25. yantravidhiradhyāyaḥ

Adhikarana yantravidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಸ ಸ್ಮಾದುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|

Adhikarana yantralakShaNam (1-3) · Śloka 3

ಏತದೇವ ಸ್ಪಷ್ಟಯನ್ನಾಹ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ನಾನಾದೇಶಪ್ರಬಾಧಿನಾಮ್| ಆಹರ್ತುಮಭ್ಯುಪಾಯೋ ಯಸ್ತದ್ಯನ್ತ್ರಂ ಯಚ್ಚ ದರ್ಶನೇ||೧|| ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರಾದೀನಾಂ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಯೋಜನೇ| ಶೇಷಾಙ್ಗಪರಿರಕ್ಷಾಯಾಂ ತಥಾ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಣಿ||೨|| ಘಟಿಕಾಲಾಬುಶೃಙ್ಗಂ ಚ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾದಿಕಾನಿ ಚ| |೩|

Adhikarana yantravisheShANAM buddhyA kalpyatvam (3-4) · Śloka 4

ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಕಿಂ ರೂಪಂ ಕಿಂ |ಚ] ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್? ಇತ್ಯಾಹ- | ಅನೇಕರೂಪಕಾರ್ಯಾಣಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನ್ಯತಃ||೩|| ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಕಲ್ಪಯೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯತೇ| |೪|

Adhikarana svastikayantrANi svastikAnAM kAryam (4-7) · Śloka 7

ಅಥ ಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಹ | ತುಲ್ಯಾನಿ ಕಙ್ಕಸಿಂಹರ್ಕ್ಷಕಾಕಾದಿಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್||೪|| ಮುಖೈರ್ಮುಖಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಸಂಜ್ಞಕಾನಿ ಚ| ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಯಾಮಾನ್ಯಾಯಸಾನಿ ಚ ಭೂರಿಶಃ||೫|| ಮಸೂರಾಕಾರಪರ್ಯನ್ತೈಃ ಕಣ್ಠೇ ಬದ್ಧಾನಿ ಕೀಲಕೈಃ| ವಿದ್ಯಾತ್ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಮೂಲೇಽಙ್ಕುಶನತಾನಿ ಚ||೬|| ತೈರ್ದೃಢೈರಸ್ಥಿಸಂಲಗ್ನಶಲ್ಯಾಹರಣಮಿಷ್ಯತೇ| |೭|

Adhikarana kIlabaddhavimuktAgrau saMdaMshau (7-8) · Śloka 8

| ಕೀಲಬದ್ಧವಿಮುಕ್ತಾಗ್ರೌ ಸನ್ದಂಶೌ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲೌ||೭|| ತ್ವಕ್ಶಿರಾಸ್ನಾಯುಪಿಶಿತಲಗ್ನಶಲ್ಯಾಪಕರ್ಷಣೌ| |೮|

Adhikarana ShaDa~ggulaH saMdaMshaH (8) · Śloka 8

| ಷಡಙ್ಗುಲೋಽನ್ಯೋ ಹರಣೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯೋಪಪಕ್ಷ್ಮಣಾಮ್||೮||

Adhikarana mucuNDI (9) · Śloka 9

ಮುಚುಣ್ಡೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತರ್ಜುರ್ಮೂಲೇ ರುಚಕಭೂಷಣಾ| ಗಮ್ಭೀರವ್ರಣಮಾಂಸಾನಾಮರ್ಮಣಃ ಶೇಷಿತಸ್ಯ ಚ||೯||

Adhikarana ekatAladvitAlake (10) · Śloka 10

ದ್ವೇ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಮತ್ಸ್ಯತಾಲವತ್ ದ್ವ್ಯೇಕಲಾಲಕೇ| ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಸ್ಮೃತೇ ಕರ್ಣನಾಡೀಶಲ್ಯಾಪಹಾರಿಣೀ||೧೦||

Adhikarana nADIyantraNAM sthUlaM svarupaM kAryaM ca (11-12) · Śloka 12

ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಸುಷಿರಾಣ್ಯೇಕಾನೇಕಮುಖಾನಿ ಚ| ಸ್ರೋತೋಗತಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮಾಮಯಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನೇ||೧೧|| ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸುಕರತ್ವಾಯ ಕುರ್ಯಾದಾಚೂಷಣಾಯ ಚ| ತದ್ವಿಸ್ತಾರಪರೀಣಾಹದೈರ್ಘ್ಯಂ ಸ್ರೋತೋನುರೋಧತಃ||೧೨||

Adhikarana kaNThAntaHshalyAvalokinI nADI (13) · Śloka 13

ದಶಾಙ್ಗುಲಾಽರ್ಧನಾಹಾಽನ್ತಃಕಣ್ಠಶಲ್ಯಾವಲೋಕಿನೀ| ನಾಡೀ|೧೩|

Adhikarana catuShkarNavAra~ggasa~ggrahaNI nADI dvikarNa vAra~ggasa~ggrahaNI nADI (13-14) · Śloka 14

| ಪಞ್ಚಮುಖಚ್ಛಿದ್ರಾ ಚತುಷ್ಕರ್ಣಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ||೧೩|| ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ, ದ್ವಿಕರ್ಣಸ್ಯ ತ್ರಿಚ್ಛಿದ್ರಾ ತತ್ಪ್ರಮಾಣತಃ| |೧೪|

Adhikarana anyA nADyaH (14-15) · Śloka 15

| ವಾರಙ್ಗಕರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಾನಾಹದೈರ್ಘ್ಯಾನುರೋಧತಃ||೧೪|| ನಾಡೀರೇವಂವಿಧಾಶ್ಚಾನ್ಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಶಲ್ಯಾನಿ ಕಾರಯೇತ್| |೧೫|

Adhikarana shalyanirghAtinI nADI (15-16) · Śloka 16

| ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಯಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಸದೃಶೀ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾ||೧೫|| ಚತುರ್ಥಸುಷಿರಾ ನಾಡೀ ಶಲ್ಯನಿರ್ಘಾತಿನೀ ಮತಾ| |೧೬|

Adhikarana arshauyantraM dvicchidram arshauyantraM ekacchidram (16-18) · Śloka 18

| ಅರ್ಶಸಾಂ ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಂ ಯನ್ತ್ರಕಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್||೧೬|| ನಾಹೇ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಂ ಪುಂಸಾಂ ಪ್ರಮದಾನಾಂ ಷಡಙ್ಗುಲಮ್| ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ ದರ್ಶನೇ ವ್ಯಾಧೇರೇಕಚ್ಛಿದ್ರಂ ತು ಕರ್ಮಣಿ||೧೭|| ಮಧ್ಯೇಽಸ್ಯ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಛಿದ್ರಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಸ್ತೃತಮ್| ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಿತೋದ್ವೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಂ ಚ ತದೂರ್ಧ್ವತಃ||೧೮||

Adhikarana ashauyantraM shamyAkhyam (19) · Śloka 19

ಶಮ್ಯಾಖ್ಯಂ ತಾದೃಗಚ್ಛಿದ್ರಂ ಯನ್ತ್ರಮರ್ಶಃಪ್ರಪೀಡನಮ್| |೧೯|

Adhikarana bhagandarayantraM dvicchidram bhagandarayantraM ekacchidram (19) · Śloka 19

| ಸರ್ವಥಾಽಪನಯೇದೋಷ್ಠಂ ಛಿದ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಭಗನ್ದರೇ||೧೯||

Adhikarana ghrANArshorbudayantram (20) · Śloka 20

ಘ್ರಾಣಾರ್ಬುದಾರ್ಶಸಾಮೇಕಚ್ಛಿದ್ರಾ ನಾಡ್ಯಙ್ಗುಲದ್ವಯಾ| ಪ್ರದೇಶಿನೀಪರೀಣಾಹಾ ಸ್ಯಾದ್ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರವತ್||೨೦||

Adhikarana a~ggulitrANakam (21) · Śloka 21

ಅಙ್ಹ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಕಂ ದಾನ್ತಂ ವಾರ್ಕ್ಷಂ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್| ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಂ ತದ್ವಕ್ತ್ರವಿವೃತೌ ಸುಖಮ್||೨೧||

Adhikarana yonivraNekShaNam (22-23) · Śloka 23

ಯೋನಿವ್ರಣೇಕ್ಷಣಂ ಮಧ್ಯೇ ಸುಷಿರಂ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ಮುದ್ರಾಬದ್ಧಂ ಚತುರ್ಭಿತ್ತಮಮ್ಭೋಜಮುಕುಲಾನನಮ್||೨೨|| ಚತುಃಶಲಾಕಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಮೂಲೇ ತದ್ವಿಕಸೇನ್ಮುಖೇ| |೨೩|

Adhikarana nADIvraNAbhya~jjanam (23-24) · Śloka 24

| ಯನ್ತ್ರೇ ನಾಡೀವ್ರಣಾಭ್ಯಙ್ಗಕ್ಷಾಲನಾಯ ಷಡಙ್ಗುಲೇ||೨೩|| ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಾಕೃತೀ ಮೂಲೇ ಮುಖೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಕಲಾಯಖೇ| ಅಗ್ರತೋಽಕರ್ಣಿಕೇ ಮೂಲೇ ನಿಬದ್ಧಮೃದುಚರ್ಮಣೀ||೨೪||

Adhikarana jalodarayantram (25) · Śloka 25

ದ್ವಿದಾರಾ ನಲಿಕಾ ಪಿಚ್ಛನಲಿಕಾ ವೋದಕೋದರೇ| |೨೫|

Adhikarana dhUmabastyAdiyantrANi (25) · Śloka 25

| ಧೂಮಬಸ್ತ್ಯಾದಿಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ ಯಥಾಯಥಮ್||೨೫||

Adhikarana shRu~ggayantram (26) · Śloka 26

ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಸ್ಯಂ ಭವೇಚ್ಛೃಙ್ಗಂ ಚೂಷಣೇಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ಅಗ್ರೇ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಚ್ಛಿದ್ರಂ ಸುನದ್ಧಂ ಚೂಚುಕಾಕೃತಿ||೨೬||

Adhikarana alAbuyantram (27) · Śloka 27

ಸ್ಯಾದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೋಽಲಾಬುರ್ನಾಹೇ ತ್ವಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಃ| ಚತುಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲವೃತ್ತಾಸ್ಯೋ ದೀಪ್ತೋಽನ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಹೃತ್||೨೭||

Adhikarana ghaThIyantram (28) · Śloka 28

ತದ್ವದ್ಘಟೀ ಹಿತಾ ಗುಲ್ಮವಿಲಯೋನ್ನಮನೇ ಚ ಸಾ| |೨೮|

Adhikarana shalAkAyantrANi (28-29) · Śloka 29

| ಶಲಾಕಾಖ್ಯಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಾನಾಕರ್ಮಾಕೃತೀನಿ ಚ||೨೮|| ಯಥಾಯೋಗಪ್ರಮಾಣಾನಿ| |೨೯|

Adhikarana eShiNyau shalAke (29) · Śloka 29

ತೇಷಾಮೇಷಣಕರ್ಮಣೀ| ಉಭೇ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖೇ|೨೯|

Adhikarana shalyahAriNyau shalAke (29-30) · Śloka 30

| ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಶಲ್ಯಹಾರಿಣೀ||೨೯|| ಮಸೂರದಲವಕ್ತ್ರೇ ದ್ವೇ ಸ್ಯಾತಾಮಷ್ಟನವಾಙ್ಗುಲೇ| |೩೦|

Adhikarana sha~gkavaH (30) · Śloka 30

| ಶಙ್ಕವಃ ಷಟ್|೩೦|

Adhikarana vyUhanau sha~gkU (30-31) · Śloka 31

| ಉಭೌ ತೇಷಾಂ ಷೋಡಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ||೩೦|| ವ್ಯೂಹನೇಽಹಿಫಾಣಾವಕ್ತ್ರೌ| |೩೧|

Adhikarana cAlanau sha~gku (31) · Śloka 31

ದ್ವೌ ದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ| ಚಾಲನೇ ಶರಪುಙ್ಖಾಸ್ಯೌ|೩೧|

Adhikarana AharaNau sha~gkU (31) · Śloka 31

| ಆಹಾರ್ಯೇ ಬಡಿಶಾಕೃತೀ||೩೧||

Adhikarana garbhasha~gkU (32) · Śloka 32

ನತೋಽಗ್ರೇ ಶಙ್ಕುನಾ ತುಲ್ಯೋ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ| ಆಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಯತಸ್ತೇನ ಮೂಢಗರ್ಭಂ ಹರೇತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ||೩೨||

Adhikarana dantapAtanam (33) · Śloka 33

ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಂ ಸರ್ಪಫಾಣಾವದ್ವಕ್ತ್ರಮಗ್ರತಃ| |೩೩|

Adhikarana pramArjanyaH shalAkAH (33-34) · Śloka 34

| ಶರಪುಙ್ಖಮುಖಂ ದನ್ತಪಾತನಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್||೩೩|| ಕಾರ್ಪಾಸವಿಹಿತೋಷ್ಣೀಷಾಃ ಶಲಾಕಾಃ ಷಟ್ ಪ್ರಮಾರ್ಜನೇ| |೩೪|

Adhikarana pAyupramArjanyau shalAke (34) · Śloka 34

| ಪಾಯಾವಾಸನ್ನದೂರಾರ್ಥೇ ದ್ವೇ ದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ||೩೪||

Adhikarana ghrANapramArjanyau shalAke,karNapramArjanyau shalAke (35) · Śloka 35

ದ್ವೇ ಷಟ್ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲೇ ಘ್ರಾಣೇ, ದ್ವೇ ಕರ್ಣೇಽಷ್ಟನವಾಙುಲೇ| |೩೫|

Adhikarana karNashodhanam (35) · Śloka 35

| ಕರ್ಣಶೋಧನಮಶ್ವತ್ಥಪತ್ರಪ್ರಾನ್ತಂ ಸ್ರುವಾನನಮ್||೩೫||

Adhikarana kShArAgniprayogArthaM tisraH shalakAstrINi ca jAmbavauShThAni (36) · Śloka 36

ಶಲಾಕಾಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಾಂ ಕ್ಷಾರೇಽಗ್ನೌ ಚ ಪೃಥಕ್ ತ್ರಯಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸ್ಥೂಲಾಣುದೀರ್ಘಾಣಾಂ|೩೬|

Adhikarana annavRuddhidAhArthaM shalAkA (36-37) · Śloka 37

| ಶಲಾಕಾಮನ್ತ್ರವರ್ಧ್ಮನಿ||೩೬|| ಮಧ್ಯೋರ್ಧ್ವವೃತ್ತದಣ್ಡಾಂ ಚ ಮೂಲೇ ಚಾರ್ಧೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಾಮ್| |೩೭|

Adhikarana nAsArshorbudadAhArthaM shalAkA (37) · Śloka 37

| ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲತುಲ್ಯಾಸ್ಯಾ ನಾಸಾರ್ಶೋರ್ಬುದದಾಹಕೃತ್||೩೭||

Adhikarana darvyAkhyAstistraH shalAkAH (38) · Śloka 38

ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾ ನಿಮ್ನಮುಖಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಕ್ಷಾರೌಷಧಕ್ರಮೇ| ಕನೀನೀಮಧ್ಯಮಾನಾಮೀನಖಮಾನಸಮೈರ್ಮುಖೈಃ||೩೮||

Adhikarana meDhrashodhanAdyAH shalAkAH (39) · Śloka 39

ಸ್ವಂಸ್ವಮುಕ್ತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಮೇಢ್ರಶುದ್ಧ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು| |೩೯|

Adhikarana anuyantrANi, anuyantrakarmANi (39-40.5) · Śloka 40

| ಅನುಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಯಸ್ಕಾನ್ತರಜ್ಜುವಸ್ತ್ರಾಶ್ಮಮುದ್ಗರಾಃ||೩೯|| ವಧ್ರಾನ್ತ್ರಜಿಹ್ವಾಬಾಲಾಶ್ಚ ಶಾಖಾನಖಮುಖದ್ವಿಜಾಃ| ಕಾಲಃ ಪಾಕಃ ಕರಃ ಪಾದೋ ಭಯಂ ಹರ್ಷಶ್ಚ, ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ||೪೦|| ಉಪಾಯವಿತ್ಪ್ರವಿಭಜೇದಾಲೋಚ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಧಿಯಾ||೪೦.೫||

Adhikarana yantrakarmANi (41.5) · Śloka

ತಾನ್ಯೇವ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ ನಿರ್ಘಾತನೋನ್ಮಥನಪೂರಣಮಾರ್ಗಶುದ್ಧಿ- ಸಂವ್ಯೂಹನಾಹರಣಬನ್ಧನಪೀಡನಾನಿ| ಆಚೂಷಣೋನ್ನಮನನಾಮನಚಾಲಭಙ್ಗ- ವ್ಯಾವರ್ತನರ್ಜುಕರಣಾನಿ ಚ ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮ||೪೧.೫||

Adhikarana yantreShu ka~gkamukhasya prAdhAnyam (25) · Śloka 25

ವಿವರ್ತತೇ ಸಾಧ್ವವಗಾಹತೇ ಚ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವೋದ್ಧರತೇ ಚ ಯಸ್ಮಾತ್| ಯನ್ತ್ರೇಷ್ವತಃ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಸ್ಥಾನೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಧಿಕಾರಿ ಯಚ್ಚ| ೪೨ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿರ್ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||