Adhikarana doShopakramaNIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2
అతస్తమేవోపక్రమం దర్శయితుం దోషోపక్రమణీయమారిరిప్సురిదమాహ - - - - అథాతో దోషోపక్రమణీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2|
अतस्तमेवोपक्रमं दर्शयितुं दोषोपक्रमणीयमारिरिप्सुरिदमाह - - - - अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasyopakramaH (1-3) · Śloka 3
సర్వదోషేభ్యశ్చ ప్రధానో వాత ఇతి తదుపక్రమం పూర్వమాహ - - - - వాతస్యోపక్రమః స్నేహః స్వేదః సంశోధనం మృదు| స్వాద్వమ్లలవణోష్ణాని భోజ్యాన్యభ్యంగమర్దనం||1|| వేష్టనం త్రాసనం సేకో మద్యం పైష్టికగౌడికం| స్నిగ్ధోష్ణా బస్తయో బస్తినియమః సుఖశీలతా||2|| దీపనైః పాచనైః సిద్ధాః స్నేహాశ్చానేకయోనయః| విశేషాన్మేద్యపిశితరసతైలానువాసనం||3||
सर्वदोषेभ्यश्च प्रधानो वात इति तदुपक्रमं पूर्वमाह - - - - वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदः संशोधनं मृदु| स्वाद्वम्ललवणोष्णानि भोज्यान्यभ्यङ्गमर्दनम्||१|| वेष्टनं त्रासनं सेको मद्यं पैष्टिकगौडिकम्| स्निग्धोष्णा बस्तयो बस्तिनियमः सुखशीलता||२|| दीपनैः पाचनैः सिद्धाः स्नेहाश्चानेकयोनयः| विशेषान्मेद्यपिशितरसतैलानुवासनम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasyopakramaH (4-9) · Śloka 9
పిత్తస్యోపక్రమం వక్తి - - - - పిత్తస్య సర్పిషః పానం స్వాదుశీతైర్విరేచనం| స్వాదుతిక్తకషాయాణి భోజనాన్యౌషధాని చ||4|| సుగంధిశీతహృద్యానాం గంధానాముపసేవనం| కంఠేగుణానాం హారాణాం మణీనామురసా ధృతిః||5|| కర్పూరచందనోశీరైరనులేపః క్షణే క్షణే| ప్రదోషశ్చంద్రమాః సౌధం హారి గీతం హిమోఽనిలః||6|| అయంత్రణసుఖం మిత్రం పుత్రః సందిగ్ధముగ్ధవాక్| ఛందానువర్తినో దారాః ప్రియాః శీలవిభూషితాః||7|| శీతాంబుధారాగర్భాణి గృహాణ్యుద్యానదీర్ఘికాః| సుతీర్థవిపులస్వచ్ఛసలిలాశయసైకతే||8|| సాంభోజజలతీరాంతే కాయమానే ద్రుమాకులే| సౌమ్యా భావాః పయః సర్పిర్విరేకశ్చ విశేషతః||9||
पित्तस्योपक्रमं वक्ति - - - - पित्तस्य सर्पिषः पानं स्वादुशीतैर्विरेचनम्| स्वादुतिक्तकषायाणि भोजनान्यौषधानि च||४|| सुगन्धिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवनम्| कण्ठेगुणानां हाराणां मणीनामुरसा धृतिः||५|| कर्पूरचन्दनोशीरैरनुलेपः क्षणे क्षणे| प्रदोषश्चन्द्रमाः सौधं हारि गीतं हिमोऽनिलः||६|| अयन्त्रणसुखं मित्रं पुत्रः सन्दिग्धमुग्धवाक्| छन्दानुवर्तिनो दाराः प्रियाः शीलविभूषिताः||७|| शीताम्बुधारागर्भाणि गृहाण्युद्यानदीर्घिकाः| सुतीर्थविपुलस्वच्छसलिलाशयसैकते||८|| साम्भोजजलतीरान्ते कायमाने द्रुमाकुले| सौम्या भावाः पयः सर्पिर्विरेकश्च विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNa upakramaH (10-12) · Śloka 12
ఆధునా శ్లేష్మణ ఉపక్రమమాహ - - - - శ్లేష్మణో విధినా యుక్తం తీక్ష్ణం వమనరేచనం| అన్నం రూక్షాల్పతీక్ష్ణోష్ణం కటుతిక్తకషాయకం||10|| దీర్ఘకాలస్థితం మద్యం రతిప్రీతిః ప్రజాగరః| అనేకరూపో వ్యాయామశ్చింతా రూక్షం విమర్దనం||11|| విశేషాద్వమనం యూషః క్షౌద్రం మేదోఘ్నమౌషధం| ధూమోపవాసగండూషా నిఃసుఖత్వం సుఖాయ చ||12||
आधुना श्लेष्मण उपक्रममाह - - - - श्लेष्मणो विधिना युक्तं तीक्ष्णं वमनरेचनम्| अन्नं रूक्षाल्पतीक्ष्णोष्णं कटुतिक्तकषायकम्||१०|| दीर्घकालस्थितं मद्यं रतिप्रीतिः प्रजागरः| अनेकरूपो व्यायामश्चिन्ता रूक्षं विमर्दनम्||११|| विशेषाद्वमनं यूषः क्षौद्रं मेदोघ्नमौषधम्| धूमोपवासगण्डूषा निःसुखत्वं सुखाय च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtabhedAnAmupakramaH (13) · Śloka 13
ఇదానీం సంసర్గోపక్రమం వక్తి - - - ఉపక్రమః పృథగ్దోషాన్ యోఽయముద్దిశ్య కీర్తితః| సంసర్గసన్నిపాతేషు తం యథాస్వం వికల్పయేత్||13||
इदानीं संसर्गोपक्रमं वक्ति - - - उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargabhedAnAmupakramAntaram (14) · Śloka 14
సంసర్గే భూయోఽప్యుపక్రమమాహ - - - - గ్రైష్మః ప్రాయో మరుత్పిత్తే వాసంతః కఫమారుతే| మరుతో యోగవాహిత్వాత్, కఫపిత్తే తు శారదః||14||
संसर्गे भूयोऽप्युपक्रममाह - - - - ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वासन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात्, कफपित्ते तु शारदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramasya kAlaH (15) · Śloka 15
సంప్రత్యుపక్రమస్య కాలం వక్తి - - - - చయ ఏవ జయేద్దోషం కుపితం త్వవిరోధయన్| సర్వకోపే బలీయాంసం శేషదోషావిరోధతః||15||
सम्प्रत्युपक्रमस्य कालं वक्ति - - - - चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपे बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhashuddhaprayogayorlakShaNam (16) · Śloka 16
ప్రయోగః శమయేద్వ్యాధిమేకం యోఽన్యముదీరయేత్| నాఽసౌ విశుద్ధః శుద్ధస్తు శమయేద్యో న కోపయేత్||16||
प्रयोगः शमयेद्व्याधिमेकं योऽन्यमुदीरयेत्| नाऽसौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM sthAnAntaraprAptiprakAraH (17-19) · Śloka 19
అత కథం దోషాః కోష్ఠాచ్ఛాఖాస్థిమర్మసు యాంతి ? ఇత్యాహ - - - - వ్యాయామాదూష్మణస్తైక్ష్ణ్యాదహితాచరణాదపి| కోష్ఠాచ్ఛాఖాస్థిమర్మాణి ద్రుతత్వాన్మారుతస్య చ||17|| శాఖాదిభ్యః కథం దోషాః కోష్ఠం యాంతి ? ఇత్యాహ - - - - దోషా యాంతితథా తేభ్యః స్రోతోముఖవిశోధనాత్| వృద్ధ్యాఽభిష్యందనాత్పాకాత్కోష్ఠం వాయోశ్చ నిగ్రహాత్||18|| కోష్ఠస్థా దోషాః కిం కుర్యః ? ఇత్యాహ - - - - తత్రస్థాశ్చ విలంబేరన్ భూయో హేతుప్రతీక్షిణః| |19|
अत कथं दोषाः कोष्ठाच्छाखास्थिमर्मसु यान्ति ? इत्याह - - - - व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्यादहिताचरणादपि| कोष्ठाच्छाखास्थिमर्माणि द्रुतत्वान्मारुतस्य च||१७|| शाखादिभ्यः कथं दोषाः कोष्ठं यान्ति ? इत्याह - - - - दोषा यान्तितथा तेभ्यः स्रोतोमुखविशोधनात्| वृद्ध्याऽभिष्यन्दनात्पाकात्कोष्ठं वायोश्च निग्रहात्||१८|| कोष्ठस्था दोषाः किं कुर्यः ? इत्याह - - - - तत्रस्थाश्च विलम्बेरन् भूयो हेतुप्रतीक्षिणः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAH kAlAdibalenAnyasthAne~api kupyanti (19) · Śloka 19
యద్యేవం కిం కదాచిదప్యన్యస్థానగతా దోషా హీనశక్తిత్వాన్న రోగాన్ కుర్యుః ? ఇత్యాహ - - - - | తే కాలాదిబలం లబ్ధ్వా కుపయంత్యన్యాశ్రయేష్వపి||19||
यद्येवं किं कदाचिदप्यन्यस्थानगता दोषा हीनशक्तित्वान्न रोगान् कुर्युः ? इत्याह - - - - | ते कालादिबलं लब्ध्वा कुपयन्त्यन्याश्रयेष्वपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantudoShasyAlpabalasya sthAnicikitsA (20) · Śloka 20
ఇదానీం పరస్థానగతానాం దోషాణాం వికల్పేన చికిత్సాముపదిశన్నాహ - - - - తత్రాన్యస్థానసంస్థేషు తదీయామబలేషు తు| కుర్యాచ్చికిత్సాం|20|
इदानीं परस्थानगतानां दोषाणां विकल्पेन चिकित्सामुपदिशन्नाह - - - - तत्रान्यस्थानसंस्थेषु तदीयामबलेषु तु| कुर्याच्चिकित्साम्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prabalasyAgantoH svacikitsA (20) · Śloka 20
అత ఏవాహ - - - - | స్వామేవ బలేనాన్యాభిభావిషు||20||
अत एवाह - - - - | स्वामेव बलेनान्याभिभाविषु||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantusthAninostulyabalayoH krameNa cikitsA (21) · Śloka 21
కిమేష ఏవ నియమః ? యదన్యస్థానగతేష్వబలేష్వాగంతుషు స్థానిదోషసంబంధినీం చికిత్సాం కుర్యాత్| బలవత్సు పునరాగంతుసంబంధినీం చికిత్సాం కుర్యాత్| అథ పక్షాంతరోఽపి కుత్రచిత్ కశ్చిదస్తి ? ఇత్యాహ - - - - ఆగంతుం శమయేద్దోషం స్థానినం ప్రతికృత్య వా| |21|
किमेष एव नियमः ? यदन्यस्थानगतेष्वबलेष्वागन्तुषु स्थानिदोषसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| बलवत्सु पुनरागन्तुसम्बन्धिनीं चिकित्सां कुर्यात्| अथ पक्षान्तरोऽपि कुत्रचित् कश्चिदस्ति ? इत्याह - - - - आगन्तुं शमयेद्दोषं स्थानिनं प्रतिकृत्य वा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryaggateShu doSheShu sAvadhAnena cikitsA (21-22) · Śloka 22
తిర్యగ్గతేషు దోషేషు యత్కార్యం తదాహ - - - - | ప్రాయస్తిర్యగ్గతా దోషాః క్లేశయంత్యాతురాంశ్చిరం||21|| కుర్యాన్న తేషు త్వరయా దేహాగ్నిబలవిత్ క్రియాం| |22|
तिर्यग्गतेषु दोषेषु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्||२१|| कुर्यान्न तेषु त्वरया देहाग्निबलवित् क्रियाम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taccikitsAprakAraH (22-23) · Śloka 23
కథం తేషాముపక్రమః కార్యః ? ఇత్యాహ - - - - | శమయేత్తాన్ ప్రయోగేణ సుఖం వా కోష్ఠమానయేత్||22|| జ్ఞాత్వా కోష్ఠప్రపన్నాంశ్చ యథాసన్నం వినిర్హరేత్| |23|
कथं तेषामुपक्रमः कार्यः ? इत्याह - - - - | शमयेत्तान् प्रयोगेण सुखं वा कोष्ठमानयेत्||२२|| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांश्च यथासन्नं विनिर्हरेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShalakShaNam, nirAmadoShalakShaNam (23-24) · Śloka 24
సంప్రతి సామమలలింగమాహ - - - - | స్రోతోరోధబలభ్రంశగౌరవానిలమూఢతాః||23|| ఆలస్యాపక్తినిష్ఠీవమలసంగారుచిక్లమాః| లింగం మలానాం సామానాం, నిరామాణాం విపర్యయః||24||
सम्प्रति साममललिङ्गमाह - - - - | स्रोतोरोधबलभ्रंशगौरवानिलमूढताः||२३|| आलस्यापक्तिनिष्ठीवमलसङ्गारुचिक्लमाः| लिङ्गं मलानां सामानां, निरामाणां विपर्ययः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakShaNam (25) · Śloka 25
సంప్రత్యామలింగమాహ - - - - ఊష్మణోఽల్పబలత్వేన ధాతుమాద్యమపాచితం| దుష్టమామాశయగతం రసమామం ప్రచక్షతే||25||
सम्प्रत्यामलिङ्गमाह - - - - ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमाद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatenAmalakShaNam (26) · Śloka 26
అన్యే దోషేభ్య ఏవాతిదుష్టేభ్యోఽన్యోన్యమూర్చ్ఛనాత్| కోద్రవేభ్యో విషస్యేవ వదంత్యామస్య సంభవం||26||
अन्ये दोषेभ्य एवातिदुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्च्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmA doShA rogAshca (27) · Śloka 27
ఆమేన తేన సంపృక్తా దోషా దూష్యాశ్చ దూషితాః| సామా ఇత్యుపదిశ్యంతే యే చ రోగాస్తదుద్భవాః||27||
आमेन तेन सम्पृक्ता दोषा दूष्याश्च दूषिताः| सामा इत्युपदिश्यन्ते ये च रोगास्तदुद्भवाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoShANAM cikitsA, sarvadehapravisRutAdisAmadoSheShu shodhananiShedhaH (28-29) · Śloka 29
సామా అపి దోషా యాదృశా న నిర్హార్యాస్తాదృశాన్ దర్శయతి - - - - సర్వదేహప్రవిసృతాన్ సామాన్ దోషాన్ న నిర్హరేత్| లీనాన్ ధాతుష్వనుత్క్లిష్టాన్ ఫలాదామాద్రసానివ||28|| ఆశ్రయస్య హి నాశాయ తే స్యుర్దుర్నిర్హరత్వతః| |29|
सामा अपि दोषा यादृशा न निर्हार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान् धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव||२८|| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAn shedhanayogyAn kRutva yathAsannaM shodhayet (29-30) · Śloka 30
తర్హీదృశే దోషే కిం కార్యం ? ఇత్యాహ - - - - | పాచనైర్దీపనైః స్నేహైస్తాన్ స్వేదైశ్చ పరిష్కృతాన్||29|| శోధయేచ్ఛోధనైః కాలే యథాసన్నం యథాబలం| |30|
तर्हीदृशे दोषे किं कार्यम् ? इत्याह - - - - | पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान् स्वेदैश्च परिष्कृतान्||२९|| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yathAsannamArgaH (30-31) · Śloka 31
కస్య కో మార్గ ఆసన్నః ? ఇత్యాహ - - - - | హంత్యాశు యుక్తం వక్క్రేణ ద్రవ్యమామాశయాన్మలాన్||30|| ఘ్రాణేన చోర్ధ్వజత్రూత్థాన్ పక్వాధానాద్గుదేన చ| |31|
कस्य को मार्ग आसन्नः ? इत्याह - - - - | हन्त्याशु युक्तं वक्क्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्||३०|| घ्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वाधानाद्गुदेन च| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayaMpravRuttAnsAmAnna stambhayet (31-32) · Śloka 32
ఇదానీం యాదృశా ఆమా న ధార్యాస్తాదృశాన్ దర్శయతి - - - - | ఉత్క్లిష్టానధ ఊర్ధ్వం వా న చామాన్ వహతః స్వయం||31|| ధారయేదౌషధైర్దోషాన్ విధృతాస్తే హి రోగదాః| |32|
इदानीं यादृशा आमा न धार्यास्तादृशान् दर्शयति - - - - | उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चामान् वहतः स्वयम्||३१|| धारयेदौषधैर्दोषान् विधृतास्ते हि रोगदाः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShUpekShaiva bheShajam, savibandheShu teShu pAcanA nirharaNaM vA (32-33) · Śloka 33
తేషు తు యత్కార్యం తదాహ - - - - | ప్రవృత్తాన్ ప్రాగతో దోషానుపేక్షేత హితాశినః||32|| విబద్ధాన్ పాచనైస్తైస్తైః పాచయన్నిర్హరేత వా| |33|
तेषु तु यत्कार्यं तदाह - - - - | प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः||३२|| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasya shodhanakAlaH (33-34) · Śloka 34
అథ కః శోధనకాలః ? ఇత్యాహ - - - - | శ్రావణే కార్తికే చైత్రే మాసి సాధారణే క్రమాత్||33|| గ్రీష్మవర్షాహిమచితాన్ వాయ్వాదీనాశు నిర్హరేత్| |34|
अथ कः शोधनकालः ? इत्याह - - - - | श्रावणे कार्तिके चैत्रे मासि साधारणे क्रमात्||३३|| ग्रीष्मवर्षाहिमचितान् वाय्वादीनाशु निर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhau shodhananiShedhaH (34-35) · Śloka 35
నను, గ్రీష్మాదిష్వేవ కస్మాద్వాతాదయో న శోధ్యంతే ? ఇత్యాహ - - - - | అత్యుష్ణవర్షశీతా హి గ్రీష్మవర్షాహిమాగమాః||34|| సంధౌ సాధారణే తేషాం దుష్టాన్ దోషాన్ విశోధయేత్| సంశోధనసాధ్యస్యాయమేవ సంశోధనకాలః ? నేత్యాహ - - - - స్వస్థవృత్తమభిప్రేత్య, వ్యాధౌ వ్యాధివశేన తు||35||
ननु, ग्रीष्मादिष्वेव कस्माद्वातादयो न शोध्यन्ते ? इत्याह - - - - | अत्युष्णवर्षशीता हि ग्रीष्मवर्षाहिमागमाः||३४|| सन्धौ साधारणे तेषां दुष्टान् दोषान् विशोधयेत्| संशोधनसाध्यस्यायमेव संशोधनकालः ? नेत्याह - - - - स्वस्थवृत्तमभिप्रेत्य, व्याधौ व्याधिवशेन तु||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitasya shodhanakAlaH (36) · Śloka 36
యది హేమంతాదావతిశీతోష్ణాదౌ కాలే వ్యాధిః సంశోధనసాధ్యః సంభవేత్, తదా కథం సంశోధనం కార్యం ? ఇత్యాహ - - - - కృత్వా శీతోష్ణవృష్టీనాం ప్రతీకారం యథాయథం| ప్రయోజయేత్క్రియాం ప్రాప్తాం క్రియాకాలం న హాపయేత్||36||
यदि हेमन्तादावतिशीतोष्णादौ काले व्याधिः संशोधनसाध्यः सम्भवेत्, तदा कथं संशोधनं कार्यम् ? इत्याह - - - - कृत्वा शीतोष्णवृष्टीनां प्रतीकारं यथायथम्| प्रयोजयेत्क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanauShadhakAlAH dasha (37) · Śloka 37
సంప్రత్యౌషధకాలాన్ దర్శయన్నాహ - - - - యుంజ్యాదనన్నమన్నాదౌ మధ్యేఽంతే కవలాంతరే| గ్రాసే గ్రాసే ముహుః సాన్నం సాముద్గం నిశిచౌషధం||37||
सम्प्रत्यौषधकालान् दर्शयन्नाह - - - - युञ्ज्यादनन्नमन्नादौ मध्येऽन्ते कवलान्तरे| ग्रासे ग्रासे मुहुः सान्नं सामुद्गं निशिचौषधम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anannasya viShayaH, prAgbhaktasya viShayaH, madhyebhaktasya viShayaH, adhobhaktasya viShayaH, grAsagrAsAntayorviShayaH, muhurauShadhasya viShayaH, sAnnasya viShayaH, sAmudrasya viShayaH, naishauShadhasya viShayaH (13) · Śloka 13
అధునా విషయవిభాగేన యస్మిన్ వ్యాధౌ యదుపయుజ్యతే తద్దర్శయతి - - - - కఫోద్రేకే గదేఽనన్నం బలినో రోగరోగిణోః| అన్నాదౌ విగుణేఽపానే, సమానే మధ్య ఇష్యతే||38|| వ్యానేఽంతే ప్రాతరాశస్య, సాయమాశస్య తూత్తరే| గ్రాసగ్రాసాంతయోః ప్రాణే ప్రదుష్టే మాతరిశ్వని||39|| ముహుర్ముహుర్విషచ్ఛర్దిహిధ్మాతృట్శ్వాసకాసిషు| యోజ్యం సభోజ్యం భైషజ్యం భోజ్యైశ్చిత్రైరరోచకే||40|| కంపాక్షేపకహిధ్మాసు సాముద్రం లఘుభోజినాం| ఊర్ధ్వజత్రువికారేషు స్వప్నకాలే ప్రశస్యతే||41|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే దోషోపక్రమణీయో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||
अधुना विषयविभागेन यस्मिन् व्याधौ यदुपयुज्यते तद्दर्शयति - - - - कफोद्रेके गदेऽनन्नं बलिनो रोगरोगिणोः| अन्नादौ विगुणेऽपाने, समाने मध्य इष्यते||३८|| व्यानेऽन्ते प्रातराशस्य, सायमाशस्य तूत्तरे| ग्रासग्रासान्तयोः प्राणे प्रदुष्टे मातरिश्वनि||३९|| मुहुर्मुहुर्विषच्छर्दिहिध्मातृट्श्वासकासिषु| योज्यं सभोज्यं भैषज्यं भोज्यैश्चित्रैररोचके||४०|| कम्पाक्षेपकहिध्मासु सामुद्रं लघुभोजिनाम्| ऊर्ध्वजत्रुविकारेषु स्वप्नकाले प्रशस्यते||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon