Adhikarana rogAnutpAdanIyAdhyAyaScaturthaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਰੋਗਾ|੧]ਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
अथातो रोगा|१]नुत्पादनीयाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdivegadhAraNaniShedhaH (1) · Śloka 1
ਵੇਗਾਨ੍ਨ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਵਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਾਮ੍| ਨਿਦ੍ਰਾਕਾਸਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੇਤਸਾਮ੍||੧||
वेगान्न धारयेद्वातविण्मूत्रक्षवतृट्क्षुधाम्| निद्राकासश्रमश्वासजृम्भाश्रुच्छर्दिरेतसाम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhovAtarodhena gulmAdirogottpattiH (2) · Śloka 2
ਵਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤਧ੍ਰੋਧਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿ ੧ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ ਅਧੋਵਾਤਸ੍ਯ ਰੋਧੇਨ ਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਰੁਕ੍ਕ੍ਲਮਾਃ| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਸਙ੍ਗਦਸ੍ਟ੍ਯਗ੍ਨਿਵਧਹਦ੍ਗਦਾਃ ੨ ||੨||
वातस्य प्राधान्यात्तध्रोधजान् रोगान् पूर्वं नि १ दर्शयन्नाह अधोवातस्य रोधेन गुल्मोदावर्तरुक्क्लमाः| वातमूत्रशकृत्सङ्गदृष्ट्यग्निवधहृद्गदाः २ ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakRuto rodhe piNDakodveShTAdayaH (3-4) · Śloka 4
ਸ਼ਕਤਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਰੁਜਃ| ੩ ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਯੁਃ ਪਰੀਕਰ੍ਤੋ ਹਦਯਸ੍ਯੋਪਰੋਧਨਮ੍||੩|| ਮੁਖੇਨ ਵਿਟ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਮਯਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| |੪|
शकृतः पिण्डिकोद्वेष्टप्रतिश्यायशिरोरुजः| ३ ऊर्ध्ववायुः परीकर्तो हृदयस्योपरोधनम्||३|| मुखेन विट्प्रवृत्तिश्च पूर्वोक्ताश्चामयाः स्मृताः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasya rodhAda~ggaBa~ggAdayaH (4-5) · Śloka 5
| ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਸ਼੍ਮਰੀਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਵਂਕ੍ਸਣਵੇਦਨਾਃ||੪|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੋਗਾਃ| |੫|
| अङ्गभङ्गाश्मरीबस्तिमेढ्रवंक्षणवेदनाः||४|| मूत्रस्य रोधात्पूर्वे च प्रायो रोगाः| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdirodhajAnAmauShadham (5) · Śloka 5
ਤਦੌਸਧਮ੍| ਵਰ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ||੫||
तदौषधम्| वर्त्यभ्यङ्गावगाहाश्च स्वेदनं बस्तिकर्म च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purISharodhajAnAmauShadham (6) · Śloka 6
ਪੁਰੀਸਰੋਧੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਨ੍ਯਮਪ੍ਯਸਾਧਾਰਣਮੁਪਕ੍ਰਮਮਾਹ ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਵਿਡ੍ਰੋਧੋਤ੍ਥੇਸੁ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ| |੬|
पुरीषरोधोत्थेष्वन्यमप्यसाधारणमुपक्रममाह अन्नपानं च विड्भेदि विड्रोधोत्थेषु यक्ष्मसु| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajAnAmauShadham (6-7) · Śloka 7
ਮੂਤ੍ਰਜੇਸੁ ਤੁ ਪਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘਤਮ੍||੬|| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤਿਕਂ ਚੋਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੋਜਨਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਅਵਪੀਡਕਮੇਤਚ੍ਚ ਸਂਜ੍ਞਿਤਂ|੭|
मूत्रजेषु तु पाने च प्राग्भक्तं शस्यते घृतम्||६|| जीर्णान्तिकं चोत्तमया मात्रया योजनाद्वयम्| अवपीडकमेतच्च संज्ञितं|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udgArasya rodhAdarUcyAdayaHudgArarIdhajAnAmauShadham (7-8) · Śloka 8
ਧਾਰਣਾਤ੍ਪੁਨਃ||੭|| ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਰੁਚਿਃ ਕਮ੍ਪੋ ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਹਦਯੋਰਸੋਃ| ਆਧ੍ਮਾਨਕਾਸਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਹਿਧ੍ਮਾਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੮||
धारणात्पुनः||७|| उद्गारस्यारुचिः कम्पो विबन्धो हृदयोरसोः| आध्मानकासहिध्माश्च हिध्मावत्तत्र भेषजम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShutirodhAcCirortyAdayaH (9) · Śloka 9
ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤਂ ਕ੍ਸੁਤੇਃ| |੯|
शिरोर्तीन्द्रियदौर्बल्यमन्यास्तम्भार्दितं क्षुतेः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShutirodhajAnAmauShadhanam (9-10) · Śloka 10
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਘ੍ਰਾਣਨਾਵਨਾਰ੍ਕਵਿਲੋਕਨੈਃ||੯|| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਤ੍ਕ੍ਸੁਤਿਂ ਸਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| |੧੦|
तीक्ष्णधूमाञ्जनाघ्राणनावनार्कविलोकनैः||९|| प्रवर्तयत्क्षुतिं सक्तां स्नेहस्वेदौ च शीलयेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnirodhAcchoShAdayaHtRuShArodhajAnAmauShadham (10-11) · Śloka 11
ਸ਼ੋਸਾਙ੍ਗਸਾਦਬਾਧਿਰ੍ਯਸਮ੍ਮੋਹਭ੍ਰਮਹਦ੍ਗਦਾਃ||੧੦|| ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ| |੧੧|
शोषाङ्गसादबाधिर्यसम्मोहभ्रमहृद्गदाः||१०|| तृष्णाया निग्रहात्तत्र शीतः सर्वो विधिर्हितः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudho rodhAda~ggaBa~ggAdayaH kShudrodhajAnAmauShadham (11-12) · Śloka 12
ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਰੁਚਿਗ੍ਲਾਨਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ਼ੂਲਭ੍ਰਮਾਃ ਕ੍ਸੁਧਃ||੧੧|| ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍| |੧੨|
अङ्गभङ्गारुचिग्लानिकार्श्यशूलभ्रमाः क्षुधः||११|| तत्र योज्यं लघु स्निग्धमुष्णमल्पं च भोजनम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrArodhAnmohAdayaH nidrArodhajAnAmauShadham (12-13) · Śloka 13
ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਮੋਹਮੂਰ੍ਧਾਕ੍ਸਿਗੌਰਵਾਲਸ੍ਯਜਮ੍ਭਿਕਾਃ||੧੨|| ਆਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸਂਵਾਹਨਾਨਿ ਚ| |੧੩|
निद्राया मोहमूर्धाक्षिगौरवालस्यजृम्भिकाः||१२|| आङ्गमर्दश्च, तत्रेष्टः स्वप्नः संवाहनानि च| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsarodhAttadvRuddhiH kAsarodhajAnAmauShadham (13-14) · Śloka 14
ਕਾਸਸ੍ਯ ਰੋਧਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਹਦਾਮਯਾਃ||੧੩|| ਸ਼ੋਸੇ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ, ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਰ ਕਾਸਹਾ ਸੁਤਰਾਂ ਵਿਧਿਃ| |੧੪|
कासस्य रोधात्तद्वृद्धिः श्वासारुचिहृदामयाः||१३|| शोषे हिध्मा च, कार्योऽत्र कासहा सुतरां विधिः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shramashcAsarodhAdrulmAdayaH shramashcAsarodhajAnAmauShadham (14-15) · Śloka 15
ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਸਮ੍ਮੋਹਾਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਵਿਧਾਰਿਤਾਤ੍||੧੪|| ਹਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ| |੧੫|
गुल्महृद्रोगसम्मोहाः श्रमश्वासाद्विधारितात्||१४|| हितं विश्रमणं तत्र वातघ्नश्च क्रियाक्रमः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jRumbhAyA rodhAtkShutivadrogAH jRumbhArodhajAnAmauShadham (15) · Śloka 15
| ਜਮ੍ਭਾਯਾਃ ਕ੍ਸਵਵਦ੍ਰੋਗਾਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਨਿਲਜਿਦ੍ਵਿਧਿਃ||੧੫||
| जृम्भायाः क्षववद्रोगाः, सर्वश्चानिलजिद्विधिः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAShparodhAtpInasAdayaH bAShparodhajAnAmauShadham (16) · Śloka 16
ਪੀਨਸਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਰੁਙ੍ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰੁਚਿਭ੍ਰਮਾਃ| ਸਗੁਲ੍ਮਾ ਬਾਸ੍ਪਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਕਥਾਃ||੧੬||
पीनसाक्षिशिरोहृद्रुङ्मन्यास्तम्भारुचिभ्रमाः| सगुल्मा बाष्पतस्तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamernirodhe visarpAdayaH vamIrodhajAnAmauShadham (17) · Śloka 17
ਵਿਸਰ੍ਪਕੋਠਕੁਸ੍ਠਾਕ੍ਸਿਕਣ੍ਡੂਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਜ੍ਵਰਾਃ| ਸਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਲ੍ਲਾਸਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਵਯਥਵੋ ਵਮੇਃ||੧੭||
विसर्पकोठकुष्ठाक्षिकण्डूपाण्ड्वामयज्वराः| सकासश्वासहृल्लासव्यङ्गश्वयथवो वमेः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamIrodhajAnAmauShadham (18-19) · Śloka 19
ਗਣ੍ਡੂਸਧੂਮਾਨਾਹਾਰਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦੁਦ੍ਵਮਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਸ੍ਰੁਤਿਰਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੮|| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੧੯|
गण्डूषधूमानाहारा रूक्षं भुक्त्वा तदुद्वमः| व्यायामः स्रुतिरस्रस्य शस्तं चात्र विरेचनम्||१८|| सक्षारलवणं तैलमभ्यङ्गार्थं च शस्यते| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrarodhAcCukrastravaNAdayaH (19-20) · Śloka 20
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਗੁਹ੍ਯਵੇਦਨਾਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਾਃ||੧੯|| ਹਦ੍ਵ੍ਯਥਾਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਵਦ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਮਸਣ੍ਢਤਾਃ| |੨੦|
शुक्रात्तत्स्रवणं गुह्यवेदनाश्वयथुज्वराः||१९|| हृद्व्यथामूत्रसङ्गाङ्गभङ्गवृद्ध्यश्मषण्ढताः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrarodhajAnAM auShadham (20-21) · Śloka 21
ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਸੁਰਾਸ਼ਾਲਿਬਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਨਮ੍||੨੦|| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਭਜੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| |੨੧|
ताम्रचूडसुराशालिबस्त्यभ्यङ्गावगाहनम्||२०|| बस्तिशुद्धिकरैः सिद्धम् भजेत्क्षीरं प्रियाः स्त्रियः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuDArtAdyA vegarodhino na cikitsyAH (21) · Śloka 21
ਵੇਗਰੋਧਿਨੋ ਯੇ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ, ਤਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ | ਤਟ੍ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਂ ਵਿਡ੍ਵਮਂ ਵੇਗਰੋਧਿਨਮ੍||੨੧||
वेगरोधिनो ये न चिकित्स्याः, तान्दर्शयन्नाह | तृट्शूलार्तं त्यजेत् क्षीणं विड्वमं वेगरोधिनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegodIraNadhAraNaiH sarvepi rogAH (22) · Śloka 22
ਅਥ ਕਿਮੇਤ ਏਵ ਰੋਗਾ ਵੇਗੋਦੀਰਣਧਾਰਣਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ ਰੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵੇਗੋਦੀਰਣਧਾਰਣੈਃ| |੨੨|
अथ किमेत एव रोगा वेगोदीरणधारणाद्भवन्ति ? नेत्याह रोगाः सर्वेऽपि जायन्ते वेगोदीरणधारणैः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sAdhanamanuktasAdhanAnAM sAmAnyasAdhanam (22-23) · Śloka 23
ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸਾਧਨਂ ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਯੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ||੨੨|| ਤਤਸ਼੍ਚਾਨੇਕਧਾ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਵਨੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਅਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧਂ ਤਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤਾਤੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੨੩||
निर्दिष्टं साधनं तत्र भूयिष्ठं ये तु तान् प्रति||२२|| ततश्चानेकधा प्रायः पवनो यत्प्रकुप्यति| अन्नपानौषधं तस्य युञ्जीतातोऽनुलोमनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana loBAdivegAnAM dhAraNameva (24) · Śloka 24
ਯਦਿ ਵੇਗਰੋਧਾਦ੍ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਰ੍ਹਿ ਲੋਭਾਦੀਨਾਮਪਿ ਨਰਕਾਦਿਹੇਤੂਨਾਂ ਵੇਗਾ ਨ ਧਾਰ੍ਯਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਤੀਦਮਾਹ ਧਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਸਦਾ ਵੇਗਾਨ੍ ਹਿਤੈਸੀ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਚ| ਲੋਭੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਸਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਰਾਗਾਦੀਨਾਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ||੨੪||
यदि वेगरोधाद्रोगा जायन्ते, तर्हि लोभादीनामपि नरकादिहेतूनां वेगा न धार्या इति प्राप्ते सतीदमाह धारयेत्तु सदा वेगान् हितैषी प्रेत्य चेह च| लोभेर्ष्याद्वेषमात्सर्यरागादीनां जितेन्द्रियः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM yathAkAlashodhanam (25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਯਤੇਤ ਚ ਯਥਾਕਾਲਂ ਮਲਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸਞ੍ਚਿਤਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜੀਵਿਤਚ੍ਛਿਦਃ||੨੫||
अन्यच्च हितैशी किं कुर्यात् ? इत्याह यतेत च यथाकालं मलानां शोधनं प्रति| अत्यर्थसञ्चितास्ते हि ऋद्धाः स्युर्जीवितच्छिदः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanasya prAdhAnyam (26) · Śloka 26
ਤਦੇਵੈਤਚ੍ਚੇਤਸਿ ਕਤ੍ਵਾ, "ਦੋਸਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਦੁਵਾਚ ਦੋਸਾਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਿਤਾ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਨ ਤੇਸਾਂ ਪੁਨਰੁਦ੍ਭਵਃ||੨੬||
तदेवैतच्चेतसि कृत्वा, "दोषाः" इत्यादि, ग्रन्थकृदुवाच दोषाः कदाचित्कुप्यन्ति जिता लङ्घनपाचनैः| ये तु संशोधनैः शुद्धा न तेषां पुनरुद्भवः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanAdUrdhvaM rasAyanavAjIkaraNavidhAnam (27) · Śloka 27
ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਯਥਾਯੋਗਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਸ੍ਯਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍||੨੭||
यथाक्रमं यथायोगमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| रसायनानि सिद्धानि वृष्ययोगांश्च कालवित्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanakShINasya bRuMhaNam (28-29) · Śloka 29
ਭੇਸਜਕ੍ਸਪਿਤੇ ਪਥ੍ਯਮਾਹਾਰੈਰ੍ਬਂਹਣਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਮੁਦ੍ਗਮਾਂਸਘਤਾਦਿਭਿਃ||੨੮|| ਹਦ੍ਯਦੀਪਨਭੈਸਜ੍ਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਰੁਚਿਪਕ੍ਤਿਦੈਃ| ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ||੨੯||
भेषजक्षपिते पथ्यमाहारैर्बृंहणं क्रमात्| शालिषष्टिकगोधूममुद्गमांसघृतादिभिः||२८|| हृद्यदीपनभैषज्यसंयोगाद्रुचिपक्तिदैः| साभ्यङ्गोद्वर्तनस्नाननिरूहस्नेह बस्तिभिः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SodhanAdiprayogasya Palam (30) · Śloka 30
ਤਥਾ ਸ ਲਭਤੇ ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਪਾਵਕਪਾਟਵਮ੍| ਧੀਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੈਮਲ੍ਯਂ ਵਸਤਾਂ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਮਾਯੁਸਃ||੩੦||
तथा स लभते शर्म सर्वपावकपाटवम्| धीवर्णेन्द्रियवैमल्यं वृषतां दैर्घ्यमायुषः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AganturogAH (31) · Śloka 31
ਅਧੁਨਾਗਨ੍ਤੁਰੋਗਾਨ੍ ਸੋਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ ਯੇ ਭੂਤਵਿਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਕ੍ਸਤਭਙ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਰਾਗਦ੍ਵੇਸਭਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰਾਗਨ੍ਤਵੋ ਗਦਾਃ||੩੧||
अधुनाऽऽगन्तुरोगान् सोपक्रमान्निर्दिशति ये भूतविषवाय्वग्निक्षतभङ्गादिसम्भवाः| रागद्वेषभयाद्याश्च ते स्युरागन्तवो गदाः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eShAM cikitsA (32-34) · Śloka 34
ਅਧੁਨੈਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ ਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮਤਿਃ| ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍||੩੨|| ਅਥਰ੍ਵਵਿਹਿਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਗ੍ਰਹਾਰ੍ਚਨਮ੍| ਭੂਤਾਦ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੋਪਾਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍||੩੩|| ਅਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਧਿਰੇਸਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਵਿਕਾਰਾਣਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੩੪||
अधुनैषां चिकित्सां निर्दिशति त्यागः प्रज्ञापराधानामिन्द्रियोपशमः स्मृतिः| देशकालात्मविज्ञानं सद्वृत्तस्यानुवर्तनम्||३२|| अथर्वविहिता शान्तिः प्रतिकूलग्रहार्चनम्| भूताद्यस्पर्शनोपायो निर्दिष्टश्च पृथक् पृथक्||३३|| अनुत्पत्त्यै समासेन विधिरेषः प्रदर्शितः| निजागन्तुविकाराणामुत्पन्नानां च शान्तये||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAnAM shodhanakAlAH (35) · Śloka 35
ਸ਼ੀਤੋਦ੍ਭਵਂ ਦੋਸਚਯਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਜਮਭ੍ਰਕਾਲੇ| ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ ਵਾਰ੍ਸਿਕਮਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰੋਗਾਨਤੁਜਾਨ੍ਨ ਜਾਤੁ||੩੫||
शीतोद्भवं दोषचयं वसन्ते विशोधनं ग्रीष्मजमभ्रकाले| घनात्यये वार्षिकमाशु सम्यक् प्राप्नोति रोगानृतुजान्न जातु||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAhAravihArasevanam (4) · Śloka 4
ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵੀ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰੀ ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਸਕ੍ਤਃ| ਦਾਤਾ ਸਮਃ ਸਤ੍ਯਪਰਃ ਕ੍ਸਮਾਵਾ- ਨਾਪ੍ਤੋਪਸੇਵੀ ਚ ਭਵਤ੍ਯਰੋਗਃ||੩੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਰੋਗਾਨੁ- ਤ੍ਪਾਦਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
नित्यं हिताहारविहारसेवी समीक्ष्यकारी विषयेष्वसक्तः| दाता समः सत्यपरः क्षमावा- नाप्तोपसेवी च भवत्यरोगः||३६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने रोगानु- त्पादनीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon