25. yantravidhiradhyāyaḥ

Adhikarana yantravidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

അഥാതോ യന്ത്രവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി സ സ്മാദുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|

Adhikarana yantralakShaNam (1-3) · Śloka 3

ഏതദേവ സ്പഷ്ടയന്നാഹ നാനാവിധാനാം ശല്യാനാം നാനാദേശപ്രബാധിനാമ്| ആഹര്തുമഭ്യുപായോ യസ്തദ്യന്ത്രം യച്ച ദര്ശനേ||൧|| അര്ശോഭഗന്ദരാദീനാം ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നിയോജനേ| ശേഷാങ്ഗപരിരക്ഷായാം തഥാ ബസ്ത്യാദികര്മണി||൨|| ഘടികാലാബുശൃങ്ഗം ച ജാമ്ബവൌഷ്ഠാദികാനി ച| |൩|

Adhikarana yantravisheShANAM buddhyA kalpyatvam (3-4) · Śloka 4

യന്ത്രാണാം കിം രൂപം കിം |ച] കാര്യം സ്യാത്? ഇത്യാഹ- | അനേകരൂപകാര്യാണി യന്ത്രാണി വിവിധാന്യതഃ||൩|| വികല്പ്യ കല്പയേദ്ബുദ്ധ്യാ യഥാസ്ഥൂലം തു വക്ഷ്യതേ| |൪|

Adhikarana svastikayantrANi svastikAnAM kAryam (4-7) · Śloka 7

അഥ യന്ത്രാണ്യാഹ | തുല്യാനി കങ്കസിംഹര്ക്ഷകാകാദിമൃഗപക്ഷിണാമ്||൪|| മുഖൈര്മുഖാനി യന്ത്രാണാം കുര്യാത്തത്സംജ്ഞകാനി ച| അഷ്ടാദശാങ്ഗുലായാമാന്യായസാനി ച ഭൂരിശഃ||൫|| മസൂരാകാരപര്യന്തൈഃ കണ്ഠേ ബദ്ധാനി കീലകൈഃ| വിദ്യാത്സ്വസ്തികയന്ത്രാണി മൂലേऽങ്കുശനതാനി ച||൬|| തൈര്ദൃഢൈരസ്ഥിസംലഗ്നശല്യാഹരണമിഷ്യതേ| |൭|

Adhikarana kIlabaddhavimuktAgrau saMdaMshau (7-8) · Śloka 8

| കീലബദ്ധവിമുക്താഗ്രൌ സന്ദംശൌ ഷോഡശാങ്ഗുലൌ||൭|| ത്വക്ശിരാസ്നായുപിശിതലഗ്നശല്യാപകര്ഷണൌ| |൮|

Adhikarana ShaDa~ggulaH saMdaMshaH (8) · Śloka 8

| ഷഡങ്ഗുലോऽന്യോ ഹരണേ സൂക്ഷ്മശല്യോപപക്ഷ്മണാമ്||൮||

Adhikarana mucuNDI (9) · Śloka 9

മുചുണ്ഡീ സൂക്ഷ്മദന്തര്ജുര്മൂലേ രുചകഭൂഷണാ| ഗമ്ഭീരവ്രണമാംസാനാമര്മണഃ ശേഷിതസ്യ ച||൯||

Adhikarana ekatAladvitAlake (10) · Śloka 10

ദ്വേ ദ്വാദശാങ്ഗുലേ മത്സ്യതാലവത് ദ്വ്യേകലാലകേ| താലയന്ത്രേ സ്മൃതേ കര്ണനാഡീശല്യാപഹാരിണീ||൧൦||

Adhikarana nADIyantraNAM sthUlaM svarupaM kAryaM ca (11-12) · Śloka 12

നാഡീയന്ത്രാണി സുഷിരാണ്യേകാനേകമുഖാനി ച| സ്രോതോഗതാനാം ശല്യാനാമാമയാനാം ച ദര്ശനേ||൧൧|| ക്രിയാണാം സുകരത്വായ കുര്യാദാചൂഷണായ ച| തദ്വിസ്താരപരീണാഹദൈര്ഘ്യം സ്രോതോനുരോധതഃ||൧൨||

Adhikarana kaNThAntaHshalyAvalokinI nADI (13) · Śloka 13

ദശാങ്ഗുലാऽര്ധനാഹാऽന്തഃകണ്ഠശല്യാവലോകിനീ| നാഡീ|൧൩|

Adhikarana catuShkarNavAra~ggasa~ggrahaNI nADI dvikarNa vAra~ggasa~ggrahaNI nADI (13-14) · Śloka 14

| പഞ്ചമുഖച്ഛിദ്രാ ചതുഷ്കര്ണസ്യ സങ്ഗ്രഹേ||൧൩|| വാരങ്ഗസ്യ, ദ്വികര്ണസ്യ ത്രിച്ഛിദ്രാ തത്പ്രമാണതഃ| |൧൪|

Adhikarana anyA nADyaH (14-15) · Śloka 15

| വാരങ്ഗകര്ണസംസ്ഥാനാനാഹദൈര്ഘ്യാനുരോധതഃ||൧൪|| നാഡീരേവംവിധാശ്ചാന്യാ ദ്രഷ്ടും ശല്യാനി കാരയേത്| |൧൫|

Adhikarana shalyanirghAtinI nADI (15-16) · Śloka 16

| പദ്മകര്ണികയാ മൂര്ധ്നി സദൃശീ ദ്വാദശാങ്ഗുലാ||൧൫|| ചതുര്ഥസുഷിരാ നാഡീ ശല്യനിര്ഘാതിനീ മതാ| |൧൬|

Adhikarana arshauyantraM dvicchidram arshauyantraM ekacchidram (16-18) · Śloka 18

| അര്ശസാം ഗോസ്തനാകാരം യന്ത്രകം ചതുരങ്ഗുലമ്||൧൬|| നാഹേ പഞ്ചാങ്ഗുലം പുംസാം പ്രമദാനാം ഷഡങ്ഗുലമ്| ദ്വിച്ഛിദ്രം ദര്ശനേ വ്യാധേരേകച്ഛിദ്രം തു കര്മണി||൧൭|| മധ്യേऽസ്യ ത്ര്യങ്ഗുലം ഛിദ്രമങ്ഗുഷ്ഠോദരവിസ്തൃതമ്| അര്ധാങ്ഗുലോച്ഛ്രിതോദ്വൃത്തകര്ണികം ച തദൂര്ധ്വതഃ||൧൮||

Adhikarana ashauyantraM shamyAkhyam (19) · Śloka 19

ശമ്യാഖ്യം താദൃഗച്ഛിദ്രം യന്ത്രമര്ശഃപ്രപീഡനമ്| |൧൯|

Adhikarana bhagandarayantraM dvicchidram bhagandarayantraM ekacchidram (19) · Śloka 19

| സര്വഥാऽപനയേദോഷ്ഠം ഛിദ്രാദൂര്ധ്വം ഭഗന്ദരേ||൧൯||

Adhikarana ghrANArshorbudayantram (20) · Śloka 20

ഘ്രാണാര്ബുദാര്ശസാമേകച്ഛിദ്രാ നാഡ്യങ്ഗുലദ്വയാ| പ്രദേശിനീപരീണാഹാ സ്യാദ്ഭഗന്ദരയന്ത്രവത്||൨൦||

Adhikarana a~ggulitrANakam (21) · Śloka 21

അങ്ഹ്ഗുലിത്രാണകം ദാന്തം വാര്ക്ഷം വാ ചതുരങ്ഗുലമ്| ദ്വിച്ഛിദ്രം ഗോസ്തനാകാരം തദ്വക്ത്രവിവൃതൌ സുഖമ്||൨൧||

Adhikarana yonivraNekShaNam (22-23) · Śloka 23

യോനിവ്രണേക്ഷണം മധ്യേ സുഷിരം ഷോഡശാങ്ഗുലമ്| മുദ്രാബദ്ധം ചതുര്ഭിത്തമമ്ഭോജമുകുലാനനമ്||൨൨|| ചതുഃശലാകമാക്രാന്തം മൂലേ തദ്വികസേന്മുഖേ| |൨൩|

Adhikarana nADIvraNAbhya~jjanam (23-24) · Śloka 24

| യന്ത്രേ നാഡീവ്രണാഭ്യങ്ഗക്ഷാലനായ ഷഡങ്ഗുലേ||൨൩|| ബസ്തിയന്ത്രാകൃതീ മൂലേ മുഖേऽങ്ഗുഷ്ഠകലായഖേ| അഗ്രതോऽകര്ണികേ മൂലേ നിബദ്ധമൃദുചര്മണീ||൨൪||

Adhikarana jalodarayantram (25) · Śloka 25

ദ്വിദാരാ നലികാ പിച്ഛനലികാ വോദകോദരേ| |൨൫|

Adhikarana dhUmabastyAdiyantrANi (25) · Śloka 25

| ധൂമബസ്ത്യാദിയന്ത്രാണി നിര്ദിഷ്ടാനി യഥായഥമ്||൨൫||

Adhikarana shRu~ggayantram (26) · Śloka 26

ത്ര്യങ്ഗുലാസ്യം ഭവേച്ഛൃങ്ഗം ചൂഷണേऽഷ്ടാദശാങ്ഗുലമ്| അഗ്രേ സിദ്ധാര്ഥകച്ഛിദ്രം സുനദ്ധം ചൂചുകാകൃതി||൨൬||

Adhikarana alAbuyantram (27) · Śloka 27

സ്യാദ്വാദശാങ്ഗുലോऽലാബുര്നാഹേ ത്വഷ്ടാദശാങ്ഗുലഃ| ചതുസ്ത്ര്യങ്ഗുലവൃത്താസ്യോ ദീപ്തോऽന്തഃ ശ്ലേഷ്മരക്തഹൃത്||൨൭||

Adhikarana ghaThIyantram (28) · Śloka 28

തദ്വദ്ഘടീ ഹിതാ ഗുല്മവിലയോന്നമനേ ച സാ| |൨൮|

Adhikarana shalAkAyantrANi (28-29) · Śloka 29

| ശലാകാഖ്യാനി യന്ത്രാണി നാനാകര്മാകൃതീനി ച||൨൮|| യഥായോഗപ്രമാണാനി| |൨൯|

Adhikarana eShiNyau shalAke (29) · Śloka 29

തേഷാമേഷണകര്മണീ| ഉഭേ ഗണ്ഡൂപദമുഖേ|൨൯|

Adhikarana shalyahAriNyau shalAke (29-30) · Śloka 30

| സ്രോതോഭ്യഃ ശല്യഹാരിണീ||൨൯|| മസൂരദലവക്ത്രേ ദ്വേ സ്യാതാമഷ്ടനവാങ്ഗുലേ| |൩൦|

Adhikarana sha~gkavaH (30) · Śloka 30

| ശങ്കവഃ ഷട്|൩൦|

Adhikarana vyUhanau sha~gkU (30-31) · Śloka 31

| ഉഭൌ തേഷാം ഷോഡശദ്വാദശാങ്ഗുലൌ||൩൦|| വ്യൂഹനേऽഹിഫാണാവക്ത്രൌ| |൩൧|

Adhikarana cAlanau sha~gku (31) · Śloka 31

ദ്വൌ ദശദ്വാദശാങ്ഗുലൌ| ചാലനേ ശരപുങ്ഖാസ്യൌ|൩൧|

Adhikarana AharaNau sha~gkU (31) · Śloka 31

| ആഹാര്യേ ബഡിശാകൃതീ||൩൧||

Adhikarana garbhasha~gkU (32) · Śloka 32

നതോऽഗ്രേ ശങ്കുനാ തുല്യോ ഗര്ഭശങ്കുരിതി സ്മൃതഃ| ആഷ്ടാങ്ഗുലായതസ്തേന മൂഢഗര്ഭം ഹരേത് സ്ത്രിയാഃ||൩൨||

Adhikarana dantapAtanam (33) · Śloka 33

അശ്മര്യാഹരണം സര്പഫാണാവദ്വക്ത്രമഗ്രതഃ| |൩൩|

Adhikarana pramArjanyaH shalAkAH (33-34) · Śloka 34

| ശരപുങ്ഖമുഖം ദന്തപാതനം ചതുരങ്ഗുലമ്||൩൩|| കാര്പാസവിഹിതോഷ്ണീഷാഃ ശലാകാഃ ഷട് പ്രമാര്ജനേ| |൩൪|

Adhikarana pAyupramArjanyau shalAke (34) · Śloka 34

| പായാവാസന്നദൂരാര്ഥേ ദ്വേ ദശദ്വാദശാങ്ഗുലേ||൩൪||

Adhikarana ghrANapramArjanyau shalAke,karNapramArjanyau shalAke (35) · Śloka 35

ദ്വേ ഷട്സപ്താങ്ഗുലേ ഘ്രാണേ, ദ്വേ കര്ണേऽഷ്ടനവാങുലേ| |൩൫|

Adhikarana karNashodhanam (35) · Śloka 35

| കര്ണശോധനമശ്വത്ഥപത്രപ്രാന്തം സ്രുവാനനമ്||൩൫||

Adhikarana kShArAgniprayogArthaM tisraH shalakAstrINi ca jAmbavauShThAni (36) · Śloka 36

ശലാകാജാമ്ബവൌഷ്ഠാനാം ക്ഷാരേऽഗ്നൌ ച പൃഥക് ത്രയമ്| യുഞ്ജ്യാത് സ്ഥൂലാണുദീര്ഘാണാം|൩൬|

Adhikarana annavRuddhidAhArthaM shalAkA (36-37) · Śloka 37

| ശലാകാമന്ത്രവര്ധ്മനി||൩൬|| മധ്യോര്ധ്വവൃത്തദണ്ഡാം ച മൂലേ ചാര്ധേന്ദുസന്നിഭാമ്| |൩൭|

Adhikarana nAsArshorbudadAhArthaM shalAkA (37) · Śloka 37

| കോലാസ്ഥിദലതുല്യാസ്യാ നാസാര്ശോര്ബുദദാഹകൃത്||൩൭||

Adhikarana darvyAkhyAstistraH shalAkAH (38) · Śloka 38

അഷ്ടാങ്ഗുലാ നിമ്നമുഖാസ്തിസ്രഃ ക്ഷാരൌഷധക്രമേ| കനീനീമധ്യമാനാമീനഖമാനസമൈര്മുഖൈഃ||൩൮||

Adhikarana meDhrashodhanAdyAH shalAkAH (39) · Śloka 39

സ്വംസ്വമുക്താനി യന്ത്രാണി മേഢ്രശുദ്ധ്യഞ്ജനാദിഷു| |൩൯|

Adhikarana anuyantrANi, anuyantrakarmANi (39-40.5) · Śloka 40

| അനുയന്ത്രാണ്യയസ്കാന്തരജ്ജുവസ്ത്രാശ്മമുദ്ഗരാഃ||൩൯|| വധ്രാന്ത്രജിഹ്വാബാലാശ്ച ശാഖാനഖമുഖദ്വിജാഃ| കാലഃ പാകഃ കരഃ പാദോ ഭയം ഹര്ഷശ്ച, തത്ക്രിയാഃ||൪൦|| ഉപായവിത്പ്രവിഭജേദാലോച്യ നിപുണം ധിയാ||൪൦.൫||

Adhikarana yantrakarmANi (41.5) · Śloka

താന്യേവ യന്ത്രാണാം കര്മാണ്യാഹ നിര്ഘാതനോന്മഥനപൂരണമാര്ഗശുദ്ധി- സംവ്യൂഹനാഹരണബന്ധനപീഡനാനി| ആചൂഷണോന്നമനനാമനചാലഭങ്ഗ- വ്യാവര്തനര്ജുകരണാനി ച യന്ത്രകര്മ||൪൧.൫||

Adhikarana yantreShu ka~gkamukhasya prAdhAnyam (25) · Śloka 25

വിവര്തതേ സാധ്വവഗാഹതേ ച ഗ്രാഹ്യം ഗൃഹീത്വോദ്ധരതേ ച യസ്മാത്| യന്ത്രേഷ്വതഃ കങ്കമുഖം പ്രധാനം സ്ഥാനേഷു സര്വേഷ്വധികാരി യച്ച| ൪൨ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ യന്ത്രവിധിര്നാമ പഞ്ചവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൫||