Adhikarana doShopakramaNIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2
atastamēvōpakramaṁ darśayituṁ dōṣōpakramaṇīyamāriripsuridamāha - - - - athātō dōṣōpakramaṇīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2|
अतस्तमेवोपक्रमं दर्शयितुं दोषोपक्रमणीयमारिरिप्सुरिदमाह - - - - अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasyopakramaH (1-3) · Śloka 3
sarvadōṣēbhyaśca pradhānō vāta iti tadupakramaṁ pūrvamāha - - - - vātasyōpakramaḥ snēhaḥ svēdaḥ saṁśōdhanaṁ mr̥du| svādvamlalavaṇōṣṇāni bhōjyānyabhyaṅgamardanam||1|| vēṣṭanaṁ trāsanaṁ sēkō madyaṁ paiṣṭikagauḍikam| snigdhōṣṇā bastayō bastiniyamaḥ sukhaśīlatā||2|| dīpanaiḥ pācanaiḥ siddhāḥ snēhāścānēkayōnayaḥ| viśēṣānmēdyapiśitarasatailānuvāsanam||3||
सर्वदोषेभ्यश्च प्रधानो वात इति तदुपक्रमं पूर्वमाह - - - - वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदः संशोधनं मृदु| स्वाद्वम्ललवणोष्णानि भोज्यान्यभ्यङ्गमर्दनम्||१|| वेष्टनं त्रासनं सेको मद्यं पैष्टिकगौडिकम्| स्निग्धोष्णा बस्तयो बस्तिनियमः सुखशीलता||२|| दीपनैः पाचनैः सिद्धाः स्नेहाश्चानेकयोनयः| विशेषान्मेद्यपिशितरसतैलानुवासनम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasyopakramaH (4-9) · Śloka 9
pittasyōpakramaṁ vakti - - - - pittasya sarpiṣaḥ pānaṁ svāduśītairvirēcanam| svādutiktakaṣāyāṇi bhōjanānyauṣadhāni ca||4|| sugandhiśītahr̥dyānāṁ gandhānāmupasēvanam| kaṇṭhēguṇānāṁ hārāṇāṁ maṇīnāmurasā dhr̥tiḥ||5|| karpūracandanōśīrairanulēpaḥ kṣaṇē kṣaṇē| pradōṣaścandramāḥ saudhaṁ hāri gītaṁ himō'nilaḥ||6|| ayantraṇasukhaṁ mitraṁ putraḥ sandigdhamugdhavāk| chandānuvartinō dārāḥ priyāḥ śīlavibhūṣitāḥ||7|| śītāmbudhārāgarbhāṇi gr̥hāṇyudyānadīrghikāḥ| sutīrthavipulasvacchasalilāśayasaikatē||8|| sāmbhōjajalatīrāntē kāyamānē drumākulē| saumyā bhāvāḥ payaḥ sarpirvirēkaśca viśēṣataḥ||9||
पित्तस्योपक्रमं वक्ति - - - - पित्तस्य सर्पिषः पानं स्वादुशीतैर्विरेचनम्| स्वादुतिक्तकषायाणि भोजनान्यौषधानि च||४|| सुगन्धिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवनम्| कण्ठेगुणानां हाराणां मणीनामुरसा धृतिः||५|| कर्पूरचन्दनोशीरैरनुलेपः क्षणे क्षणे| प्रदोषश्चन्द्रमाः सौधं हारि गीतं हिमोऽनिलः||६|| अयन्त्रणसुखं मित्रं पुत्रः सन्दिग्धमुग्धवाक्| छन्दानुवर्तिनो दाराः प्रियाः शीलविभूषिताः||७|| शीताम्बुधारागर्भाणि गृहाण्युद्यानदीर्घिकाः| सुतीर्थविपुलस्वच्छसलिलाशयसैकते||८|| साम्भोजजलतीरान्ते कायमाने द्रुमाकुले| सौम्या भावाः पयः सर्पिर्विरेकश्च विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNa upakramaH (10-12) · Śloka 12
ādhunā ślēṣmaṇa upakramamāha - - - - ślēṣmaṇō vidhinā yuktaṁ tīkṣṇaṁ vamanarēcanam| annaṁ rūkṣālpatīkṣṇōṣṇaṁ kaṭutiktakaṣāyakam||10|| dīrghakālasthitaṁ madyaṁ ratiprītiḥ prajāgaraḥ| anēkarūpō vyāyāmaścintā rūkṣaṁ vimardanam||11|| viśēṣādvamanaṁ yūṣaḥ kṣaudraṁ mēdōghnamauṣadham| dhūmōpavāsagaṇḍūṣā niḥsukhatvaṁ sukhāya ca||12||
आधुना श्लेष्मण उपक्रममाह - - - - श्लेष्मणो विधिना युक्तं तीक्ष्णं वमनरेचनम्| अन्नं रूक्षाल्पतीक्ष्णोष्णं कटुतिक्तकषायकम्||१०|| दीर्घकालस्थितं मद्यं रतिप्रीतिः प्रजागरः| अनेकरूपो व्यायामश्चिन्ता रूक्षं विमर्दनम्||११|| विशेषाद्वमनं यूषः क्षौद्रं मेदोघ्नमौषधम्| धूमोपवासगण्डूषा निःसुखत्वं सुखाय च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtabhedAnAmupakramaH (13) · Śloka 13
idānīṁ saṁsargōpakramaṁ vakti - - - upakramaḥ pr̥thagdōṣān yō'yamuddiśya kīrtitaḥ| saṁsargasannipātēṣu taṁ yathāsvaṁ vikalpayēt||13||
इदानीं संसर्गोपक्रमं वक्ति - - - उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargabhedAnAmupakramAntaram (14) · Śloka 14
saṁsargē bhūyō'pyupakramamāha - - - - graiṣmaḥ prāyō marutpittē vāsantaḥ kaphamārutē| marutō yōgavāhitvāt, kaphapittē tu śāradaḥ||14||
संसर्गे भूयोऽप्युपक्रममाह - - - - ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वासन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात्, कफपित्ते तु शारदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramasya kAlaH (15) · Śloka 15
sampratyupakramasya kālaṁ vakti - - - - caya ēva jayēddōṣaṁ kupitaṁ tvavirōdhayan| sarvakōpē balīyāṁsaṁ śēṣadōṣāvirōdhataḥ||15||
सम्प्रत्युपक्रमस्य कालं वक्ति - - - - चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपे बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhashuddhaprayogayorlakShaNam (16) · Śloka 16
prayōgaḥ śamayēdvyādhimēkaṁ yō'nyamudīrayēt| nā'sau viśuddhaḥ śuddhastu śamayēdyō na kōpayēt||16||
प्रयोगः शमयेद्व्याधिमेकं योऽन्यमुदीरयेत्| नाऽसौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM sthAnAntaraprAptiprakAraH (17-19) · Śloka 19
ata kathaṁ dōṣāḥ kōṣṭhācchākhāsthimarmasu yānti ? ityāha - - - - vyāyāmādūṣmaṇastaikṣṇyādahitācaraṇādapi| kōṣṭhācchākhāsthimarmāṇi drutatvānmārutasya ca||17|| śākhādibhyaḥ kathaṁ dōṣāḥ kōṣṭhaṁ yānti ? ityāha - - - - dōṣā yāntitathā tēbhyaḥ srōtōmukhaviśōdhanāt| vr̥ddhyā'bhiṣyandanātpākātkōṣṭhaṁ vāyōśca nigrahāt||18|| kōṣṭhasthā dōṣāḥ kiṁ kuryaḥ ? ityāha - - - - tatrasthāśca vilambēran bhūyō hētupratīkṣiṇaḥ| |19|
अत कथं दोषाः कोष्ठाच्छाखास्थिमर्मसु यान्ति ? इत्याह - - - - व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्यादहिताचरणादपि| कोष्ठाच्छाखास्थिमर्माणि द्रुतत्वान्मारुतस्य च||१७|| शाखादिभ्यः कथं दोषाः कोष्ठं यान्ति ? इत्याह - - - - दोषा यान्तितथा तेभ्यः स्रोतोमुखविशोधनात्| वृद्ध्याऽभिष्यन्दनात्पाकात्कोष्ठं वायोश्च निग्रहात्||१८|| कोष्ठस्था दोषाः किं कुर्यः ? इत्याह - - - - तत्रस्थाश्च विलम्बेरन् भूयो हेतुप्रतीक्षिणः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH kAlAdibalenAnyasthAne~api kupyanti (19) · Śloka 19
yadyēvaṁ kiṁ kadācidapyanyasthānagatā dōṣā hīnaśaktitvānna rōgān kuryuḥ ? ityāha - - - - | tē kālādibalaṁ labdhvā kupayantyanyāśrayēṣvapi||19||
यद्येवं किं कदाचिदप्यन्यस्थानगता दोषा हीनशक्तित्वान्न रोगान् कुर्युः ? इत्याह - - - - | ते कालादिबलं लब्ध्वा कुपयन्त्यन्याश्रयेष्वपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantudoShasyAlpabalasya sthAnicikitsA (20) · Śloka 20
idānīṁ parasthānagatānāṁ dōṣāṇāṁ vikalpēna cikitsāmupadiśannāha - - - - tatrānyasthānasaṁsthēṣu tadīyāmabalēṣu tu| kuryāccikitsām|20|
इदानीं परस्थानगतानां दोषाणां विकल्पेन चिकित्सामुपदिशन्नाह - - - - तत्रान्यस्थानसंस्थेषु तदीयामबलेषु तु| कुर्याच्चिकित्साम्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prabalasyAgantoH svacikitsA (20) · Śloka 20
ata ēvāha - - - - | svāmēva balēnānyābhibhāviṣu||20||
अत एवाह - - - - | स्वामेव बलेनान्याभिभाविषु||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantusthAninostulyabalayoH krameNa cikitsA (21) · Śloka 21
kimēṣa ēva niyamaḥ ? yadanyasthānagatēṣvabalēṣvāgantuṣu sthānidōṣasambandhinīṁ cikitsāṁ kuryāt| balavatsu punarāgantusambandhinīṁ cikitsāṁ kuryāt| atha pakṣāntarō'pi kutracit kaścidasti ? ityāha - - - - āgantuṁ śamayēddōṣaṁ sthāninaṁ pratikr̥tya vā| |21|
किमेष एव नियमः ? यदन्यस्थानगतेष्वबलेष्वागन्तुषु स्थानिदोषसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| बलवत्सु पुनरागन्तुसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| अथ पक्षान्तरोऽपि कुत्रचित् कश्चिदस्ति ? इत्याह - - - - आगन्तुं शमयेद्दोषं स्थानिनं प्रतिकृत्य वा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryaggateShu doSheShu sAvadhAnena cikitsA (21-22) · Śloka 22
tiryaggatēṣu dōṣēṣu yatkāryaṁ tadāha - - - - | prāyastiryaggatā dōṣāḥ klēśayantyāturāṁściram||21|| kuryānna tēṣu tvarayā dēhāgnibalavit kriyām| |22|
तिर्यग्गतेषु दोषेषु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्||२१|| कुर्यान्न तेषु त्वरया देहाग्निबलवित् क्रियाम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taccikitsAprakAraH (22-23) · Śloka 23
kathaṁ tēṣāmupakramaḥ kāryaḥ ? ityāha - - - - | śamayēttān prayōgēṇa sukhaṁ vā kōṣṭhamānayēt||22|| jñātvā kōṣṭhaprapannāṁśca yathāsannaṁ vinirharēt| |23|
कथं तेषामुपक्रमः कार्यः ? इत्याह - - - - | शमयेत्तान् प्रयोगेण सुखं वा कोष्ठमानयेत्||२२|| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांश्च यथासन्नं विनिर्हरेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShalakShaNam, nirAmadoShalakShaNam (23-24) · Śloka 24
samprati sāmamalaliṅgamāha - - - - | srōtōrōdhabalabhraṁśagauravānilamūḍhatāḥ||23|| ālasyāpaktiniṣṭhīvamalasaṅgāruciklamāḥ| liṅgaṁ malānāṁ sāmānāṁ, nirāmāṇāṁ viparyayaḥ||24||
सम्प्रति साममललिङ्गमाह - - - - | स्रोतोरोधबलभ्रंशगौरवानिलमूढताः||२३|| आलस्यापक्तिनिष्ठीवमलसङ्गारुचिक्लमाः| लिङ्गं मलानां सामानां, निरामाणां विपर्ययः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakShaNam (25) · Śloka 25
sampratyāmaliṅgamāha - - - - ūṣmaṇō'lpabalatvēna dhātumādyamapācitam| duṣṭamāmāśayagataṁ rasamāmaṁ pracakṣatē||25||
सम्प्रत्यामलिङ्गमाह - - - - ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमाद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatenAmalakShaNam (26) · Śloka 26
anyē dōṣēbhya ēvātiduṣṭēbhyō'nyōnyamūrcchanāt| kōdravēbhyō viṣasyēva vadantyāmasya sambhavam||26||
अन्ये दोषेभ्य एवातिदुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्च्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmA doShA rogAshca (27) · Śloka 27
āmēna tēna sampr̥ktā dōṣā dūṣyāśca dūṣitāḥ| sāmā ityupadiśyantē yē ca rōgāstadudbhavāḥ||27||
आमेन तेन सम्पृक्ता दोषा दूष्याश्च दूषिताः| सामा इत्युपदिश्यन्ते ये च रोगास्तदुद्भवाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShANAM cikitsA, sarvadehapravisRutAdisAmadoSheShu shodhananiShedhaH (28-29) · Śloka 29
sāmā api dōṣā yādr̥śā na nirhāryāstādr̥śān darśayati - - - - sarvadēhapravisr̥tān sāmān dōṣān na nirharēt| līnān dhātuṣvanutkliṣṭān phalādāmādrasāniva||28|| āśrayasya hi nāśāya tē syurdurnirharatvataḥ| |29|
सामा अपि दोषा यादृशा न निर्हार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान् धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव||२८|| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAn shedhanayogyAn kRutva yathAsannaM shodhayet (29-30) · Śloka 30
tarhīdr̥śē dōṣē kiṁ kāryam ? ityāha - - - - | pācanairdīpanaiḥ snēhaistān svēdaiśca pariṣkr̥tān||29|| śōdhayēcchōdhanaiḥ kālē yathāsannaṁ yathābalam| |30|
तर्हीदृशे दोषे किं कार्यम् ? इत्याह - - - - | पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान् स्वेदैश्च परिष्कृतान्||२९|| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yathAsannamArgaH (30-31) · Śloka 31
kasya kō mārga āsannaḥ ? ityāha - - - - | hantyāśu yuktaṁ vakkrēṇa dravyamāmāśayānmalān||30|| ghrāṇēna cōrdhvajatrūtthān pakvādhānādgudēna ca| |31|
कस्य को मार्ग आसन्नः ? इत्याह - - - - | हन्त्याशु युक्तं वक्क्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्||३०|| घ्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वाधानाद्गुदेन च| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayaMpravRuttAnsAmAnna stambhayet (31-32) · Śloka 32
idānīṁ yādr̥śā āmā na dhāryāstādr̥śān darśayati - - - - | utkliṣṭānadha ūrdhvaṁ vā na cāmān vahataḥ svayam||31|| dhārayēdauṣadhairdōṣān vidhr̥tāstē hi rōgadāḥ| |32|
इदानीं यादृशा आमा न धार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - | उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चामान् वहतः स्वयम्||३१|| धारयेदौषधैर्दोषान् विधृतास्ते हि रोगदाः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShUpekShaiva bheShajam, savibandheShu teShu pAcanA nirharaNaM vA (32-33) · Śloka 33
tēṣu tu yatkāryaṁ tadāha - - - - | pravr̥ttān prāgatō dōṣānupēkṣēta hitāśinaḥ||32|| vibaddhān pācanaistaistaiḥ pācayannirharēta vā| |33|
तेषु तु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः||३२|| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasya shodhanakAlaH (33-34) · Śloka 34
atha kaḥ śōdhanakālaḥ ? ityāha - - - - | śrāvaṇē kārtikē caitrē māsi sādhāraṇē kramāt||33|| grīṣmavarṣāhimacitān vāyvādīnāśu nirharēt| |34|
अथ कः शोधनकालः ? इत्याह - - - - | श्रावणे कार्तिके चैत्रे मासि साधारणे क्रमात्||३३|| ग्रीष्मवर्षाहिमचितान् वाय्वादीनाशु निर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhau shodhananiShedhaH (34-35) · Śloka 35
nanu, grīṣmādiṣvēva kasmādvātādayō na śōdhyantē ? ityāha - - - - | atyuṣṇavarṣaśītā hi grīṣmavarṣāhimāgamāḥ||34|| sandhau sādhāraṇē tēṣāṁ duṣṭān dōṣān viśōdhayēt| saṁśōdhanasādhyasyāyamēva saṁśōdhanakālaḥ ? nētyāha - - - - svasthavr̥ttamabhiprētya, vyādhau vyādhivaśēna tu||35||
ननु, ग्रीष्मादिष्वेव कस्माद्वातादयो न शोध्यन्ते ? इत्याह - - - - | अत्युष्णवर्षशीता हि ग्रीष्मवर्षाहिमागमाः||३४|| सन्धौ साधारणे तेषां दुष्टान् दोषान् विशोधयेत्| संशोधनसाध्यस्यायमेव संशोधनकालः ? नेत्याह - - - - स्वस्थवृत्तमभिप्रेत्य, व्याधौ व्याधिवशेन तु||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitasya shodhanakAlaH (36) · Śloka 36
yadi hēmantādāvatiśītōṣṇādau kālē vyādhiḥ saṁśōdhanasādhyaḥ sambhavēt, tadā kathaṁ saṁśōdhanaṁ kāryam ? ityāha - - - - kr̥tvā śītōṣṇavr̥ṣṭīnāṁ pratīkāraṁ yathāyatham| prayōjayētkriyāṁ prāptāṁ kriyākālaṁ na hāpayēt||36||
यदि हेमन्तादावतिशीतोष्णादौ काले व्याधिः संशोधनसाध्यः सम्भवेत्, तदा कथं संशोधनं कार्यम् ? इत्याह - - - - कृत्वा शीतोष्णवृष्टीनां प्रतीकारं यथायथम्| प्रयोजयेत्क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanauShadhakAlAH dasha (37) · Śloka 37
sampratyauṣadhakālān darśayannāha - - - - yuñjyādanannamannādau madhyē'ntē kavalāntarē| grāsē grāsē muhuḥ sānnaṁ sāmudgaṁ niśicauṣadham||37||
सम्प्रत्यौषधकालान् दर्शयन्नाह - - - - युञ्ज्यादनन्नमन्नादौ मध्येऽन्ते कवलान्तरे| ग्रासे ग्रासे मुहुः सान्नं सामुद्गं निशिचौषधम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anannasya viShayaH, prAgbhaktasya viShayaH, madhyebhaktasya viShayaH, adhobhaktasya viShayaH, grAsagrAsAntayorviShayaH, muhurauShadhasya viShayaH, sAnnasya viShayaH, sAmudrasya viShayaH, naishauShadhasya viShayaH (13) · Śloka 13
adhunā viṣayavibhāgēna yasmin vyādhau yadupayujyatē taddarśayati - - - - kaphōdrēkē gadē'nannaṁ balinō rōgarōgiṇōḥ| annādau viguṇē'pānē, samānē madhya iṣyatē||38|| vyānē'ntē prātarāśasya, sāyamāśasya tūttarē| grāsagrāsāntayōḥ prāṇē praduṣṭē mātariśvani||39|| muhurmuhurviṣacchardihidhmātr̥ṭśvāsakāsiṣu| yōjyaṁ sabhōjyaṁ bhaiṣajyaṁ bhōjyaiścitrairarōcakē||40|| kampākṣēpakahidhmāsu sāmudraṁ laghubhōjinām| ūrdhvajatruvikārēṣu svapnakālē praśasyatē||41|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē dōṣōpakramaṇīyō nāma trayōdaśō'dhyāyaḥ||13||
अधुना विषयविभागेन यस्मिन् व्याधौ यदुपयुज्यते तद्दर्शयति - - - - कफोद्रेके गदेऽनन्नं बलिनो रोगरोगिणोः| अन्नादौ विगुणेऽपाने, समाने मध्य इष्यते||३८|| व्यानेऽन्ते प्रातराशस्य, सायमाशस्य तूत्तरे| ग्रासग्रासान्तयोः प्राणे प्रदुष्टे मातरिश्वनि||३९|| मुहुर्मुहुर्विषच्छर्दिहिध्मातृट्श्वासकासिषु| योज्यं सभोज्यं भैषज्यं भोज्यैश्चित्रैररोचके||४०|| कम्पाक्षेपकहिध्मासु सामुद्रं लघुभोजिनाम्| ऊर्ध्वजत्रुविकारेषु स्वप्नकाले प्रशस्यते||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon