Adhikarana yantravidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
athātō yantravidhimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti sa smādurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2|
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति स स्मादुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantralakShaNam (1-3) · Śloka 3
ētadēva spaṣṭayannāha nānāvidhānāṁ śalyānāṁ nānādēśaprabādhinām| āhartumabhyupāyō yastadyantraṁ yacca darśanē||1|| arśōbhagandarādīnāṁ śastrakṣārāgniyōjanē| śēṣāṅgaparirakṣāyāṁ tathā bastyādikarmaṇi||2|| ghaṭikālābuśr̥ṅgaṁ ca jāmbavauṣṭhādikāni ca| |3|
एतदेव स्पष्टयन्नाह नानाविधानां शल्यानां नानादेशप्रबाधिनाम्| आहर्तुमभ्युपायो यस्तद्यन्त्रं यच्च दर्शने||१|| अर्शोभगन्दरादीनां शस्त्रक्षाराग्नियोजने| शेषाङ्गपरिरक्षायां तथा बस्त्यादिकर्मणि||२|| घटिकालाबुशृङ्गं च जाम्बवौष्ठादिकानि च| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantravisheShANAM buddhyA kalpyatvam (3-4) · Śloka 4
yantrāṇāṁ kiṁ rūpaṁ kiṁ |ca] kāryaṁ syāt? ityāha- | anēkarūpakāryāṇi yantrāṇi vividhānyataḥ||3|| vikalpya kalpayēdbuddhyā yathāsthūlaṁ tu vakṣyatē| |4|
यन्त्राणां किं रूपं किं |च] कार्यं स्यात्? इत्याह- | अनेकरूपकार्याणि यन्त्राणि विविधान्यतः||३|| विकल्प्य कल्पयेद्बुद्ध्या यथास्थूलं तु वक्ष्यते| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svastikayantrANi svastikAnAM kAryam (4-7) · Śloka 7
atha yantrāṇyāha | tulyāni kaṅkasiṁharkṣakākādimr̥gapakṣiṇām||4|| mukhairmukhāni yantrāṇāṁ kuryāttatsaṁjñakāni ca| aṣṭādaśāṅgulāyāmānyāyasāni ca bhūriśaḥ||5|| masūrākāraparyantaiḥ kaṇṭhē baddhāni kīlakaiḥ| vidyātsvastikayantrāṇi mūlē'ṅkuśanatāni ca||6|| tairdr̥ḍhairasthisaṁlagnaśalyāharaṇamiṣyatē| |7|
अथ यन्त्राण्याह | तुल्यानि कङ्कसिंहर्क्षकाकादिमृगपक्षिणाम्||४|| मुखैर्मुखानि यन्त्राणां कुर्यात्तत्संज्ञकानि च| अष्टादशाङ्गुलायामान्यायसानि च भूरिशः||५|| मसूराकारपर्यन्तैः कण्ठे बद्धानि कीलकैः| विद्यात्स्वस्तिकयन्त्राणि मूलेऽङ्कुशनतानि च||६|| तैर्दृढैरस्थिसंलग्नशल्याहरणमिष्यते| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kIlabaddhavimuktAgrau saMdaMshau (7-8) · Śloka 8
| kīlabaddhavimuktāgrau sandaṁśau ṣōḍaśāṅgulau||7|| tvakśirāsnāyupiśitalagnaśalyāpakarṣaṇau| |8|
| कीलबद्धविमुक्ताग्रौ सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ||७|| त्वक्शिरास्नायुपिशितलग्नशल्यापकर्षणौ| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDa~ggulaH saMdaMshaH (8) · Śloka 8
| ṣaḍaṅgulō'nyō haraṇē sūkṣmaśalyōpapakṣmaṇām||8||
| षडङ्गुलोऽन्यो हरणे सूक्ष्मशल्योपपक्ष्मणाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mucuNDI (9) · Śloka 9
mucuṇḍī sūkṣmadantarjurmūlē rucakabhūṣaṇā| gambhīravraṇamāṁsānāmarmaṇaḥ śēṣitasya ca||9||
मुचुण्डी सूक्ष्मदन्तर्जुर्मूले रुचकभूषणा| गम्भीरव्रणमांसानामर्मणः शेषितस्य च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekatAladvitAlake (10) · Śloka 10
dvē dvādaśāṅgulē matsyatālavat dvyēkalālakē| tālayantrē smr̥tē karṇanāḍīśalyāpahāriṇī||10||
द्वे द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवत् द्व्येकलालके| तालयन्त्रे स्मृते कर्णनाडीशल्यापहारिणी||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIyantraNAM sthUlaM svarupaM kAryaM ca (11-12) · Śloka 12
nāḍīyantrāṇi suṣirāṇyēkānēkamukhāni ca| srōtōgatānāṁ śalyānāmāmayānāṁ ca darśanē||11|| kriyāṇāṁ sukaratvāya kuryādācūṣaṇāya ca| tadvistāraparīṇāhadairghyaṁ srōtōnurōdhataḥ||12||
नाडीयन्त्राणि सुषिराण्येकानेकमुखानि च| स्रोतोगतानां शल्यानामामयानां च दर्शने||११|| क्रियाणां सुकरत्वाय कुर्यादाचूषणाय च| तद्विस्तारपरीणाहदैर्घ्यं स्रोतोनुरोधतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThAntaHshalyAvalokinI nADI (13) · Śloka 13
daśāṅgulā'rdhanāhā'ntaḥkaṇṭhaśalyāvalōkinī| nāḍī|13|
दशाङ्गुलाऽर्धनाहाऽन्तःकण्ठशल्यावलोकिनी| नाडी|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShkarNavAra~ggasa~ggrahaNI nADI dvikarNa vAra~ggasa~ggrahaNI nADI (13-14) · Śloka 14
| pañcamukhacchhidrā catuṣkarṇasya saṅgrahē||13|| vāraṅgasya, dvikarṇasya tricchhidrā tatpramāṇataḥ| |14|
| पञ्चमुखच्छिद्रा चतुष्कर्णस्य सङ्ग्रहे||१३|| वारङ्गस्य, द्विकर्णस्य त्रिच्छिद्रा तत्प्रमाणतः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyA nADyaH (14-15) · Śloka 15
| vāraṅgakarṇasaṁsthānānāhadairghyānurōdhataḥ||14|| nāḍīrēvaṁvidhāścānyā draṣṭuṁ śalyāni kārayēt| |15|
| वारङ्गकर्णसंस्थानानाहदैर्घ्यानुरोधतः||१४|| नाडीरेवंविधाश्चान्या द्रष्टुं शल्यानि कारयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyanirghAtinI nADI (15-16) · Śloka 16
| padmakarṇikayā mūrdhni sadr̥śī dvādaśāṅgulā||15|| caturthasuṣirā nāḍī śalyanirghātinī matā| |16|
| पद्मकर्णिकया मूर्ध्नि सदृशी द्वादशाङ्गुला||१५|| चतुर्थसुषिरा नाडी शल्यनिर्घातिनी मता| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshauyantraM dvicchidram arshauyantraM ekacchidram (16-18) · Śloka 18
| arśasāṁ gōstanākāraṁ yantrakaṁ caturaṅgulam||16|| nāhē pañcāṅgulaṁ puṁsāṁ pramadānāṁ ṣaḍaṅgulam| dvicchhidraṁ darśanē vyādhērēkacchhidraṁ tu karmaṇi||17|| madhyē'sya tryaṅgulaṁ chhidramaṅguṣṭhōdaravistr̥tam| ardhāṅgulōcchhritōdvr̥ttakarṇikaṁ ca tadūrdhvataḥ||18||
| अर्शसां गोस्तनाकारं यन्त्रकं चतुरङ्गुलम्||१६|| नाहे पञ्चाङ्गुलं पुंसां प्रमदानां षडङ्गुलम्| द्विच्छिद्रं दर्शने व्याधेरेकच्छिद्रं तु कर्मणि||१७|| मध्येऽस्य त्र्यङ्गुलं छिद्रमङ्गुष्ठोदरविस्तृतम्| अर्धाङ्गुलोच्छ्रितोद्वृत्तकर्णिकं च तदूर्ध्वतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashauyantraM shamyAkhyam (19) · Śloka 19
śamyākhyaṁ tādr̥gacchhidraṁ yantramarśaḥprapīḍanam| |19|
शम्याख्यं तादृगच्छिद्रं यन्त्रमर्शःप्रपीडनम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhagandarayantraM dvicchidram bhagandarayantraM ekacchidram (19) · Śloka 19
| sarvathā'panayēdōṣṭhaṁ chhidrādūrdhvaṁ bhagandarē||19||
| सर्वथाऽपनयेदोष्ठं छिद्रादूर्ध्वं भगन्दरे||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANArshorbudayantram (20) · Śloka 20
ghrāṇārbudārśasāmēkacchhidrā nāḍyaṅguladvayā| pradēśinīparīṇāhā syādbhagandarayantravat||20||
घ्राणार्बुदार्शसामेकच्छिद्रा नाड्यङ्गुलद्वया| प्रदेशिनीपरीणाहा स्याद्भगन्दरयन्त्रवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulitrANakam (21) · Śloka 21
aṅhgulitrāṇakaṁ dāntaṁ vārkṣaṁ vā caturaṅgulam| dvicchhidraṁ gōstanākāraṁ tadvaktravivr̥tau sukham||21||
अङ्ह्गुलित्राणकं दान्तं वार्क्षं वा चतुरङ्गुलम्| द्विच्छिद्रं गोस्तनाकारं तद्वक्त्रविवृतौ सुखम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yonivraNekShaNam (22-23) · Śloka 23
yōnivraṇēkṣaṇaṁ madhyē suṣiraṁ ṣōḍaśāṅgulam| mudrābaddhaṁ caturbhittamambhōjamukulānanam||22|| catuḥśalākamākrāntaṁ mūlē tadvikasēnmukhē| |23|
योनिव्रणेक्षणं मध्ये सुषिरं षोडशाङ्गुलम्| मुद्राबद्धं चतुर्भित्तमम्भोजमुकुलाननम्||२२|| चतुःशलाकमाक्रान्तं मूले तद्विकसेन्मुखे| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNAbhya~jjanam (23-24) · Śloka 24
| yantrē nāḍīvraṇābhyaṅgakṣālanāya ṣaḍaṅgulē||23|| bastiyantrākr̥tī mūlē mukhē'ṅguṣṭhakalāyakhē| agratō'karṇikē mūlē nibaddhamr̥ducarmaṇī||24||
| यन्त्रे नाडीव्रणाभ्यङ्गक्षालनाय षडङ्गुले||२३|| बस्तियन्त्राकृती मूले मुखेऽङ्गुष्ठकलायखे| अग्रतोऽकर्णिके मूले निबद्धमृदुचर्मणी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalodarayantram (25) · Śloka 25
dvidārā nalikā picchhanalikā vōdakōdarē| |25|
द्विदारा नलिका पिच्छनलिका वोदकोदरे| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmabastyAdiyantrANi (25) · Śloka 25
| dhūmabastyādiyantrāṇi nirdiṣṭāni yathāyatham||25||
| धूमबस्त्यादियन्त्राणि निर्दिष्टानि यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shRu~ggayantram (26) · Śloka 26
tryaṅgulāsyaṁ bhavēcchhr̥ṅgaṁ cūṣaṇē'ṣṭādaśāṅgulam| agrē siddhārthakacchhidraṁ sunaddhaṁ cūcukākr̥ti||26||
त्र्यङ्गुलास्यं भवेच्छृङ्गं चूषणेऽष्टादशाङ्गुलम्| अग्रे सिद्धार्थकच्छिद्रं सुनद्धं चूचुकाकृति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alAbuyantram (27) · Śloka 27
syādvādaśāṅgulō'lāburnāhē tvaṣṭādaśāṅgulaḥ| catustryaṅgulavr̥ttāsyō dīptō'ntaḥ ślēṣmaraktahr̥t||27||
स्याद्वादशाङ्गुलोऽलाबुर्नाहे त्वष्टादशाङ्गुलः| चतुस्त्र्यङ्गुलवृत्तास्यो दीप्तोऽन्तः श्लेष्मरक्तहृत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghaThIyantram (28) · Śloka 28
tadvadghaṭī hitā gulmavilayōnnamanē ca sā| |28|
तद्वद्घटी हिता गुल्मविलयोन्नमने च सा| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalAkAyantrANi (28-29) · Śloka 29
| śalākākhyāni yantrāṇi nānākarmākr̥tīni ca||28|| yathāyōgapramāṇāni| |29|
| शलाकाख्यानि यन्त्राणि नानाकर्माकृतीनि च||२८|| यथायोगप्रमाणानि| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eShiNyau shalAke (29) · Śloka 29
tēṣāmēṣaṇakarmaṇī| ubhē gaṇḍūpadamukhē|29|
तेषामेषणकर्मणी| उभे गण्डूपदमुखे|२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyahAriNyau shalAke (29-30) · Śloka 30
| srōtōbhyaḥ śalyahāriṇī||29|| masūradalavaktrē dvē syātāmaṣṭanavāṅgulē| |30|
| स्रोतोभ्यः शल्यहारिणी||२९|| मसूरदलवक्त्रे द्वे स्यातामष्टनवाङ्गुले| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkavaH (30) · Śloka 30
| śaṅkavaḥ ṣaṭ|30|
| शङ्कवः षट्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyUhanau sha~gkU (30-31) · Śloka 31
| ubhau tēṣāṁ ṣōḍaśadvādaśāṅgulau||30|| vyūhanē'hiphāṇāvaktrau| |31|
| उभौ तेषां षोडशद्वादशाङ्गुलौ||३०|| व्यूहनेऽहिफाणावक्त्रौ| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cAlanau sha~gku (31) · Śloka 31
dvau daśadvādaśāṅgulau| cālanē śarapuṅkhāsyau|31|
द्वौ दशद्वादशाङ्गुलौ| चालने शरपुङ्खास्यौ|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AharaNau sha~gkU (31) · Śloka 31
| āhāryē baḍiśākr̥tī||31||
| आहार्ये बडिशाकृती||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasha~gkU (32) · Śloka 32
natō'grē śaṅkunā tulyō garbhaśaṅkuriti smr̥taḥ| āṣṭāṅgulāyatastēna mūḍhagarbhaṁ harēt striyāḥ||32||
नतोऽग्रे शङ्कुना तुल्यो गर्भशङ्कुरिति स्मृतः| आष्टाङ्गुलायतस्तेन मूढगर्भं हरेत् स्त्रियाः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapAtanam (33) · Śloka 33
aśmaryāharaṇaṁ sarpaphāṇāvadvaktramagrataḥ| |33|
अश्मर्याहरणं सर्पफाणावद्वक्त्रमग्रतः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramArjanyaH shalAkAH (33-34) · Śloka 34
| śarapuṅkhamukhaṁ dantapātanaṁ caturaṅgulam||33|| kārpāsavihitōṣṇīṣāḥ śalākāḥ ṣaṭ pramārjanē| |34|
| शरपुङ्खमुखं दन्तपातनं चतुरङ्गुलम्||३३|| कार्पासविहितोष्णीषाः शलाकाः षट् प्रमार्जने| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAyupramArjanyau shalAke (34) · Śloka 34
| pāyāvāsannadūrārthē dvē daśadvādaśāṅgulē||34||
| पायावासन्नदूरार्थे द्वे दशद्वादशाङ्गुले||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANapramArjanyau shalAke,karNapramArjanyau shalAke (35) · Śloka 35
dvē ṣaṭsaptāṅgulē ghrāṇē, dvē karṇē'ṣṭanavāṅulē| |35|
द्वे षट्सप्ताङ्गुले घ्राणे, द्वे कर्णेऽष्टनवाङुले| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNashodhanam (35) · Śloka 35
| karṇaśōdhanamaśvatthapatraprāntaṁ sruvānanam||35||
| कर्णशोधनमश्वत्थपत्रप्रान्तं स्रुवाननम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgniprayogArthaM tisraH shalakAstrINi ca jAmbavauShThAni (36) · Śloka 36
śalākājāmbavauṣṭhānāṁ kṣārē'gnau ca pr̥thak trayam| yuñjyāt sthūlāṇudīrghāṇāṁ|36|
शलाकाजाम्बवौष्ठानां क्षारेऽग्नौ च पृथक् त्रयम्| युञ्ज्यात् स्थूलाणुदीर्घाणां|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavRuddhidAhArthaM shalAkA (36-37) · Śloka 37
| śalākāmantravardhmani||36|| madhyōrdhvavr̥ttadaṇḍāṁ ca mūlē cārdhēndusannibhām| |37|
| शलाकामन्त्रवर्ध्मनि||३६|| मध्योर्ध्ववृत्तदण्डां च मूले चार्धेन्दुसन्निभाम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArshorbudadAhArthaM shalAkA (37) · Śloka 37
| kōlāsthidalatulyāsyā nāsārśōrbudadāhakr̥t||37||
| कोलास्थिदलतुल्यास्या नासार्शोर्बुददाहकृत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvyAkhyAstistraH shalAkAH (38) · Śloka 38
aṣṭāṅgulā nimnamukhāstisraḥ kṣārauṣadhakramē| kanīnīmadhyamānāmīnakhamānasamairmukhaiḥ||38||
अष्टाङ्गुला निम्नमुखास्तिस्रः क्षारौषधक्रमे| कनीनीमध्यमानामीनखमानसमैर्मुखैः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrashodhanAdyAH shalAkAH (39) · Śloka 39
svaṁsvamuktāni yantrāṇi mēḍhraśuddhyañjanādiṣu| |39|
स्वंस्वमुक्तानि यन्त्राणि मेढ्रशुद्ध्यञ्जनादिषु| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuyantrANi, anuyantrakarmANi (39-40.5) · Śloka 40
| anuyantrāṇyayaskāntarajjuvastrāśmamudgarāḥ||39|| vadhrāntrajihvābālāśca śākhānakhamukhadvijāḥ| kālaḥ pākaḥ karaḥ pādō bhayaṁ harṣaśca, tatkriyāḥ||40|| upāyavitpravibhajēdālōcya nipuṇaṁ dhiyā||40.5||
| अनुयन्त्राण्ययस्कान्तरज्जुवस्त्राश्ममुद्गराः||३९|| वध्रान्त्रजिह्वाबालाश्च शाखानखमुखद्विजाः| कालः पाकः करः पादो भयं हर्षश्च, तत्क्रियाः||४०|| उपायवित्प्रविभजेदालोच्य निपुणं धिया||४०.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrakarmANi (41.5) · Śloka
tānyēva yantrāṇāṁ karmāṇyāha nirghātanōnmathanapūraṇamārgaśuddhi- saṁvyūhanāharaṇabandhanapīḍanāni| ācūṣaṇōnnamananāmanacālabhaṅga- vyāvartanarjukaraṇāni ca yantrakarma||41.5||
तान्येव यन्त्राणां कर्माण्याह निर्घातनोन्मथनपूरणमार्गशुद्धि- संव्यूहनाहरणबन्धनपीडनानि| आचूषणोन्नमननामनचालभङ्ग- व्यावर्तनर्जुकरणानि च यन्त्रकर्म||४१.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantreShu ka~gkamukhasya prAdhAnyam (25) · Śloka 25
vivartatē sādhvavagāhatē ca grāhyaṁ gr̥hītvōddharatē ca yasmāt| yantrēṣvataḥ kaṅkamukhaṁ pradhānaṁ sthānēṣu sarvēṣvadhikāri yacca| 42 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē yantravidhirnāma pañcaviṁśatitamō'dhyāyaḥ||25||
विवर्तते साध्ववगाहते च ग्राह्यं गृहीत्वोद्धरते च यस्मात्| यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधिकारि यच्च| ४२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम पञ्चविंशतितमोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon