Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతః శస్త్రకర్మవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2|
अथातः शस्त्रकर्मविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2
వ్రణః సంజాయతే ప్రాయః పాకాచ్ఛ్వథుపూర్వకాత్| తమేవోపచరేత్తస్మాద్రక్షన్ పాకం ప్రయత్నతః||1|| సుశీతలేపసేకాస్రమోక్షసంశోధనాదిభిః| |2|
व्रणः सञ्जायते प्रायः पाकाच्छ्वथुपूर्वकात्| तमेवोपचरेत्तस्माद्रक्षन् पाकं प्रयत्नतः||१|| सुशीतलेपसेकास्रमोक्षसंशोधनादिभिः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2
| శోఫోఽల్పోఽల్పోష్మరుక్సామఃసవర్ణః కఠినః స్థిరః||2||
| शोफोऽल्पोऽल्पोष्मरुक्सामःसवर्णः कठिनः स्थिरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
పచ్యమానో వివర్ణస్తు రాగీ బస్తిరివాతతః| స్ఫుటతీవ సనిస్తోదః సాంగమర్దవిజృంభికః||3|| సంరంభారుచిదాహోషాతృడ్జ్వరానిద్రతాన్వితః| స్త్యానం విష్యందయత్యాజ్యం వ్రణవత్స్పర్శనాసహః||4||
पच्यमानो विवर्णस्तु रागी बस्तिरिवाततः| स्फुटतीव सनिस्तोदः साङ्गमर्दविजृम्भिकः||३|| संरम्भारुचिदाहोषातृड्ज्वरानिद्रतान्वितः| स्त्यानं विष्यन्दयत्याज्यं व्रणवत्स्पर्शनासहः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6
పక్వేఽల్పవేగతా గ్లానిః పాండుతా వలిసంభవః| నామోఽంతేషూన్నతిర్మధ్యే కండూశోఫాదిమార్దవం||5|| స్పృష్టే పూయస్య సంచారో భవేద్బస్తావివాంభసః| |6|
पक्वेऽल्पवेगता ग्लानिः पाण्डुता वलिसम्भवः| नामोऽन्तेषून्नतिर्मध्ये कण्डूशोफादिमार्दवम्||५|| स्पृष्टे पूयस्य सञ्चारो भवेद्बस्ताविवाम्भसः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7
| శూలం నర్తేఽనిలాద్దాహః పిత్తాచ్ఛోఫః కఫోదయాత్||6|| రోగో రక్తాచ్చ పాకః స్యాదతో దోషైః సశోణితైః| |7|
| शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्||६|| रोगो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| పాకేఽతివృత్తే సుషిరస్తనుత్వగ్దోషభక్షితః||7|| వలీభిరాచితః శ్యావః శీర్యమాణతనూరుహః| |8|
| पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः||७|| वलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10
| కఫజేషు తు శోఫేషు గంభీరం పాకమేత్యసృక్||8|| పక్వలింగం తతోఽస్పష్టం యత్ర స్యాచ్ఛ్హీతశోఫతా| త్వక్సావర్ణ్యం రుజోఽల్పత్వం ఘనస్పర్శత్వమశ్మవత్||9|| రక్తపాకమితి బ్రూయాత్తం ప్రాజ్ఞో ముక్తసంశయః| |10|
| कफजेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकमेत्यसृक्||८|| पक्वलिङ्गं ततोऽस्पष्टं यत्र स्याच्छीतशोफता| त्वक्सावर्ण्यं रुजोऽल्पत्वं घनस्पर्शत्वमश्मवत्||९|| रक्तपाकमिति ब्रूयात्तं प्राज्ञो मुक्तसंशयः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11
| అల్పసత్త్వేఽబలే బాలే పాకాద్వాఽత్యర్థముద్ధతే||10|| దారణం మర్మసంధ్యాదిస్థితే చాన్యత్ర పాటనం| |11|
| अल्पसत्त्वेऽबले बाले पाकाद्वाऽत्यर्थमुद्धते||१०|| दारणं मर्मसन्ध्यादिस्थिते चान्यत्र पाटनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12
| ఆమచ్ఛేదే సిరాస్నాయువ్యాపదోఽసృగతిస్రుతిః||11|| రూజోఽతివృద్ధిర్దరణం విసర్పో వా క్షతోద్భవః| |12|
| आमच्छेदे सिरास्नायुव्यापदोऽसृगतिस्रुतिः||११|| रूजोऽतिवृद्धिर्दरणं विसर्पो वा क्षतोद्भवः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13
| తిష్ఠన్నంతః పునః పూయః సిరాస్నాయ్వసృగామిషం||12|| వివృద్ధో దహతి క్షిప్రం తృణోలపమివానలః| |13|
| तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्||१२|| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14
| యశ్ఛినత్త్యామమజ్ఞానాద్యశ్చ పక్వముపేక్షతే||13|| శ్వపచావివ విజ్ఞేయౌ తావనిశ్చితకారిణౌ| |14|
| यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते||१३|| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15
| ప్రాక్ శస్త్రకర్మణశ్చేష్టం భోజయేదన్నమాతురం||14|| పానపం పాయయేన్మద్యం తీక్ష్ణం యో వేదనాక్షమః| న మూర్చ్ఛత్యన్నసంయోగాన్మత్తః శస్త్రం న బుధ్యతే||15||
| प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदन्नमातुरम्||१४|| पानपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाक्षमः| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16
అన్యత్ర మూఢగర్భాశ్మముఖరోగోదరాతురాత్| |16|
अन्यत्र मूढगर्भाश्ममुख़रोगोदरातुरात्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18
| అథాహృతోపకరణం వైద్యః ప్రాఙ్ముఖమాతురం||16|| సమ్ముఖో యంత్రయిత్వాఽఽశు న్యస్యేన్మర్మాది వర్జయన్| అనులోమం సునిశితం శస్త్రమాపూయదర్శనాత్||17|| సకృదేవాహరేత్తచ్చ| |18|
| अथाहृतोपकरणं वैद्यः प्राङ्मुख़मातुरम्||१६|| सम्मुख़ो यन्त्रयित्वाऽऽशु न्यस्येन्मर्मादि वर्जयन्| अनुलोमं सुनिशितं शस्त्रमापूयदर्शनात्||१७|| सकृदेवाहरेत्तच्च| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21
పాకే తు సుమహత్యపి| పాటయేత్ ద్వ్యంగులం సమ్యద్వ్యంగులత్ర్యంగులాంతరం||18|| ఏషిత్వా సమ్యగేషిణ్యా పరితః సునిరూపితం| అంగులీనాలవాలైర్వా యథాదేశం యథాశయం||19|| యతో గతాం గతిం విద్యాదుత్సంగో యత్ర యత్ర చ| తత్ర తత్ర వ్రణం కుర్యాత్సువిభక్తం నిరాశయం||20|| ఆయతం చ విశాలం చ యథా దోషో న తిష్ఠతి| |21|
पाके तु सुमहत्यपि| पाटयेत् द्व्यङ्गुलं सम्यद्व्यङ्गुलत्र्यङ्गुलान्तरम्||१८|| एषित्वा सम्यगेषिण्या परितः सुनिरूपितम्| अङ्गुलीनालवालैर्वा यथादेशं यथाशयम्||१९|| यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्||२०|| आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22
| శౌర్యమాశుక్రియా తీక్ష్ణం శస్త్రమస్వేదవేపథూ||21|| అసమ్మోహశ్చ వైద్యస్య శస్త్రకర్మణి శస్యతే| |22|
| शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथू||२१|| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23
| తిర్యక్ఛింద్యాల్లలాటాభ్రూదంతవేష్టకజత్రుణి||22|| కుక్షికక్షాక్షికూటౌష్ఠకపోలగలవంక్షణే| |23|
| तिर्यक्छिन्द्याल्ललाटाभ्रूदन्तवेष्टकजत्रुणि||२२|| कुक्षिकक्षाक्षिकूटौष्ठकपोलगलवङ्क्षणे| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23
| అన్యత్ర ఛేదనాత్తిర్యక్ సిరాస్నాయువిపాటనం||23||
| अन्यत्र छेदनात्तिर्यक् सिरास्नायुविपाटनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28
శస్త్రేఽవచారితే వాగ్భిః శీతాంభోభిశ్చ రోగిణం| ఆశ్వాస్య పరితోఽంగుల్యా పరిపీడ్య వ్రణం తతః||24|| క్షాలయిత్వా కషాయేణ ప్లోతేనాంభోఽపనీయ చ| గుగ్గుల్వగురుసిద్ధార్థహింగుసర్జరసాన్వితైః||25|| ధూపయేత్పటుషడ్గ్రంథానింబపత్రైర్ఘృతప్లుతైః| తిలకల్కాజ్యమధుభిర్యథాస్వం భేషజేన చ||26|| దిగ్ధాం వర్తిం తతో దద్యాత్తైరేవాచ్ఛ్హాదయేచ్చ తాం| ఘృతాక్తైః సక్తుభిశ్చోర్ధ్వం ఘనాం కవలికాం తతః||27|| నిధాయ యుక్త్యా బధ్నీయాత్పట్టేన సుసమాహితం| పార్శ్వే సవ్యేఽపసవ్యే వా నాధస్తాన్నైవ చోపరి||28||
शस्त्रेऽवचारिते वाग्भिः शीताम्भोभिश्च रोगिणम्| आश्वास्य परितोऽङ्गुल्या परिपीड्य व्रणं ततः||२४|| क्षालयित्वा कषायेण प्लोतेनाम्भोऽपनीय च| गुग्गुल्वगुरुसिद्धार्थहिङ्गुसर्जरसान्वितैः||२५|| धूपयेत्पटुषड्ग्रन्थानिम्बपत्रैर्घृतप्लुतैः| तिलकल्काज्यमधुभिर्यथास्वं भेषजेन च||२६|| दिग्धां वर्तिं ततो दद्यात्तैरेवाच्छादयेच्च तां| घृताक्तैः सक्तुभिश्चोर्ध्वं घनां कवलिकां ततः||२७|| निधाय युक्त्या बध्नीयात्पट्टेन सुसमाहितम्| पार्श्वे सव्येऽपसव्ये वा नाधस्तान्नैव चोपरि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29
శుచిసూక్ష్మదృఢాః పట్టాః కవల్యః సవికేశికాః| ధూపితా మృదవః శ్లక్ష్ణా నిర్వలీకా వ్రణే హితాః||29||
शुचिसूक्ष्मदृढाः पट्टाः कवल्यः सविकेशिकाः| धूपिता मृदवः श्लक्ष्णा निर्वलीका व्रणे हिताः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30
కుర్వీతానంతరం తస్య రక్షాం రక్షోనిషిద్ధయే| బలిం చోపహరేత్తేభ్యః|30|
कुर्वीतानन्तरं तस्य रक्षां रक्षोनिषिद्धये| बलिं चोपहरेत्तेभ्यः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31
| సదా మూర్ధ్నా చ ధారయేత్||30|| లక్ష్మీం గుహామతిగుహాం జటిలాం బ్రహ్మచారిణీం| వచాం ఛ్హత్రామతిచ్ఛ్హత్రాం దూర్వాం సిద్ధార్థకానపి||31||
| सदा मूर्ध्ना च धारयेत्||३०|| लक्ष्मीं गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छ्हत्रामतिच्छ्हत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32
తతః స్నేహదినేహోక్తం తస్యాచారం సమాదిశేత్| |32|
ततः स्नेहदिनेहोक्तं तस्याचारं समादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32
| దివాస్వప్నో వ్రణే కండూరాగరుక్శోఫపూయకృత్||32||
| दिवास्वप्नो व्रणे कण्डूरागरुक्शोफपूयकृत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1
స్త్రీణాం తు స్మృతిసంస్పర్శదర్శనైశ్చలితస్రుతే| శుక్రే వ్యవాయజాన్ దోషానసంసర్గేఽప్యవాప్నుయాత్||33|| (వ్రణే శ్వయథురాయాసాత్ స చ రాగశ్చ జాగరాత్| తౌ చ రుక్ చ దివాస్వాపాత్తాశ్చ మృత్యుశ్చ మైథునాత్)||1||
स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदर्शनैश्चलितस्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||३३|| (व्रणे श्वयथुरायासात् स च रागश्च जागरात्| तौ च रुक् च दिवास्वापात्ताश्च मृत्युश्च मैथुनात्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37
భోజనం చ యథాసాత్మ్యం యవగోధూమషష్టికాః| మసూరముద్గతువరీజీవంతీసునిషణ్ణకాః||34|| బాలమూలకవార్తాకతండులీయకవాస్తుకం| కారవేల్లకకర్కోటపటోలకటుకాఫలం||35|| సైంధవం దాడిమం ధాత్రీ ఘృతం తప్తహిమం జలం| జీర్ణశాల్యోదనం స్నిగ్ధమల్పముష్ణోదకోత్తరం||36|| భుంజానో జాంగలైర్మాంసైః శీఘ్రం వ్రణమపోహతి| |37|
भोजनं च यथासात्म्यं यवगोधूमषष्टिकाः| मसूरमुद्गतुवरीजीवन्तीसुनिषण्णकाः||३४|| बालमूलकवार्ताकतण्डुलीयकवास्तुकम्| कारवेल्लककर्कोटपटोलकटुकाफलम्||३५|| सैन्धवं दाडिमं धात्री घृतं तप्तहिमं जलम्| जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्||३६|| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38
| అశితం మాత్రయా కాలే పథ్యం యాతి జరాం సుఖం||37|| అజీర్ణాత్త్వనిలాదీనాం విభ్రమో బలవాన్ భవేత్| తతః శోఫరుజాపాకదాహానాహానవాప్నుయాత్||38||
| अशितं मात्रया काले पथ्यं याति जरां सुख़म्||३७|| अजीर्णात्त्वनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40
నవం ధాన్యం తిలాన్ మాషాన్ మద్యం మాంసమజాంగలం| క్షీరేక్షువికృతీరమ్లం లవణం కటుకం త్యజేత్||39|| యచ్చాన్యదపి విష్టంభి విదాహి గురు శీతలం| వర్గోఽయం నవధాన్యాదిర్వ్రణినః సర్వదోషకృత్||40||
नवं धान्यं तिलान् माषान् मद्यं मांसमजाङ्गलम्| क्षीरेक्षुविकृतीरम्लं लवणं कटुकं त्यजेत्||३९|| यच्चान्यदपि विष्टम्भि विदाहि गुरु शीतलम्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्व्रणिनः सर्वदोषकृत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41
మద్యం తీక్ష్ణోష్ణరూక్షామ్లమాశు వ్యాపాదయేద్వ్రణం| |41|
मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद्व्रणम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43
| వాలోశీరైశ్చ వీజ్యేత న చైనం పరిఘట్టయేత్||41|| న తుదేన్న చ కండూయేచ్చేష్టమానశ్చ పాలయేత్| స్నిగ్ధవృద్ధద్విజాతీనాం కథాః శ్రుణ్వన్మనఃప్రియాః||42|| ఆశావాన్ వ్యాధిమోక్షాయా క్షిప్రం వ్రణమపోహతి| |43|
| वालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्||४१|| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः श्रुण्वन्मनःप्रियाः||४२|| आशावान् व्याधिमोक्षाया क्षिप्रं व्रणमपोहति| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44
| తృతీయేఽహ్ని పునః కుర్యాద్వ్రణకర్మ చ పూర్వవత్||43|| ప్రక్షాలనాది, దివసే ద్వితీయే నాచరేత్తథా| తీవ్రవ్యథో విగ్రథితశ్చిరాత్సంరోహతి వ్రణః||44||
| तृतीयेऽह्नि पुनः कुर्याद्व्रणकर्म च पूर्ववत्||४३|| प्रक्षालनादि, दिवसे द्वितीये नाचरेत्तथा| तीव्रव्यथो विग्रथितश्चिरात्संरोहति व्रणः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45
స్నిగ్ధాం రూక్షాం శ్లథాం గాఢాం దుర్న్యస్తాం చ వికేశికాం| వ్రణే న దద్యాత్కల్కం వా|45|
स्निग्धां रूक्षां श्लथां गाढां दुर्न्यस्तां च विकेशिकाम्| व्रणे न दद्यात्कल्कं वा|४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47
| స్నేహాత్క్లేదో వివర్ద్ధతే||45|| మాంసచ్ఛ్హేదోఽతిరుగ్రౌక్ష్యాద్వరణం శోణితాగమః| శ్లథాతిగాఢదుర్న్యాసైర్వ్రణవర్త్మావఘర్షణం||46|| ఘ్|47|
| स्नेहात्क्लेदो विवर्द्धते||४५|| मांसच्छेदोऽतिरुग्रौक्ष्याद्वरणं शोणितागमः| श्लथातिगाढदुर्न्यासैर्व्रणवर्त्मावघर्षणम्||४६|| घ्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47
సపూతిమాంసం సోత్సంగం సగతిం పూయగర్భిణం| వ్రణం విశోధయేచ్ఛీఘ్రం స్థితా హ్యంతర్వికేశికా||47||
सपूतिमांसं सोत्सङ्गं सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं विशोधयेच्छीघ्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिका||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48
వ్యమ్లం తు పాటితం శోఫం పాచనైః సముపాచరేత్| భోజనైరుపనాహైశ్చ నాతివ్రణవిరోధిభిః||48||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51
సద్యః సద్యోవ్రణాన్ సీవ్యేద్వివృతానభిఘాతజాన్| మేదోజాల్లిఖితాన్ గ్రంథీన్ హ్రస్వాః పాలీశ్చ కర్ణయోః||49|| శిరోక్షికూటనాసౌష్ఠగండకర్ణోరుబాహుషు| గ్రీవాలలాటముష్కస్ఫిఙ్మేఢ్రపాయూదరాదిషు||50|| గంభీరేషు ప్రదేశేషు మాంసలేష్వచలేషు చ| |51|
सद्यः सद्योव्रणान् सीव्येद्विवृतानभिघातजान्| मेदोजाल्लिखितान् ग्रन्थीन् ह्रस्वाः पालीश्च कर्णयोः||४९|| शिरोक्षिकूटनासौष्ठगण्डकर्णोरुबाहुषु| ग्रीवाललाटमुष्कस्फिङ्मेढ्रपायूदरादिषु||५०|| गम्भीरेषु प्रदेशेषु मांसलेष्वचलेषु च| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52
| న తు వంక్షణకక్షాదావల్పమాంసే చలే వ్రణాన్||51|| వాయునిర్వాహిణాః శల్యగర్భాన్ క్షారవిషాగ్నిజాన్| |52|
| न तु वङ्क्षणकक्षादावल्पमांसे चले व्रणान्||५१|| वायुनिर्वाहिणाः शल्यगर्भान् क्षारविषाग्निजान्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54
| సీవ్యేచ్చలాస్థిశుష్కాస్రతృణరోమాపనీయ తు||52|| ప్రలంబి మాంసం విచ్ఛిన్నం నివేశ్య స్వనివేశనే| సంధ్యస్థి చ స్థితే రక్తే స్నాయ్వా సూత్రేణ వల్కలైః||53|| సీవ్యేన్న దూరే నాసన్నే గృహ్ణన్నాల్పం న వా బహు| |54|
| सीव्येच्चलास्थिशुष्कास्रतृणरोमापनीय तु||५२|| प्रलम्बि मांसं विच्छिन्नं निवेश्य स्वनिवेशने| सन्ध्यस्थि च स्थिते रक्ते स्नाय्वा सूत्रेण वल्कलैः||५३|| सीव्येन्न दूरे नासन्ने गृह्णन्नाल्पं न वा बहु| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55
| సాంత్వయిత్వా తతశ్చార్తం వ్రణే మధుఘృతద్రుతైః||54|| అంజనక్షౌ మజమషీఫలినీశల్లకీఫలైః| సరోధ్రమధుకైర్దిగ్ధే యుంజ్యాద్బంధాది పూర్వవత్||55||
| सान्त्वयित्वा ततश्चार्तं व्रणे मधुघृतद्रुतैः||५४|| अञ्जनक्षौ मजमषीफलिनीशल्लकीफलैः| सरोध्रमधुकैर्दिग्धे युञ्ज्याद्बन्धादि पूर्ववत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56
వ్రణే నిఃశోణితౌష్ఠో యః కించిదేవావలిఖ్య తం| సంజాతరుధిరం సీవ్యేత్సంధానం హ్యస్య శోణితం||56||
व्रणे निःशोणितौष्ठो यः किञ्चिदेवावलिख़्य तम्| सञ्जातरुधिरं सीव्येत्सन्धानं ह्यस्य शोणितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59
బంధనాని తు దేశాదీన్ వీక్ష్య యుంజీత తేషు చ| ఆవికాజినకౌశేయముష్ణం, క్షౌ మం తు శీతలం||57|| శీతోష్ణం తూలసంతానకార్పాసస్నాయువల్కజం| తామ్రాయస్త్రపుసీసాని వ్రణే మేదఃకఫాధికే||58|| భంగే చ యుంజ్యాత్ఫలకం చర్మవల్కకుశాది చ| |59|
बन्धनानि तु देशादीन् वीक्ष्य युञ्जीत तेषु च| आविकाजिनकौशेयमुष्णम्, क्षौ मं तु शीतलम्||५७|| शीतोष्णम् तूलसन्तानकार्पासस्नायुवल्कजम्| ताम्रायस्त्रपुसीसानि व्रणे मेदःकफाधिके||५८|| भङ्गे च युञ्ज्यात्फलकं चर्मवल्ककुशादि च| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61
స్వనామానుగతాకారా బంధాస్తు దశ పంచ చ||59|| కోశస్వస్తికముత్తోలీచీనదామానువేల్లితం| ఖట్వావిబంధస్థగికావితానోత్సంగతోష్ఫణాః||60|| యమకం మండలాఖ్యం చ పంచాంగీ చేతి యోజయేత్| (విదధ్యాత్తేషు తేష్వేవ కోశమంగులిపర్వసు| స్వస్తికం కర్ణకక్షాదిస్తనేషూక్తం చ సంధిషు||1|| ముత్తోలీం మేఢ్రగ్రీవాదౌ యుంజ్యాచ్చీనమపాంగయోః| సంబాధేఽఙే తథా దామ, శాఖాస్వేవానువేల్లితం||2|| ఖట్టాం గండే హనౌ శంఖే, విబంధం పృష్ఠకోదరే| అంగుష్ఠాంగులిమేఢ్రాగ్రే స్థగికామంత్రవృద్ధిషు||3|| వితానం పృథులాంగాదౌ తథా శిరసి చేరయేత్| విలంబిని తథోత్సంగం, నాసౌష్ఠచిబుకాదిషు||4|| గోష్ఫణం సంధిషు తథా, యమకం యమికే వ్రణే| వృత్తేఽంఘే మండలాఖ్యం, చ పంచాంగీ చోర్ధ్వజత్రుషు||5|| ) యో యత్ర సునివిష్టః స్యాత్తం తేషాం తత్రే బుద్ధిమాన్||61||
स्वनामानुगताकारा बन्धास्तु दश पञ्च च||५९|| कोशस्वस्तिकमुत्तोलीचीनदामानुवेल्लितम्| खट्वाविबन्धस्थगिकावितानोत्सङ्गतोष्फणाः||६०|| यमकं मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गी चेति योजयेत्| (विदध्यात्तेषु तेष्वेव कोशमङ्गुलिपर्वसु| स्वस्तिकं कर्णकक्षादिस्तनेषूक्तं च सन्धिषु||१|| मुत्तोलीं मेढ्रग्रीवादौ युञ्ज्याच्चीनमपाङ्गयोः| सम्बाधेऽङे तथा दाम, शाखास्वेवानुवेल्लितम्||२|| खट्टां गण्डे हनौ शङ्खे, विबन्धं पृष्ठकोदरे| अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रे स्थगिकामन्त्रवृद्धिषु||३|| वितानं पृथुलाङ्गादौ तथा शिरसि चेरयेत्| विलम्बिनि तथोत्सङ्गं, नासौष्ठचिबुकादिषु||४|| गोष्फणं सन्धिषु तथा, यमकं यमिके व्रणे| वृत्तेऽङ्घे मण्डलाख्यं, च पञ्चाङ्गी चोर्ध्वजत्रुषु||५|| ) यो यत्र सुनिविष्टः स्यात्तं तेषां तत्रे बुद्धिमान्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66
బధ్నీయాద్గాఢమూరుస్ఫిక్కక్షావంక్షణమూర్ధసు| శాఖావదనకర్ణారఃపృష్ఠపార్శ్వగలోదరే||62|| సమం మేహనముష్కే చ, నేత్రే సంధిషు చ శ్లథం| బధ్నీయాచ్ఛ్హిథిలస్థానే వాతశ్లేష్మోద్భవే సమం||63|| గాఢమేవ సమస్థానే, భృశం గాఢం తదాశయే| శీతే వసంతేఽపి చ తౌ మోక్షణీయౌ త్ర్యహాత్ర్యహాత్||64|| పిత్తరక్తోత్థయోర్బంధో గాఢస్థానే సమో మతః| సమస్థానే శ్లథో, నైవ శిథిలస్యాశయే తథా||65|| సాయంప్రాతస్తయోర్మోక్షో గ్రీష్మే శరది చేష్యతే| |66|
बध्नीयाद्गाढमूरुस्फिक्कक्षावङ्क्षणमूर्धसु| शाख़ावदनकर्णारःपृष्ठपार्श्वगलोदरे||६२|| समं मेहनमुष्के च, नेत्रे सन्धिषु च श्लथम्| बध्नीयाच्छ्हिथिलस्थाने वातश्लेष्मोद्भवे समम्||६३|| गाढमेव समस्थाने, भृशं गाढं तदाशये| शीते वसन्तेऽपि च तौ मोक्षणीयौ त्र्यहात्र्यहात्||६४|| पित्तरक्तोत्थयोर्बन्धो गाढस्थाने समो मतः| समस्थाने श्लथो, नैव शिथिलस्याशये तथा||६५|| सायंप्रातस्तयोर्मोक्षो ग्रीष्मे शरदि चेष्यते| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67
| అబద్ధో దంశమశకశీతవాతాదిపీడితః||66|| దుష్టిభవేచ్చిరం చాత్ర న తిష్ఠేత్స్నేహభేషజం| కృచ్ఛ్హ్రేణ శుద్ధిం రూఢిం వా యాతి రూఢో వివర్ణతాం||67||
| अबद्धो दंशमशकशीतवातादिपीडितः||६६|| दुष्टिभवेच्चिरं चात्र न तिष्ठेत्स्नेहभेषजम्| कृच्छ्ह्रेण शुद्धिं रूढिं वा याति रूढो विवर्णताम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70
బద్ధస్తు చూర్ణితో భగ్నో విశ్లష్టః పాటితోఽపి వా| ఛ్హిన్నస్నాయుసిరోఽప్యాశు సుఖం సంరోహతి వ్రణః||68|| ఉత్థానశయనాద్యాసు సర్వేహాసు న పీడ్యతే| ఉద్వృత్తౌష్ఠః సముత్సన్నో విషమః కఠినోఽతిరుక్||69|| సమో మృదురరుక్ శీఘ్రం వ్రణః శుధ్యతి రోహతి| |70|
बद्धस्तु चूर्णितो भग्नो विश्लष्टः पाटितोऽपि वा| छिन्नस्नायुसिरोऽप्याशु सुखं संरोहति व्रणः||६८|| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्वृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्||६९|| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72
| స్థిరాణామల్పమాంసానాం రౌక్ష్యాదనుపరోహతాం||70|| ప్రచ్ఛ్హాద్యమౌషధం పత్రైర్యథాదోషం యథర్తు చ| అజీర్ణతరుణాచ్ఛ్హిద్రైః సమంతాత్సునివేశితైః||71|| ధౌతైరకర్కశైః క్షీరిభూర్జార్జునకదంబజైః| |72|
| स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्||७०|| प्रच्छ्हाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्तु च| अजीर्णतरुणाच्छ्हिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः||७१|| धौतैरकर्कशैः क्षीरिभूर्जार्जुनकदम्बजैः| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74
| కుష్ఠినామగ్నిదగ్ధానాం పిటికామధుమేహినాం||72|| కర్ణికాశ్చోందురువిషే క్షారదగ్ధా విషాన్వితాః| బంధనీయా న మాంస్పాకే గుదపాకే చ దారుణే||73|| శీర్యమాణాః సరుగ్దాహాః శోఫావస్థావిసర్పిణః| |74|
| कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटिकामधुमेहिनाम्||७२|| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| बन्धनीया न मांस्पाके गुदपाके च दारुणे||७३|| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77
| అరక్షయా వ్రణే యస్మిన్ మక్షికా నిక్షిపేత్కృమీన్||74|| తే భక్షయంతః కుర్వంతి రుజాశోఫాస్రసంస్రవాన్| సురసాదిం ప్రయుంజీత తత్ర ధావనపూరణే||75|| సప్తపర్ణకరంజార్కనింబరాజాదనత్వచః| గోమూత్రకల్కితో లేపః సేకః క్షారాంబునా హితః||76|| ప్రచ్ఛ్హాద్య మాంసపేశ్యా వా వ్రణం తానాశు నిర్హరేత్| |77|
| अरक्षया व्रणे यस्मिन् मक्षिका निक्षिपेत्कृमीन्||७४|| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे||७५|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः||७६|| प्रच्छ्हाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78
| న చైనం త్వరమాణోఽంతః సదోషముపరోహయేత్||77|| సోఽల్పేనాప్యపచారేణ భూయో వికురుతే యతః| |78|
| न चैनं त्वरमाणोऽन्तः सदोषमुपरोहयेत्||७७|| सोऽल्पेनाप्यपचारेण भूयो विकुरुते यतः| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79
| రూఢేఽప్యజీర్ణవ్యాయామవ్యవాయాదీన్ వివర్జయేత్||78|| హర్షం క్రోధం భయం చాపి యావదాస్థైర్యసంభవాత్| ఆదరేణానువర్త్యోఽయం మాసాన్ షట్ సప్త వా విధిః||79||
| रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत्||७८|| हर्षं क्रोधं भयं चापि यावदास्थैर्यसम्भवात्| आदरेणानुवर्त्योऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29
ఉత్పద్యమానాసు చ తాసు తాసు వార్తాసు దోషాదిబలానుసారీ| తైస్తైరుపాయైః ప్రయతశ్చికిత్సే దాలోచయన్ విస్తరముత్తరోక్తం||80|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే శస్త్రకర్మవిధిర్నామైకోనత్రింశోఽధ్యాయః||29||
उत्पद्यमानासु च तासु तासु वार्तासु दोषादिबलानुसारी| तैस्तैरुपायैः प्रयतश्चिकित्से दालोचयन् विस्तरमुत्तरोक्तम्||८०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon