Adhikarana yantravidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతో యంత్రవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి స స్మాదురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2|
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति स स्मादुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantralakShaNam (1-3) · Śloka 3
ఏతదేవ స్పష్టయన్నాహ నానావిధానాం శల్యానాం నానాదేశప్రబాధినాం| ఆహర్తుమభ్యుపాయో యస్తద్యంత్రం యచ్చ దర్శనే||1|| అర్శోభగందరాదీనాం శస్త్రక్షారాగ్నియోజనే| శేషాంగపరిరక్షాయాం తథా బస్త్యాదికర్మణి||2|| ఘటికాలాబుశృంగం చ జాంబవౌష్ఠాదికాని చ| |3|
एतदेव स्पष्टयन्नाह नानाविधानां शल्यानां नानादेशप्रबाधिनाम्| आहर्तुमभ्युपायो यस्तद्यन्त्रं यच्च दर्शने||१|| अर्शोभगन्दरादीनां शस्त्रक्षाराग्नियोजने| शेषाङ्गपरिरक्षायां तथा बस्त्यादिकर्मणि||२|| घटिकालाबुशृङ्गं च जाम्बवौष्ठादिकानि च| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantravisheShANAM buddhyA kalpyatvam (3-4) · Śloka 4
యంత్రాణాం కిం రూపం కిం |చ] కార్యం స్యాత్? ఇత్యాహ- | అనేకరూపకార్యాణి యంత్రాణి వివిధాన్యతః||3|| వికల్ప్య కల్పయేద్బుద్ధ్యా యథాస్థూలం తు వక్ష్యతే| |4|
यन्त्राणां किं रूपं किं |च] कार्यं स्यात्? इत्याह- | अनेकरूपकार्याणि यन्त्राणि विविधान्यतः||३|| विकल्प्य कल्पयेद्बुद्ध्या यथास्थूलं तु वक्ष्यते| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svastikayantrANi svastikAnAM kAryam (4-7) · Śloka 7
అథ యంత్రాణ్యాహ | తుల్యాని కంకసింహర్క్షకాకాదిమృగపక్షిణాం||4|| ముఖైర్ముఖాని యంత్రాణాం కుర్యాత్తత్సంజ్ఞకాని చ| అష్టాదశాంగులాయామాన్యాయసాని చ భూరిశః||5|| మసూరాకారపర్యంతైః కంఠే బద్ధాని కీలకైః| విద్యాత్స్వస్తికయంత్రాణి మూలేఽంకుశనతాని చ||6|| తైర్దృఢైరస్థిసంలగ్నశల్యాహరణమిష్యతే| |7|
अथ यन्त्राण्याह | तुल्यानि कङ्कसिंहर्क्षकाकादिमृगपक्षिणाम्||४|| मुखैर्मुखानि यन्त्राणां कुर्यात्तत्संज्ञकानि च| अष्टादशाङ्गुलायामान्यायसानि च भूरिशः||५|| मसूराकारपर्यन्तैः कण्ठे बद्धानि कीलकैः| विद्यात्स्वस्तिकयन्त्राणि मूलेऽङ्कुशनतानि च||६|| तैर्दृढैरस्थिसंलग्नशल्याहरणमिष्यते| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kIlabaddhavimuktAgrau saMdaMshau (7-8) · Śloka 8
| కీలబద్ధవిముక్తాగ్రౌ సందంశౌ షోడశాంగులౌ||7|| త్వక్శిరాస్నాయుపిశితలగ్నశల్యాపకర్షణౌ| |8|
| कीलबद्धविमुक्ताग्रौ सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ||७|| त्वक्शिरास्नायुपिशितलग्नशल्यापकर्षणौ| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDa~ggulaH saMdaMshaH (8) · Śloka 8
| షడంగులోఽన్యో హరణే సూక్ష్మశల్యోపపక్ష్మణాం||8||
| षडङ्गुलोऽन्यो हरणे सूक्ष्मशल्योपपक्ष्मणाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mucuNDI (9) · Śloka 9
ముచుండీ సూక్ష్మదంతర్జుర్మూలే రుచకభూషణా| గంభీరవ్రణమాంసానామర్మణః శేషితస్య చ||9||
मुचुण्डी सूक्ष्मदन्तर्जुर्मूले रुचकभूषणा| गम्भीरव्रणमांसानामर्मणः शेषितस्य च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekatAladvitAlake (10) · Śloka 10
ద్వే ద్వాదశాంగులే మత్స్యతాలవత్ ద్వ్యేకలాలకే| తాలయంత్రే స్మృతే కర్ణనాడీశల్యాపహారిణీ||10||
द्वे द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवत् द्व्येकलालके| तालयन्त्रे स्मृते कर्णनाडीशल्यापहारिणी||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIyantraNAM sthUlaM svarupaM kAryaM ca (11-12) · Śloka 12
నాడీయంత్రాణి సుషిరాణ్యేకానేకముఖాని చ| స్రోతోగతానాం శల్యానామామయానాం చ దర్శనే||11|| క్రియాణాం సుకరత్వాయ కుర్యాదాచూషణాయ చ| తద్విస్తారపరీణాహదైర్ఘ్యం స్రోతోనురోధతః||12||
नाडीयन्त्राणि सुषिराण्येकानेकमुखानि च| स्रोतोगतानां शल्यानामामयानां च दर्शने||११|| क्रियाणां सुकरत्वाय कुर्यादाचूषणाय च| तद्विस्तारपरीणाहदैर्घ्यं स्रोतोनुरोधतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThAntaHshalyAvalokinI nADI (13) · Śloka 13
దశాంగులాఽర్ధనాహాఽంతఃకంఠశల్యావలోకినీ| నాడీ|13|
दशाङ्गुलाऽर्धनाहाऽन्तःकण्ठशल्यावलोकिनी| नाडी|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catuShkarNavAra~ggasa~ggrahaNI nADI dvikarNa vAra~ggasa~ggrahaNI nADI (13-14) · Śloka 14
| పంచముఖచ్ఛ్హిద్రా చతుష్కర్ణస్య సంగ్రహే||13|| వారంగస్య, ద్వికర్ణస్య త్రిచ్ఛ్హిద్రా తత్ప్రమాణతః| |14|
| पञ्चमुखच्छिद्रा चतुष्कर्णस्य सङ्ग्रहे||१३|| वारङ्गस्य, द्विकर्णस्य त्रिच्छिद्रा तत्प्रमाणतः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyA nADyaH (14-15) · Śloka 15
| వారంగకర్ణసంస్థానానాహదైర్ఘ్యానురోధతః||14|| నాడీరేవంవిధాశ్చాన్యా ద్రష్టుం శల్యాని కారయేత్| |15|
| वारङ्गकर्णसंस्थानानाहदैर्घ्यानुरोधतः||१४|| नाडीरेवंविधाश्चान्या द्रष्टुं शल्यानि कारयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyanirghAtinI nADI (15-16) · Śloka 16
| పద్మకర్ణికయా మూర్ధ్ని సదృశీ ద్వాదశాంగులా||15|| చతుర్థసుషిరా నాడీ శల్యనిర్ఘాతినీ మతా| |16|
| पद्मकर्णिकया मूर्ध्नि सदृशी द्वादशाङ्गुला||१५|| चतुर्थसुषिरा नाडी शल्यनिर्घातिनी मता| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshauyantraM dvicchidram arshauyantraM ekacchidram (16-18) · Śloka 18
| అర్శసాం గోస్తనాకారం యంత్రకం చతురంగులం||16|| నాహే పంచాంగులం పుంసాం ప్రమదానాం షడంగులం| ద్విచ్ఛ్హిద్రం దర్శనే వ్యాధేరేకచ్ఛ్హిద్రం తు కర్మణి||17|| మధ్యేఽస్య త్ర్యంగులం ఛ్హిద్రమంగుష్ఠోదరవిస్తృతం| అర్ధాంగులోచ్ఛ్హ్రితోద్వృత్తకర్ణికం చ తదూర్ధ్వతః||18||
| अर्शसां गोस्तनाकारं यन्त्रकं चतुरङ्गुलम्||१६|| नाहे पञ्चाङ्गुलं पुंसां प्रमदानां षडङ्गुलम्| द्विच्छिद्रं दर्शने व्याधेरेकच्छिद्रं तु कर्मणि||१७|| मध्येऽस्य त्र्यङ्गुलं छिद्रमङ्गुष्ठोदरविस्तृतम्| अर्धाङ्गुलोच्छ्रितोद्वृत्तकर्णिकं च तदूर्ध्वतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashauyantraM shamyAkhyam (19) · Śloka 19
శమ్యాఖ్యం తాదృగచ్ఛ్హిద్రం యంత్రమర్శఃప్రపీడనం| |19|
शम्याख्यं तादृगच्छिद्रं यन्त्रमर्शःप्रपीडनम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhagandarayantraM dvicchidram bhagandarayantraM ekacchidram (19) · Śloka 19
| సర్వథాఽపనయేదోష్ఠం ఛ్హిద్రాదూర్ధ్వం భగందరే||19||
| सर्वथाऽपनयेदोष्ठं छिद्रादूर्ध्वं भगन्दरे||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANArshorbudayantram (20) · Śloka 20
ఘ్రాణార్బుదార్శసామేకచ్ఛ్హిద్రా నాడ్యంగులద్వయా| ప్రదేశినీపరీణాహా స్యాద్భగందరయంత్రవత్||20||
घ्राणार्बुदार्शसामेकच्छिद्रा नाड्यङ्गुलद्वया| प्रदेशिनीपरीणाहा स्याद्भगन्दरयन्त्रवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulitrANakam (21) · Śloka 21
అఙ్హ్గులిత్రాణకం దాంతం వార్క్షం వా చతురంగులం| ద్విచ్ఛ్హిద్రం గోస్తనాకారం తద్వక్త్రవివృతౌ సుఖం||21||
अङ्ह्गुलित्राणकं दान्तं वार्क्षं वा चतुरङ्गुलम्| द्विच्छिद्रं गोस्तनाकारं तद्वक्त्रविवृतौ सुखम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yonivraNekShaNam (22-23) · Śloka 23
యోనివ్రణేక్షణం మధ్యే సుషిరం షోడశాంగులం| ముద్రాబద్ధం చతుర్భిత్తమంభోజముకులాననం||22|| చతుఃశలాకమాక్రాంతం మూలే తద్వికసేన్ముఖే| |23|
योनिव्रणेक्षणं मध्ये सुषिरं षोडशाङ्गुलम्| मुद्राबद्धं चतुर्भित्तमम्भोजमुकुलाननम्||२२|| चतुःशलाकमाक्रान्तं मूले तद्विकसेन्मुखे| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNAbhya~jjanam (23-24) · Śloka 24
| యంత్రే నాడీవ్రణాభ్యంగక్షాలనాయ షడంగులే||23|| బస్తియంత్రాకృతీ మూలే ముఖేఽంగుష్ఠకలాయఖే| అగ్రతోఽకర్ణికే మూలే నిబద్ధమృదుచర్మణీ||24||
| यन्त्रे नाडीव्रणाभ्यङ्गक्षालनाय षडङ्गुले||२३|| बस्तियन्त्राकृती मूले मुखेऽङ्गुष्ठकलायखे| अग्रतोऽकर्णिके मूले निबद्धमृदुचर्मणी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalodarayantram (25) · Śloka 25
ద్విదారా నలికా పిచ్ఛ్హనలికా వోదకోదరే| |25|
द्विदारा नलिका पिच्छनलिका वोदकोदरे| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmabastyAdiyantrANi (25) · Śloka 25
| ధూమబస్త్యాదియంత్రాణి నిర్దిష్టాని యథాయథం||25||
| धूमबस्त्यादियन्त्राणि निर्दिष्टानि यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shRu~ggayantram (26) · Śloka 26
త్ర్యంగులాస్యం భవేచ్ఛ్హృంగం చూషణేఽష్టాదశాంగులం| అగ్రే సిద్ధార్థకచ్ఛ్హిద్రం సునద్ధం చూచుకాకృతి||26||
त्र्यङ्गुलास्यं भवेच्छृङ्गं चूषणेऽष्टादशाङ्गुलम्| अग्रे सिद्धार्थकच्छिद्रं सुनद्धं चूचुकाकृति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alAbuyantram (27) · Śloka 27
స్యాద్వాదశాంగులోఽలాబుర్నాహే త్వష్టాదశాంగులః| చతుస్త్ర్యంగులవృత్తాస్యో దీప్తోఽంతః శ్లేష్మరక్తహృత్||27||
स्याद्वादशाङ्गुलोऽलाबुर्नाहे त्वष्टादशाङ्गुलः| चतुस्त्र्यङ्गुलवृत्तास्यो दीप्तोऽन्तः श्लेष्मरक्तहृत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghaThIyantram (28) · Śloka 28
తద్వద్ఘటీ హితా గుల్మవిలయోన్నమనే చ సా| |28|
तद्वद्घटी हिता गुल्मविलयोन्नमने च सा| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalAkAyantrANi (28-29) · Śloka 29
| శలాకాఖ్యాని యంత్రాణి నానాకర్మాకృతీని చ||28|| యథాయోగప్రమాణాని| |29|
| शलाकाख्यानि यन्त्राणि नानाकर्माकृतीनि च||२८|| यथायोगप्रमाणानि| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eShiNyau shalAke (29) · Śloka 29
తేషామేషణకర్మణీ| ఉభే గండూపదముఖే|29|
तेषामेषणकर्मणी| उभे गण्डूपदमुखे|२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyahAriNyau shalAke (29-30) · Śloka 30
| స్రోతోభ్యః శల్యహారిణీ||29|| మసూరదలవక్త్రే ద్వే స్యాతామష్టనవాంగులే| |30|
| स्रोतोभ्यः शल्यहारिणी||२९|| मसूरदलवक्त्रे द्वे स्यातामष्टनवाङ्गुले| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkavaH (30) · Śloka 30
| శంకవః షట్|30|
| शङ्कवः षट्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyUhanau sha~gkU (30-31) · Śloka 31
| ఉభౌ తేషాం షోడశద్వాదశాంగులౌ||30|| వ్యూహనేఽహిఫాణావక్త్రౌ| |31|
| उभौ तेषां षोडशद्वादशाङ्गुलौ||३०|| व्यूहनेऽहिफाणावक्त्रौ| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cAlanau sha~gku (31) · Śloka 31
ద్వౌ దశద్వాదశాంగులౌ| చాలనే శరపుంఖాస్యౌ|31|
द्वौ दशद्वादशाङ्गुलौ| चालने शरपुङ्खास्यौ|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AharaNau sha~gkU (31) · Śloka 31
| ఆహార్యే బడిశాకృతీ||31||
| आहार्ये बडिशाकृती||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasha~gkU (32) · Śloka 32
నతోఽగ్రే శంకునా తుల్యో గర్భశంకురితి స్మృతః| ఆష్టాంగులాయతస్తేన మూఢగర్భం హరేత్ స్త్రియాః||32||
नतोऽग्रे शङ्कुना तुल्यो गर्भशङ्कुरिति स्मृतः| आष्टाङ्गुलायतस्तेन मूढगर्भं हरेत् स्त्रियाः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapAtanam (33) · Śloka 33
అశ్మర్యాహరణం సర్పఫాణావద్వక్త్రమగ్రతః| |33|
अश्मर्याहरणं सर्पफाणावद्वक्त्रमग्रतः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramArjanyaH shalAkAH (33-34) · Śloka 34
| శరపుంఖముఖం దంతపాతనం చతురంగులం||33|| కార్పాసవిహితోష్ణీషాః శలాకాః షట్ ప్రమార్జనే| |34|
| शरपुङ्खमुखं दन्तपातनं चतुरङ्गुलम्||३३|| कार्पासविहितोष्णीषाः शलाकाः षट् प्रमार्जने| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAyupramArjanyau shalAke (34) · Śloka 34
| పాయావాసన్నదూరార్థే ద్వే దశద్వాదశాంగులే||34||
| पायावासन्नदूरार्थे द्वे दशद्वादशाङ्गुले||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANapramArjanyau shalAke,karNapramArjanyau shalAke (35) · Śloka 35
ద్వే షట్సప్తాంగులే ఘ్రాణే, ద్వే కర్ణేఽష్టనవాఙులే| |35|
द्वे षट्सप्ताङ्गुले घ्राणे, द्वे कर्णेऽष्टनवाङुले| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNashodhanam (35) · Śloka 35
| కర్ణశోధనమశ్వత్థపత్రప్రాంతం స్రువాననం||35||
| कर्णशोधनमश्वत्थपत्रप्रान्तं स्रुवाननम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgniprayogArthaM tisraH shalakAstrINi ca jAmbavauShThAni (36) · Śloka 36
శలాకాజాంబవౌష్ఠానాం క్షారేఽగ్నౌ చ పృథక్ త్రయం| యుంజ్యాత్ స్థూలాణుదీర్ఘాణాం|36|
शलाकाजाम्बवौष्ठानां क्षारेऽग्नौ च पृथक् त्रयम्| युञ्ज्यात् स्थूलाणुदीर्घाणां|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavRuddhidAhArthaM shalAkA (36-37) · Śloka 37
| శలాకామంత్రవర్ధ్మని||36|| మధ్యోర్ధ్వవృత్తదండాం చ మూలే చార్ధేందుసన్నిభాం| |37|
| शलाकामन्त्रवर्ध्मनि||३६|| मध्योर्ध्ववृत्तदण्डां च मूले चार्धेन्दुसन्निभाम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArshorbudadAhArthaM shalAkA (37) · Śloka 37
| కోలాస్థిదలతుల్యాస్యా నాసార్శోర్బుదదాహకృత్||37||
| कोलास्थिदलतुल्यास्या नासार्शोर्बुददाहकृत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvyAkhyAstistraH shalAkAH (38) · Śloka 38
అష్టాంగులా నిమ్నముఖాస్తిస్రః క్షారౌషధక్రమే| కనీనీమధ్యమానామీనఖమానసమైర్ముఖైః||38||
अष्टाङ्गुला निम्नमुखास्तिस्रः क्षारौषधक्रमे| कनीनीमध्यमानामीनखमानसमैर्मुखैः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrashodhanAdyAH shalAkAH (39) · Śloka 39
స్వంస్వముక్తాని యంత్రాణి మేఢ్రశుద్ధ్యంజనాదిషు| |39|
स्वंस्वमुक्तानि यन्त्राणि मेढ्रशुद्ध्यञ्जनादिषु| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuyantrANi, anuyantrakarmANi (39-40.5) · Śloka 40
| అనుయంత్రాణ్యయస్కాంతరజ్జువస్త్రాశ్మముద్గరాః||39|| వధ్రాంత్రజిహ్వాబాలాశ్చ శాఖానఖముఖద్విజాః| కాలః పాకః కరః పాదో భయం హర్షశ్చ, తత్క్రియాః||40|| ఉపాయవిత్ప్రవిభజేదాలోచ్య నిపుణం ధియా||40.5||
| अनुयन्त्राण्ययस्कान्तरज्जुवस्त्राश्ममुद्गराः||३९|| वध्रान्त्रजिह्वाबालाश्च शाखानखमुखद्विजाः| कालः पाकः करः पादो भयं हर्षश्च, तत्क्रियाः||४०|| उपायवित्प्रविभजेदालोच्य निपुणं धिया||४०.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrakarmANi (41.5) · Śloka
తాన్యేవ యంత్రాణాం కర్మాణ్యాహ నిర్ఘాతనోన్మథనపూరణమార్గశుద్ధి- సంవ్యూహనాహరణబంధనపీడనాని| ఆచూషణోన్నమననామనచాలభంగ- వ్యావర్తనర్జుకరణాని చ యంత్రకర్మ||41.5||
तान्येव यन्त्राणां कर्माण्याह निर्घातनोन्मथनपूरणमार्गशुद्धि- संव्यूहनाहरणबन्धनपीडनानि| आचूषणोन्नमननामनचालभङ्ग- व्यावर्तनर्जुकरणानि च यन्त्रकर्म||४१.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantreShu ka~gkamukhasya prAdhAnyam (25) · Śloka 25
వివర్తతే సాధ్వవగాహతే చ గ్రాహ్యం గృహీత్వోద్ధరతే చ యస్మాత్| యంత్రేష్వతః కంకముఖం ప్రధానం స్థానేషు సర్వేష్వధికారి యచ్చ| 42 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే యంత్రవిధిర్నామ పంచవింశతితమోఽధ్యాయః||25||
विवर्तते साध्ववगाहते च ग्राह्यं गृहीत्वोद्धरते च यस्मात्| यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधिकारि यच्च| ४२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम पञ्चविंशतितमोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon