Adhikarana RutucaryAdhyAyastRutIyaH (2) · Śloka 2
ಋತುವಿಶೇಷವಶಾಚ್ಚಾಹಾರವಿಹಾರಸೇವನಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮೃತುಚರ್ಯಾಯಾ ಆರಮ್ಭ ಇತ್ಯಾಹ ಅಥಾತ ಋತುಚರ್ಯಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
ऋतुविशेषवशाच्चाहारविहारसेवनप्रतिपादनार्थमृतुचर्याया आरम्भ इत्याह अथात ऋतुचर्याध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDRutavaH ,uttarAyaNam (1-2) · Śloka 2
ಅಥ ಕ ಋತವಃ ? ಇತ್ಯಾಹ ಮಾಸೈರ್ದ್ವಿಸಂಖ್ಯೈರ್ಮಾಘಾದ್ಯೈಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಷಡೃತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಶಿಶಿರೋಽಥ ವಸನ್ತಶ್ಚ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವರ್ಷಾಶರದ್ಧಿಮಾಃ||೧|| ಶಿಶಿರಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈಸ್ತು ವಿದ್ಯಾದಯನಮುತ್ತರಮ್| ಆದಾನಂ ಚ, ತದಾದತ್ತೇ ನೃಣಾಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಬಲಮ್||೨||
अथ क ऋतवः ? इत्याह मासैर्द्विसंख्यैर्माघाद्यैः क्रमात् षडृतवः स्मृताः| शिशिरोऽथ वसन्तश्च ग्रीष्मो वर्षाशरद्धिमाः||१|| शिशिराद्यास्त्रिभिस्तैस्तु विद्यादयनमुत्तरम्| आदानं च, तदादत्ते नृणां प्रतिदिनं बलम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdAne yuktiH (3-4) · Śloka 4
ಕಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬಲಮಾದತ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಮಿನ್ ಹ್ಯತ್ಯರ್ಥತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಾ ಮಾರ್ಗಸ್ವಭಾವತಃ| ಆದಿತ್ಯಪವನಾಃ ಸೌಮ್ಯಾನ್ ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ ಗುಣಾನ್ ಭುವಃ||೩|| ತಿಕ್ತಃ ಕಷಾಯಃ ಕಟುಕೋ ಬಲಿನೋಽತ್ರ ರಸಾಃ ಕ್ರಮಾತ್| ತಸ್ಮಾದಾದಾನಮಾಗ್ನೇಯಮ್|೪|
कया युक्त्या बलमादत्ते ? इत्याह तस्मिन् ह्यत्यर्थतीक्ष्णोष्णरूक्षा मार्गस्वभावतः| आदित्यपवनाः सौम्यान् क्षपयन्ति गुणान् भुवः||३|| तिक्तः कषायः कटुको बलिनोऽत्र रसाः क्रमात्| तस्मादादानमाग्नेयम्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakShiNAyanam (4-5) · Śloka 5
| ಋತವೋ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್||೪|| ವರ್ಷಾದಯೋ ವಿಸರ್ಗಶ್ಚ| |೫|
| ऋतवो दक्षिणायनम्||४|| वर्षादयो विसर्गश्च| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavisargai yuktiH (5-6) · Śloka 6
ಯದ್ಬಲಂ ವಿಸೃಜತ್ಯಯಮ್| ಸೌಮ್ಯತ್ವಾದತ್ರ ಸೋಮೋ ಹಿ ಬಲವಾನ್ ಹೀಯತೇ ರವಿಃ||೫|| ಮೇಘವೃಷ್ಟ್ಯನಿಲೈಃ ಶೀತೈಃ ಶಾನ್ತತಾಪೇ ಮಹೀತಲೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚೇಹಾಮ್ಲಲವಣಮಧುರಾ ಬಲಿನೋ ರಸಾಃ||೬||
यद्बलं विसृजत्ययम्| सौम्यत्वादत्र सोमो हि बलवान् हीयते रविः||५|| मेघवृष्ट्यनिलैः शीतैः शान्ततापे महीतले| स्निग्धाश्चेहाम्ललवणमधुरा बलिनो रसाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdau balavicAraH (7) · Śloka 7
ಶೀತೇಽಗ್ರ್ಯಂ ವೃಷ್ಟಿಧರ್ಮೇಽಲ್ಪಂ ಬಲಂ ಮಧ್ಯಂ ತು ಶೇಷಯೋಃ| |೭|
शीतेऽग्र्यं वृष्टिधर्मेऽल्पं बलं मध्यं तु शेषयोः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante~analasya prabalyam hemantacaryA svAdvamlAdisevanam (7-8) · Śloka 8
ಅತ ಏವಾಹ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃತ್ | ಬಲಿನಃ ಶೀತಸಂರೋಧಾದ್ಧೇಮನ್ತೇ ಪ್ರಬಲೋಽನಲಃ||೭|| ಭವತ್ಯಲ್ಪೇನ್ಧನೋ ಧಾತೂನ್ ಸ ಪಚೇದ್ವಾಯುನೇರಿತಃ| ಅತೋ ಹಿಮೇಽಸ್ಮಿನ್ಸೇವೇತ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಾತ್ರಸಾನ್||೮||
अत एवाह शास्त्रकृत् | बलिनः शीतसंरोधाद्धेमन्ते प्रबलोऽनलः||७|| भवत्यल्पेन्धनो धातून् स पचेद्वायुनेरितः| अतो हिमेऽस्मिन्सेवेत स्वाद्वम्ललवणात्रसान्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bubhukShitasya prAtareva bhojanam vAtaghnatailAbhya~ggAdi (9-10) · Śloka 10
ದೈರ್ಘ್ಯಾನ್ನಿಶಾನಾಮೇತರ್ಹಿ ಪ್ರಾತರೇವ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ| ಅವಶ್ಯಕಾರ್ಯಂ ಸಮ್ಭಾವ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಶೇಏಲಯೇದನು||೯|| ವಾತಘ್ನತೈಲೈರಭ್ಯಙ್ಗಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲಂ ವಿಮರ್ದನಮ್| ನಿಯುದ್ಧಂ ಕುಶಲೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಪಾದಾಘಾತಂ ಚ ಯುಕ್ತಿತಃ||೧೦||
दैर्घ्यान्निशानामेतर्हि प्रातरेव बुभुक्षितः| अवश्यकार्यं सम्भाव्य यथोक्तं शेएलयेदनु||९|| वातघ्नतैलैरभ्यङ्गं मूर्ध्नि तैलं विमर्दनम्| नियुद्धं कुशलैः सार्धं पादाघातं च युक्तितः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnAdi, mAMsAdisevanam (11-14) · Śloka 14
ಕಷಾಯಾಪಹೃತಸ್ನೇಹಸ್ತತಃ ಸ್ನಾತೋ ಯಥಾವಿಧಿ| ಕುಙ್ಕುಮೇನ ಸದರ್ಪೇಣ ಪ್ರದಿಗ್ಧೋಽಗುರುಧೂಪಿತಃ||೧೧|| ರಸಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಪಲಂ ಪೃಷ್ಟಂ ಗೌಡಮಚ್ಛಸುರಾಂ ಸುರಾಮ್| ಗೋಧೂಮಪಿಷ್ಟಮಾಷೇಕ್ಷುಕ್ಷೀರೋತ್ಥವಿಕೃತೀಃ ಶುಭಾಃ||೧೨|| ನವಮನ್ನಂ ವಸಾಂ ತೈಲಂ, ಶೌಚಕಾರ್ಯೇ ಸುಖೋದಕಮ್| ಪ್ರಾವಾರಾಜಿನಕೌಶೇಯಪ್ರವೇಣೀಕೌಚವಾಸ್ತೃತಮ್||೧೩|| ಉಷ್ಣಸ್ವಭಾವೈರ್ಲಘುಭಿಃ ಪ್ರಾವೃತಃ ಶಯನಂ ಭಜೇತ್| ಯುಕ್ತ್ಯಾಽರ್ಕಕಿರಣಾನ್ ಸ್ವೇದಂ ಪಾದತ್ರಾಣಂ ಚ ಸರ್ವದಾ||೧೪||
कषायापहृतस्नेहस्ततः स्नातो यथाविधि| कुङ्कुमेन सदर्पेण प्रदिग्धोऽगुरुधूपितः||११|| रसान् स्निग्धान् पलं पृष्टं गौडमच्छसुरां सुराम्| गोधूमपिष्टमाषेक्षुक्षीरोत्थविकृतीः शुभाः||१२|| नवमन्नं वसां तैलं, शौचकार्ये सुखोदकम्| प्रावाराजिनकौशेयप्रवेणीकौचवास्तृतम्||१३|| उष्णस्वभावैर्लघुभिः प्रावृतः शयनं भजेत्| युक्त्याऽर्ककिरणान् स्वेदं पादत्राणं च सर्वदा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilAsinInAM shItaharatvam (15) · Śloka 15
ಪೀವರೋರುಸ್ತನಶ್ರೋಣ್ಯಃ ಸಮದಾಃ ಪ್ರಮದಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ| ಹರನ್ತಿ ಶೀತಮುಷ್ಣಾಙ್ಗ್ಯೋ ಧೂಪಕುಙ್ಕುಮಯೌವನೈಃ||೧೫||
पीवरोरुस्तनश्रोण्यः समदाः प्रमदाः प्रियाः| हरन्ति शीतमुष्णाङ्ग्यो धूपकुङ्कुमयौवनैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivAtoShNagRuhasevanam (16) · Śloka 16
ಅಙ್ಗಾರತಾಪಸನ್ತಪ್ತಗರ್ಭಭೂವೇಶ್ಮಚಾರಿಣಃ| ಶೀತಪಾರುಷ್ಯಜನಿತೋ ನ ದೋಷೋ ಜಾತು ಜಾಯತೇ||೧೬||
अङ्गारतापसन्तप्तगर्भभूवेश्मचारिणः| शीतपारुष्यजनितो न दोषो जातु जायते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shishiracaryA shishire~api pUvoktavidhiH (17) · Śloka 17
ಅಯಮೇವ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ ಶಿಶಿರೇಽಪಿ ವಿಶೇಷತಃ| ತದಾ ಹಿ ಶೇಏತಮಧಿಕಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಚಾದಾನಕಾಲಜಮ್||೧೭||
अयमेव विधिः कार्यः शिशिरेऽपि विशेषतः| तदा हि शेएतमधिकं रौक्ष्यं चादानकालजम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasantacaryA shleShmajayaprakArAdi shuNThIkvathitajalapAnAdi (18-23) · Śloka 23
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವಸನ್ತಚರ್ಯಾಂ ವಿವಕ್ಷುರಿದಮಾಹ ಕಫಶ್ಚಿತೋ ಹಿ ಶಿಶಿರೇ ವಸನ್ತೇಽರ್ಕಾಂಶುತಾಪಿತಃ| ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಕುರುತೇ ರೋಗಾನತಸ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೧೮|| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಮನನಸ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಲಘುರೂಕ್ಷೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ| ವ್ಯಾಯಾಮೋದ್ವರ್ತನಾಘಾತೈರ್ಜಿತ್ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುಲ್ಬಣಮ್||೧೯|| ಸ್ನಾತೋಽನುಲಿಪ್ತಃ ಕರ್ಪೂರಚನ್ದನಾಗುರುಕುಙ್ಕುಮೈಃ| ಪುರಾಣಯವಗೋಧೂಮಕ್ಷೌದ್ರಜಾಙ್ಗಲಶೂಲ್ಯಭುಕ್||೨೦|| ಸಹಕಾರರಸೋನ್ಮಿಶ್ರಾನಾಸ್ವಾದ್ಯ ಪ್ರಿಯಯಾಽರ್ಪಿತಾನ್| ಪ್ರಿಯಾಸ್ಯಸಙ್ಗಸುರಭೀನ್ ಪ್ರಿಯಾನೇತ್ರೋತ್ಪಲಾಙ್ಕಿತಾನ್||೨೧|| ಸೌಮನಸ್ಯಕೃತೋ ಹೃದ್ಯಾನ್ವಯಸ್ಯೈಃ ಸಹಿತಃ ಪಿಬೇತ್| ನಿರ್ಗದಾನಾಸವಾರಿಷ್ಟಸೀಧುಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಾಧವಾನ್||೨೨|| ಶೃಙ್ಗಬೇರಾಮ್ಬು ಸಾರಾಮ್ಬು ಮಧ್ವಮ್ಬು ಜಲದಾಮ್ಬು ಚ| |೨೩|
सम्प्रति वसन्तचर्यां विवक्षुरिदमाह कफश्चितो हि शिशिरे वसन्तेऽर्कांशुतापितः| हत्वाऽग्निं कुरुते रोगानतस्तं त्वरया जयेत्||१८|| तीक्ष्णैर्वमननस्याद्यैर्लघुरूक्षैश्च भोजनैः| व्यायामोद्वर्तनाघातैर्जित्वा श्लेष्माणमुल्बणम्||१९|| स्नातोऽनुलिप्तः कर्पूरचन्दनागुरुकुङ्कुमैः| पुराणयवगोधूमक्षौद्रजाङ्गलशूल्यभुक्||२०|| सहकाररसोन्मिश्रानास्वाद्य प्रिययाऽर्पितान्| प्रियास्यसङ्गसुरभीन् प्रियानेत्रोत्पलाङ्कितान्||२१|| सौमनस्यकृतो हृद्यान्वयस्यैः सहितः पिबेत्| निर्गदानासवारिष्टसीधुमार्द्वीकमाधवान्||२२|| शृङ्गबेराम्बु साराम्बु मध्वम्बु जलदाम्बु च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyAhne udyAnasevanam (23-25) · Śloka 25
| ದಕ್ಷಿಣಾನಿಲಶೀತೇಷು ಪರಿತೋ ಜಲವಾಹಿಷು||೨೩|| ಅದೃಷ್ಟನಷ್ಟಸೂರ್ಯೇಷು ಮಣಿಕುಟ್ಟಿಮಕಾನ್ತಿಷು| ಪರಪುಷ್ಟವಿಘುಷ್ಟೇಷು ಕಾಮಕರ್ಮಾನ್ತಭೂಮಿಷು||೨೪|| ವಿಚಿತ್ರಪುಷ್ಪವೃಕ್ಷೇಷು ಕಾನನೇಷು ಸುಗನ್ಧಿಷು| ಗೋಷ್ಠೀಕಥಾಭಿಶ್ಚಿತ್ರಾಭಿರ್ಮಧ್ಯಾಹ್ನಂ ಗಮಯೇತ್ಸುಖೀ||೨೫||
| दक्षिणानिलशीतेषु परितो जलवाहिषु||२३|| अदृष्टनष्टसूर्येषु मणिकुट्टिमकान्तिषु| परपुष्टविघुष्टेषु कामकर्मान्तभूमिषु||२४|| विचित्रपुष्पवृक्षेषु काननेषु सुगन्धिषु| गोष्ठीकथाभिश्चित्राभिर्मध्याह्नं गमयेत्सुखी||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurushItAdityAgaH (26) · Śloka 26
ಗುರುಶೀತದಿವಾಸ್ವಪ್ನಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಮಧುರಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| |೨೬|
गुरुशीतदिवास्वप्नस्निग्धाम्लमधुरांस्त्यजेत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmacaryA paTvAdityAgaH (26-27) · Śloka 27
ಅಧುನಾ ಗ್ರೀಷ್ಮಚರ್ಯಾಮುಪದಿದಿಕ್ಷುರಾಹ | ತೀಕ್ಷ್ಣಾಂಶುರತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾಂಶುರ್ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸಂಕ್ಷಿಪತೀವ ಯತ್||೨೬|| ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತೇನ ವಾಯುಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ| ಅತೋಽಸ್ಮಿನ್ಪಟುಕಟ್ವಮ್ಲವ್ಯಾಯಾಮಾರ್ಕಕರಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೨೭||
अधुना ग्रीष्मचर्यामुपदिदिक्षुराह | तीक्ष्णांशुरतितीक्ष्णांशुर्ग्रीष्मे संक्षिपतीव यत्||२६|| प्रत्यहं क्षीयते श्लेष्मा तेन वायुश्च वर्धते| अतोऽस्मिन्पटुकट्वम्लव्यायामार्ककरांस्त्यजेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhurAnnAdisevanam (28) · Śloka 28
ಕಿಮತ್ರ ಸೇವ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ಭಜೇನ್ಮಧುರಮೇವಾನ್ನಂ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಹಿಮಂ ದ್ರವಮ್| |೨೮|
किमत्र सेव्यम् ? इत्याह भजेन्मधुरमेवान्नं लघु स्निग्धं हिमं द्रवम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktusharkarAdilehaH (28) · Śloka 28
ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಭೋಜನಮುಕ್ತ್ವಾ ವಿಶೇಷೇಣಾಹ | ಸುಶೀತತೋಯಸಿಕ್ತಾಙ್ಗೋ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಸಕ್ತೂನ್ ಸಶರ್ಕರಾನ್||೨೮||
सामान्येन भोजनमुक्त्वा विशेषेणाह | सुशीततोयसिक्ताङ्गो लिह्यात्सक्तून् सशर्करान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnaniShedhaH (29) · Śloka 29
ಮದ್ಯಂ ನ ಪೇಯಂ, ಪೇಯಂ ವಾ ಸ್ವಲ್ಪಂ, ಸುಬಹುವಾರಿ ವಾ| |೨೯|
मद्यं न पेयं, पेयं वा स्वल्पं, सुबहुवारि वा| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavidhyatikrame doShaH (29) · Śloka 29
ಉಕ್ತವಿಧ್ಯತಿಕ್ರಮೇ ದೋಷಮಾಹ | ಅನ್ಯಥಾಶೋಷಶೈಥಿಲ್ಯದಾಹಮೋಹಾನ್ ಕರೋತಿ ತತ್||೨೯||
उक्तविध्यतिक्रमे दोषमाह | अन्यथाशोषशैथिल्यदाहमोहान् करोति तत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsaiH saha shuklashAliBakShaNam (30) · Śloka 30
ಕುನ್ದೇನ್ದುಧವಲಂ ಶಾಲಿಮಶ್ನೀಯಾಜ್ಜಾಙ್ಗಲೈಃ ಪಲೈಃ| |೩೦|
कुन्देन्दुधवलं शालिमश्नीयाज्जाङ्गलैः पलैः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAtighanarasAdeH pAnam, surabhIkRutajalapAnam (30-32) · Śloka 32
| ಪಿಬೇದ್ರಸಂ ನಾತಿಘನಂ ರಸಾಲಾಂ ರಾಗಖಾಣ್ಡವೌ||೩೦|| ಪಾನಕಂ ಪಞ್ಚಸಾರಂ ವಾ ನವಮೃದ್ಭಾಜನೇ ಸ್ಥಿತಮ್| ಮೋಚಚೋಚದಲೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಸಾಮ್ಲಂ ಮೃನ್ಮಯಶುಕ್ತಿಭಿಃ||೩೧|| ಪಾಟಲಾವಾಸಿತಂ ಚಾಮ್ಭಃ ಸಕರ್ಪೂರಂ ಸುಶೀತಲಮ್|೩೨|
| पिबेद्रसं नातिघनं रसालां रागखाण्डवौ||३०|| पानकं पञ्चसारं वा नवमृद्भाजने स्थितम्| मोचचोचदलैर्युक्तं साम्लं मृन्मयशुक्तिभिः||३१|| पाटलावासितं चाम्भः सकर्पूरं सुशीतलम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau mAhiShakShIrapAnam (32-33) · Śloka 33
| ಶಶಾಙ್ಕಕಿರಣಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ರಜನ್ಯಾಂ ಭಕ್ಷಯನ್ ಪಿಬೇತ್||೩೨|| ಸಸಿತಂ ಮಾಹಿಷಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚನ್ದ್ರನಕ್ಷತ್ರಶೀತಲಮ್| |೩೩|
| शशाङ्ककिरणान् भक्ष्यान् रजन्यां भक्षयन् पिबेत्||३२|| ससितं माहिषं क्षीरं चन्द्रनक्षत्रशीतलम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svApaprakAraH (33-34) · Śloka 34
| ಅಭ್ರಙ್ಕಷಮಹಾಶಾಲತಾಲರುದ್ಧೋಷ್ಣರಶ್ಮಿಷು||೩೩|| ವನೇಷು ಮಾಧವೀಶ್ಲಿಷ್ಟದ್ರಾಕ್ಷಾಸ್ತಬಕಶಾಲಿಷು| |೩೪|
| अभ्रङ्कषमहाशालतालरुद्धोष्णरश्मिषु||३३|| वनेषु माधवीश्लिष्टद्राक्षास्तबकशालिषु| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana veNvAdinirmitagRuhe svApaH (34-35) · Śloka 35
ಕಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಸುಗನ್ಧಿಹಿಮಪಾನೀಯಸಿಚ್ಯಮಾನಪಟಾಲಿಕೇ||೩೪|| ಕಾಯಮಾನೇ ಚಿತೇ ಚೂತಪ್ರವಾಲಫಲಲುಮ್ಬಿಭಿಃ| |೩೫|
कस्मिन् स्वप्यात् ? इत्याह | सुगन्धिहिमपानीयसिच्यमानपटालिके||३४|| कायमाने चिते चूतप्रवालफललुम्बिभिः| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shayanIyaprakAraH (35-37) · Śloka 37
ಈದೃಶೇ ಕಾಯಮಾನೇ ಸ್ಥಿತೋ ಯಾದೃಶೇ ಶಯನೇ ಶಯೀತ ತನ್ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ | ಕದಲೀದಲಕಹ್ಲಾರಮೃಣಾಲಕಮಲೋತ್ಪಲೈಃ||೩೫|| ಕೋಮಲೈಃ ಕಲ್ಪಿತೇ ತಲ್ಪೇ ಹಸತ್ಕುಸುಮಪಲ್ಲವೇ| ಮಧ್ಯಂದಿನೇಽರ್ಕತಾಪಾರ್ತಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದ್ಧಾರಾಗೃಹೇಽಥವಾ||೩೬|| ಪುಸ್ತಸ್ತ್ರೀಸ್ತನಹಸ್ತಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೋಶೀರವಾರಿಣಿ| |೩೭|
ईदृशे कायमाने स्थितो यादृशे शयने शयीत तन्निरूपयन्नाह | कदलीदलकह्लारमृणालकमलोत्पलैः||३५|| कोमलैः कल्पिते तल्पे हसत्कुसुमपल्लवे| मध्यंदिनेऽर्कतापार्तः स्वप्याद्धारागृहेऽथवा||३६|| पुस्तस्त्रीस्तनहस्तास्यप्रवृत्तोशीरवारिणि| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishAsu saudhapRuShThe sthitiH (37-38) · Śloka 38
| ನಿಶಾಕರಕರಾಕೀರ್ಣೇ ಸೌಧಪೃಷ್ಠೇ ನಿಶಾಸು ಚ||೩೭|| ಆಸನಾ| |೩೮|
| निशाकरकराकीर्णे सौधपृष्ठे निशासु च||३७|| आसना| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlavRuntasevanaprakAraH (38-41) · Śloka 41
ಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತಸ್ಯ ಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಸ್ಯ ಮಾಲಿನಃ| ನಿವೃತ್ತಕಾಮತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮತನುವಾಸಸಃ||೩೮|| ಜಲಾರ್ದ್ರಾಸ್ತಾಲವೃನ್ತಾನಿ ವಿಸ್ತೃತಾಃ ಪದ್ಮಿನೀಪುಟಾಃ| ಉತ್ಕ್ಷೇಪಾಶ್ಚ ಮೃದೂತ್ಕ್ಷೇಪಾ ಜಲವರ್ಷಿಹಿಮಾನಿಲಾಃ||೩೯|| ಕರ್ಪೂರಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲಾ ಹಾರಾಃ ಸಹರಿಚನ್ದನಾಃ| ಮನೋಹರಕಲಾಲಾಪಾಃ ಶಿಶವಃ ಸಾರಿಕಾಃ ಶುಕಾಃ||೪೦|| ಮೃಣಾಲವಲಯಾಃ ಕಾನ್ತಾಃ ಪ್ರೋತ್ಫುಲ್ಲಕಮಲೋಜ್ಜ್ವಲಾಃ| ಜಙ್ಗಮಾ ಇವ ಪದ್ಮಿನ್ಯೋ ಹರನ್ತಿ ದಯಿತಾಃ ಕ್ಲಮಮ್||೪೧||
स्वस्थचित्तस्य चन्दनार्द्रस्य मालिनः| निवृत्तकामतन्त्रस्य सुसूक्ष्मतनुवाससः||३८|| जलार्द्रास्तालवृन्तानि विस्तृताः पद्मिनीपुटाः| उत्क्षेपाश्च मृदूत्क्षेपा जलवर्षिहिमानिलाः||३९|| कर्पूरमल्लिकामाला हाराः सहरिचन्दनाः| मनोहरकलालापाः शिशवः सारिकाः शुकाः||४०|| मृणालवलयाः कान्ताः प्रोत्फुल्लकमलोज्ज्वलाः| जङ्गमा इव पद्मिन्यो हरन्ति दयिताः क्लमम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAcaryA,varShAsu doShaNAM duShTatvam anyonyadUShiShu vAtAdiShu sAdhAraNanasevanam (42-44) · Śloka 44
ಇದಾನೀಂ ವರ್ಷಾಚರ್ಯಾಂ ನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷುರಿದಮಾಹ ಆದಾನಗ್ಲಾನವಪುಷಾಮಗ್ನಿಃ ಸನ್ನೋಽಪಿ ಸೀದತಿ| ವರ್ಷಾಸು ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ ತೇಽಮ್ಬುಲಮ್ಬಾಮ್ಬುದೇಽಮ್ಬರೇ||೪೨|| ಸತುಷಾರೇಣ ಮರುತಾ ಸಹಸಾ ಶೀತಲೇನ ಚ| ಭೂಬಾಷ್ಪೇಣಾಮ್ಲಪಾಕೇನ ಮಲಿನೇನ ಚ ವಾರಿಣಾ||೪೩|| ವಹ್ನಿನೈವ ಚ ಮನ್ದೇನ, ತೇಷ್ವಿತ್ಯನ್ಯೋನ್ಯದೂಷಿಷು| ಭಜೇತ್ಸಾಧಾರಣಂ ಸರ್ವಮೂಷ್ಮಣಸ್ತೇಜನಂ ಚ ಯತ್||೪೪||
इदानीं वर्षाचर्यां निर्दिदिक्षुरिदमाह आदानग्लानवपुषामग्निः सन्नोऽपि सीदति| वर्षासु दोषैर्दुष्यन्ति तेऽम्बुलम्बाम्बुदेऽम्बरे||४२|| सतुषारेण मरुता सहसा शीतलेन च| भूबाष्पेणाम्लपाकेन मलिनेन च वारिणा||४३|| वह्निनैव च मन्देन, तेष्वित्यन्योन्यदूषिषु| भजेत्साधारणं सर्वमूष्मणस्तेजनं च यत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNamAsthApanAdi,varShAvisheSheBojanavisheShaH (45-47) · Śloka 47
ಕಿಂ ತತ್ಸಾಧಾರಣಮಿತಿ? ತದುದಾಹರಣಾರ್ಥಮಾಹ ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಶುದ್ಧತನುರ್ಜೀರ್ಣಂ ಧಾನ್ಯಂ ರಸಾನ್ ಕೃತಾನ್| ಜಾಙ್ಗಲಂ ಪಿಶಿತಂ ಯೂಷಾನ್ ಮಧ್ವರಿಷ್ಟಂ ಚಿರನ್ತನಮ್||೪೫|| ಮಸ್ತು ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕೋಲಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ದಿವ್ಯಂ ಕೌಪಂ ಶೃತಂ ಚಾಮ್ಭೋ ಭೋಜನಂ ತ್ವತಿದುರ್ದಿನೇ||೪೬|| ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಲವಣಸ್ನೇಹಂ ಸಂಶುಷ್ಕಂ ಕ್ಷೌದ್ರವಲ್ಲಘು| |೪೭|
किं तत्साधारणमिति? तदुदाहरणार्थमाह आस्थापनं शुद्धतनुर्जीर्णं धान्यं रसान् कृतान्| जाङ्गलं पिशितं यूषान् मध्वरिष्टं चिरन्तनम्||४५|| मस्तु सौवर्चलाढ्यं वा पञ्चकोलावचूर्णितम्| दिव्यं कौपं शृतं चाम्भो भोजनं त्वतिदुर्दिने||४६|| व्यक्ताम्ललवणस्नेहं संशुष्कं क्षौद्रवल्लघु| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShavartanaprakAraH (47-48) · Śloka 48
ಅಥಾಽತ್ರ ಕಾಲೇ ಯಾದೃಶಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ದರ್ಶಯತಿ | ಅಪಾದಚಾರೀ ಸುರಭಿಃ ಸತತಂ ಧೂಪಿತಾಮ್ಬರಃ||೪೭|| ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠೇ ವಸೇದ್ಬಾಷ್ಪಶೀತಶೀಕರವರ್ಜಿತೇ| |೪೮|
अथाऽत्र काले यादृशः पुरुषः स्यात्तं दर्शयति | अपादचारी सुरभिः सततं धूपिताम्बरः||४७|| हर्म्यपृष्ठे वसेद्बाष्पशीतशीकरवर्जिते| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadIjalAdipa~jcatyAgaH (48) · Śloka 48
| ನದೀಜಲೋದಮನ್ಥಾಹಃಸ್ವಪ್ನಾಯಾಸಾತಪಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೪೮||
| नदीजलोदमन्थाहःस्वप्नायासातपांस्त्यजेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharaccaryA (49-50) · Śloka 50
ವರ್ಷಾಶೀತೋಚಿತಾಙ್ಗಾನಾಂ ಸಹಸೈವಾರ್ಕರಶ್ಮಿಭಿಃ| ತಪ್ತಾನಾಂ ಸಞ್ಚಿತಂ ವೃಷ್ಟೌ ಪಿತ್ತಂ ಶರದಿ ಕುಪ್ಯತಿ||೪೯|| ತಜ್ಜಯಾಯ ಘೃತಂ ತಿಕ್ತಂ ವಿರೇಕೋ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| |೫೦|
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानां सञ्चितं वृष्टौ पित्तं शरदि कुप्यति||४९|| तज्जयाय घृतं तिक्तं विरेको रक्तमोक्षणम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudhitasya tiktAdiguNayutaBojanAdi (50-51) · Śloka 51
| ತಿಕ್ತಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಂ ಚ ಕ್ಷುಧಿತೋಽನ್ನಂ ಭಜೇಲ್ಲಘು||೫೦|| ಶಾಲಿಮುದ್ಗಸಿತಾಧಾತ್ರೀಪಟೋಲಮಧುಜಾಙ್ಗಲಮ್| |೫೧|
| तिक्तं स्वादु कषायं च क्षुधितोऽन्नं भजेल्लघु||५०|| शालिमुद्गसिताधात्रीपटोलमधुजाङ्गलम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsodakam (51-53) · Śloka 53
| ತಪ್ತಂ ತಪ್ತಾಂಶುಕಿರಣೈಃ ಶೀತಂ ಶೀತಾಂಶುರಶ್ಮಿಭಿಃ||೫೧|| ಸಮನ್ತಾದಪ್ಯಹೋರಾತ್ರಮಗಸ್ತ್ಯೋದಯನಿರ್ವಿಷಮ್| ಶುಚಿ ಹಂಸೋದಕಂ ನಾಮ ನಿರ್ಮಲಂ ಮಲಜಿಜ್ಜಲಮ್||೫೨|| ನಾಭಿಷ್ಯನ್ತಿ ನ ವಾ ರೂಕ್ಷಂ ಪಾನಾದಿಷ್ವಮೃತೋಪಮಮ್| |೫೩|
| तप्तं तप्तांशुकिरणैः शीतं शीतांशुरश्मिभिः||५१|| समन्तादप्यहोरात्रमगस्त्योदयनिर्विषम्| शुचि हंसोदकं नाम निर्मलं मलजिज्जलम्||५२|| नाभिष्यन्ति न वा रूक्षं पानादिष्वमृतोपमम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradoShe kaumudIBajanam (53-54) · Śloka 54
| ಚನ್ದನೋಶೀರಕರ್ಪೂರಮುಕ್ತಾಸ್ರಗ್ವಸನೋಜ್ಜ್ವಲಃ||೫೩|| ಸೌಧೇಷು ಸೌಧಧವಲಾಂ ಚನ್ದಿಕಾಂ ರಜನೀಮುಖೇ| |೫೪|
| चन्दनोशीरकर्पूरमुक्तास्रग्वसनोज्ज्वलः||५३|| सौधेषु सौधधवलां चन्दिकां रजनीमुखे| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuShArAdidashaparityAgaH (54-55) · Śloka 55
| ತುಷಾರಕ್ಷಾರಸೌಹಿತ್ಯದಧಿತೈಲವಸಾತಪಾನ್||೫೪|| ತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯದಿವಾಸ್ವಪ್ನಪುರೋವಾತಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ||೫೫||
| तुषारक्षारसौहित्यदधितैलवसातपान्||५४|| तीक्ष्णमद्यदिवास्वप्नपुरोवातान् परित्यजेत्| ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAsena RUtucaryA RutuvisheShe~annapAnAdi (56-57) · Śloka 57
ವ್ಯಾಸೇನ ಋತುಚರ್ಯಾಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಸೇನಾಹ- | ಶೀತೇ ವರ್ಷಾಸು ಚಾದ್ಯಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ವಸನ್ತೇಽನ್ತ್ಯಾನ್ ರಸಾನ್ಭಜೇತ್ ಸ್ವಾದುಂ ನಿದಾಘೇ, ಶರದಿ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಕಾನ್| ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋ ರೂಕ್ಷಂ ಶೀತಂ ಘರ್ಮಘನಾನ್ತಯೋಃ||೫೬|| ಅನ್ನಪಾನಂ ಸಮಾಸೇನ ವಿಪರೀತಮತೋಽನ್ಯದಾ| |೫೭|
व्यासेन ऋतुचर्यामुक्त्वा समासेनाह- | शीते वर्षासु चाद्यांस्त्रीन् वसन्तेऽन्त्यान् रसान्भजेत् स्वादुं निदाघे, शरदि स्वादुतिक्तकषायकान्| शरद्वसन्तयो रूक्षं शीतं घर्मघनान्तयोः||५६|| अन्नपानं समासेन विपरीतमतोऽन्यदा| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadiShTAhArasyApavAdaH (57) · Śloka 57
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸೇವ್ಯತ್ವೇನೋಪದಿಷ್ಟಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಪವಾದಮಾಹ | ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವರಸಾಭ್ಯಾಸಃ ಸ್ವಸ್ವಾಧಿಕ್ಯಮೃತಾವೃತೌ||೫೭||
सम्प्रति सेव्यत्वेनोपदिष्टस्याहारस्यापवादमाह | नित्यं सर्वरसाभ्यासः स्वस्वाधिक्यमृतावृतौ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutusandhiH Rutusandhau sevanIyaprakAraH sahasA tyAgashIlanAdrogAH (3) · Śloka 3
ಕಿಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ಪೂರ್ವರ್ತುಚರ್ಯಾ ಸಹಸೈವ ತ್ಯಾಜ್ಯಾಽನ್ಯಾ ಚ ಸೇವ್ಯಾ ? ನೇತ್ಯಾಹ ಋತ್ವೋರನ್ತ್ಯಾದಿಸಪ್ತಾಹಾವೃತುಸನ್ಧಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ| ತತ್ರ ಪೂರ್ವೋ ವಿಧಿಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯಃ ಸೇವನೀಯೋಽಪರಃ ಕ್ರಮಾತ್||೫೮|| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಜಾ ಹಿ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸಹಸಾ ತ್ಯಾಗಶೀಲನಾತ್| ೫೮ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಋತುಚರ್ಯಾ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
किमन्यस्मिन्नृतौ प्राप्ते, पूर्वर्तुचर्या सहसैव त्याज्याऽन्या च सेव्या ? नेत्याह ऋत्वोरन्त्यादिसप्ताहावृतुसन्धिरिति स्मृतः| तत्र पूर्वो विधिस्त्याज्यः सेवनीयोऽपरः क्रमात्||५८|| असात्म्यजा हि रोगाः स्युः सहसा त्यागशीलनात्| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon