Adhikarana dravadravyavij~jAnIyAdhyAyaH pa~jcamaH (2) · Śloka 2
അഥാതോ ദ്രവദ്രവ്യവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana toyavargaH ga~ggAjalaguNAH (1-2) · Śloka 2
പ്രാധാന്യാച്ച പാനീയസ്യ പ്രാഗുപദേശഃ| തഥാ ചാഷ്ടാങ്ഗസങ്ഗ്രഹേऽന്നപാനപ്രകരണേऽധ്യഗീഷ്ട (സൂ.അ.൧൦) "അനുപാനേ തു സലിലമേവ ശ്രേഷ്ഠമ്, സര്വരസയോനിത്വാത്സര്വഭൂതസാത്മ്യാജ്ജീവനാദിഗുണയോഗാച്ച"| തഥാ, തത്രൈവാധ്യൈഷ്ട (സം.സൂ.അ.൬)_"പാനീയം പ്രാണിനാം പ്രാണാ വിശ്വമേവ ച തന്മയമ്" ഇത്യാദി| തഥാ, ചാത്രൈവാപ്യസങ്ഗ്രഹേऽപി തദേവ പ്രാഗുപനീതമ് (സം.സൂ.അ.൧൩)- "ശ്രേഷ്ഠമുദകമാശ്വാസനസ്തമ്ഭനക്ലേദനാനാമ്" ഇതി| ബഹുഗുണത്വാച്ചാന്തരിക്ഷസ്യ ജലസ്യ പ്രാഗുപന്യാസോ യുക്ത ഇത്യാഹ അഥ തോയവര്ഗഃ| ജീവനം തര്പണം ഹൃദ്യം ഹ്ലാദി ബുദ്ധിപ്രബോധനമ്| തന്വവ്യക്തരസം മൃഷ്ടം ശീതം ലഘ്വമൃതോപമമ്||൧|| ഗങ്ഗാമ്ബു നഭസോ ഭ്രഷ്ടം സ്പൃഷ്ടം ത്വര്കേന്ദുമാരുതൈഃ| ഹിതാഹിതത്വേ തദ്ഭൂയോ ദേശകാലാവപേക്ഷതേ||൨||
प्राधान्याच्च पानीयस्य प्रागुपदेशः| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहेऽन्नपानप्रकरणेऽध्यगीष्ट (सू.अ.१०) "अनुपाने तु सलिलमेव श्रेष्ठम्, सर्वरसयोनित्वात्सर्वभूतसात्म्याज्जीवनादिगुणयोगाच्च"| तथा, तत्रैवाध्यैष्ट (सं.सू.अ.६)_"पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्" इत्यादि| तथा, चात्रैवाप्यसङ्ग्रहेऽपि तदेव प्रागुपनीतम् (सं.सू.अ.१३)- "श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्" इति| बहुगुणत्वाच्चान्तरिक्षस्य जलस्य प्रागुपन्यासो युक्त इत्याह अथ तोयवर्गः| जीवनं तर्पणं हृद्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं लघ्वमृतोपमम्||१|| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ga~ggAjalalakShaNam (3) · Śloka 3
നന്വാകാശാത്പതത് ലക്ഷണമന്തരേണ ഗാങ്ഗമിദമിതി ന ജ്ഞായത ഇത്യാഹ യേനാഭിവൃഷ്ടമമലം ശാല്യന്നം രാജതേ സ്ഥിതമ്| അക്ലിന്നമവിവര്ണം ച തത്പേയം ഗാങ്ഗമ്|൩|
नन्वाकाशात्पतत् लक्षणमन्तरेण गाङ्गमिदमिति न ज्ञायत इत्याह येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजते स्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं च तत्पेयं गाङ्गम्|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudrajalalakShaNam, sAmudrajalapAnaniShedhaH (3-4) · Śloka 4
| അന്യഥാ||൩|| സാമുദ്രം, തന്ന പാതവ്യം മാസാദാശ്വയുജാദ്വിനാ| |൪|
| अन्यथा||३|| सामुद्रं, तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntarikShaM jalaM peyam, tadabhAve bhaumam (4-5) · Śloka 5
| ഐന്ദ്രമമ്ബു സുപാത്രസ്ഥമവിപന്നം സദാ പിബേത്||൪|| തദഭാവേ ച ഭൂമിഷ്ഠമാന്തരിക്ഷാനുകാരി യത്| ശുചിപൃഥ്വസിതശ്വേതേ ദേശേऽര്കപവനാഹതമ്||൫||
| ऐन्द्रमम्बु सुपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४|| तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशेऽर्कपवनाहतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAyogyaM jalam,AntarikShamapi pAne~ayogyam (6-8) · Śloka 8
ഇദാനീം യാദൃശം ജലം ന പേയമ്, തദ്ദര്ശയതി ന പിബേത്പങ്കശൈവാലതൃണപര്ണാവിലാസ്തൃതമ്| സൂര്യേന്ദുപവനാദൃഷ്ടമഭിവൃഷ്ടം ഘനം ഗുരു||൬|| ഫേനിലം ജന്തുമത്തപ്തം ദന്തഗ്രാഹ്യതിശൈത്യതഃ| അനാര്തവം ച യദ്ദിവ്യമാര്തവം പ്രഥമം ച യത്||൭|| ലൂതാദിതന്തുവിണ്മൂത്രവിഷസംശ്ലേഷദൂഷിതമ്| |൮|
इदानीं यादृशं जलं न पेयम्, तद्दर्शयति न पिबेत्पङ्कशैवालतृणपर्णाविलास्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टमभिवृष्टं घनं गुरु||६|| फेनिलं जन्तुमत्तप्तं दन्तग्राह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमं च यत्||७|| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadInirupaNam (8-9) · Śloka 9
ഇദാനീം നദീര്നിരൂപയന്നാഹ | പശ്ചിമോദധിഗാഃ ശീഘ്രവഹാ യാശ്ചാമലോദകാഃ||൮|| പഥ്യാഃ സമാസാത്താ നദ്യോ വിപരീതാസ്ത്വതോऽന്യഥാ| |൯|
इदानीं नदीर्निरूपयन्नाह | पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः||८|| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्त्वतोऽन्यथा| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadyaH pathyApathyAH himavanmalayanadIguNAH (9-10) · Śloka 10
| ഉപലാസ്ഫാലനാക്ഷേപവിച്ഛേദൈഃ ഖേദിതോദകാഃ||൯|| ഹിമവന്മലയോദ്ഭൂതാഃ പഥ്യാസ്താ ഏവ ച സ്ഥിരാഃ| കൃമിശ്ലീപദഹൃത്കണ്ഠശിരോരോഗാന് പ്രകുര്വതേ||൧൦||
| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः||९|| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिराः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान् प्रकुर्वते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avantinadiguNAH mahendraparvatanadIguNAH sahrAvindyanadIguNAH pAriyAtranadIguNAH samudrodakaguNAH (11-12) · Śloka 12
പ്രാച്യാവന്ത്യപരാന്തോത്ഥാ ദുര്നാമാനി, മഹേന്ദ്രജാഃ| ഉദരശ്ലീപദാതങ്കാന്, സഹ്യവിന്ധ്യോദ്ഭവാ: പുനഃ||൧൧|| കുഷ്ഠപാണ്ഡുശിരോരോഗാന്, ദോഷഘ്ന്യഃ പാരിയാത്രജാഃ| ബല പൌരുഷകാരിണ്യഃ, സാഗരാമ്ഭസ്ത്രിദോഷകൃത്||൧൨||
प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि, महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान्, सह्यविन्ध्योद्भवा: पुनः||११|| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान्, दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बल पौरुषकारिण्यः, सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUpataDAgAdiguNAH (13) · Śloka 13
വിദ്യാത്കൂപതഡാഗാദീന് ജാങ്ഗലാനൂപശൈലതഃ| |൧൩|
विद्यात्कूपतडागादीन् जाङ्गलानूपशैलतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcijjalapAnaniShedhaH (13-14) · Śloka 14
ഇദാനീം കേഷാഞ്ചിജ്ജലപാനനിഷേധമാഹ | നാമ്ബു പേയമശക്ത്യാ വാ സ്വല്പമല്പാഗ്നിഗുല്മിഭിഃ||൧൩|| പാണ്ഡൂദരാതിസാരാര്ശോഗ്രഹണീശോഷശോഥിഭിഃ| ഋതേ ശരന്നിദാഘാഭ്യാം പിബേത്സ്വസ്ഥോऽപി ചാല്പശഃ||൧൪||
इदानीं केषाञ्चिज्जलपाननिषेधमाह | नाम्बु पेयमशक्त्या वा स्वल्पमल्पाग्निगुल्मिभिः||१३|| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोथिभिः| ऋते शरन्निदाघाभ्यां पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojane~ambupAnaprakAraH (15) · Śloka 15
സമസ്ഥൂലകൃശാ ഭുക്തമധ്യാന്തപ്രഥമാമ്ബുപാഃ| |൧൫|
समस्थूलकृशा भुक्तमध्यान्तप्रथमाम्बुपाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAmbuguNAH (15-16) · Śloka 16
| ശീതം മദാത്യയഗ്ലാനിമൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദിശ്രമഭ്രമാന്||൧൫|| തൃഷ്ണോഷ്ണദാഹപിത്താസ്രവിഷാണ്യമ്ബു നിയച്ഛതി| |൧൬|
| शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्||१५|| तृष्णोष्णदाहपित्तास्रविषाण्यम्बु नियच्छति| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAmbuguNAH (16-17) · Śloka 17
അധുനോഷ്ണാമ്ബുഗുണാനാഹ | ദീപനം പാചനം കണ്ഠ്യം ലഘൂഷ്ണം ബസ്തിശോധനമ്||൧൬|| ഹിധ്മാധ്മാനാനിലശ്ലേഷ്മസദ്യഃശുദ്ധിനവജ്വരേ| കാസാമപീനസശ്വാസപാര്ശ്വരുക്ഷു ച ശസ്യതേ||൧൭||
अधुनोष्णाम्बुगुणानाह | दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघूष्णं बस्तिशोधनम्||१६|| हिध्माध्मानानिलश्लेष्मसद्यःशुद्धिनवज्वरे| कासामपीनसश्वासपार्श्वरुक्षु च शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kvathitashItalAmbuguNAH vyuShitakvathitashItalambuguNAH (18) · Śloka 18
അധുനാ ക്വഥിതശീതലം നിര്ദിദിക്ഷുരാഹ അനഭിഷ്യന്ദി ലഘു ച തോയം ക്വഥിതശീതലമ്| പിത്തയുക്തേ ഹിതം ദോഷേ, വ്യുഷിതം തത്ത്രിദോഷകൃത്||൧൮||
अधुना क्वथितशीतलं निर्दिदिक्षुराह अनभिष्यन्दि लघु च तोयं क्वथितशीतलम्| पित्तयुक्ते हितं दोषे, व्युषितं तत्त्रिदोषकृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nArikelodakaguNAH (19) · Śloka 19
നാരികേലോദകം സ്നിഗ്ധം സ്വാദു വൃഷ്യം ഹിമം ലഘു| തൃഷ്ണാപിത്താനിലഹരം ദീപനം ബസ്തിശോധനമ്||൧൯||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyanAdeyayorvarAvaratve (20-1) · Śloka 1
ഇദാനീം യുക്ത്യാऽഗ്ര്യസങ്ഗ്രഹം നിര്ദിശതി വര്ഷാസു ദിവ്യനാദേയേ പരം തോയേ വരാവരേ| |൨൦| ഇതി തോയവര്ഗഃ||൧||
इदानीं युक्त्याऽग्र्यसङ्ग्रहं निर्दिशति वर्षासु दिव्यनादेये परं तोये वरावरे| |२०| इति तोयवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIravargaH sAmAnyakShIraguNAH (20-21) · Śloka 21
പരിശേഷേഭ്യോ വര്ഗേഭ്യഃ പ്രാജ്യജനോപയോഗിതയോപകാരിത്വേനാജന്മസാത്മ്യേന പ്രാധാന്യാത് പയഃ സജ്ഞാസാമാന്യാത് പയസ ഇവ ജീവനാദിഗുണയോഗാച്ച തോയവര്ഗാദനു ക്ഷീരവര്ഗഃ പ്രക്രമ്യതേ| തത്രാപി ദധ്യാദീനാം മൂലകാരണത്വാത് ക്ഷീരസ്യ പ്രാഗുപാദാനമ്| തഥാ, ജീവനീയാനാം രസായനാനാം ചാഗ്രേസരത്വാത്| തഥാ ചാഷ്ടാങ്ഗസങ്ഗ്രഹേ (സൂ. അ. ൧൩)- "ക്ഷീരം ജീവനീയാനാമ്| ക്ഷീരഘൃതാഭ്യാസോ രസായനാനാമ്| " ഇത്യാദി| അഥ ക്ഷീരവര്ഗഃ| | സ്വാദുപാകരസം സ്നിഗ്ധമോജസ്യം ധാതുവര്ധനമ്||൨൦|| വാതപിത്തഹരം വൃഷ്യം ശ്ലേഷ്മലം ഗുരു ശീതലമ്| പ്രായഃ പയഃ|൨൧|
परिशेषेभ्यो वर्गेभ्यः प्राज्यजनोपयोगितयोपकारित्वेनाजन्मसात्म्येन प्राधान्यात् पयः सज्ञासामान्यात् पयस इव जीवनादिगुणयोगाच्च तोयवर्गादनु क्षीरवर्गः प्रक्रम्यते| तत्रापि दध्यादीनां मूलकारणत्वात् क्षीरस्य प्रागुपादानम्| तथा, जीवनीयानां रसायनानां चाग्रेसरत्वात्| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहे (सू. अ. १३)- "क्षीरं जीवनीयानाम्| क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्| " इत्यादि| अथ क्षीरवर्गः| | स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्||२०|| वातपित्तहरं वृष्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयः|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gokShIraguNAH (21-23) · Śloka 23
| അത്ര ഗവ്യം തു ജീവനീയം രസായനമ്||൨൧|| ക്ഷതക്ഷീണഹിതം മേധ്യം ബല്യം സ്തന്യകരം സരമ്| ശ്രമഭ്രമമദാലക്ഷ്മീശ്വാസകാസാതിതൃട്ക്ഷുധഃ||൨൨|| ജീര്ണജ്വരം മൂത്രകൃച്ഛ്രം രക്തപിത്തം ച നാശയേത്| |൨൩|
| अत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्||२१|| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः||२२|| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (23) · Śloka 23
| ഹിതമത്യഗ്ന്യനിദ്രേഭ്യോ ഗരീയോ മാഹിഷം ഹിമമ്||൨൩||
| हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjakShIraguNAH (24) · Śloka 24
അല്പാമ്ബുപാനവ്യായാമകടുതിക്താശനൈര്ലഘു| ആജം ശോഷജ്വരശ്വാസരക്തപിത്താതിസാരജിത്||൨൪||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShTrakakShIraguNAH (25) · Śloka 25
ഈഷദ്രൂക്ഷോഷ്ണലവണമൌഷ്ട്രകം ദീപനം ലഘു| ശസ്തം വാതകഫാനാഹകൃമിശോഫോദരാര്ശസാമ്||൨൫||
ईषद्रूक्षोष्णलवणमौष्ट्रकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (26) · Śloka 26
മാനുഷം വാതപിത്താസൃഗഭിഘാതാക്ഷിരോഗജിത്| തര്പണാശ്ചോതനൈര്നസ്യൈഃ|൨൬|
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षिरोगजित्| तर्पणाश्चोतनैर्नस्यैः|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikakShIraguNAH (26-27) · Śloka 27
| അഹൃദ്യം തൂഷ്ണമാവികമ്||൨൬|| വാതവ്യാധിഹരം ഹിധ്മാശ്വാസപിത്തകഫപ്രദമ്| |൨൭|
| अहृद्यं तूष्णमाविकम्||२६|| वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (27) · Śloka 27
| ഹസ്തിന്യാഃ സ്ഥൈര്യകൃത്|൨൭|
| हस्तिन्याः स्थैर्यकृत्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaDavAdikShIraguNAH (27-28) · Śloka 28
ബാഢമുഷ്ണം ത്വൈകശഫം ലഘു||൨൭|| ശാഖാവാതഹരം സാമ്ലലവണം ജഡതാകരമ്| |൨൮|
बाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||२७|| शाखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvakShIraguNAH pakvakShIraguNAH (28) · Śloka 28
| പയോऽഭിഷ്യന്ദി ഗുര്വാമം, യുക്ത്യാ ശൃതമതോऽന്യഥാ||൨൮||
| पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं, युक्त्या शृतमतोऽन्यथा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvakShIraguNAH dhAroShNakShIraguNAH (29) · Śloka 29
ഭവേദ്ഗരീയോऽതിശൃതം, ധാരോഷ്ണമമൃതോപമമ്| |൨൯|
भवेद्गरीयोऽतिशृतं, धारोष्णममृतोपमम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhiguNAH,dadhiBojananiyamAH (29-33) · Śloka 33
| അമ്ലപാകരസം ഗ്രാഹി ഗുരൂഷ്ണം ദധി വാതജിത്||൨൯|| മേദഃശുക്രബലശ്ലേഷ്മപിത്തരക്താഗ്നിശോഫകൃത്| രോചിഷ്ണു ശസ്തമരുചൌ ശീതകേ വിഷമജ്വരേ||൩൦|| പീനസേ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ച, രൂക്ഷം തു ഗ്രഹണീഗദേ| നൈവാദ്യാന്നിശി നൈവോഷ്ണം വസന്തോഷ്ണശരത്സു ന||൩൧|| നാമുദ്ഗസൂപം നാക്ഷൌദ്രം തന്നാഘൃതസിതോപലമ്| ന ചാനാമലകം നാപി നിത്യം നോ മന്ദമന്യഥാ||൩൨|| ജ്വരാസൃക് പിത്തവീസര്പകുഷ്ഠപാണ്ഡുഭ്രമപ്രദമ്| |൩൩|
| अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्||२९|| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे||३०|| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च, रूक्षं तु ग्रहणीगदे| नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न||३१|| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं तन्नाघृतसितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा||३२|| ज्वरासृक् पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्डुभ्रमप्रदम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraguNAH (33-34) · Śloka 34
| തക്രം ലഘു കഷായാമ്ലം ദീപനം കഫവാതജിത്||൩൩|| ശോഫോദരാര്ശോഗ്രഹണീദോഷമൂത്രഗ്രഹാരുചീഃ| പ്ലീഹഗുല്മഘൃതവ്യാപദ്ഗരപാണ്ഡ്വാമയാന് ജയേത്||൩൪||
| तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्||३३|| शोफोदरार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहारुचीः| प्लीहगुल्मघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयान् जयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastuguNAH (35) · Śloka 35
തദ്വന്മസ്തു സരം സ്രോതഃശോധി വിഷ്ഠമ്ഭജില്ലഘു| |൩൫|
तद्वन्मस्तु सरं स्रोतःशोधि विष्ठम्भजिल्लघु| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navanItaguNAH (35-36) · Śloka 36
| നവനീതം നവം വൃഷ്യം ശീതം വര്ണബലാഗ്നികൃത്||൩൫|| സങ്ഗ്രാഹി വാതപിത്താസൃക്ക്ഷയാര്ശോര്ദിതകാസജിത്| |൩൬|
| नवनीतं नवं वृष्यं शीतं वर्णबलाग्निकृत्||३५|| सङ्ग्राहि वातपित्तासृक्क्षयार्शोर्दितकासजित्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrodBavanavanItaguNAH (36) · Śloka 36
| ക്ഷീരോദ്ഭവം തു സങ്ഗ്രാഹി രക്തപിത്താക്ഷിരോഗജിത്||൩൬||
| क्षीरोद्भवं तु सङ्ग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutaguNAH (37-39) · Śloka 39
ശസ്തം ധീസ്മൃതിമേധാഗ്നിബലായുഃശുക്രചക്ഷുഷാമ്| ബാലവൃദ്ധപ്രജാകാന്തിസൌകുമാര്യസ്വരാര്ഥിനാമ്||൩൭|| ക്ഷതക്ഷീണപരീസര്പശസ്ത്രാഗ്നിഗ്ലപിതാത്മനാമ്| വാതപിത്തവിഷോന്മാദശോഷാലക്ഷ്മീജ്വരാപഹമ്||൩൮|| സ്നേഹാനാമുത്തമം ശീതം വയസഃ സ്ഥാപനം പരമ്| സഹസ്രവീര്യം വിധിഭിര്ഘൃതം കര്മസഹസ്രകൃത്||൩൯||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुःशुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्||३७|| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्||३८|| स्नेहानामुत्तमं शीतं वयसः स्थापनं परम्| सहस्रवीर्यं विधिभिर्घृतं कर्मसहस्रकृत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaghRutaguNAH (40) · Śloka 40
മദാപസ്മാരമൂര്ഛായശിരഃകര്ണാക്ഷിയോനിജാന്| പുരാണം ജയതി വ്യാധീന് വ്രണശോധനരോപണമ്||൪൦||
मदापस्मारमूर्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kilATAdiguNAH (41) · Śloka 41
ബല്യാഃ കിലാടപീയൂഷകൂര്ചികാമോരണാദയഃ| ശുക്രനിദ്രാകഫകരാ വിഷ്ടമ്ഭിഗുരുദോഷലാഃ||൪൧||
बल्याः किलाटपीयूषकूर्चिकामोरणादयः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraghRutayoHshreShThatvaninditatve (42-2) · Śloka 2
ഗവ്യേ ക്ഷീരഘൃതേ ശ്രേഷ്ഠേ നിന്ദിതേ ചാവിസമ്ഭവേ| |൪൨| ഇതി ക്ഷീരവര്ഗഃ||൨||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे| |४२| इति क्षीरवर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ikShuvargaH ikShurasaguNAH (42-43) · Śloka 43
ക്ഷീരവര്ഗാദനന്തരമിക്ഷുവര്ഗ ആരമ്ഭ്യതേ, ഗുണക്രിയാതുല്യത്വാത്| തഥാ, ഹി-ഇക്ഷുരപി ക്ഷീരവത്സരഗുരുസ്നിഗ്ധബൃംഹണാദിഗുണകര്മാ അഥേക്ഷുവര്ഗഃ| | ഇക്ഷോഃ സരോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോ ബൃംഹണഃ കഫമൂത്രകൃത്||൪൨|| വൃഷ്യഃ ശീതോऽസ്രപിത്തഘ്നഃ സ്വാദുപാകരസോ രസഃ| സോऽഗ്രേ സലവണോ, ദന്തപീഡിതഃ ശര്കരാസമഃ||൪൩||
क्षीरवर्गादनन्तरमिक्षुवर्ग आरम्भ्यते, गुणक्रियातुल्यत्वात्| तथा, हि-इक्षुरपि क्षीरवत्सरगुरुस्निग्धबृंहणादिगुणकर्मा अथेक्षुवर्गः| | इक्षोः सरो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्||४२|| वृष्यः शीतोऽस्रपित्तघ्नः स्वादुपाकरसो रसः| सोऽग्रे सलवणो, दन्तपीडितः शर्करासमः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (44-45) · Śloka 45
യാന്ത്രികസ്ത്വന്യഗുണ ഏവേത്യാഹ മൂലാഗ്രജന്തുജഗ്ധാദിപീഡനാന്മലസങ്കരാത്| കിഞ്ചിത്കാലം വിധൃത്യാ ച വികൃതിം യാതി യാന്ത്രികഃ||൪൪|| വിദാഹീ ഗുരുവിഷ്ടമ്ഭീ തേനാസൌ| |൪൫|
यान्त्रिकस्त्वन्यगुण एवेत्याह मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालं विधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः||४४|| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pauNDrikekShuguNAH vAMshikekShuguNAH (45) · Śloka 45
തത്ര പൌണ്ഡ്രകഃ| ശൈത്യപ്രസാദമാധുര്യൈര്വരസ്തമനു വാംശികഃ||൪൫||
तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataparvakAdInAM guNAH (46) · Śloka 46
ശതപര്വകകാന്താരനൈപാലാദ്യാസ്തതഃ ക്രമാത്| സക്ഷാരാഃ സകഷായാശ്ച സോഷ്ണാഃ കിഞ്ചിദ്വിദാഹിനഃ||൪൬||
शतपर्वककान्तारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phANitaguNAH (47) · Śloka 47
ഫാണിതം ഗുര്വഭിഷ്യന്ദി ചയകൃന്മൂത്രശോധനമ്| |൪൭|
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनम्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhautaguDaguNAH adhautaguDaguNAH (47-48) · Śloka 48
നാതിശ്ലേഷ്മകരോ ധൌതഃ സൃഷ്ടമൂത്രശകൃദ്ഗുഡഃ||൪൭|| പ്രഭൂതകൃമിമജ്ജാസൃഡ്മേദോമാംസകഫോऽപരഃ| |൪൮|
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः||४७|| प्रभूतकृमिमज्जासृड्मेदोमांसकफोऽपरः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaguDaguNAH navaguDaguNAH (48) · Śloka 48
| ഹൃദ്യഃ പുരാണഃ പഥ്യശ്ച, നവഃ ശ്ലേഷ്മാഗ്നിസാദകൃത്||൪൮||
| हृद्यः पुराणः पथ्यश्च, नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaNDikAdiguNAH (49) · Śloka 49
വൃഷ്യാഃ ക്ഷീണക്ഷതഹിതാ രക്തപിത്താനിലാപഹാഃ| മത്സ്യണ്ഡികാഖണ്ഡസിതാഃ ക്രമേണ ഗുണവത്തമാഃ||൪൯||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहाः| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAsasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
തദ്ഗുണാ തിക്തമധുരാ കഷായാ യാസശര്കരാ| |൫൦|
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया यासशर्करा| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
| ദാഹതൃട്ച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാസൃക്പിത്തഘ്ന്യഃ സര്വശര്കരാഃ||൫൦||
| दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAPANitayorvarAvaratve (51) · Śloka 51
അധുനാ വരാവരത്വം നിര്ധാരയതി ശര്കരേക്ഷുവികാരാണാം ഫാണിതം ച വരാവരേ| |൫൧|
अधुना वरावरत्वं निर्धारयति शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuguNAH madhusharkarAguNAH (51-53) · Śloka 53
ശര്കരായോനിപ്രസങ്ഗേന മധുനോऽപി ഗുണാനാഹ | ചക്ഷുഷ്യം ഛേദി തൃട്ശ്ലേഷ്മവിഷഹിധ്മാസ്രപിത്തനുത്||൫൧|| മേഹകുഷ്ഠകൃമിച്ഛര്ദിശ്വാസകാസാതിസാരജിത്| വ്രണശോധനസന്ധാനരോപണം വാതലം മധു||൫൨|| രൂക്ഷം കഷായമധുരം, തത്തുല്യാ മധുശര്കരാ| |൫൩|
शर्करायोनिप्रसङ्गेन मधुनोऽपि गुणानाह | चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्||५१|| मेहकुष्ठकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु||५२|| रूक्षं कषायमधुरं, तत्तुल्या मधुशर्करा| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuguNAH (53) · Śloka 53
| ഉഷ്ണമുഷ്ണാര്തുമുഷ്ണേ ച യുക്തം ചോഷ്ണൈര്നിഹന്തി തത്||൫൩||
| उष्णमुष्णार्तुमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuna upayogaH (54-3) · Śloka 3
പ്രച്ഛര്ദനേ നിരൂഹേ ച മധൂഷ്ണം ന നിവാര്യതേ| അലബ്ധപാകമാശ്വേവ തയോര്യസ്മാന്നിവര്തതേ||൫൪|| ഇതീക്ഷുവര്ഗഃ||൩||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||५४|| इतीक्षुवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailavargaH tailaguNAH tailasya bRuMhaNAdikaratvam (55-56) · Śloka 56
സര്പിഷോऽനന്തരം സ്നേഹസാമാന്യാത്തൈലവര്ഗേ വക്തവ്യേ ഗുഡസ്യ സമാനരസവീര്യവിപാകകര്മത്വാത് പ്രായേണ ചാഹാരദ്രവ്യേഷു ഭക്ഷ്യഭോജ്യേഷ്വസ്യൈവ തൈലേഭ്യഃ സുതരാം ഭോജനോപയോഗിത്വാദീക്ഷുവര്ഗോऽന്തരാ നിര്ദിഷ്ടഃ| ഭൂരിഭോജനോപയോഗിതയാ ച മദ്യാത്പ്രാക് തൈലവര്ഗോ വക്തവ്യ ഇത്യാഹ അഥ തൈലവര്ഗഃ| തൈലം സ്വയോനിവത്തത്ര മുഖ്യം തീക്ഷ്ണം വ്യവായി ച| ത്വഗ്ദോഷകൃദചക്ഷുഷ്യം സൂക്ഷ്മോഷ്ണം കഫകൃന്ന ച||൫൫|| കൃശാനാം ബൃംഹണായാലം സ്ഥൂലാനാം കര്ശനായ ച| ബദ്ധവിട്കം കൃമിഘ്നം ച സംസ്കാരാത്സര്വരോഗജിത്||൫൬||
सर्पिषोऽनन्तरं स्नेहसामान्यात्तैलवर्गे वक्तव्ये गुडस्य समानरसवीर्यविपाककर्मत्वात् प्रायेण चाहारद्रव्येषु भक्ष्यभोज्येष्वस्यैव तैलेभ्यः सुतरां भोजनोपयोगित्वादीक्षुवर्गोऽन्तरा निर्दिष्टः| भूरिभोजनोपयोगितया च मद्यात्प्राक् तैलवर्गो वक्तव्य इत्याह अथ तैलवर्गः| तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च||५५|| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नं च संस्कारात्सर्वरोगजित्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDatailaguNAH raktairaNDatailaguNAH (57-58) · Śloka 58
സത്തിക്തോഷണമൈരണ്ഡം തൈലം സ്വാദു സരം ഗുരു| വര്ധ്മഗുല്മാനിലകഫാനുദരം വിഷമജ്വരമ്||൫൭|| രുക്ശോഫൌ ച കടീഗുഹ്യകോഷ്ഠപൃഷ്ഠാശ്രയൌ ജയേത്| തീക്ഷ്ണോഷ്ണം പിച്ഛിലം വിസ്രം, രക്തൈരണ്ഡോദ്ഭവം ത്വതി||൫൮||
सत्तिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्||५७|| रुक्शोफौ च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयौ जयेत्| तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं, रक्तैरण्डोद्भवं त्वति||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShApatailaguNAH (59) · Śloka 59
കടൂഷ്ണം സാര്ഷപം തീക്ഷ്ണം കഫശുക്രാനിലാപഹമ്| ലഘു പിത്താസ്രകൃത് കോഠകുഷ്ഠാര്ശോവ്രണജന്തുജിത്||൫൯||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत् कोठकुष्ठार्शोव्रणजन्तुजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShatailaguNAH (60) · Śloka 60
ആക്ഷം സ്വാദു ഹിമം കേശ്യം ഗുരു പിത്താനിലാപഹമ്| |൬൦|
आक्षं स्वादु हिमं केश्यं गुरु पित्तानिलापहम्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimbodBavatailaguNAH (60) · Śloka 60
| നാത്യുഷ്ണം നിമ്ബജം തിക്തം കൃമികുഷ്ഠകഫപ്രണുത്||൬൦||
| नात्युष्णं निम्बजं तिक्तं कृमिकुष्ठकफप्रणुत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana umAkusumBajatailaguNAH (61) · Śloka 61
ഉമാകുസുമ്ഭജം ചോഷ്ണം ത്വഗ്ദോഷകഫപിത്തകൃത്| |൬൧|
उमाकुसुम्भजं चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAmajjamedoguNAH (61-4) · Śloka 4
സ്നേഹപ്രസങ്ഗാദിദമപ്യാഹ | വസാ മജ്ജാ ച വാതഘ്നൌ ബലപിത്തകഫപ്രദൌ||൬൧|| മാംസാനുഗസ്വരൂപൌ ച, വിദ്യാന്മേദോऽപി താവിവ| |൬൨| ഇതി തൈലവര്ഗഃ||൪||
स्नेहप्रसङ्गादिदमप्याह | वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ||६१|| मांसानुगस्वरूपौ च, विद्यान्मेदोऽपि ताविव| |६२| इति तैलवर्गः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyavargaH sAmAnyamadyaguNAH (62-65) · Śloka 65
തീക്ഷ്ണോഷ്ണസൂക്ഷ്മാദിഗുണസാമാന്യാത്തൈലവര്ഗാദനന്തരം മദ്യവര്ഗ ആരഭ്യതേഅഥ മദ്യവര്ഗഃ| | ദീപനം രോചനം മദ്യം തീക്ഷ്ണോഷ്ണം തുഷ്ടിപുഷ്ടിദമ്||൬൨|| സസ്വാദുതിക്തകടുകമമ്ലപാകരസം സരമ്| സകഷായം സ്വരാരോഗ്യപ്രതിഭാവര്ണകൃല്ലഘു||൬൩|| നഷ്ടനിദ്രാऽതിനിദ്രേഭ്യോ ഹിതം പിത്താസ്രദൂഷണമ്| കൃശസ്ഥൂലഹിതം രൂക്ഷം സൂക്ഷ്മം സ്രോതോവിശോധനമ്||൬൪|| വാതശ്ലേഷ്മഹരം യുക്ത്യാ പീതം വിഷവദന്യഥാ| |൬൫|
तीक्ष्णोष्णसूक्ष्मादिगुणसामान्यात्तैलवर्गादनन्तरं मद्यवर्ग आरभ्यतेअथ मद्यवर्गः| | दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्||६२|| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु||६३|| नष्टनिद्राऽतिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्||६४|| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navajIrNamadyaguNAH (65) · Śloka 65
| ഗുരു തദ്ദോഷജനനം നവം, ജീര്ണമതോऽന്യഥാ||൬൫||
| गुरु तद्दोषजननं नवं, जीर्णमतोऽन्यथा||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNopacAreNa madyapAnaniShedhaH (66) · Śloka 66
പേയം നോഷ്ണോപചാരേണ ന വിരിക്തക്ഷുധാതുരൈഃ| നാത്യര്ഥതീക്ഷ്ണമൃദ്വല്പസമ്ഭാരം കലുഷം ന ച||൬൬||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नात्यर्थतीक्ष्णमृद्वल्पसम्भारं कलुषं न च||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAguNAH (67) · Śloka 67
ഗുല്മോദരാര്ശോഗ്രഹണീശോഷഹൃത് സ്നേഹനീ ഗുരുഃ| സുരാऽനിലഘ്നീ മേദോऽസൃക്സ്തന്യമൂത്രകഫാവഹാ||൬൭||
गुल्मोदरार्शोग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नी मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAruNIguNAH,baiBItakIguNAH (68) · Śloka 68
തദ്ഗുണാ വാരുണീ ഹൃദ്യാ ലഘുസ്തീക്ഷ്ണാ നിഹന്തി ച| ശൂലകാസവമിശ്വാസവിബന്ധാധ്മാനപീനസാന്||൬൮||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baiBItakIguNAH yavasurAguNAH (69-70) · Śloka 70
നാതിതീവ്രമദാ ലഘ്വീ പഥ്യാ ബൈഭീതകീ സുരാ| വ്രണേ പാണ്ഡ്വാമയേ കുഷ്ഠേ ന ചാത്യര്ഥം വിരുധ്യതേ||൬൯|| വിഷ്ടമ്ഭിനീ യവസുരാ ഗുര്വീ രൂക്ഷാ ത്രിദോഷലാ| |൭൦|
नातितीव्रमदा लघ्वी पथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||६९|| विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ariShTaguNAH (22)) · Śloka 71
| യഥാദ്രവ്യഗുണോऽരിഷ്ടഃ സര്വമദ്യഗുണാധികഃ||൭൦|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുകുഷ്ഠാര്ശഃശോഫശോഷോദരജ്വരാന്| ഹന്തി ഗുല്മകൃമിപ്ലീഹ്നഃ കഷായകടുവാതലഃ||൭൧||
| यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः||७०|| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोफशोषोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीह्नः कषायकटुवातलः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArdvIkaguNAH (72) · Śloka 72
മാര്ദ്വീകം ലേഖനം ഹൃദ്യം നാത്യുഷ്ണം മധുരം സരമ്| അല്പപിത്താനിലം പാണ്ഡുമേഹാര്ശഃകൃമിനാശനമ്||൭൨||
मार्द्वीकं लेख़नं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khArjUramadyaguNAH shArkaramadyaguNAH (73) · Śloka 73
അസ്മാദല്പാന്തരഗുണം ഖാര്ജൂരം വാതലം ഗുരു| ശാര്കരഃ സുരഭിഃ സ്വാദുഹൃദ്യോ നാതിമദോ ലഘുഃ||൭൩||
अस्मादल्पान्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु| शार्करः सुरभिः स्वादुहृद्यो नातिमदो लघुः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauDamadyaguNAH (74) · Śloka 74
സൃഷ്ടമൂത്രശകൃദ്വാതോ ഗൌഡസ്തര്പണദീപനഃ| |൭൪|
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvarasaguNAH (74-75) · Śloka 75
| വാതപിത്തകരഃ സീധുഃ സ്നേഹശ്ലേഷ്മവികാരഹാ||൭൪|| മേദഃശോഫോദരാര്ശോഘ്നസ്തത്ര പക്വരസോ വരഃ| |൭൫|
| वातपित्तकरः सीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा||७४|| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वरसो वरः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAsavaguNAH (75) · Śloka 75
| ഛേദീ മധ്വാസവസ്തീക്ഷ്ണോ മേഹപീനസകാസജിത്||൭൫||
| छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktaguNAH (76-77) · Śloka 77
രക്തപിത്തകഫോത്ക്ലേദി ശുക്തം വാതാനുലോമനമ്| ഭൃശോഷ്ണതീക്ഷ്ണരൂക്ഷാമ്ലം ഹൃദ്യം രുചികരം സരമ്||൭൬|| ദീപനം ശിശിരസ്പര്ശം പാണ്ഡുദൃക്കൃമിനാശനമ്| |൭൭|
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम्| भृशोष्णतीक्ष्णरूक्षाम्लं हृद्यं रुचिकरं सरम्||७६|| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्कृमिनाशनम्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDAdInAM yathottaraM laghutvam (77) · Śloka 77
| ഗുഡേക്ഷുമദ്യമാര്ദ്വീകശുക്തം ലഘു യഥോത്തരമ്||൭൭||
| गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktagatakandAdiguNAH (78) · Śloka 78
കന്ദമൂലഫലാദ്യം ച തദ്വദ്വിദ്യാത്തദാസുതമ്| |൭൮|
कन्दमूलफलाद्यं च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukteMtarasandhAnaguNAH (78) · Śloka 78
അമ്ലത്വരോചനാദിഗുണതുല്യത്വാദന്യദപി ശാണ്ഡാക്യാദികമാഹ | ശാണ്ഡാകീ ചാസുതം ചാന്യത്കാലാമ്ലം രോചനം ലഘു||൭൮||
अम्लत्वरोचनादिगुणतुल्यत्वादन्यदपि शाण्डाक्यादिकमाह | शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kA~jjikaguNAH (79-81) · Śloka 81
ധാന്യാമ്ലം ഭേദി തീക്ഷ്ണോഷ്ണം പിത്തകൃത്സ്പര്ശശീതലമ്| ശ്രമക്ലമഹരം രുച്യം ദീപനം ബസ്തിശൂലനുത്||൭൯|| ശസ്തമാസ്ഥാപനേ ഹൃദ്യം ലഘു വാതകഫാപഹമ്| ഏഭിരേവ ഗുണൈര്യുക്തേ സൌവീരകതുഷോദകേ||൮൦|| കൃമിഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗനിബര്ഹണേ| തേ ക്രമാദ്വിതുഷൈര്വിദ്യാത്സതുഷൈശ്ച യവൈഃ കൃതേ||൮൧||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्||७९|| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्| एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके||८०|| कृमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana go~ajAdimUtraguNAH (82-83) · Śloka 83
മദ്യവത്തീക്ഷ്ണോഷ്ണാദിയുക്തത്വാത് ഗോമൂത്രാദിഗുണാനപ്യാഹ മൂത്രം ഗോऽജാവിമഹിഷീഗജാശ്വോഷ്ട്രഖരോദ്ഭവമ്| പിത്തലം രൂക്ഷതീക്ഷ്ണോഷ്ണം ലവണാനുരസം കടു||൮൨|| കൃമിശോഫോദരാനാഹശൂലപാണ്ഡുകഫാനിലാന്| ഗുല്മാരുചിവിഷശ്വിത്രകുഷ്ഠാര്ശാംസി ജയേല്ലഘു||൮൩||
मद्यवत्तीक्ष्णोष्णादियुक्तत्वात् गोमूत्रादिगुणानप्याह मूत्रं गोऽजाविमहिषीगजाश्वोष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु||८२|| कृमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविषश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravaikadeshodAharaNam (5) · Śloka 5
തോയക്ഷീരേക്ഷുതൈലാനാം വര്ഗൈര്മദ്യസ്യ ച ക്രമാത്| ഇതി ദ്രവൈകദേശോऽയം യഥാസ്ഥൂലമുദാഹൃതഃ||൮൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദ്രവദ്രവ്യവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रवैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||८४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon