Adhikarana RutucaryAdhyAyastRutIyaH (2) · Śloka 2
ఋతువిశేషవశాచ్చాహారవిహారసేవనప్రతిపాదనార్థమృతుచర్యాయా ఆరంభ ఇత్యాహ అథాత ఋతుచర్యాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2|
ऋतुविशेषवशाच्चाहारविहारसेवनप्रतिपादनार्थमृतुचर्याया आरम्भ इत्याह अथात ऋतुचर्याध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDRutavaH ,uttarAyaNam (1-2) · Śloka 2
అథ క ఋతవః ? ఇత్యాహ మాసైర్ద్విసంఖ్యైర్మాఘాద్యైః క్రమాత్ షడృతవః స్మృతాః| శిశిరోఽథ వసంతశ్చ గ్రీష్మో వర్షాశరద్ధిమాః||1|| శిశిరాద్యాస్త్రిభిస్తైస్తు విద్యాదయనముత్తరం| ఆదానం చ, తదాదత్తే నృణాం ప్రతిదినం బలం||2||
अथ क ऋतवः ? इत्याह मासैर्द्विसंख्यैर्माघाद्यैः क्रमात् षडृतवः स्मृताः| शिशिरोऽथ वसन्तश्च ग्रीष्मो वर्षाशरद्धिमाः||१|| शिशिराद्यास्त्रिभिस्तैस्तु विद्यादयनमुत्तरम्| आदानं च, तदादत्ते नृणां प्रतिदिनं बलम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdAne yuktiH (3-4) · Śloka 4
కయా యుక్త్యా బలమాదత్తే ? ఇత్యాహ తస్మిన్ హ్యత్యర్థతీక్ష్ణోష్ణరూక్షా మార్గస్వభావతః| ఆదిత్యపవనాః సౌమ్యాన్ క్షపయంతి గుణాన్ భువః||3|| తిక్తః కషాయః కటుకో బలినోఽత్ర రసాః క్రమాత్| తస్మాదాదానమాగ్నేయం|4|
कया युक्त्या बलमादत्ते ? इत्याह तस्मिन् ह्यत्यर्थतीक्ष्णोष्णरूक्षा मार्गस्वभावतः| आदित्यपवनाः सौम्यान् क्षपयन्ति गुणान् भुवः||३|| तिक्तः कषायः कटुको बलिनोऽत्र रसाः क्रमात्| तस्मादादानमाग्नेयम्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakShiNAyanam (4-5) · Śloka 5
| ఋతవో దక్షిణాయనం||4|| వర్షాదయో విసర్గశ్చ| |5|
| ऋतवो दक्षिणायनम्||४|| वर्षादयो विसर्गश्च| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavisargai yuktiH (5-6) · Śloka 6
యద్బలం విసృజత్యయం| సౌమ్యత్వాదత్ర సోమో హి బలవాన్ హీయతే రవిః||5|| మేఘవృష్ట్యనిలైః శీతైః శాంతతాపే మహీతలే| స్నిగ్ధాశ్చేహామ్లలవణమధురా బలినో రసాః||6||
यद्बलं विसृजत्ययम्| सौम्यत्वादत्र सोमो हि बलवान् हीयते रविः||५|| मेघवृष्ट्यनिलैः शीतैः शान्ततापे महीतले| स्निग्धाश्चेहाम्ललवणमधुरा बलिनो रसाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdau balavicAraH (7) · Śloka 7
శీతేఽగ్ర్యం వృష్టిధర్మేఽల్పం బలం మధ్యం తు శేషయోః| |7|
शीतेऽग्र्यं वृष्टिधर्मेऽल्पं बलं मध्यं तु शेषयोः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante~analasya prabalyam hemantacaryA svAdvamlAdisevanam (7-8) · Śloka 8
అత ఏవాహ శాస్త్రకృత్ | బలినః శీతసంరోధాద్ధేమంతే ప్రబలోఽనలః||7|| భవత్యల్పేంధనో ధాతూన్ స పచేద్వాయునేరితః| అతో హిమేఽస్మిన్సేవేత స్వాద్వమ్లలవణాత్రసాన్||8||
अत एवाह शास्त्रकृत् | बलिनः शीतसंरोधाद्धेमन्ते प्रबलोऽनलः||७|| भवत्यल्पेन्धनो धातून् स पचेद्वायुनेरितः| अतो हिमेऽस्मिन्सेवेत स्वाद्वम्ललवणात्रसान्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bubhukShitasya prAtareva bhojanam vAtaghnatailAbhya~ggAdi (9-10) · Śloka 10
దైర్ఘ్యాన్నిశానామేతర్హి ప్రాతరేవ బుభుక్షితః| అవశ్యకార్యం సంభావ్య యథోక్తం శీలయేదను||9|| వాతఘ్నతైలైరభ్యంగం మూర్ధ్ని తైలం విమర్దనం| నియుద్ధం కుశలైః సార్ధం పాదాఘాతం చ యుక్తితః||10||
दैर्घ्यान्निशानामेतर्हि प्रातरेव बुभुक्षितः| अवश्यकार्यं सम्भाव्य यथोक्तं शेएलयेदनु||९|| वातघ्नतैलैरभ्यङ्गं मूर्ध्नि तैलं विमर्दनम्| नियुद्धं कुशलैः सार्धं पादाघातं च युक्तितः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnAdi, mAMsAdisevanam (11-14) · Śloka 14
కషాయాపహృతస్నేహస్తతః స్నాతో యథావిధి| కుంకుమేన సదర్పేణ ప్రదిగ్ధోఽగురుధూపితః||11|| రసాన్ స్నిగ్ధాన్ పలం పృష్టం గౌడమచ్ఛసురాం సురాం| గోధూమపిష్టమాషేక్షుక్షీరోత్థవికృతీః శుభాః||12|| నవమన్నం వసాం తైలం, శౌచకార్యే సుఖోదకం| ప్రావారాజినకౌశేయప్రవేణీకౌచవాస్తృతం||13|| ఉష్ణస్వభావైర్లఘుభిః ప్రావృతః శయనం భజేత్| యుక్త్యాఽర్కకిరణాన్ స్వేదం పాదత్రాణం చ సర్వదా||14||
कषायापहृतस्नेहस्ततः स्नातो यथाविधि| कुङ्कुमेन सदर्पेण प्रदिग्धोऽगुरुधूपितः||११|| रसान् स्निग्धान् पलं पृष्टं गौडमच्छसुरां सुराम्| गोधूमपिष्टमाषेक्षुक्षीरोत्थविकृतीः शुभाः||१२|| नवमन्नं वसां तैलं, शौचकार्ये सुखोदकम्| प्रावाराजिनकौशेयप्रवेणीकौचवास्तृतम्||१३|| उष्णस्वभावैर्लघुभिः प्रावृतः शयनं भजेत्| युक्त्याऽर्ककिरणान् स्वेदं पादत्राणं च सर्वदा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilAsinInAM shItaharatvam (15) · Śloka 15
పీవరోరుస్తనశ్రోణ్యః సమదాః ప్రమదాః ప్రియాః| హరంతి శీతముష్ణాంగ్యో ధూపకుంకుమయౌవనైః||15||
पीवरोरुस्तनश्रोण्यः समदाः प्रमदाः प्रियाः| हरन्ति शीतमुष्णाङ्ग्यो धूपकुङ्कुमयौवनैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivAtoShNagRuhasevanam (16) · Śloka 16
అంగారతాపసంతప్తగర్భభూవేశ్మచారిణః| శీతపారుష్యజనితో న దోషో జాతు జాయతే||16||
अङ्गारतापसन्तप्तगर्भभूवेश्मचारिणः| शीतपारुष्यजनितो न दोषो जातु जायते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shishiracaryA shishire~api pUvoktavidhiH (17) · Śloka 17
అయమేవ విధిః కార్యః శిశిరేఽపి విశేషతః| తదా హి శీతమధికం రౌక్ష్యం చాదానకాలజం||17||
अयमेव विधिः कार्यः शिशिरेऽपि विशेषतः| तदा हि शेएतमधिकं रौक्ष्यं चादानकालजम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasantacaryA shleShmajayaprakArAdi shuNThIkvathitajalapAnAdi (18-23) · Śloka 23
సంప్రతి వసంతచర్యాం వివక్షురిదమాహ కఫశ్చితో హి శిశిరే వసంతేఽర్కాంశుతాపితః| హత్వాఽగ్నిం కురుతే రోగానతస్తం త్వరయా జయేత్||18|| తీక్ష్ణైర్వమననస్యాద్యైర్లఘురూక్షైశ్చ భోజనైః| వ్యాయామోద్వర్తనాఘాతైర్జిత్వా శ్లేష్మాణముల్బణం||19|| స్నాతోఽనులిప్తః కర్పూరచందనాగురుకుంకుమైః| పురాణయవగోధూమక్షౌద్రజాంగలశూల్యభుక్||20|| సహకారరసోన్మిశ్రానాస్వాద్య ప్రియయాఽర్పితాన్| ప్రియాస్యసంగసురభీన్ ప్రియానేత్రోత్పలాంకితాన్||21|| సౌమనస్యకృతో హృద్యాన్వయస్యైః సహితః పిబేత్| నిర్గదానాసవారిష్టసీధుమార్ద్వీకమాధవాన్||22|| శృంగబేరాంబు సారాంబు మధ్వంబు జలదాంబు చ| |23|
सम्प्रति वसन्तचर्यां विवक्षुरिदमाह कफश्चितो हि शिशिरे वसन्तेऽर्कांशुतापितः| हत्वाऽग्निं कुरुते रोगानतस्तं त्वरया जयेत्||१८|| तीक्ष्णैर्वमननस्याद्यैर्लघुरूक्षैश्च भोजनैः| व्यायामोद्वर्तनाघातैर्जित्वा श्लेष्माणमुल्बणम्||१९|| स्नातोऽनुलिप्तः कर्पूरचन्दनागुरुकुङ्कुमैः| पुराणयवगोधूमक्षौद्रजाङ्गलशूल्यभुक्||२०|| सहकाररसोन्मिश्रानास्वाद्य प्रिययाऽर्पितान्| प्रियास्यसङ्गसुरभीन् प्रियानेत्रोत्पलाङ्कितान्||२१|| सौमनस्यकृतो हृद्यान्वयस्यैः सहितः पिबेत्| निर्गदानासवारिष्टसीधुमार्द्वीकमाधवान्||२२|| शृङ्गबेराम्बु साराम्बु मध्वम्बु जलदाम्बु च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyAhne udyAnasevanam (23-25) · Śloka 25
| దక్షిణానిలశీతేషు పరితో జలవాహిషు||23|| అదృష్టనష్టసూర్యేషు మణికుట్టిమకాంతిషు| పరపుష్టవిఘుష్టేషు కామకర్మాంతభూమిషు||24|| విచిత్రపుష్పవృక్షేషు కాననేషు సుగంధిషు| గోష్ఠీకథాభిశ్చిత్రాభిర్మధ్యాహ్నం గమయేత్సుఖీ||25||
| दक्षिणानिलशीतेषु परितो जलवाहिषु||२३|| अदृष्टनष्टसूर्येषु मणिकुट्टिमकान्तिषु| परपुष्टविघुष्टेषु कामकर्मान्तभूमिषु||२४|| विचित्रपुष्पवृक्षेषु काननेषु सुगन्धिषु| गोष्ठीकथाभिश्चित्राभिर्मध्याह्नं गमयेत्सुखी||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurushItAdityAgaH (26) · Śloka 26
గురుశీతదివాస్వప్నస్నిగ్ధామ్లమధురాంస్త్యజేత్| |26|
गुरुशीतदिवास्वप्नस्निग्धाम्लमधुरांस्त्यजेत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmacaryA paTvAdityAgaH (26-27) · Śloka 27
అధునా గ్రీష్మచర్యాముపదిదిక్షురాహ | తీక్ష్ణాంశురతితీక్ష్ణాంశుర్గ్రీష్మే సంక్షిపతీవ యత్||26|| ప్రత్యహం క్షీయతే శ్లేష్మా తేన వాయుశ్చ వర్ధతే| అతోఽస్మింపటుకట్వమ్లవ్యాయామార్కకరాంస్త్యజేత్||27||
अधुना ग्रीष्मचर्यामुपदिदिक्षुराह | तीक्ष्णांशुरतितीक्ष्णांशुर्ग्रीष्मे संक्षिपतीव यत्||२६|| प्रत्यहं क्षीयते श्लेष्मा तेन वायुश्च वर्धते| अतोऽस्मिन्पटुकट्वम्लव्यायामार्ककरांस्त्यजेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhurAnnAdisevanam (28) · Śloka 28
కిమత్ర సేవ్యం ? ఇత్యాహ భజేన్మధురమేవాన్నం లఘు స్నిగ్ధం హిమం ద్రవం| |28|
किमत्र सेव्यम् ? इत्याह भजेन्मधुरमेवान्नं लघु स्निग्धं हिमं द्रवम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktusharkarAdilehaH (28) · Śloka 28
సామాన్యేన భోజనముక్త్వా విశేషేణాహ | సుశీతతోయసిక్తాంగో లిహ్యాత్సక్తూన్ సశర్కరాన్||28||
सामान्येन भोजनमुक्त्वा विशेषेणाह | सुशीततोयसिक्ताङ्गो लिह्यात्सक्तून् सशर्करान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnaniShedhaH (29) · Śloka 29
మద్యం న పేయం, పేయం వా స్వల్పం, సుబహువారి వా| |29|
मद्यं न पेयं, पेयं वा स्वल्पं, सुबहुवारि वा| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavidhyatikrame doShaH (29) · Śloka 29
ఉక్తవిధ్యతిక్రమే దోషమాహ | అన్యథాశోషశైథిల్యదాహమోహాన్ కరోతి తత్||29||
उक्तविध्यतिक्रमे दोषमाह | अन्यथाशोषशैथिल्यदाहमोहान् करोति तत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsaiH saha shuklashAliBakShaNam (30) · Śloka 30
కుందేందుధవలం శాలిమశ్నీయాజ్జాంగలైః పలైః| |30|
कुन्देन्दुधवलं शालिमश्नीयाज्जाङ्गलैः पलैः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAtighanarasAdeH pAnam, surabhIkRutajalapAnam (30-32) · Śloka 32
| పిబేద్రసం నాతిఘనం రసాలాం రాగఖాండవౌ||30|| పానకం పంచసారం వా నవమృద్భాజనే స్థితం| మోచచోచదలైర్యుక్తం సామ్లం మృన్మయశుక్తిభిః||31|| పాటలావాసితం చాంభః సకర్పూరం సుశీతలం|32|
| पिबेद्रसं नातिघनं रसालां रागखाण्डवौ||३०|| पानकं पञ्चसारं वा नवमृद्भाजने स्थितम्| मोचचोचदलैर्युक्तं साम्लं मृन्मयशुक्तिभिः||३१|| पाटलावासितं चाम्भः सकर्पूरं सुशीतलम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau mAhiShakShIrapAnam (32-33) · Śloka 33
| శశాంకకిరణాన్ భక్ష్యాన్ రజన్యాం భక్షయన్ పిబేత్||32|| ససితం మాహిషం క్షీరం చంద్రనక్షత్రశీతలం| |33|
| शशाङ्ककिरणान् भक्ष्यान् रजन्यां भक्षयन् पिबेत्||३२|| ससितं माहिषं क्षीरं चन्द्रनक्षत्रशीतलम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svApaprakAraH (33-34) · Śloka 34
| అభ్రంకషమహాశాలతాలరుద్ధోష్ణరశ్మిషు||33|| వనేషు మాధవీశ్లిష్టద్రాక్షాస్తబకశాలిషు| |34|
| अभ्रङ्कषमहाशालतालरुद्धोष्णरश्मिषु||३३|| वनेषु माधवीश्लिष्टद्राक्षास्तबकशालिषु| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana veNvAdinirmitagRuhe svApaH (34-35) · Śloka 35
కస్మిన్ స్వప్యాత్ ? ఇత్యాహ | సుగంధిహిమపానీయసిచ్యమానపటాలికే||34|| కాయమానే చితే చూతప్రవాలఫలలుంబిభిః| |35|
कस्मिन् स्वप्यात् ? इत्याह | सुगन्धिहिमपानीयसिच्यमानपटालिके||३४|| कायमाने चिते चूतप्रवालफललुम्बिभिः| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shayanIyaprakAraH (35-37) · Śloka 37
ఈదృశే కాయమానే స్థితో యాదృశే శయనే శయీత తన్నిరూపయన్నాహ | కదలీదలకహ్లారమృణాలకమలోత్పలైః||35|| కోమలైః కల్పితే తల్పే హసత్కుసుమపల్లవే| మధ్యందినేఽర్కతాపార్తః స్వప్యాద్ధారాగృహేఽథవా||36|| పుస్తస్త్రీస్తనహస్తాస్యప్రవృత్తోశీరవారిణి| |37|
ईदृशे कायमाने स्थितो यादृशे शयने शयीत तन्निरूपयन्नाह | कदलीदलकह्लारमृणालकमलोत्पलैः||३५|| कोमलैः कल्पिते तल्पे हसत्कुसुमपल्लवे| मध्यंदिनेऽर्कतापार्तः स्वप्याद्धारागृहेऽथवा||३६|| पुस्तस्त्रीस्तनहस्तास्यप्रवृत्तोशीरवारिणि| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishAsu saudhapRuShThe sthitiH (37-38) · Śloka 38
| నిశాకరకరాకీర్ణే సౌధపృష్ఠే నిశాసు చ||37|| ఆసనా| |38|
| निशाकरकराकीर्णे सौधपृष्ठे निशासु च||३७|| आसना| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlavRuntasevanaprakAraH (38-41) · Śloka 41
స్వస్థచిత్తస్య చందనార్ద్రస్య మాలినః| నివృత్తకామతంత్రస్య సుసూక్ష్మతనువాససః||38|| జలార్ద్రాస్తాలవృంతాని విస్తృతాః పద్మినీపుటాః| ఉత్క్షేపాశ్చ మృదూత్క్షేపా జలవర్షిహిమానిలాః||39|| కర్పూరమల్లికామాలా హారాః సహరిచందనాః| మనోహరకలాలాపాః శిశవః సారికాః శుకాః||40|| మృణాలవలయాః కాంతాః ప్రోత్ఫుల్లకమలోజ్జ్వలాః| జంగమా ఇవ పద్మిన్యో హరంతి దయితాః క్లమం||41||
स्वस्थचित्तस्य चन्दनार्द्रस्य मालिनः| निवृत्तकामतन्त्रस्य सुसूक्ष्मतनुवाससः||३८|| जलार्द्रास्तालवृन्तानि विस्तृताः पद्मिनीपुटाः| उत्क्षेपाश्च मृदूत्क्षेपा जलवर्षिहिमानिलाः||३९|| कर्पूरमल्लिकामाला हाराः सहरिचन्दनाः| मनोहरकलालापाः शिशवः सारिकाः शुकाः||४०|| मृणालवलयाः कान्ताः प्रोत्फुल्लकमलोज्ज्वलाः| जङ्गमा इव पद्मिन्यो हरन्ति दयिताः क्लमम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAcaryA,varShAsu doShaNAM duShTatvam anyonyadUShiShu vAtAdiShu sAdhAraNanasevanam (42-44) · Śloka 44
ఇదానీం వర్షాచర్యాం నిర్దిదిక్షురిదమాహ ఆదానగ్లానవపుషామగ్నిః సన్నోఽపి సీదతి| వర్షాసు దోషైర్దుష్యంతి తేఽంబులంబాంబుదేఽంబరే||42|| సతుషారేణ మరుతా సహసా శీతలేన చ| భూబాష్పేణామ్లపాకేన మలినేన చ వారిణా||43|| వహ్నినైవ చ మందేన, తేష్విత్యన్యోన్యదూషిషు| భజేత్సాధారణం సర్వమూష్మణస్తేజనం చ యత్||44||
इदानीं वर्षाचर्यां निर्दिदिक्षुरिदमाह आदानग्लानवपुषामग्निः सन्नोऽपि सीदति| वर्षासु दोषैर्दुष्यन्ति तेऽम्बुलम्बाम्बुदेऽम्बरे||४२|| सतुषारेण मरुता सहसा शीतलेन च| भूबाष्पेणाम्लपाकेन मलिनेन च वारिणा||४३|| वह्निनैव च मन्देन, तेष्वित्यन्योन्यदूषिषु| भजेत्साधारणं सर्वमूष्मणस्तेजनं च यत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNamAsthApanAdi,varShAvisheSheBojanavisheShaH (45-47) · Śloka 47
కిం తత్సాధారణమితి? తదుదాహరణార్థమాహ ఆస్థాపనం శుద్ధతనుర్జీర్ణం ధాన్యం రసాన్ కృతాన్| జాంగలం పిశితం యూషాన్ మధ్వరిష్టం చిరంతనం||45|| మస్తు సౌవర్చలాఢ్యం వా పంచకోలావచూర్ణితం| దివ్యం కౌపం శృతం చాంభో భోజనం త్వతిదుర్దినే||46|| వ్యక్తామ్లలవణస్నేహం సంశుష్కం క్షౌద్రవల్లఘు| |47|
किं तत्साधारणमिति? तदुदाहरणार्थमाह आस्थापनं शुद्धतनुर्जीर्णं धान्यं रसान् कृतान्| जाङ्गलं पिशितं यूषान् मध्वरिष्टं चिरन्तनम्||४५|| मस्तु सौवर्चलाढ्यं वा पञ्चकोलावचूर्णितम्| दिव्यं कौपं शृतं चाम्भो भोजनं त्वतिदुर्दिने||४६|| व्यक्ताम्ललवणस्नेहं संशुष्कं क्षौद्रवल्लघु| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShavartanaprakAraH (47-48) · Śloka 48
అథాఽత్ర కాలే యాదృశః పురుషః స్యాత్తం దర్శయతి | అపాదచారీ సురభిః సతతం ధూపితాంబరః||47|| హర్మ్యపృష్ఠే వసేద్బాష్పశీతశీకరవర్జితే| |48|
अथाऽत्र काले यादृशः पुरुषः स्यात्तं दर्शयति | अपादचारी सुरभिः सततं धूपिताम्बरः||४७|| हर्म्यपृष्ठे वसेद्बाष्पशीतशीकरवर्जिते| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadIjalAdipa~jcatyAgaH (48) · Śloka 48
| నదీజలోదమంథాహఃస్వప్నాయాసాతపాంస్త్యజేత్||48||
| नदीजलोदमन्थाहःस्वप्नायासातपांस्त्यजेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharaccaryA (49-50) · Śloka 50
వర్షాశీతోచితాంగానాం సహసైవార్కరశ్మిభిః| తప్తానాం సంచితం వృష్టౌ పిత్తం శరది కుప్యతి||49|| తజ్జయాయ ఘృతం తిక్తం విరేకో రక్తమోక్షణం| |50|
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानां सञ्चितं वृष्टौ पित्तं शरदि कुप्यति||४९|| तज्जयाय घृतं तिक्तं विरेको रक्तमोक्षणम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudhitasya tiktAdiguNayutaBojanAdi (50-51) · Śloka 51
| తిక్తం స్వాదు కషాయం చ క్షుధితోఽన్నం భజేల్లఘు||50|| శాలిముద్గసితాధాత్రీపటోలమధుజాంగలం| |51|
| तिक्तं स्वादु कषायं च क्षुधितोऽन्नं भजेल्लघु||५०|| शालिमुद्गसिताधात्रीपटोलमधुजाङ्गलम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsodakam (51-53) · Śloka 53
| తప్తం తప్తాంశుకిరణైః శీతం శీతాంశురశ్మిభిః||51|| సమంతాదప్యహోరాత్రమగస్త్యోదయనిర్విషం| శుచి హంసోదకం నామ నిర్మలం మలజిజ్జలం||52|| నాభిష్యంతి న వా రూక్షం పానాదిష్వమృతోపమం| |53|
| तप्तं तप्तांशुकिरणैः शीतं शीतांशुरश्मिभिः||५१|| समन्तादप्यहोरात्रमगस्त्योदयनिर्विषम्| शुचि हंसोदकं नाम निर्मलं मलजिज्जलम्||५२|| नाभिष्यन्ति न वा रूक्षं पानादिष्वमृतोपमम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradoShe kaumudIBajanam (53-54) · Śloka 54
| చందనోశీరకర్పూరముక్తాస్రగ్వసనోజ్జ్వలః||53|| సౌధేషు సౌధధవలాం చందికాం రజనీముఖే| |54|
| चन्दनोशीरकर्पूरमुक्तास्रग्वसनोज्ज्वलः||५३|| सौधेषु सौधधवलां चन्दिकां रजनीमुखे| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuShArAdidashaparityAgaH (54-55) · Śloka 55
| తుషారక్షారసౌహిత్యదధితైలవసాతపాన్||54|| తీక్ష్ణమద్యదివాస్వప్నపురోవాతాన్ పరిత్యజేత్| ||55||
| तुषारक्षारसौहित्यदधितैलवसातपान्||५४|| तीक्ष्णमद्यदिवास्वप्नपुरोवातान् परित्यजेत्| ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAsena RUtucaryA RutuvisheShe~annapAnAdi (56-57) · Śloka 57
వ్యాసేన ఋతుచర్యాముక్త్వా సమాసేనాహ- | శీతే వర్షాసు చాద్యాంస్త్రీన్ వసంతేఽంత్యాన్ రసాంభజేత్ స్వాదుం నిదాఘే, శరది స్వాదుతిక్తకషాయకాన్| శరద్వసంతయో రూక్షం శీతం ఘర్మఘనాంతయోః||56|| అన్నపానం సమాసేన విపరీతమతోఽన్యదా| |57|
व्यासेन ऋतुचर्यामुक्त्वा समासेनाह- | शीते वर्षासु चाद्यांस्त्रीन् वसन्तेऽन्त्यान् रसान्भजेत् स्वादुं निदाघे, शरदि स्वादुतिक्तकषायकान्| शरद्वसन्तयो रूक्षं शीतं घर्मघनान्तयोः||५६|| अन्नपानं समासेन विपरीतमतोऽन्यदा| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadiShTAhArasyApavAdaH (57) · Śloka 57
సంప్రతి సేవ్యత్వేనోపదిష్టస్యాహారస్యాపవాదమాహ | నిత్యం సర్వరసాభ్యాసః స్వస్వాధిక్యమృతావృతౌ||57||
सम्प्रति सेव्यत्वेनोपदिष्टस्याहारस्यापवादमाह | नित्यं सर्वरसाभ्यासः स्वस्वाधिक्यमृतावृतौ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutusandhiH Rutusandhau sevanIyaprakAraH sahasA tyAgashIlanAdrogAH (3) · Śloka 3
కిమన్యస్మిన్నృతౌ ప్రాప్తే, పూర్వర్తుచర్యా సహసైవ త్యాజ్యాఽన్యా చ సేవ్యా ? నేత్యాహ ఋత్వోరంత్యాదిసప్తాహావృతుసంధిరితి స్మృతః| తత్ర పూర్వో విధిస్త్యాజ్యః సేవనీయోఽపరః క్రమాత్||58|| అసాత్మ్యజా హి రోగాః స్యుః సహసా త్యాగశీలనాత్| 58 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే ఋతుచర్యా నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
किमन्यस्मिन्नृतौ प्राप्ते, पूर्वर्तुचर्या सहसैव त्याज्याऽन्या च सेव्या ? नेत्याह ऋत्वोरन्त्यादिसप्ताहावृतुसन्धिरिति स्मृतः| तत्र पूर्वो विधिस्त्याज्यः सेवनीयोऽपरः क्रमात्||५८|| असात्म्यजा हि रोगाः स्युः सहसा त्यागशीलनात्| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon