Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
athātastarpaṇapuṭapākavidhimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| gadyasutrē|2|
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसुत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4
nayanē tāmyati stabdhē śuṣkē rūkṣē'bhighātitē| vātapittāturē jihmē śīrṇapakṣmāvilēkṣaṇē||1|| kr̥cchrōnmīlaśirāharṣaśirōtpātatamōrjunaiḥ| syandamanthānyatōvātavātaparyāyaśukrakaiḥ||2|| āturē śāntarāgāśruśūlasaṁrambhadūṣikē| nivātē tarpaṇaṁ yōjyaṁ śuddhayōrmūrddhakāyayōḥ||3|| kālē sādhāraṇē prātaḥ sāyaṁ vōttānaśāyinaḥ| |4|
नयने ताम्यति स्तब्धे शुष्के रूक्षेऽभिघातिते| वातपित्तातुरे जिह्मे शीर्णपक्ष्माविलेक्षणे||१|| कृच्छ्रोन्मीलशिराहर्षशिरोत्पाततमोर्जुनैः| स्यन्दमन्थान्यतोवातवातपर्यायशुक्रकैः||२|| आतुरे शान्तरागाश्रुशूलसंरम्भदूषिके| निवाते तर्पणं योज्यं शुद्धयोर्मूर्द्धकाययोः||३|| काले साधारणे प्रातः सायं वोत्तानशायिनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6
| yavamāṣamayīṁ pālīṁ nētrakōśādbahiḥ samām||4|| dvyaṅgulōccāṁ dr̥ḍhāṁ kr̥tvā yathāsvaṁ siddhamāvapēt| sarpirnimīlitē nētrē taptāmbupravilāyitam||5|| naktāndhyavātatimirakr̥cchhrabōdhādikē vasām| āpakṣmāgrāt|6|
| यवमाषमयीं पालीं नेत्रकोशाद्बहिः समाम्||४|| द्व्यङ्गुलोच्चां दृढां कृत्वा यथास्वं सिद्धमावपेत्| सर्पिर्निमीलिते नेत्रे तप्ताम्बुप्रविलायितम्||५|| नक्तान्ध्यवाततिमिरकृच्छ्रबोधादिके वसाम्| आपक्ष्माग्रात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8
| athōnmēṣaṁ śanakaistasya kurvataḥ||6|| mātrā vigaṇayēttatra vartmasandhisitāsatē| dr̥ṣṭau ca kramaśō vyādhau śataṁ trīṇi ca pañca ca||7|| śatāni sapta cāṣṭau ca, daśa manthē, daśānilē| pittē ṣaṭ, svasthavr̥ttē ca balāsē pañca dhārayēt||8||
| अथोन्मेषं शनकैस्तस्य कुर्वतः||६|| मात्रा विगणयेत्तत्र वर्त्मसन्धिसितासते| दृष्टौ च क्रमशो व्याधौ शतं त्रीणि च पञ्च च||७|| शतानि सप्त चाष्टौ च, दश मन्थे, दशानिले| पित्ते षट्, स्वस्थवृत्ते च बलासे पञ्च धारयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9
kr̥tvā'pāṅgē tatō dvāraṁ snēhaṁ pātrē nigālayēt| pibēcca dhūmaṁ, nēkṣēta vyōma rūpaṁ ca bhāsvaram||9||
कृत्वाऽपाङ्गे ततो द्वारं स्नेहं पात्रे निगालयेत्| पिबेच्च धूमं, नेक्षेत व्योम रूपं च भास्वरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10
itthaṁ pratidinaṁ vāyau, pittē tvēkāntaraṁ, kaphē| svasthē ca hyantaraṁ dadyādātr̥ptēriti yōjayēt||10||
इत्थं प्रतिदिनं वायौ, पित्ते त्वेकान्तरं, कफे| स्वस्थे च ह्यन्तरं दद्यादातृप्तेरिति योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11
tr̥ptasya kiṁ lakṣaṇaṁ ? ityāha prakāśakṣamatā svāsthyaṁ viśadaṁ laghu lōcanam| tr̥ptē, viparyayō'tr̥ptē'titr̥ptē ślēṣmajā rūjaḥ||11||
तृप्तस्य किं लक्षणं ? इत्याह प्रकाशक्षमता स्वास्थ्यं विशदं लघु लोचनम्| तृप्ते, विपर्ययोऽतृप्तेऽतितृप्ते श्लेष्मजा रूजः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13
snēhapītā tanuriva klāntā dr̥ṣṭirhi sīdati| tarpaṇānantaraṁ tasmādr̥gbalādhānakāriṇam||12|| puṭapākaṁ prayuñjīta pūrvōktēṣvēva yakṣmasu| |13|
स्नेहपीता तनुरिव क्लान्ता दृष्टिर्हि सीदति| तर्पणानन्तरं तस्मादृग्बलाधानकारिणम्||१२|| पुटपाकं प्रयुञ्जीत पूर्वोक्तेष्वेव यक्ष्मसु| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14
| sa vātē snēhanaḥ ślēṣmasahitē lēkhanō hitaḥ||13|| dr̥gdaurbalyē'nilē pittē raktē svasthē prasādanaḥ| |14|
| स वाते स्नेहनः श्लेष्मसहिते लेखनो हितः||१३|| दृग्दौर्बल्येऽनिले पित्ते रक्ते स्वस्थे प्रसादनः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15
idānīmēṣāṁ puṭapākānāṁ kalpanāmāha | bhūśayaprasahānūpamēdōmajjavasāmiṣaiḥ||14|| snēhanaṁ payasā piṣṭairjīvanīyaiśca kalpayēt| |15|
इदानीमेषां पुटपाकानां कल्पनामाह | भूशयप्रसहानूपमेदोमज्जवसामिषैः||१४|| स्नेहनं पयसा पिष्टैर्जीवनीयैश्च कल्पयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16
| mr̥gapakṣiyakr̥nmāṁsamuktāyastāmrasaindhavaiḥ||15|| srōtōjaśaṅkhaphēnālairlēkhanaṁ mastukalkitaiḥ| |16|
| मृगपक्षियकृन्मांसमुक्तायस्ताम्रसैन्धवैः||१५|| स्रोतोजशङ्खफेनालैर्लेखनं मस्तुकल्कितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17
| mr̥gapakṣiyakr̥nmajjavasāntrahr̥dayāmiṣaiḥ||16|| madhuraiḥ saghr̥taiḥ stanyakṣīrapiṣṭaiḥ prasādanam| |17|
| मृगपक्षियकृन्मज्जवसान्त्रहृदयामिषैः||१६|| मधुरैः सघृतैः स्तन्यक्षीरपिष्टैः प्रसादनम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19
adhunā puṭapākasya kalpanāmāha bilvamātraṁ pr̥thak piṇḍaṁ māṁsabhēṣajakalkayōḥ||17|| urubūkavaṭāmbhōjapatraiḥ snēhādiṣu kramāt| vēṣṭayitvā mr̥dā liptaṁ dhavadhanvanagōmayaiḥ||18|| pacētpradīptairagnyābhaṁ pakvaṁ niṣpīḍya tadrasam| nētrē tarpaṇavadyuñjyāt|19|
अधुना पुटपाकस्य कल्पनामाह बिल्वमात्रं पृथक् पिण्डं मांसभेषजकल्कयोः||१७|| उरुबूकवटाम्भोजपत्रैः स्नेहादिषु क्रमात्| वेष्टयित्वा मृदा लिप्तं धवधन्वनगोमयैः||१८|| पचेत्प्रदीप्तैरग्न्याभं पक्वं निष्पीड्य तद्रसम्| नेत्रे तर्पणवद्युञ्ज्यात्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20
| śataṁ dvē trīṇi dhārayēt||19|| lēkhanasnēhanāntyēṣu| |20|
| शतं द्वे त्रीणि धारयेत्||१९|| लेखनस्नेहनान्त्येषु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20
kōṣṇau pūrvau, himō'paraḥ| |20|
कोष्णौ पूर्वौ, हिमोऽपरः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20
| dhūmapō'ntē tayōrēva|20|
| धूमपोऽन्ते तयोरेव|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20
| yōgāstatra ca tr̥ptivat||20||
| योगास्तत्र च तृप्तिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21
tarpaṇaṁ puṭapākaṁ ca nasyānarhē na yōjayēt| |21|
तर्पणं पुटपाकं च नस्यानर्हे न योजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21
yāvantyahāni yuñjīta dvistatō hitabhāgbhavēt||21|| mālatīmallikāpuṣpairbaddhākṣō nivasēnniśām||21.5||
यावन्त्यहानि युञ्जीत द्विस्ततो हितभाग्भवेत्||२१|| मालतीमल्लिकापुष्पैर्बद्धाक्षो निवसेन्निशाम्||२१.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24
sarvātmanā nētrabalāya yatnaṁ kurvīta nasyāñjanatarpaṇādyaiḥ| dr̥ṣṭiśca naṣṭā vividhaṁ jagacca tamōmayaṁ jāyata ēkarūpam||22.5|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē tarpaṇapuṭapākavidhirnāma caturviṁśō'dhyāyaḥ||24||
सर्वात्मना नेत्रबलाय यत्नं कुर्वीत नस्याञ्जनतर्पणाद्यैः| दृष्टिश्च नष्टा विविधं जगच्च तमोमयं जायत एकरूपम्||२२.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon