24. tarpaṇapuṭapākavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

અથાતસ્તર્પણપુટપાકવિધિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| ગદ્યસુત્રે|૨|

Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4

નયને તામ્યતિ સ્તબ્ધે શુષ્કે રૂક્ષેઽભિઘાતિતે| વાતપિત્તાતુરે જિહ્મે શીર્ણપક્ષ્માવિલેક્ષણે||૧|| કૃચ્છ્રોન્મીલશિરાહર્ષશિરોત્પાતતમોર્જુનૈઃ| સ્યન્દમન્થાન્યતોવાતવાતપર્યાયશુક્રકૈઃ||૨|| આતુરે શાન્તરાગાશ્રુશૂલસંરમ્ભદૂષિકે| નિવાતે તર્પણં યોજ્યં શુદ્ધયોર્મૂર્દ્ધકાયયોઃ||૩|| કાલે સાધારણે પ્રાતઃ સાયં વોત્તાનશાયિનઃ| |૪|

Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6

| યવમાષમયીં પાલીં નેત્રકોશાદ્બહિઃ સમામ્||૪|| દ્વ્યઙ્ગુલોચ્ચાં દૃઢાં કૃત્વા યથાસ્વં સિદ્ધમાવપેત્| સર્પિર્નિમીલિતે નેત્રે તપ્તામ્બુપ્રવિલાયિતમ્||૫|| નક્તાન્ધ્યવાતતિમિરકૃચ્છ્રબોધાદિકે વસામ્| આપક્ષ્માગ્રાત્|૬|

Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8

| અથોન્મેષં શનકૈસ્તસ્ય કુર્વતઃ||૬|| માત્રા વિગણયેત્તત્ર વર્ત્મસન્ધિસિતાસતે| દૃષ્ટૌ ચ ક્રમશો વ્યાધૌ શતં ત્રીણિ ચ પઞ્ચ ચ||૭|| શતાનિ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ, દશ મન્થે, દશાનિલે| પિત્તે ષટ્, સ્વસ્થવૃત્તે ચ બલાસે પઞ્ચ ધારયેત્||૮||

Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9

કૃત્વાઽપાઙ્ગે તતો દ્વારં સ્નેહં પાત્રે નિગાલયેત્| પિબેચ્ચ ધૂમં, નેક્ષેત વ્યોમ રૂપં ચ ભાસ્વરમ્||૯||

Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10

ઇત્થં પ્રતિદિનં વાયૌ, પિત્તે ત્વેકાન્તરં, કફે| સ્વસ્થે ચ હ્યન્તરં દદ્યાદાતૃપ્તેરિતિ યોજયેત્||૧૦||

Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11

તૃપ્તસ્ય કિં લક્ષણં ? ઇત્યાહ પ્રકાશક્ષમતા સ્વાસ્થ્યં વિશદં લઘુ લોચનમ્| તૃપ્તે, વિપર્યયોઽતૃપ્તેઽતિતૃપ્તે શ્લેષ્મજા રૂજઃ||૧૧||

Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13

સ્નેહપીતા તનુરિવ ક્લાન્તા દૃષ્ટિર્હિ સીદતિ| તર્પણાનન્તરં તસ્માદૃગ્બલાધાનકારિણમ્||૧૨|| પુટપાકં પ્રયુઞ્જીત પૂર્વોક્તેષ્વેવ યક્ષ્મસુ| |૧૩|

Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14

| સ વાતે સ્નેહનઃ શ્લેષ્મસહિતે લેખનો હિતઃ||૧૩|| દૃગ્દૌર્બલ્યેઽનિલે પિત્તે રક્તે સ્વસ્થે પ્રસાદનઃ| |૧૪|

Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15

ઇદાનીમેષાં પુટપાકાનાં કલ્પનામાહ | ભૂશયપ્રસહાનૂપમેદોમજ્જવસામિષૈઃ||૧૪|| સ્નેહનં પયસા પિષ્ટૈર્જીવનીયૈશ્ચ કલ્પયેત્| |૧૫|

Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16

| મૃગપક્ષિયકૃન્માંસમુક્તાયસ્તામ્રસૈન્ધવૈઃ||૧૫|| સ્રોતોજશઙ્ખફેનાલૈર્લેખનં મસ્તુકલ્કિતૈઃ| |૧૬|

Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17

| મૃગપક્ષિયકૃન્મજ્જવસાન્ત્રહૃદયામિષૈઃ||૧૬|| મધુરૈઃ સઘૃતૈઃ સ્તન્યક્ષીરપિષ્ટૈઃ પ્રસાદનમ્| |૧૭|

Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19

અધુના પુટપાકસ્ય કલ્પનામાહ બિલ્વમાત્રં પૃથક્ પિણ્ડં માંસભેષજકલ્કયોઃ||૧૭|| ઉરુબૂકવટામ્ભોજપત્રૈઃ સ્નેહાદિષુ ક્રમાત્| વેષ્ટયિત્વા મૃદા લિપ્તં ધવધન્વનગોમયૈઃ||૧૮|| પચેત્પ્રદીપ્તૈરગ્ન્યાભં પક્વં નિષ્પીડ્ય તદ્રસમ્| નેત્રે તર્પણવદ્યુઞ્જ્યાત્|૧૯|

Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20

| શતં દ્વે ત્રીણિ ધારયેત્||૧૯|| લેખનસ્નેહનાન્ત્યેષુ| |૨૦|

Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20

કોષ્ણૌ પૂર્વૌ, હિમોઽપરઃ| |૨૦|

Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20

| ધૂમપોઽન્તે તયોરેવ|૨૦|

Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20

| યોગાસ્તત્ર ચ તૃપ્તિવત્||૨૦||

Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21

તર્પણં પુટપાકં ચ નસ્યાનર્હે ન યોજયેત્| |૨૧|

Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21

યાવન્ત્યહાનિ યુઞ્જીત દ્વિસ્તતો હિતભાગ્ભવેત્||૨૧|| માલતીમલ્લિકાપુષ્પૈર્બદ્ધાક્ષો નિવસેન્નિશામ્||૨૧.૫||

Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24

સર્વાત્મના નેત્રબલાય યત્નં કુર્વીત નસ્યાઞ્જનતર્પણાદ્યૈઃ| દૃષ્ટિશ્ચ નષ્ટા વિવિધં જગચ્ચ તમોમયં જાયત એકરૂપમ્||૨૨.૫|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને તર્પણપુટપાકવિધિર્નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૪||