হেত্বন্তরমাহ - - - - দোষা এব হি সর্বেষাং রোগাণামেককারণম্| যথা পক্ষী পরিপতন্ সর্বতঃ সর্বমপ্যহঃ||৩২|| ছাযামত্যেতি নাত্মীযাং যথা বা কৃত্স্নমপ্যদঃ| বিকারজাতং বিবিধং ত্রীন্ গুণান্নাতিবর্ততে||৩৩|| তথা স্বধাতুবৈষম্যনিমিত্তমপি সর্বদা| বিকারজাতং ত্রীন্দোষাণ্|৩৪|
अत्रैव हेत्वन्तरमाह - - - - दोषा एव हि सर्वेषां रोगाणामेककारणम्| यथा पक्षी परिपतन् सर्वतः सर्वमप्यहः||३२|| छायामत्येति नात्मीयां यथा वा कृत्स्नमप्यदः| विकारजातं विविधं त्रीन् गुणान्नातिवर्तते||३३|| तथा स्वधातुवैषम्यनिमित्तमपि सर्वदा| विकारजातं त्रीन्दोषाण्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAtmyaviShayasevA duShkAlo duShkarma ceti doShakopahetuH (34-35) · Śloka 35
| তেষাং কোপে তু কারণম্||৩৪|| অর্থৈরসাত্ম্যৈঃ সংযোগঃ কালঃ কর্ম চ দুষ্কৃতম্| হীনাতিমিথ্যাযোগেন ভিদ্যতে তত্পুনস্ত্রিধা||৩৫||
| तेषां कोपे तु कारणम्||३४|| अर्थैरसात्म्यैः संयोगः कालः कर्म च दुष्कृतम्| हीनातिमिथ्यायोगेन भिद्यते तत्पुनस्त्रिधा||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAtmyaviShayasevAyA hInamithyAtiyogAH (36-38) · Śloka 38
তানেব হীনাতিমিথ্যাযোগান্ দর্শযন্নাহ - - - - হীনোঽর্থেনেন্দ্রিযস্যাল্পঃ সংযোগঃ স্বেন নৈব বা| অতিযোগোঽতিসংসর্গঃ, সূক্ষ্মভাসুরভৈরবম্||৩৬|| অত্যাসন্নাতিদূরস্থং বিপ্রিযং বিকৃতাদি চ| যদক্ষ্ণা বীক্ষ্যতে রূপং মিথ্যাযোগঃ স দারুণঃ||৩৭|| এবমত্যুচ্চপূত্যাদীনিন্দ্রিযার্থান্ যথাযথম্| বিদ্যাত্|৩৮|
तानेव हीनातिमिथ्यायोगान् दर्शयन्नाह - - - - हीनोऽर्थेनेन्द्रियस्याल्पः संयोगः स्वेन नैव वा| अतियोगोऽतिसंसर्गः, सूक्ष्मभासुरभैरवम्||३६|| अत्यासन्नातिदूरस्थं विप्रियं विकृतादि च| यदक्ष्णा वीक्ष्यते रूपं मिथ्यायोगः स दारुणः||३७|| एवमत्युच्चपूत्यादीनिन्द्रियार्थान् यथायथम्| विद्यात्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlasya traividhyam (38-39) · Śloka 39
কালস্তু শীতোষ্ণবর্ষাভেদাত্ত্রিধা মতঃ||৩৮|| স হীনো হীনশীতাদিরতিযোগোঽতিলক্ষণঃ| মিথ্যাযোগস্তু নির্দিষ্টো বিপরীতস্বলক্ষণঃ| ||৩৯||
कालस्तु शीतोष्णवर्षाभेदात्त्रिधा मतः||३८|| स हीनो हीनशीतादिरतियोगोऽतिलक्षणः| मिथ्यायोगस्तु निर्दिष्टो विपरीतस्वलक्षणः| ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmaNo~api traividhyam (40-43) · Śloka 43
কাযবাক্চিত্তভেদেন কর্মাপি বিভজেত্ত্রিধা| কাযাদিকর্মণো হীনা প্রবৃত্তির্হীনসংজ্ঞকঃ||৪০|| অতিযোগোঽতিবৃত্তিস্তু, বেগোদীরণধারণম্| বিষমাঙ্গক্রিযারম্ভপতনস্খলনাদিকম্||৪১|| ভাষণং সামিভুক্তস্য রাগদ্বেষভযাদি চ| কর্ম প্রাণাতিপাতাদি দশধা যচ্চ নিন্দিতম্||৪২|| মিথ্যাযোগঃ সমস্তোঽসাবিহ বাঽমুত্র বা কৃতম্| |৪৩|
कायवाक्चित्तभेदेन कर्मापि विभजेत्त्रिधा| कायादिकर्मणो हीना प्रवृत्तिर्हीनसंज्ञकः||४०|| अतियोगोऽतिवृत्तिस्तु, वेगोदीरणधारणम्| विषमाङ्गक्रियारम्भपतनस्खलनादिकम्||४१|| भाषणं सामिभुक्तस्य रागद्वेषभयादि च| कर्म प्राणातिपातादि दशधा यच्च निन्दितम्||४२|| मिथ्यायोगः समस्तोऽसाविह वाऽमुत्र वा कृतम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShahetorupasaMhAraH, doShaheto rogahetutvam (43-44) · Śloka 44
| নিদানমেতদ্দোষাণাং, কুপিতাস্তেন নৈকধা||৪৩|| কুর্বন্তি বিবিধান্ ব্যাধীন্ শাখাকোষ্ঠাস্থিসন্ধিষু| |৪৪|
| निदानमेतद्दोषाणां, कुपितास्तेन नैकधा||४३|| कुर्वन्ति विविधान् व्याधीन् शाखाकोष्ठास्थिसन्धिषु| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAH, bAhyo rogamArgaH (44-45) · Śloka 45
শাখেতি কিমুচ্যতে| ইত্যাহ - - - - | শাখা রক্তাদযস্ত্বক্ চ বাহ্যরোগাযনং হি তত্||৪৪|| তদাশ্রযা মষব্যঙ্গগণ্ডালজ্যর্বুদাদযঃ| বহির্ভাগাশ্চ দুর্নামগুল্মশোফাদযো গদাঃ||৪৫||
शाखेति किमुच्यते| इत्याह - - - - | शाखा रक्तादयस्त्वक् च बाह्यरोगायनं हि तत्||४४|| तदाश्रया मषव्यङ्गगण्डालज्यर्बुदादयः| बहिर्भागाश्च दुर्नामगुल्मशोफादयो गदाः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaH, Antaro rogamArgaH (46-47) · Śloka 47
অন্তঃকোষ্ঠো মহাস্রোত আমপক্বাশযাশ্রযঃ| তত্স্থানাঃ চ্ছর্দ্যতীসারকাসশ্বাসোদরজ্বরাঃ||৪৬|| অন্তর্ভাগং চ শোফার্শোগুল্মবীসর্পবিদ্রধি| |৪৭|
अन्तःकोष्ठो महास्रोत आमपक्वाशयाश्रयः| तत्स्थानाः च्छर्द्यतीसारकासश्वासोदरज्वराः||४६|| अन्तर्भागं च शोफार्शोगुल्मवीसर्पविद्रधि| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthisandhayaH, madhyamo rogamArgaH (47-49) · Śloka 49
ইদানীং মধ্যমং রোগমার্গং বক্তি - - - - | শিরোহৃদযবস্ত্যাদিমর্মাণ্যস্থ্নাং চ সন্ধযঃ||৪৭|| তন্নিবদ্ধাঃ শিরাস্নাযুকণ্ডরাদ্যাশ্চ মধ্যমঃ| রোগমার্গঃ স্থিতাস্তত্র যক্ষ্মপক্ষবধার্দিতাঃ||৪৮|| মূর্ধাদিরোগাঃ সন্ধ্যস্থিত্রিকশূলগ্রহাদযঃ| |৪৯|
इदानीं मध्यमं रोगमार्गं वक्ति - - - - | शिरोहृदयबस्त्यादिमर्माण्यस्थ्नां च सन्धयः||४७|| तन्निबद्धाः शिरास्नायुकण्डराद्याश्च मध्यमः| रोगमार्गः स्थितास्तत्र यक्ष्मपक्षवधार्दिताः||४८|| मूर्धादिरोगाः सन्ध्यस्थित्रिकशूलग्रहादयः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH karmANi (49-51) · Śloka 51
ইদানীং বাযোঃ কর্মাণ্যাহ - - - - | স্রংসব্যাসব্যধস্বাপসাদরুক্তোদভেদনম্||৪৯|| সঙ্গাঙ্গভঙ্গসঙ্কোচবর্তহর্ষণতর্ষণম্| কম্পপারুষ্যসৌষির্যশোষস্পন্দনবেষ্টনম্||৫০|| স্তম্ভঃ কষাযরসতা বর্ণঃ শ্যাবোঽরুণোঽপি বা| কর্মাণি বাযোঃ|৫১|
इदानीं वायोः कर्माण्याह - - - - | स्रंसव्यासव्यधस्वापसादरुक्तोदभेदनम्||४९|| सङ्गाङ्गभङ्गसङ्कोचवर्तहर्षणतर्षणम्| कम्पपारुष्यसौषिर्यशोषस्पन्दनवेष्टनम्||५०|| स्तम्भः कषायरसता वर्णः श्यावोऽरुणोऽपि वा| कर्माणि वायोः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasya karmANi (51-52) · Śloka 52
অথ পিত্তস্যাহ - - - - | পিত্তস্য দাহরাগোষ্মপাকিতাঃ||৫১|| স্বেদঃ ক্লেদঃ স্রুতিঃ কোথঃ সদনং মূর্চ্ছনং মদঃ| কটুকাম্লৌ রসৌ বর্ণঃ পাণ্ডুরারুণবর্জিতঃ||৫২||
अथ पित्तस्याह - - - - | पित्तस्य दाहरागोष्मपाकिताः||५१|| स्वेदः क्लेदः स्रुतिः कोथः सदनं मूर्च्छनं मदः| कटुकाम्लौ रसौ वर्णः पाण्डुरारुणवर्जितः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNaH karmANi (25) · Śloka 54
শ্লেষ্মকর্মাণ্যাহ - - - - শ্লেষ্মণঃ স্নেহকাঠিন্যকণ্ডূশীতত্বগৌরবম্| বন্ধোপলেপস্তৈমিত্যশোফাপক্ত্যতিনিদ্রতাঃ||৫৩|| বর্ণঃ শ্বেতো রসৌ স্বাদুলবণৌ চিরকারিতা| |৫৪|
श्लेष्मकर्माण्याह - - - - श्लेष्मणः स्नेहकाठिन्यकण्डूशीतत्वगौरवम्| बन्धोपलेपस्तैमित्यशोफापक्त्यतिनिद्रताः||५३|| वर्णः श्वेतो रसौ स्वादुलवणौ चिरकारिता| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lakShaNaj~jAne sAvadhAnatA (54-55) · Śloka 55
দোষাণাং কর্মাণ্যুপদিশ্য নির্দেশপ্রযোজনমাহ - - - - | ইত্যশেষমযব্যাপি যদুক্তং দোষলক্ষণম্||৫৪|| দর্শনাদ্যৈরবহিতস্তত্সম্যগুপলক্ষযেত্| ব্যাধ্যবস্থাবিভাগজ্ঞঃ পশ্যন্নার্তান্ প্রতিক্ষণম্||৫৫||
दोषाणां कर्माण्युपदिश्य निर्देशप्रयोजनमाह - - - - | इत्यशेषमयव्यापि यदुक्तं दोषलक्षणम्||५४|| दर्शनाद्यैरवहितस्तत्सम्यगुपलक्षयेत्| व्याध्यवस्थाविभागज्ञः पश्यन्नार्तान् प्रतिक्षणम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lakShaNadarshanAbhyAsaH karmasiddhidaH (56) · Śloka 56
কিমিতি পুনঃ পুনর্ব্যাধিতদর্শনং ক্রিযতে ? ইত্যাহ - - - - অভ্যাসাত্প্রাপ্যতে দৃষ্টিঃ কর্মসিদ্ধিপ্রকাশিনী| রত্নাদিসদসজ্জ্ঞানং ন শাস্ত্রাদেব জাযতে||৫৬||
किमिति पुनः पुनर्व्याधितदर्शनं क्रियते ? इत्याह - - - - अभ्यासात्प्राप्यते दृष्टिः कर्मसिद्धिप्रकाशिनी| रत्नादिसदसज्ज्ञानं न शास्त्रादेव जायते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhestraividhyam (57) · Śloka 57
দৃষ্টাপচারজঃ কশ্চিত্কশ্চিত্পূর্বাপরাধজঃ| তত্সঙ্করাদ্ভবত্যন্যো ব্যাধিরেবং ত্রিধা স্মৃতঃ||৫৭||
दृष्टापचारजः कश्चित्कश्चित्पूर्वापराधजः| तत्सङ्कराद्भवत्यन्यो व्याधिरेवं त्रिधा स्मृतः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayANAM lakShaNam (58) · Śloka 58
অথ ত্রিপ্রকারব্যাধিলক্ষণার্থমাহ - - - - যথানিদানং দোষোত্থঃ কর্মজো হেতুভির্বিনা| মহারম্ভোঽল্পকে হেতাবাতঙ্কো দোষকর্মজঃ||৫৮||
अथ त्रिप्रकारव्याधिलक्षणार्थमाह - - - - यथानिदानं दोषोत्थः कर्मजो हेतुभिर्विना| महारम्भोऽल्पके हेतावातङ्को दोषकर्मजः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhavyAdheshcikitsA (59) · Śloka 59
অথ ত্রিবিধস্যাপি ব্যাধেশ্চিকিত্সামাহ - - - - বিপক্ষশীলনাত্পূর্বঃ কর্মজঃ কর্মসঙ্ক্ষযাত্| গচ্ছত্যুভযজন্মা তু দোষকর্মক্ষযাত্ক্ষযম্||৫৯||
अथ त्रिविधस्यापि व्याधेश्चिकित्सामाह - - - - विपक्षशीलनात्पूर्वः कर्मजः कर्मसङ्क्षयात्| गच्छत्युभयजन्मा तु दोषकर्मक्षयात्क्षयम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayANAM pRuthagdvaividhyam (60) · Śloka 60
ব্যাধীনাং ত্রৈবিধ্যমুক্ত্বা দ্বৈবিধ্যমাহ - - - - দ্বিধা স্বপরতন্ত্রত্বাদ্ব্যাধযোঽন্ত্যাঃ পুনর্দ্বিধা| |৬০|
व्याधीनां त्रैविध्यमुक्त्वा द्वैविध्यमाह - - - - द्विधा स्वपरतन्त्रत्वाद्व्याधयोऽन्त्याः पुनर्द्विधा| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paratantrasya dvaividhyam (60) · Śloka 60
তদেব দ্বৈবিধ্যং দর্শযিতুমাহ - - - - | পূর্বজাঃ পুর্বরূপাখ্যা, জাতাঃ পশ্চাদুপদ্রবাঃ||৬০||
तदेव द्वैविध्यं दर्शयितुमाह - - - - | पूर्वजाः पुर्वरूपाख्या, जाताः पश्चादुपद्रवाः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svatantralakShaNam (61) · Śloka 61
অথ স্বতন্ত্রান্ লক্ষযতি - - - - যথাস্বজন্মোপশযাঃ স্বতন্ত্রাঃ স্পষ্টলক্ষণাঃ| |৬১|
अथ स्वतन्त्रान् लक्षयति - - - - यथास्वजन्मोपशयाः स्वतन्त्राः स्पष्टलक्षणाः| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paratantralakShaNam (61) · Śloka 61
| বিপরীতাস্ততোঽন্যে তু|৬১|
| विपरीतास्ततोऽन्ये तु|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmapi svatantraparatantratA (61) · Śloka 61
এবং ব্যাধীনাং স্বতন্ত্রপরতন্ত্রত্বং প্রতিপাদ্য, দোষাণাং প্রতিপাদযন্নাহ - - - - | বিদ্যাদেবং মলানপি||৬১||
एवं व्याधीनां स्वतन्त्रपरतन्त्रत्वं प्रतिपाद्य, दोषाणां प्रतिपादयन्नाह - - - - | विद्यादेवं मलानपि||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhiShajA pratirogaM svatantraparatantratvena te lakShyAH (62) · Śloka 62
তাংল্লক্ষযেদবহিতো বিকুর্বাণান্ প্রতিজ্বরম্| |৬২|
तांल्लक्षयेदवहितो विकुर्वाणान् प्रतिज्वरम्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paratantrANAM prashamopAyaH (62-63) · Śloka 63
এবং স্বতন্ত্রাণাং ব্যাধীনাং যথাস্বোপশয এব ভেষজমুক্তম্| পরতন্ত্রাণাং তু ব্যাধীনাং কঃ প্রশমোপাযঃ ? ইত্যাহ - - - - | তেষাং প্রধানপ্রশমে প্রশমোঽশাম্যতস্তথা||৬২|| পশ্চাচ্চিকিত্সেত্তূর্ণং বা বলবন্তমুপদ্রবম্| |৬৩|
एवं स्वतन्त्राणां व्याधीनां यथास्वोपशय एव भेषजमुक्तम्| परतन्त्राणां तु व्याधीनां कः प्रशमोपायः ? इत्याह - - - - | तेषां प्रधानप्रशमे प्रशमोऽशाम्यतस्तथा||६२|| पश्चाच्चिकित्सेत्तूर्णं वा बलवन्तमुपद्रवम्| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavadupadravasyAdau cikitsA (63) · Śloka 63
ননু, কুতোঽপ্রধানং শীঘ্রং চিকিত্সেত্ ? ইত্যাহ - - - - | ব্যাধিক্লিষ্টশরীরস্য পীডাকরতরো হি সঃ||৬৩||
ननु, कुतोऽप्रधानं शीघ्रं चिकित्सेत् ? इत्याह - - - - | व्याधिक्लिष्टशरीरस्य पीडाकरतरो हि सः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAstre~anuktaM vikAranAma svayamUhanIyam (64) · Śloka 64
ননু, যেষাং বিকারাণাং নামগ্রাহং চিকিত্সা |চ] নোক্তা| তেষাং নামাকুশলো বৈদ্যঃ কিং চিকিত্সেন্ন ? ইত্যাশঙ্ক্যাহ - - - - বিকারনামাকুশলো ন জিহ্রীযাত্ কদাচন| ন হি সর্ববিকারাণাং নামতোঽস্তি ধ্রুবা স্থিতিঃ||৬৪||
ननु, येषां विकाराणां नामग्राहं चिकित्सा |च] नोक्ता| तेषां नामाकुशलो वैद्यः किं चिकित्सेन्न ? इत्याशङ्क्याह - - - - विकारनामाकुशलो न जिह्रीयात् कदाचन| न हि सर्वविकाराणां नामतोऽस्ति ध्रुवा स्थितिः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lakShaNasya durbodhatvam (65-66) · Śloka 66
ননু, কুতোঽশেষরোগাণাং নামতো নাস্তি স্থিতিঃ ? ইত্যাশঙ্ক্যাহ - - - - স এব কুপিতো দোষঃ সমুত্থানবিশেষতঃ| স্থানান্তরাণি চ প্রাপ্য বিকারান্ কুরুতে বহূন্||৬৫|| তস্মাদ্বিকারপ্রকৃতীরধিষ্ঠানান্তরাণি চ| বুদ্ধ্বা হেতুবিশেষাংশ্চ শীঘ্হ্রং কুর্যাদুপক্রমম্||৬৬||
ननु, कुतोऽशेषरोगाणां नामतो नास्ति स्थितिः ? इत्याशङ्क्याह - - - - स एव कुपितो दोषः समुत्थानविशेषतः| स्थानान्तराणि च प्राप्य विकारान् कुरुते बहून्||६५|| तस्माद्विकारप्रकृतीरधिष्ठानान्तराणि च| बुद्ध्वा हेतुविशेषांश्च शीघ्ह्रं कुर्यादुपक्रमम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShyAdij~jAne~avyabhicAricikitsA (67-68) · Śloka 68
ননু, বুদ্ধ্বাঽপি বিকারপ্রকৃত্যাদিকমুপক্রমং কুর্বন্তঃ কদাচিত্সিদ্ধিমাপ্নুবন্তো দৃশ্যন্তে ভিষজঃ কদাচিন্নেতি| তদত্র সংশযস্খলিতে কর্মণি কথং নিযুজ্যতে বৈদ্য ইতি কথমুক্তম্ ? "শীঘ্রং কুর্যাদুপক্রমম্" ইত্যাশঙ্ক্যাহ - - - - দূষ্যং দেশং বলং কালমনলং প্রকৃতিং বযঃ| সত্ত্বং সাত্ম্যং তথাঽঽহারমবস্থাশ্চ পৃথগ্বিধাঃ||৬৭|| সূক্ষ্মসূক্ষ্মাঃ সমীক্ষ্যৈষাং দোষৌষধনিরূপণে| যো বর্ততে চিকিত্সাযাং ন স স্খলতি জাতুচিত্||৬৮||
ननु, बुद्ध्वाऽपि विकारप्रकृत्यादिकमुपक्रमं कुर्वन्तः कदाचित्सिद्धिमाप्नुवन्तो दृश्यन्ते भिषजः कदाचिन्नेति| तदत्र संशयस्खलिते कर्मणि कथं नियुज्यते वैद्य इति कथमुक्तम् ? "शीघ्रं कुर्यादुपक्रमम्" इत्याशङ्क्याह - - - - दूष्यं देशं बलं कालमनलं प्रकृतिं वयः| सत्त्वं सात्म्यं तथाऽऽहारमवस्थाश्च पृथग्विधाः||६७|| सूक्ष्मसूक्ष्माः समीक्ष्यैषां दोषौषधनिरूपणे| यो वर्तते चिकित्सायां न स स्खलति जातुचित्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satvadehabale~avahinatvam (69) · Śloka 69
ন চ দূষ্যাদ্যেব পরীক্ষ্যম্| কিং তার্হি ? ব্যাধিরপি গুরুলঘুত্বেন এবং পরীক্ষ্য এবেত্যাহ - - - - গুর্বল্পব্যাধিসংস্থানং সত্ত্বদেহবলাবলাত্| দৃশ্যতেঽপ্যন্যথাকারং তস্মিন্নবহিতো ভবেত্||৬৯||
न च दूष्याद्येव परीक्ष्यम्| किं तार्हि ? व्याधिरपि गुरुलघुत्वेन एवं परीक्ष्य एवेत्याह - - - - गुर्वल्पव्याधिसंस्थानं सत्त्वदेहबलाबलात्| दृश्यतेऽप्यन्यथाकारं तस्मिन्नवहितो भवेत्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anavahitatve doShaH (70) · Śloka 70
গুরুং লঘুমিতি ব্যাধিং কল্পযংস্তু ভিষগ্ব্রুবঃ| অল্পদোষাকলনযা পথ্যে বিপ্রতিপদ্যতে||৭০||
गुरुं लघुमिति व्याधिं कल्पयंस्तु भिषग्ब्रुवः| अल्पदोषाकलनया पथ्ये विप्रतिपद्यते||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viparyayaj~jAne doShaH (71-72) · Śloka 72
যস্মাচ্চৈবম্ - - - - ততোঽঽল্পমল্পবীর্যং বা গুরুব্যাধৌ প্রযোজিতম্| উদীরযেত্তরাং রোগান্ সংশোধনমযোগতঃ||৭১|| শোধনং ত্বতিযোগেন বিপরীতং বিপর্যযে| ক্ষিণুযান্ন মলানেব কেবলং বপুরস্যতি||৭২||
यस्माच्चैवम् - - - - ततोऽऽल्पमल्पवीर्यं वा गुरुव्याधौ प्रयोजितम्| उदीरयेत्तरां रोगान् संशोधनमयोगतः||७१|| शोधनं त्वतियोगेन विपरीतं विपर्यये| क्षिणुयान्न मलानेव केवलं वपुरस्यति||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiyuktaH san bhaiShajyaM yu~jjIta (73) · Śloka 73
অতোঽভিযুক্তঃ সততং সর্বমালোচ্য সর্বথা| তথা যুঞ্জীত ভৈষজ্যমারোগ্যায যথা ধ্রুবম্||৭৩||
अतोऽभियुक्तः सततं सर्वमालोच्य सर्वथा| तथा युञ्जीत भैषज्यमारोग्याय यथा ध्रुवम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasaMyogabhedAstriShaShTiH (74-78) · Śloka 78
পূর্বমুক্তম্ (শ্লো. ৩২) - "দোষা এব হি সর্বেষাং রোগাণামেককারণম্| " অতস্তানেব দোষান্ বৃদ্ধিক্ষযবিভেদেনাহ - - - - বক্ষ্যন্তেঽতঃপরং দোষা বৃদ্ধিক্ষযবিভেদতঃ| পৃথক্ ত্রীন্ বিদ্ধি সংসর্গভেদানধুনা বক্তি - - - - সংসর্গস্ত্রিধা, তত্র তু তান্নব||৭৪|| কথং নব ভেদান্ ? ইত্যাহ - - - - ত্রীনেব সমযা বৃদ্ধ্যা, ষডেকস্যাতিশাযনে| ত্রযোদশ সমস্তেষু কথম্ ? ইত্যাহ - - - - ষড্ দ্ব্যেকাতিশযেন তু||৭৫|| একং তুল্যাধিকৈঃ ষট্ চ তারতম্যবিকল্পনাত্| পঞ্চবিংশতিমিত্যেবং বৃদ্ধৈঃ ক্ষীণৈশ্চ তাবতঃ||৭৬|| একৈকবৃদ্ধিসমতাক্ষযৈঃ ষট্ তে পুনশ্চ ষট্| একক্ষযদ্বন্দ্ববৃদ্ধ্যা সবিপর্যযযাঽপি তে||৭৭|| ভেদা দ্বিষষ্টির্নির্দিষ্টাঃ ত্রিষষ্টঃ স্বাস্থ্যকারণম্| |৭৮|
पूर्वमुक्तम् (श्लो. ३२) - "दोषा एव हि सर्वेषां रोगाणामेककारणम्| " अतस्तानेव दोषान् वृद्धिक्षयविभेदेनाह - - - - वक्ष्यन्तेऽतःपरं दोषा वृद्धिक्षयविभेदतः| पृथक् त्रीन् विद्धि संसर्गभेदानधुना वक्ति - - - - संसर्गस्त्रिधा, तत्र तु तान्नव||७४|| कथं नव भेदान् ? इत्याह - - - - त्रीनेव समया वृद्ध्या, षडेकस्यातिशायने| त्रयोदश समस्तेषु कथम् ? इत्याह - - - - षड् द्व्येकातिशयेन तु||७५|| एकं तुल्याधिकैः षट् च तारतम्यविकल्पनात्| पञ्चविंशतिमित्येवं वृद्धैः क्षीणैश्च तावतः||७६|| एकैकवृद्धिसमताक्षयैः षट् ते पुनश्च षट्| एकक्षयद्वन्द्ववृद्ध्या सविपर्यययाऽपि ते||७७|| भेदा द्विषष्टिर्निर्दिष्टाः त्रिषष्टः स्वास्थ्यकारणम्| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedAnAM rasAdisaMyogAdAnantyam (12) · Śloka 12
অধুনা রসাদিভেদাদানন্ত্যং দোষভেদানাং দর্শযন্নাহ - - - - | সংসর্গাদ্রসরুধিরাদিভিস্তথৈষাং দোষাংস্তু ক্ষযসমতাবিবৃদ্ধিভেদৈঃ||৭৮|| আনন্ত্যং তরতমযোগতশ্চ যাতান্ জানীযাদবহিতমানসো যথাস্বম্| ৭৮ -১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে দোষভেদীযো নাম দ্বাদশোঽধ্যাযঃ||১২||
अधुना रसादिभेदादानन्त्यं दोषभेदानां दर्शयन्नाह - - - - | संसर्गाद्रसरुधिरादिभिस्तथैषां दोषांस्तु क्षयसमताविवृद्धिभेदैः||७८|| आनन्त्यं तरतमयोगतश्च यातान् जानीयादवहितमानसो यथास्वम्| ७८ -१/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दोषभेदीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon