9. dravyādhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana dravyAdivij~jAnIyAdhyAyonavamaH (2) · Śloka 2

அதாதோ த்ரவ்யாதிவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨||

Adhikarana rasAdInAM dravyameva shreShTham (1) · Śloka 1

தத்ர த்ரவ்யஸ்ய ரஸாதிப்யஃ ப்ராங்நிர்தேஶஃ, ப்ராதாந்யாத்| ப்ராதாந்யஂ ச ஸ்வயமேவ க்ரந்தகத் ப்ரதிபாதயந்நாஹ த்ரவ்யமேவ ரஸாதீநாஂ ஶ்ரேஷ்டஂ, தே ஹி ததாஶ்ரயாஃ| |௧|

Adhikarana dravyasya pa~jcaBUtAtmakatvam (1) · Śloka 1

| பஞ்சபூதாத்மகஂ தத்து|௧|

Adhikarana dravyotpattiprakAraH (1-2) · Śloka 2

| க்ஷ்மாமதிஷ்டாய ஜாயதே||௧|| அம்புயோந்யக்நிபவநநபஸாஂ ஸமவாயதஃ| தந்நிர்வத்திர்விஶேஷஶ்ச வ்யபதேஶஸ்து பூயஸா||௨||

Adhikarana sarvadravyANAM sarvadharmatvam (3) · Śloka 3

தஸ்மாந்நைகரஸஂ த்ரவ்யஂ பூதஸங்காதஸம்பவாத்| |௩|

Adhikarana sarvarogANAM sarvadoShajatvam dharmatAratamyam sarvadharmatvaparihAraH (3-4) · Śloka 4

| நைகதோஷாஸ்ததோ ரோகாஸ்தத்ர வ்யக்தோ ரஸஃ ஸ்மதஃ||௩|| அவ்யக்தோऽநுரஸஃ கிஞ்சிதந்தே வ்யக்தோऽபி சேஷ்யதே| |௪|

Adhikarana dravye gurvAdayo guNAH rase sAhacaryopacArato guNAH (4-5) · Śloka 5

| குர்வாதயோ குணா த்ரவ்யே பதிவ்யாதௌ ரஸாஶ்ரயே||௪|| ரஸேஷு வ்யபதிஶ்யந்தே ஸாஹசர்யோபசாரதஃ| |௫|

Adhikarana pArthivadravyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

| தத்ர த்ரவ்யஂ குருஸ்தூலஸ்திரகந்தகுணோல்பணம்||௫|| பார்திவஂ கௌரவஸ்தைர்யஸங்காதோபசயாவஹம்| |௬|

Adhikarana ApyadravyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| த்ரவஶீதகுருஸ்நிக்தமந்தஸாந்த்ரரஸோல்பணம்||௬|| ஆப்யஂ ஸ்நேஹநவிஷ்யந்தக்லேதப்ரஹ்லாதபந்தகத்| |௭|

Adhikarana AgneyadravyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ரூக்ஷதீக்ஷ்ணோஷ்ணவிஶதஸூக்ஷ்மரூபகுணோல்பணம்||௭|| ஆக்நேயஂ தாஹபாவர்ணப்ரகாஶபசநாத்மகம்| |௮|

Adhikarana vAyavyadravyalakShaNam (8-9) · Śloka 9

| வாயவ்யஂ ரூக்ஷவிஶதலகுஸ்பர்ஶகுணோல்பணம்||௮|| ரௌக்ஷ்யலாகவவைஶத்யவிசாரக்லாநிகாரகம்| |௯|

Adhikarana nABasadravyalakShaNam (9-10) · Śloka 10

| நாபஸஂ ஸூக்ஷ்மவிஶதலகுஶப்தகுணோல்பணம்||௯|| ஸௌஷிர்யலாகவகரம்| |௧௦|

Adhikarana sarvadravyamauShadham (10) · Śloka 10

ஜகத்யேவமநௌஷதம்| ந கிஞ்சித்வித்யதே த்ரவ்யஂ வஶாந்நாநார்தயோகயோஃ||௧௦||

Adhikarana agnipavanotkaTaM dravyamUrdhvagam bhUmitoyaguNAdhikamadhogAmi (11-12) · Śloka 12

த்ரவ்யமூர்த்வகமஂ தத்ர ப்ராயோऽக்நிபவநோத்கடம்| அதோகாமி ச பூயிஷ்டஂ பூமிதோயகுணாதிகம்||௧௧|| இதி த்ரவ்யம் ரஸாந் பேதைருத்தரத்ரோபதேக்ஷ்யதே| |௧௨|

Adhikarana vIryasya carcAprastAvaH (12-13) · Śloka 13

| வீர்யஂ புநர்வதந்த்யேகே குரு ஸ்நிக்தஂ ஹிமஂ மது||௧௨|| லகு ரூக்ஷோஷ்ணதீக்ஷ்ணஂ ச ததேவஂ மதமஷ்டதா| |௧௩|

Adhikarana carakamate sarvaM vIryavadeva (13-14) · Śloka 14

சரகாசார்யஃ புநரேவஂ வக்தி | சரகஸ்த்வாஹ வீர்யஂ தத் க்ரியதே யேந யா க்ரியா||௧௩|| நாவீர்யஂ குருதே கிஞ்சித்ஸர்வா வீர்யகதா ஹி ஸா| |௧௪|

Adhikarana gurvAdiShvevAShTasu vIryAkhyA (14-15) · Śloka 15

| குர்வாதிஷ்வேவ வீர்யாக்யா தேநாந்வர்தேதி வர்ண்யதே||௧௪|| ஸமக்ரகுணஸாரேஷு ஶக்த்யுத்கர்ஷவிவர்திஷு| வ்யவஹாராய முக்யத்வாத்பஹ்வக்ரக்ரஹணாதபி||௧௫||

Adhikarana rasAdInAM viryatvABAvaH (16) · Śloka 16

அதஶ்ச விபரீதத்வாத்ஸம்பவத்யபி நைவ ஸா| விவக்ஷ்யதே ரஸாத்யேஷு, வீர்யஂ குர்வாதயோ ஹ்யதஃ||௧௬||

Adhikarana dvidhaiva vIryam (17) · Śloka 17

உஷ்ணஂ ஶீதஂ த்விதைவாந்யே வீர்யமாசக்ஷதே| |௧௭|

Adhikarana tatropapattiH (17-18) · Śloka 18

அபி ச| நாநாத்மகமபி த்ரவ்யமக்நிஷோமௌ மஹாபலௌ||௧௭|| வ்யக்தாவ்யக்தஂ ஜகதிவ நாதிக்ராமதி ஜாதுசித்| |௧௮|

Adhikarana uShNavIryalakShaNam shItavIryalakShaNam (18-19) · Śloka 19

| தத்ரோஷ்ணஂ ப்ரமதட்க்லாநிஸ்வேததாஹாஶுபாகிதாஃ||௧௮|| ஶமஂ ச வாதகபயோஃ கரோதி, ஶிஶிரஂ புநஃ| ஹ்லாதநஂ ஜீவநஂ ஸ்தம்பஂ ப்ரஸாதஂ ரக்தபித்தயோஃ||௧௯||

Adhikarana vipAkasya lakShaNam (20) · Śloka 20

வீர்யாதநந்தரஂ விபாகஂ லக்ஷயதி ஜாடரேணாக்நிநா யோகாத்யதுதேதி ரஸாந்தரம்| ரஸாநாஂ பரிணாமாந்தே ஸ விபாக இதி ஸ்மதஃ||௨௦||

Adhikarana vipAkatraividhyam (21) · Śloka 21

ஸ்வாதுஃ படுஶ்ச மதுரமம்லோऽம்லஂ பச்யதே ரஸஃ| திக்தோஷணகஷாயாணாஂ விபாகஃ ப்ராயஶஃ கடுஃ||௨௧||

Adhikarana trayANAM pAkAnAM lakShaNam (22-23) · Śloka 23

ரஸைரஸௌ துல்யபலஸ்தத்ர த்ரவ்யஂ ஶுபாஶுபம்| கிஞ்சித்ரஸேந குருதே கர்ம பாகேந சாபரம்||௨௨|| குணாந்தரேண வீர்யேண ப்ரபாவேணைவ கிஞ்சிந| |௨௩|

Adhikarana dravyadInAM pRuthak prayojanatvaM (23-24) · Śloka 24

| யத்யத்த்ரவ்யே ரஸாதீநாஂ பலவத்த்வேந வர்ததே||௨௩|| அபிபூயேதராஂஸ்தத்தத்காரணத்வஂ ப்ரபத்யதே| விருத்தகுணஸஂயோகே பூயஸாऽல்பஂ ஹி ஜீயதே||௨௪||

Adhikarana rasAdInAM sAmye svABAvikam balam (25) · Śloka 25

ரஸஂ விபாகஸ்தௌ வீர்யஂ ப்ரபாவஸ்தாந்யபோஹதி| பலஸாம்யே ரஸாதீநாமிதி நைஸர்கிகஂ பலம்||௨௫||

Adhikarana praBAvasya lakShaNam (26) · Śloka 26

ரஸாதிஸாம்யே யத் கர்ம விஶிஷ்டஂ தத் ப்ரபாவஜம்| |௨௬|

Adhikarana praBavodAharaNam (26-27) · Śloka 27

| தந்தீ ரஸாத்யைஸ்துல்யாऽபி சித்ரகஸ்ய விரேசநீ||௨௬|| மதுகஸ்ய ச மத்வீகா, கதஂ க்ஷீரஸ்ய தீபநம்| |௨௭|

Adhikarana dravyabhedena karmaNo bhedaH (27-28) · Śloka 28

| இதி ஸாமாந்யதஃ கர்ம த்ரவ்யாதீநாஂ, புநஶ்ச தத்||௨௭|| விசித்ரப்ரத்யயாரப்தத்ரவ்யபேதேந பித்யதே| |௨௮|

Adhikarana udAharaNArthaM granthakRudvacaH (9) · Śloka 1

ஏததுதாஹரணார்தஂ க்ரந்தகதாஹ ஸ்வாதுர்குருஶ்ச கோதூமோ வாதஜித்வாதகத்யவஃ||௨௮|| உஷ்ணா மத்ஸ்யாஃ பயஃ ஶீதஂ கடுஃ ஸிஂஹோ ந ஶூகரஃ| ௨௮௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்ரவ்யாதிவிஜ்ஞாநீயோ நாம நவமோऽத்யாயஃ||௧||