Adhikarana doShopakramaNIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅತಸ್ತಮೇವೋಪಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯಿತುಂ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯಮಾರಿರಿಪ್ಸುರಿದಮಾಹ - - - - ಅಥಾತೋ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
अतस्तमेवोपक्रमं दर्शयितुं दोषोपक्रमणीयमारिरिप्सुरिदमाह - - - - अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasyopakramaH (1-3) · Śloka 3
ಸರ್ವದೋಷೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಧಾನೋ ವಾತ ಇತಿ ತದುಪಕ್ರಮಂ ಪೂರ್ವಮಾಹ - - - - ವಾತಸ್ಯೋಪಕ್ರಮಃ ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದಃ ಸಂಶೋಧನಂ ಮೃದು| ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣಾನಿ ಭೋಜ್ಯಾನ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಮರ್ದನಮ್||೧|| ವೇಷ್ಟನಂ ತ್ರಾಸನಂ ಸೇಕೋ ಮದ್ಯಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಗೌಡಿಕಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾ ಬಸ್ತಯೋ ಬಸ್ತಿನಿಯಮಃ ಸುಖಶೀಲತಾ||೨|| ದೀಪನೈಃ ಪಾಚನೈಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಸ್ನೇಹಾಶ್ಚಾನೇಕಯೋನಯಃ| ವಿಶೇಷಾನ್ಮೇದ್ಯಪಿಶಿತರಸತೈಲಾನುವಾಸನಮ್||೩||
सर्वदोषेभ्यश्च प्रधानो वात इति तदुपक्रमं पूर्वमाह - - - - वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदः संशोधनं मृदु| स्वाद्वम्ललवणोष्णानि भोज्यान्यभ्यङ्गमर्दनम्||१|| वेष्टनं त्रासनं सेको मद्यं पैष्टिकगौडिकम्| स्निग्धोष्णा बस्तयो बस्तिनियमः सुखशीलता||२|| दीपनैः पाचनैः सिद्धाः स्नेहाश्चानेकयोनयः| विशेषान्मेद्यपिशितरसतैलानुवासनम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasyopakramaH (4-9) · Śloka 9
ಪಿತ್ತಸ್ಯೋಪಕ್ರಮಂ ವಕ್ತಿ - - - - ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ಸ್ವಾದುಶೀತೈರ್ವಿರೇಚನಮ್| ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಿ ಭೋಜನಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಚ||೪|| ಸುಗನ್ಧಿಶೀತಹೃದ್ಯಾನಾಂ ಗನ್ಧಾನಾಮುಪಸೇವನಮ್| ಕಣ್ಠೇಗುಣಾನಾಂ ಹಾರಾಣಾಂ ಮಣೀನಾಮುರಸಾ ಧೃತಿಃ||೫|| ಕರ್ಪೂರಚನ್ದನೋಶೀರೈರನುಲೇಪಃ ಕ್ಷಣೇ ಕ್ಷಣೇ| ಪ್ರದೋಷಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸೌಧಂ ಹಾರಿ ಗೀತಂ ಹಿಮೋಽನಿಲಃ||೬|| ಅಯನ್ತ್ರಣಸುಖಂ ಮಿತ್ರಂ ಪುತ್ರಃ ಸನ್ದಿಗ್ಧಮುಗ್ಧವಾಕ್| ಛನ್ದಾನುವರ್ತಿನೋ ದಾರಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಶೀಲವಿಭೂಷಿತಾಃ||೭|| ಶೀತಾಮ್ಬುಧಾರಾಗರ್ಭಾಣಿ ಗೃಹಾಣ್ಯುದ್ಯಾನದೀರ್ಘಿಕಾಃ| ಸುತೀರ್ಥವಿಪುಲಸ್ವಚ್ಛಸಲಿಲಾಶಯಸೈಕತೇ||೮|| ಸಾಮ್ಭೋಜಜಲತೀರಾನ್ತೇ ಕಾಯಮಾನೇ ದ್ರುಮಾಕುಲೇ| ಸೌಮ್ಯಾ ಭಾವಾಃ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿರ್ವಿರೇಕಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ||೯||
पित्तस्योपक्रमं वक्ति - - - - पित्तस्य सर्पिषः पानं स्वादुशीतैर्विरेचनम्| स्वादुतिक्तकषायाणि भोजनान्यौषधानि च||४|| सुगन्धिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवनम्| कण्ठेगुणानां हाराणां मणीनामुरसा धृतिः||५|| कर्पूरचन्दनोशीरैरनुलेपः क्षणे क्षणे| प्रदोषश्चन्द्रमाः सौधं हारि गीतं हिमोऽनिलः||६|| अयन्त्रणसुखं मित्रं पुत्रः सन्दिग्धमुग्धवाक्| छन्दानुवर्तिनो दाराः प्रियाः शीलविभूषिताः||७|| शीताम्बुधारागर्भाणि गृहाण्युद्यानदीर्घिकाः| सुतीर्थविपुलस्वच्छसलिलाशयसैकते||८|| साम्भोजजलतीरान्ते कायमाने द्रुमाकुले| सौम्या भावाः पयः सर्पिर्विरेकश्च विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNa upakramaH (10-12) · Śloka 12
ಆಧುನಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ ಉಪಕ್ರಮಮಾಹ - - - - ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವಿಧಿನಾ ಯುಕ್ತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಮನರೇಚನಮ್| ಅನ್ನಂ ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಕಮ್||೧೦|| ದೀರ್ಘಕಾಲಸ್ಥಿತಂ ಮದ್ಯಂ ರತಿಪ್ರೀತಿಃ ಪ್ರಜಾಗರಃ| ಅನೇಕರೂಪೋ ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚಿನ್ತಾ ರೂಕ್ಷಂ ವಿಮರ್ದನಮ್||೧೧|| ವಿಶೇಷಾದ್ವಮನಂ ಯೂಷಃ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮೇದೋಘ್ನಮೌಷಧಮ್| ಧೂಮೋಪವಾಸಗಣ್ಡೂಷಾ ನಿಃಸುಖತ್ವಂ ಸುಖಾಯ ಚ||೧೨||
आधुना श्लेष्मण उपक्रममाह - - - - श्लेष्मणो विधिना युक्तं तीक्ष्णं वमनरेचनम्| अन्नं रूक्षाल्पतीक्ष्णोष्णं कटुतिक्तकषायकम्||१०|| दीर्घकालस्थितं मद्यं रतिप्रीतिः प्रजागरः| अनेकरूपो व्यायामश्चिन्ता रूक्षं विमर्दनम्||११|| विशेषाद्वमनं यूषः क्षौद्रं मेदोघ्नमौषधम्| धूमोपवासगण्डूषा निःसुखत्वं सुखाय च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtabhedAnAmupakramaH (13) · Śloka 13
ಇದಾನೀಂ ಸಂಸರ್ಗೋಪಕ್ರಮಂ ವಕ್ತಿ - - - ಉಪಕ್ರಮಃ ಪೃಥಗ್ದೋಷಾನ್ ಯೋಽಯಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಃ| ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತೇಷು ತಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೩||
इदानीं संसर्गोपक्रमं वक्ति - - - उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargabhedAnAmupakramAntaram (14) · Śloka 14
ಸಂಸರ್ಗೇ ಭೂಯೋಽಪ್ಯುಪಕ್ರಮಮಾಹ - - - - ಗ್ರೈಷ್ಮಃ ಪ್ರಾಯೋ ಮರುತ್ಪಿತ್ತೇ ವಾಸನ್ತಃ ಕಫಮಾರುತೇ| ಮರುತೋ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾತ್, ಕಫಪಿತ್ತೇ ತು ಶಾರದಃ||೧೪||
संसर्गे भूयोऽप्युपक्रममाह - - - - ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वासन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात्, कफपित्ते तु शारदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramasya kAlaH (15) · Śloka 15
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುಪಕ್ರಮಸ್ಯ ಕಾಲಂ ವಕ್ತಿ - - - - ಚಯ ಏವ ಜಯೇದ್ದೋಷಂ ಕುಪಿತಂ ತ್ವವಿರೋಧಯನ್| ಸರ್ವಕೋಪೇ ಬಲೀಯಾಂಸಂ ಶೇಷದೋಷಾವಿರೋಧತಃ||೧೫||
सम्प्रत्युपक्रमस्य कालं वक्ति - - - - चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपे बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhashuddhaprayogayorlakShaNam (16) · Śloka 16
ಪ್ರಯೋಗಃ ಶಮಯೇದ್ವ್ಯಾಧಿಮೇಕಂ ಯೋಽನ್ಯಮುದೀರಯೇತ್| ನಾಽಸೌ ವಿಶುದ್ಧಃ ಶುದ್ಧಸ್ತು ಶಮಯೇದ್ಯೋ ನ ಕೋಪಯೇತ್||೧೬||
प्रयोगः शमयेद्व्याधिमेकं योऽन्यमुदीरयेत्| नाऽसौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM sthAnAntaraprAptiprakAraH (17-19) · Śloka 19
ಅತ ಕಥಂ ದೋಷಾಃ ಕೋಷ್ಠಾಚ್ಛಾಖಾಸ್ಥಿಮರ್ಮಸು ಯಾನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ವ್ಯಾಯಾಮಾದೂಷ್ಮಣಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಹಿತಾಚರಣಾದಪಿ| ಕೋಷ್ಠಾಚ್ಛಾಖಾಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ದ್ರುತತ್ವಾನ್ಮಾರುತಸ್ಯ ಚ||೧೭|| ಶಾಖಾದಿಭ್ಯಃ ಕಥಂ ದೋಷಾಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಾನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ದೋಷಾ ಯಾನ್ತಿತಥಾ ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಮುಖವಿಶೋಧನಾತ್| ವೃದ್ಧ್ಯಾಽಭಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ಪಾಕಾತ್ಕೋಷ್ಠಂ ವಾಯೋಶ್ಚ ನಿಗ್ರಹಾತ್||೧೮|| ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾ ದೋಷಾಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ತತ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚ ವಿಲಮ್ಬೇರನ್ ಭೂಯೋ ಹೇತುಪ್ರತೀಕ್ಷಿಣಃ| |೧೯|
अत कथं दोषाः कोष्ठाच्छाखास्थिमर्मसु यान्ति ? इत्याह - - - - व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्यादहिताचरणादपि| कोष्ठाच्छाखास्थिमर्माणि द्रुतत्वान्मारुतस्य च||१७|| शाखादिभ्यः कथं दोषाः कोष्ठं यान्ति ? इत्याह - - - - दोषा यान्तितथा तेभ्यः स्रोतोमुखविशोधनात्| वृद्ध्याऽभिष्यन्दनात्पाकात्कोष्ठं वायोश्च निग्रहात्||१८|| कोष्ठस्था दोषाः किं कुर्यः ? इत्याह - - - - तत्रस्थाश्च विलम्बेरन् भूयो हेतुप्रतीक्षिणः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH kAlAdibalenAnyasthAne~api kupyanti (19) · Śloka 19
ಯದ್ಯೇವಂ ಕಿಂ ಕದಾಚಿದಪ್ಯನ್ಯಸ್ಥಾನಗತಾ ದೋಷಾ ಹೀನಶಕ್ತಿತ್ವಾನ್ನ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯುಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ತೇ ಕಾಲಾದಿಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕುಪಯನ್ತ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯೇಷ್ವಪಿ||೧೯||
यद्येवं किं कदाचिदप्यन्यस्थानगता दोषा हीनशक्तित्वान्न रोगान् कुर्युः ? इत्याह - - - - | ते कालादिबलं लब्ध्वा कुपयन्त्यन्याश्रयेष्वपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantudoShasyAlpabalasya sthAnicikitsA (20) · Śloka 20
ಇದಾನೀಂ ಪರಸ್ಥಾನಗತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ವಿಕಲ್ಪೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ - - - - ತತ್ರಾನ್ಯಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥೇಷು ತದೀಯಾಮಬಲೇಷು ತು| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮ್|೨೦|
इदानीं परस्थानगतानां दोषाणां विकल्पेन चिकित्सामुपदिशन्नाह - - - - तत्रान्यस्थानसंस्थेषु तदीयामबलेषु तु| कुर्याच्चिकित्साम्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prabalasyAgantoH svacikitsA (20) · Śloka 20
ಅತ ಏವಾಹ - - - - | ಸ್ವಾಮೇವ ಬಲೇನಾನ್ಯಾಭಿಭಾವಿಷು||೨೦||
अत एवाह - - - - | स्वामेव बलेनान्याभिभाविषु||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantusthAninostulyabalayoH krameNa cikitsA (21) · Śloka 21
ಕಿಮೇಷ ಏವ ನಿಯಮಃ ? ಯದನ್ಯಸ್ಥಾನಗತೇಷ್ವಬಲೇಷ್ವಾಗನ್ತುಷು ಸ್ಥಾನಿದೋಷಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಬಲವತ್ಸು ಪುನರಾಗನ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥ ಪಕ್ಷಾನ್ತರೋಽಪಿ ಕುತ್ರಚಿತ್ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಆಗನ್ತುಂ ಶಮಯೇದ್ದೋಷಂ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ವಾ| |೨೧|
किमेष एव नियमः ? यदन्यस्थानगतेष्वबलेष्वागन्तुषु स्थानिदोषसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| बलवत्सु पुनरागन्तुसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| अथ पक्षान्तरोऽपि कुत्रचित् कश्चिदस्ति ? इत्याह - - - - आगन्तुं शमयेद्दोषं स्थानिनं प्रतिकृत्य वा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryaggateShu doSheShu sAvadhAnena cikitsA (21-22) · Śloka 22
ತಿರ್ಯಗ್ಗತೇಷು ದೋಷೇಷು ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ತದಾಹ - - - - | ಪ್ರಾಯಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಲೇಶಯನ್ತ್ಯಾತುರಾಂಶ್ಚಿರಮ್||೨೧|| ಕುರ್ಯಾನ್ನ ತೇಷು ತ್ವರಯಾ ದೇಹಾಗ್ನಿಬಲವಿತ್ ಕ್ರಿಯಾಮ್| |೨೨|
तिर्यग्गतेषु दोषेषु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्||२१|| कुर्यान्न तेषु त्वरया देहाग्निबलवित् क्रियाम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taccikitsAprakAraH (22-23) · Śloka 23
ಕಥಂ ತೇಷಾಮುಪಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಶಮಯೇತ್ತಾನ್ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಸುಖಂ ವಾ ಕೋಷ್ಠಮಾನಯೇತ್||೨೨|| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೋಷ್ಠಪ್ರಪನ್ನಾಂಶ್ಚ ಯಥಾಸನ್ನಂ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| |೨೩|
कथं तेषामुपक्रमः कार्यः ? इत्याह - - - - | शमयेत्तान् प्रयोगेण सुखं वा कोष्ठमानयेत्||२२|| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांश्च यथासन्नं विनिर्हरेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShalakShaNam, nirAmadoShalakShaNam (23-24) · Śloka 24
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಾಮಮಲಲಿಙ್ಗಮಾಹ - - - - | ಸ್ರೋತೋರೋಧಬಲಭ್ರಂಶಗೌರವಾನಿಲಮೂಢತಾಃ||೨೩|| ಆಲಸ್ಯಾಪಕ್ತಿನಿಷ್ಠೀವಮಲಸಙ್ಗಾರುಚಿಕ್ಲಮಾಃ| ಲಿಙ್ಗಂ ಮಲಾನಾಂ ಸಾಮಾನಾಂ, ನಿರಾಮಾಣಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ||೨೪||
सम्प्रति साममललिङ्गमाह - - - - | स्रोतोरोधबलभ्रंशगौरवानिलमूढताः||२३|| आलस्यापक्तिनिष्ठीवमलसङ्गारुचिक्लमाः| लिङ्गं मलानां सामानां, निरामाणां विपर्ययः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakShaNam (25) · Śloka 25
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಾಮಲಿಙ್ಗಮಾಹ - - - - ಊಷ್ಮಣೋಽಲ್ಪಬಲತ್ವೇನ ಧಾತುಮಾದ್ಯಮಪಾಚಿತಮ್| ದುಷ್ಟಮಾಮಾಶಯಗತಂ ರಸಮಾಮಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೨೫||
सम्प्रत्यामलिङ्गमाह - - - - ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमाद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatenAmalakShaNam (26) · Śloka 26
ಅನ್ಯೇ ದೋಷೇಭ್ಯ ಏವಾತಿದುಷ್ಟೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೋನ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛನಾತ್| ಕೋದ್ರವೇಭ್ಯೋ ವಿಷಸ್ಯೇವ ವದನ್ತ್ಯಾಮಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಮ್||೨೬||
अन्ये दोषेभ्य एवातिदुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्च्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmA doShA rogAshca (27) · Śloka 27
ಆಮೇನ ತೇನ ಸಮ್ಪೃಕ್ತಾ ದೋಷಾ ದೂಷ್ಯಾಶ್ಚ ದೂಷಿತಾಃ| ಸಾಮಾ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ಚ ರೋಗಾಸ್ತದುದ್ಭವಾಃ||೨೭||
आमेन तेन सम्पृक्ता दोषा दूष्याश्च दूषिताः| सामा इत्युपदिश्यन्ते ये च रोगास्तदुद्भवाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShANAM cikitsA, sarvadehapravisRutAdisAmadoSheShu shodhananiShedhaH (28-29) · Śloka 29
ಸಾಮಾ ಅಪಿ ದೋಷಾ ಯಾದೃಶಾ ನ ನಿರ್ಹಾರ್ಯಾಸ್ತಾದೃಶಾನ್ ದರ್ಶಯತಿ - - - - ಸರ್ವದೇಹಪ್ರವಿಸೃತಾನ್ ಸಾಮಾನ್ ದೋಷಾನ್ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಲೀನಾನ್ ಧಾತುಷ್ವನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ ಫಲಾದಾಮಾದ್ರಸಾನಿವ||೨೮|| ಆಶ್ರಯಸ್ಯ ಹಿ ನಾಶಾಯ ತೇ ಸ್ಯುರ್ದುರ್ನಿರ್ಹರತ್ವತಃ| |೨೯|
सामा अपि दोषा यादृशा न निर्हार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान् धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव||२८|| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAn shedhanayogyAn kRutva yathAsannaM shodhayet (29-30) · Śloka 30
ತರ್ಹೀದೃಶೇ ದೋಷೇ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಪಾಚನೈರ್ದೀಪನೈಃ ಸ್ನೇಹೈಸ್ತಾನ್ ಸ್ವೇದೈಶ್ಚ ಪರಿಷ್ಕೃತಾನ್||೨೯|| ಶೋಧಯೇಚ್ಛೋಧನೈಃ ಕಾಲೇ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಯಥಾಬಲಮ್| |೩೦|
तर्हीदृशे दोषे किं कार्यम् ? इत्याह - - - - | पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान् स्वेदैश्च परिष्कृतान्||२९|| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yathAsannamArgaH (30-31) · Śloka 31
ಕಸ್ಯ ಕೋ ಮಾರ್ಗ ಆಸನ್ನಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಹನ್ತ್ಯಾಶು ಯುಕ್ತಂ ವಕ್ಕ್ರೇಣ ದ್ರವ್ಯಮಾಮಾಶಯಾನ್ಮಲಾನ್||೩೦|| ಘ್ರಾಣೇನ ಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರೂತ್ಥಾನ್ ಪಕ್ವಾಧಾನಾದ್ಗುದೇನ ಚ| |೩೧|
कस्य को मार्ग आसन्नः ? इत्याह - - - - | हन्त्याशु युक्तं वक्क्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्||३०|| घ्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वाधानाद्गुदेन च| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayaMpravRuttAnsAmAnna stambhayet (31-32) · Śloka 32
ಇದಾನೀಂ ಯಾದೃಶಾ ಆಮಾ ನ ಧಾರ್ಯಾಸ್ತಾದೃಶಾನ್ ದರ್ಶಯತಿ - - - - | ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾ ನ ಚಾಮಾನ್ ವಹತಃ ಸ್ವಯಮ್||೩೧|| ಧಾರಯೇದೌಷಧೈರ್ದೋಷಾನ್ ವಿಧೃತಾಸ್ತೇ ಹಿ ರೋಗದಾಃ| |೩೨|
इदानीं यादृशा आमा न धार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - | उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चामान् वहतः स्वयम्||३१|| धारयेदौषधैर्दोषान् विधृतास्ते हि रोगदाः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShUpekShaiva bheShajam, savibandheShu teShu pAcanA nirharaNaM vA (32-33) · Śloka 33
ತೇಷು ತು ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ತದಾಹ - - - - | ಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಗತೋ ದೋಷಾನುಪೇಕ್ಷೇತ ಹಿತಾಶಿನಃ||೩೨|| ವಿಬದ್ಧಾನ್ ಪಾಚನೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಪಾಚಯನ್ನಿರ್ಹರೇತ ವಾ| |೩೩|
तेषु तु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः||३२|| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasya shodhanakAlaH (33-34) · Śloka 34
ಅಥ ಕಃ ಶೋಧನಕಾಲಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಶ್ರಾವಣೇ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಚೈತ್ರೇ ಮಾಸಿ ಸಾಧಾರಣೇ ಕ್ರಮಾತ್||೩೩|| ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಹಿಮಚಿತಾನ್ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್| |೩೪|
अथ कः शोधनकालः ? इत्याह - - - - | श्रावणे कार्तिके चैत्रे मासि साधारणे क्रमात्||३३|| ग्रीष्मवर्षाहिमचितान् वाय्वादीनाशु निर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhau shodhananiShedhaH (34-35) · Śloka 35
ನನು, ಗ್ರೀಷ್ಮಾದಿಷ್ವೇವ ಕಸ್ಮಾದ್ವಾತಾದಯೋ ನ ಶೋಧ್ಯನ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಅತ್ಯುಷ್ಣವರ್ಷಶೀತಾ ಹಿ ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಹಿಮಾಗಮಾಃ||೩೪|| ಸನ್ಧೌ ಸಾಧಾರಣೇ ತೇಷಾಂ ದುಷ್ಟಾನ್ ದೋಷಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಸಂಶೋಧನಸಾಧ್ಯಸ್ಯಾಯಮೇವ ಸಂಶೋಧನಕಾಲಃ ? ನೇತ್ಯಾಹ - - - - ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ, ವ್ಯಾಧೌ ವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ತು||೩೫||
ननु, ग्रीष्मादिष्वेव कस्माद्वातादयो न शोध्यन्ते ? इत्याह - - - - | अत्युष्णवर्षशीता हि ग्रीष्मवर्षाहिमागमाः||३४|| सन्धौ साधारणे तेषां दुष्टान् दोषान् विशोधयेत्| संशोधनसाध्यस्यायमेव संशोधनकालः ? नेत्याह - - - - स्वस्थवृत्तमभिप्रेत्य, व्याधौ व्याधिवशेन तु||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitasya shodhanakAlaH (36) · Śloka 36
ಯದಿ ಹೇಮನ್ತಾದಾವತಿಶೀತೋಷ್ಣಾದೌ ಕಾಲೇ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸಂಶೋಧನಸಾಧ್ಯಃ ಸಮ್ಭವೇತ್, ತದಾ ಕಥಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕೃತ್ವಾ ಶೀತೋಷ್ಣವೃಷ್ಟೀನಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಯಥಾಯಥಮ್| ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ಕ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್||೩೬||
यदि हेमन्तादावतिशीतोष्णादौ काले व्याधिः संशोधनसाध्यः सम्भवेत्, तदा कथं संशोधनं कार्यम् ? इत्याह - - - - कृत्वा शीतोष्णवृष्टीनां प्रतीकारं यथायथम्| प्रयोजयेत्क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanauShadhakAlAH dasha (37) · Śloka 37
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಕಾಲಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ - - - - ಯುಞ್ಜ್ಯಾದನನ್ನಮನ್ನಾದೌ ಮಧ್ಯೇಽನ್ತೇ ಕವಲಾನ್ತರೇ| ಗ್ರಾಸೇ ಗ್ರಾಸೇ ಮುಹುಃ ಸಾನ್ನಂ ಸಾಮುದ್ಗಂ ನಿಶಿಚೌಷಧಮ್||೩೭||
सम्प्रत्यौषधकालान् दर्शयन्नाह - - - - युञ्ज्यादनन्नमन्नादौ मध्येऽन्ते कवलान्तरे| ग्रासे ग्रासे मुहुः सान्नं सामुद्गं निशिचौषधम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anannasya viShayaH, prAgbhaktasya viShayaH, madhyebhaktasya viShayaH, adhobhaktasya viShayaH, grAsagrAsAntayorviShayaH, muhurauShadhasya viShayaH, sAnnasya viShayaH, sAmudrasya viShayaH, naishauShadhasya viShayaH (13) · Śloka 13
ಅಧುನಾ ವಿಷಯವಿಭಾಗೇನ ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧೌ ಯದುಪಯುಜ್ಯತೇ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ - - - - ಕಫೋದ್ರೇಕೇ ಗದೇಽನನ್ನಂ ಬಲಿನೋ ರೋಗರೋಗಿಣೋಃ| ಅನ್ನಾದೌ ವಿಗುಣೇಽಪಾನೇ, ಸಮಾನೇ ಮಧ್ಯ ಇಷ್ಯತೇ||೩೮|| ವ್ಯಾನೇಽನ್ತೇ ಪ್ರಾತರಾಶಸ್ಯ, ಸಾಯಮಾಶಸ್ಯ ತೂತ್ತರೇ| ಗ್ರಾಸಗ್ರಾಸಾನ್ತಯೋಃ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರದುಷ್ಟೇ ಮಾತರಿಶ್ವನಿ||೩೯|| ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ವಿಷಚ್ಛರ್ದಿಹಿಧ್ಮಾತೃಟ್ಶ್ವಾಸಕಾಸಿಷು| ಯೋಜ್ಯಂ ಸಭೋಜ್ಯಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯೈಶ್ಚಿತ್ರೈರರೋಚಕೇ||೪೦|| ಕಮ್ಪಾಕ್ಷೇಪಕಹಿಧ್ಮಾಸು ಸಾಮುದ್ರಂ ಲಘುಭೋಜಿನಾಮ್| ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುವಿಕಾರೇಷು ಸ್ವಪ್ನಕಾಲೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೪೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||
अधुना विषयविभागेन यस्मिन् व्याधौ यदुपयुज्यते तद्दर्शयति - - - - कफोद्रेके गदेऽनन्नं बलिनो रोगरोगिणोः| अन्नादौ विगुणेऽपाने, समाने मध्य इष्यते||३८|| व्यानेऽन्ते प्रातराशस्य, सायमाशस्य तूत्तरे| ग्रासग्रासान्तयोः प्राणे प्रदुष्टे मातरिश्वनि||३९|| मुहुर्मुहुर्विषच्छर्दिहिध्मातृट्श्वासकासिषु| योज्यं सभोज्यं भैषज्यं भोज्यैश्चित्रैररोचके||४०|| कम्पाक्षेपकहिध्मासु सामुद्रं लघुभोजिनाम्| ऊर्ध्वजत्रुविकारेषु स्वप्नकाले प्रशस्यते||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon