Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1
অথাতো বালামযপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| গদ্যসূত্রে|২| ত্রিবিধঃ কথিতো বালঃ ক্ষীরান্নোভযবর্তনঃ| স্বাস্থ্যং তাভ্যামদুষ্টাভ্যাং দুষ্টাভ্যাং রোগসম্ভবঃ|১|
अथातो बालामयप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२| त्रिविधः कथितो बालः क्षीरान्नोभयवर्तनः| स्वास्थ्यं ताभ्यामदुष्टाभ्यां दुष्टाभ्यां रोगसम्भवः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1
শুদ্ধং ক্ষীরং লক্ষযতি অথাতো বালামযপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| গদ্যসূত্রে|২| ত্রিবিধঃ কথিতো বালঃ ক্ষীরান্নোভযবর্তনঃ| স্বাস্থ্যং তাভ্যামদুষ্টাভ্যাং দুষ্টাভ্যাং রোগসম্ভবঃ||১||
शुद्धं क्षीरं लक्षयति अथातो बालामयप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२| त्रिविधः कथितो बालः क्षीरान्नोभयवर्तनः| स्वास्थ्यं ताभ्यामदुष्टाभ्यां दुष्टाभ्यां रोगसम्भवः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTastanyasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3
| বাতাদ্দুষ্টং তু প্লবতেঽম্ভসি||২|| কষাযং ফেনিলং রূক্ষং বর্চোমূত্রবিবন্ধকৃত্| |৩|
| वाताद्दुष्टं तु प्लवतेऽम्भसि||२|| कषायं फेनिलं रूक्षं वर्चोमूत्रविबन्धकृत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3
| পিত্তাদুষ্ণাম্লকটুকং পীতরাজ্যপ্সু দাহকৃত্||৩||
| पित्तादुष्णाम्लकटुकं पीतराज्यप्सु दाहकृत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaduShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4
কফাত্সলবণং সান্দ্রং জলে মজ্জতি পিচ্ছিলম্| |৪|
कफात्सलवणं सान्द्रं जले मज्जति पिच्छिलम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvidoShaduShTasya lakShaNam tridoShaduShTasya lakShaNam tattadduShTaM stanyaM yathAsvaM vyAdhijanakam (4-5) · Śloka 5
| সংসৃষ্টলিঙ্গং সংসর্গাত্ত্রিলিঙ্গং সান্নিপাতিকম্||৪|| যথাস্বলিঙ্গাংস্তদ্ব্যাধীন্ জনযত্যুপযোজিতম্| |৫|
| संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम्||४|| यथास्वलिङ्गांस्तद्व्याधीन् जनयत्युपयोजितम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rodanAt pIDAj~jAnam (5) · Śloka 5
| শিশোস্তীক্ষ্ণমভীক্ষ্ণং চ রোদনাল্লক্ষযেদ্রুজম্||৫||
| शिशोस्तीक्ष्णमभीक्ष्णं च रोदनाल्लक्षयेद्रुजम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIDAsthAnaj~jAnam (6) · Śloka 6
স যং স্পৃশেদ্ভৃশং দেশং যত্র চ স্পর্শনাক্ষমঃ| তত্র বিদ্যাদ্রুজং|৬|
स यं स्पृशेद्भृशं देशं यत्र च स्पर्शनाक्षमः| तत्र विद्याद्रुजं|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhAdau pIDAj~jAnam (6-8) · Śloka 8
| মূর্ধ্নি রুজং চাক্ষিনিমীলনাত্||৬|| হৃদি জিহ্বৌষ্ঠদশনশ্বাসমুষ্টিনিপীডনৈঃ| কোষ্ঠে বিবন্ধবমথুস্তনদংশান্ত্রকূজনৈঃ||৭|| আধ্মানপৃষ্ঠনমনজঠরোন্নমনৈরপি| বস্তৌ গুহ্যে চ বিণ্মূত্রসঙ্গোত্ত্রাসদিগীক্ষণৈঃ||৮||
| मूर्ध्नि रुजं चाक्षिनिमीलनात्||६|| हृदि जिह्वौष्ठदशनश्वासमुष्टिनिपीडनैः| कोष्ठे विबन्धवमथुस्तनदंशान्त्रकूजनैः||७|| आध्मानपृष्ठनमनजठरोन्नमनैरपि| बस्तौ गुह्ये च विण्मूत्रसङ्गोत्त्रासदिगीक्षणैः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtryAScikitsitam (9) · Śloka 9
অথ ধাত্র্যাঃ ক্রিযাং কুর্যাদ্যথাদোষং যথামযম্| |৯|
अथ धात्र्याः क्रियां कुर्याद्यथादोषं यथामयम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTe stanye daSamUlAdi (9-10) · Śloka 10
| তত্র বাতাত্মকে স্তন্যে দশমূলং ত্র্যহং পিবেত্||৯|| অথবাঽগ্নিবচাপাঠাকটুকাকুষ্ঠদীপ্যকম্| সভার্গীদারুসরলবৃশ্চিকালীকণোষণম্||১০||
| तत्र वातात्मके स्तन्ये दशमूलं त्र्यहं पिबेत्||९|| अथवाऽग्निवचापाठाकटुकाकुष्ठदीप्यकम्| सभार्गीदारुसरलवृश्चिकालीकणोषणम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTe vAtavyAdhiharaM ghRutAdi (11-12) · Śloka 12
ততঃ পিবেদন্যতমং বাতব্যাধিহরং ঘৃতম্| অনু চাচ্ছসুরামেবং স্নিগ্ধাং মৃদু বিরেচযেত্||১১|| বস্তিকর্ম ততঃ কুর্যাত্স্বেদাদীংশ্চানিলাপহান্| |১২|
ततः पिबेदन्यतमं वातव्याधिहरं घृतम्| अनु चाच्छसुरामेवं स्निग्धां मृदु विरेचयेत्||११|| बस्तिकर्म ततः कुर्यात्स्वेदादींश्चानिलापहान्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTe bAlArthaM rAsnAdighRutam (12-13) · Śloka 13
| রাস্নাজমোদাসরলদেবদারুরজোন্বিতম্||১২|| বালো লিহ্যাদ্ ঘৃতং তৈর্বা বিপক্বং সসিতোপলম্| |১৩|
| रास्नाजमोदासरलदेवदारुरजोन्वितम्||१२|| बालो लिह्याद् घृतं तैर्वा विपक्वं ससितोपलम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTe stanye bAladhAtryoramRutAdikvAthAH ghRutAdIni ca (13-16) · Śloka 16
| পিত্তদুষ্টেঽমৃতাভীরুপটোলীনিম্বচন্দনম্||১৩|| ধাত্রী কুমারশ্চ পিবেত্ ক্বাথযিত্বা সসারিবম্| অথবা ত্রিফলামুস্তভূনিম্বকটুরোহিণীঃ||১৪|| সারিবাদিং পটোলাদিং পদ্মকাদিং তথা গণম্| ঘৃতান্যেভিশ্চ সিদ্ধানি পিত্তঘ্নং চ বিরেচনম্||১৫|| শীতাংশ্চাভ্যঙ্গলেপাদীন্ যুঞ্জ্যাত্| |১৬|
| पित्तदुष्टेऽमृताभीरुपटोलीनिम्बचन्दनम्||१३|| धात्री कुमारश्च पिबेत् क्वाथयित्वा ससारिवम्| अथवा त्रिफलामुस्तभूनिम्बकटुरोहिणीः||१४|| सारिवादिं पटोलादिं पद्मकादिं तथा गणम्| घृतान्येभिश्च सिद्धानि पित्तघ्नं च विरेचनम्||१५|| शीतांश्चाभ्यङ्गलेपादीन् युञ्ज्यात्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmaduShTe stanye yaShTyAdi ghRutam SleShmaduShTe stanayorubhayoroShThayoScalepaH (16-18) · Śloka 18
শ্লেষ্মাত্মকে পুনঃ| যষ্ট্যাহ্বসৈন্ধবযুতং কুমারং পাযযেদ্ ঘৃতম্||১৬|| সিন্ধূত্থপিপ্পলীমদ্বা, পিষ্টৈঃ, ক্ষৌদ্রযুতৈরথ| রাঠপুষ্পৈঃ স্তনৌ লিম্পেচ্ছিশোশ্চ দশনচ্ছদৌ||১৭|| সুখমেবং বমেদ্বালঃ| |১৮|
श्लेष्मात्मके पुनः| यष्ट्याह्वसैन्धवयुतं कुमारं पाययेद् घृतम्||१६|| सिन्धूत्थपिप्पलीमद्वा, पिष्टैः, क्षौद्रयुतैरथ| राठपुष्पैः स्तनौ लिम्पेच्छिशोश्च दशनच्छदौ||१७|| सुखमेवं वमेद्बालः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmaduShTe dhAtryA vamanAdi (18) · Śloka 18
তীক্ষ্ণৈর্ধাত্রীং তু বামযেত্| |১৮|
तीक्ष्णैर्धात्रीं तु वामयेत्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaduShTe stanye kShIrAlasakarogotpattiH (18-19) · Śloka 19
| অথাচরিতসংসর্গী মুস্তাদিং ক্বথিতং পিবেত্||১৮|| তদ্বত্তগরপৃথ্বীকাসুরদারুকলিঙ্গকান্| অথবাঽতিবিষামুস্তষড্গ্রন্থাপঞ্চকোলকম্||১৯||
| अथाचरितसंसर्गी मुस्तादिं क्वथितं पिबेत्||१८|| तद्वत्तगरपृथ्वीकासुरदारुकलिङ्गकान्| अथवाऽतिविषामुस्तषड्ग्रन्थापञ्चकोलकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaduShTe dhAtrIbAlayorvamanam (20-23) · Śloka 23
স্তন্যে ত্রিদোষমলিনে দুর্গন্ধ্যামং জলোপমম্| বিবদ্ধমচ্ছং বিচ্ছিন্নং ফেনিলং চোপবেশ্যতে||২০|| শকৃন্নানাব্যথাবর্ণং, মূত্রং পীতং সিতং ঘনম্| জ্বরারোচকতৃট্ছর্দিশুষ্কোদ্গারবিজৃম্ভিকাঃ||২১|| অঙ্গভঙ্গোঽঙ্গবিক্ষেপঃ কূজনং বেপথুর্ভ্রমঃ| ঘ্রাণাক্ষিমুখপাকাদ্যা জাযন্তেঽন্যেঽপি তং গদম্||২২|| ক্ষীরালসকমিত্যাহুরত্যযং চাতিদারুণম্ তত্রাশু ধাত্রীং বালং চ বমনেনোপপাদযেত্||২৩||
स्तन्ये त्रिदोषमलिने दुर्गन्ध्यामं जलोपमम्| विबद्धमच्छं विच्छिन्नं फेनिलं चोपवेश्यते||२०|| शकृन्नानाव्यथावर्णं, मूत्रं पीतं सितं घनम्| ज्वरारोचकतृट्छर्दिशुष्कोद्गारविजृम्भिकाः||२१|| अङ्गभङ्गोऽङ्गविक्षेपः कूजनं वेपथुर्भ्रमः| घ्राणाक्षिमुखपाकाद्या जायन्तेऽन्येऽपि तं गदम्||२२|| क्षीरालसकमित्याहुरत्ययं चातिदारुणम् तत्राशु धात्रीं बालं च वमनेनोपपादयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaduShTe tato vacAdigaNAdyauShadham (24) · Śloka 24
বিহিতাযাং চ সংসর্গ্যাং বচাদিং যোজযেদ্গণম্| নিশাদিং বাঽথবা মাদ্রীপাঠাতিক্তাঘনামযান্||২৪||
विहितायां च संसर्ग्यां वचादिं योजयेद्गणम्| निशादिं वाऽथवा माद्रीपाठातिक्ताघनामयान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyadoShaharAH pATAdayaH (25) · Śloka 25
পাঠাশুণ্ঠ্যমৃতাতিক্ততিক্তাদেবাহ্বসারিবাঃ| সমুস্তমূর্বেন্দ্রযবাঃ স্তন্যদোষহরাঃ পরম্||২৫||
पाठाशुण्ठ्यमृतातिक्ततिक्तादेवाह्वसारिवाः| समुस्तमूर्वेन्द्रयवाः स्तन्यदोषहराः परम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anubandhe yathArogaM cikitsitam (26) · Śloka 26
অনুবন্ধে যথাব্যাধি প্রতিকুর্বীত কালবিত্| |২৬|
अनुबन्धे यथाव्याधि प्रतिकुर्वीत कालवित्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhedo sarvarogANAM hetuH (26-27) · Śloka 27
| দন্তোদ্ভেদশ্চ রোগাণাং সর্বেষামপি কারণম্||২৬|| বিশেষাজ্জবরবিড্ভেদকাসচ্ছর্দিশিরোরুজাম্| অভিষ্যন্দস্য পোথক্যা বিসর্পস্য চ জাযতে||২৭||
| दन्तोद्भेदश्च रोगाणां सर्वेषामपि कारणम्||२६|| विशेषाज्जवरविड्भेदकासच्छर्दिशिरोरुजाम्| अभिष्यन्दस्य पोथक्या विसर्पस्य च जायते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra yathAdoShaM cikitsitam (28-29) · Śloka 29
পৃষ্ঠভঙ্গে বিডালানাং বর্হিণাং চ শিখোদ্গমে| দন্তোদ্ভেদে চ বালানাং ন হি কিঞ্চিন্ন দূযতে||২৮|| যথাদোষং যথারোগং যথোদ্রেকং যথাভযম্| বিভজ্য দেশকালাদীংস্তত্র যোজ্যং ভিষগ্জিতম্||২৯||
पृष्ठभङ्गे बिडालानां बर्हिणां च शिखोद्गमे| दन्तोद्भेदे च बालानां न हि किञ्चिन्न दूयते||२८|| यथादोषं यथारोगं यथोद्रेकं यथाभयम्| विभज्य देशकालादींस्तत्र योज्यं भिषग्जितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAle~alpA bheShajamAtrA (30-31) · Śloka 31
ত এব দোষা দূষ্যাশ্চ জ্বরাদ্যা ব্যাধযশ্চ যত্| অতস্তদেব ভৈষজ্যং মাত্রা ত্বস্য কনীযসী||৩০|| সৌকুমার্যাল্পকাযত্বাত্ সর্বান্নানুপসেবনাত্| |৩১|
त एव दोषा दूष्याश्च ज्वराद्या व्याधयश्च यत्| अतस्तदेव भैषज्यं मात्रा त्वस्य कनीयसी||३०|| सौकुमार्याल्पकायत्वात् सर्वान्नानुपसेवनात्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAle mRuduvamanam (31-32) · Śloka 32
| স্নিগ্ধা এব সদা বালা ঘৃতক্ষীরনিষেবণাত্||৩১|| সদ্যস্তান্ বমনং তস্মাত্ পাযযেন্মতিমান্ মৃদু| |৩২|
| स्निग्धा एव सदा बाला घृतक्षीरनिषेवणात्||३१|| सद्यस्तान् वमनं तस्मात् पाययेन्मतिमान् मृदु| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAle vamanApUrvaM stanyAdinA tRuptiH (32-33) · Śloka 33
| স্তন্যস্য তৃপ্তং বমযেত্ ক্ষীরক্ষীরান্নসেবিনম্||৩২|| পীতবন্তং তনুং পেযামন্নাদং ঘৃতসংযুতাম্| |৩৩|
| स्तन्यस्य तृप्तं वमयेत् क्षीरक्षीरान्नसेविनम्||३२|| पीतवन्तं तनुं पेयामन्नादं घृतसंयुताम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAle virekAdisAdhye bastyAdi (33-34) · Śloka 34
| বস্তিং সাধ্যে বিরেকেণ, মর্শেন প্রতিমর্শনম্||৩৩|| যুঞ্জযাদ্বিরেচনাদীংস্তু ধাত্র্যা এব যথোদিতান্| |৩৪|
| बस्तिं साध्ये विरेकेण, मर्शेन प्रतिमर्शनम्||३३|| युञ्जयाद्विरेचनादींस्तु धात्र्या एव यथोदितान्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyadoShaharA mUrvAdayaH (34-35) · Śloka 35
| মূর্বাব্যোষবরাকোলজম্বূত্বক্দারুসর্ষপাঃ||৩৪|| সপাঠা মধুনা লীঢাঃ স্তন্যদোষহরাঃ পরম্| |৩৫|
| मूर्वाव्योषवराकोलजम्बूत्वक्दारुसर्षपाः||३४|| सपाठा मधुना लीढाः स्तन्यदोषहराः परम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapAlyAH pippalyAdi pratisAraNam (35-36) · Śloka 36
| দন্তপালীং সমধুনা চূর্ণেন প্রতিসারযেত্||৩৫|| পিপ্পল্যা ধাতকীপুষ্পধাত্রীফলকৃতেন বা| |৩৬|
| दन्तपालीं समधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत्||३५|| पिप्पल्या धातकीपुष्पधात्रीफलकृतेन वा| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhave lAvAdirajaH (36-37) · Śloka 37
| লাবতিত্তিরিবল্লূররজঃ পুষ্পরসদ্রুতম্||৩৬|| দ্রুতং করোতি বালানাং দন্তকেসরবন্মুখম্| |৩৭|
| लावतित्तिरिवल्लूररजः पुष्परसद्रुतम्||३६|| द्रुतं करोति बालानां दन्तकेसरवन्मुखम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhave vacAdighRutam (37-38) · Śloka 38
| বচাদ্বিবৃহতীপাঠাকটুকাতিবিষাঘনৈঃ||৩৭|| মধুরৈশ্চ ঘৃতং সিদ্ধং সিদ্ধং দশনজন্মনি| |৩৮|
| वचाद्विबृहतीपाठाकटुकातिविषाघनैः||३७|| मधुरैश्च घृतं सिद्धं सिद्धं दशनजन्मनि| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhave bAlasarvaroge rajanyAdicUrNam (38-40) · Śloka 40
| রজনীদারুসরলশ্রেযসীবৃহতীদ্বযম্||৩৮|| পৃশ্নিপর্ণী শতাহ্বা চ লীঢং মাক্ষিকসর্পিষা| গ্রহণীদীপনং শ্রেষ্ঠং মারুতস্যানুলোমনম্||৩৯|| অতীসারজ্বরশ্বাসকামলাপাণ্ডুকাসনুত্| বালস্য সর্বরোগেষু পূজিতং বলবর্ণদং||৪০||
| रजनीदारुसरलश्रेयसीबृहतीद्वयम्||३८|| पृश्निपर्णी शताह्वा च लीढं माक्षिकसर्पिषा| ग्रहणीदीपनं श्रेष्ठं मारुतस्यानुलोमनम्||३९|| अतीसारज्वरश्वासकामलापाण्डुकासनुत्| बालस्य सर्वरोगेषु पूजितं बलवर्णदं||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhave sama~ggAdighRutam (41-43) · Śloka 43
সমঙ্গাধাতকীরোধ্রকুটন্নটবলাদ্বযৈঃ| মহাসহাক্ষুদ্রসহামুদ্গবিল্বশলাটুভিঃ||৪১|| সকার্পাসীফলৈস্তোযে সাধিতৈঃ সাধিতং ঘৃতম্| ক্ষীরমস্তুযুতং হন্তি শীঘ্রং দন্তোদ্ভবোদ্ভবান্||৪২|| বিবিধানামযানেতদ্বৃদ্ধকাশ্যপনির্মিতম্| |৪৩|
समङ्गाधातकीरोध्रकुटन्नटबलाद्वयैः| महासहाक्षुद्रसहामुद्गबिल्वशलाटुभिः||४१|| सकार्पासीफलैस्तोये साधितैः साधितं घृतम्| क्षीरमस्तुयुतं हन्ति शीघ्रं दन्तोद्भवोद्भवान्||४२|| विविधानामयानेतद्वृद्धकाश्यपनिर्मितम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodbhave nAtiyantraNam (43-44) · Śloka 44
| দন্তোদ্ভবেষু রোগেষু ন বালমতিযন্ত্রযেত্||৪৩|| স্বযমপ্যুপশাম্যন্তি জাতদন্তস্য যদ্গদাঃ| |৪৪|
| दन्तोद्भवेषु रोगेषु न बालमतियन्त्रयेत्||४३|| स्वयमप्युपशाम्यन्ति जातदन्तस्य यद्गदाः| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SiSorarocakAdayo rogAH SuShkatvaM ca (44-46) · Śloka 46
| অত্যহঃস্বপ্নশীতাম্বুশ্লৈষ্মিকস্তন্যসেবিনঃ||৪৪|| শিশোঃ কফেন রুদ্ধেষু স্রোতঃসু রসবাহিষু| অরোচকঃ প্রতিশ্যাযো জ্বরঃ কাসশ্চ জাযতে||৪৫|| কুমারঃ শুষ্যতি ততঃ স্নিগ্ধশুক্লমুখেক্ষণঃ| |৪৬|
| अत्यहःस्वप्नशीताम्बुश्लैष्मिकस्तन्यसेविनः||४४|| शिशोः कफेन रुद्धेषु स्रोतःसु रसवाहिषु| अरोचकः प्रतिश्यायो ज्वरः कासश्च जायते||४५|| कुमारः शुष्यति ततः स्निग्धशुक्लमुखेक्षणः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra saindhavAdicUrNam (46-47) · Śloka 47
| সৈন্ধবব্যোষশার্ঙ্গেষ্টাপাঠাগিরিকদম্বকান্||৪৬|| শুষ্যতো মধুসর্পির্ভ্যামরুচ্যাদিষু যোজযেত্| ||৪৭||
| सैन्धवव्योषशार्ङ्गेष्टापाठागिरिकदम्बकान्||४६|| शुष्यतो मधुसर्पिर्भ्यामरुच्यादिषु योजयेत्| ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra pa~jcakolAdicUrNam (47-48) · Śloka 48
| অশোকরোহিণীযুক্তং পঞ্চকোলং চ চূর্ণিতম্||৪৭|| বদরীধাতকীধাত্রীচূর্ণং বা সর্পিষা দ্রুতম্| |৪৮|
| अशोकरोहिणीयुक्तं पञ्चकोलं च चूर्णितम्||४७|| बदरीधातकीधात्रीचूर्णं वा सर्पिषा द्रुतम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra badaryAdicUrNam tatra sthirAdighRutaM srotaHSodhanam (48-50) · Śloka 50
| স্থিরাবচাদ্বিবৃহতীকাকোলীপিপ্পলীনতৈঃ||৪৮|| নিচুলোত্পলবর্ষাভূভার্গীমুস্তৈশ্চ কার্ষিকৈঃ| সিদ্ধং প্রস্থার্ধমাজ্যস্য স্রোতসাং শোধনং পরম্||৪৯|| সিম্হ্যশ্বগন্ধাসুরসাকণাগর্ভং চ তদ্গুণম্| |৫০|
| स्थिरावचाद्विबृहतीकाकोलीपिप्पलीनतैः||४८|| निचुलोत्पलवर्षाभूभार्गीमुस्तैश्च कार्षिकैः| सिद्धं प्रस्थार्धमाज्यस्य स्रोतसां शोधनं परम्||४९|| सिम्ह्यश्वगन्धासुरसाकणागर्भं च तद्गुणम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra yaShTyAdighRutaM shoShajit (50-51) · Śloka 51
| যষ্ট্যাহ্বপিপ্পলীরোধ্রপদ্মকোত্পলচন্দনৈঃ||৫০|| তালীসসারিবাভ্যাং চ সাধিতং শোষজিদ্ঘৃতম্| |৫১|
| यष्ट्याह्वपिप्पलीरोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः||५०|| तालीससारिवाभ्यां च साधितं शोषजिद्घृतम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra SRu~ggyAdighRutaM puShTikRut (51-53) · Śloka 53
| শৃঙ্গীমধূলিকাভার্গীপিপ্পলীদেবদারুভিঃ||৫১|| অশ্বগন্ধাদ্বিকাকোলীরাস্নর্ষভকজীবকৈঃ| শূর্পপর্ণীবিডঙ্গৈশ্চ কল্কিতৈঃ সাধিতং ঘৃতম্||৫২|| শশোত্তমাঙ্গনির্যূহে শুষ্যতঃ পুষ্টিকৃত্পরম্| |৫৩|
| शृङ्गीमधूलिकाभार्गीपिप्पलीदेवदारुभिः||५१|| अश्वगन्धाद्विकाकोलीरास्नर्षभकजीवकैः| शूर्पपर्णीविडङ्गैश्च कल्कितैः साधितं घृतम्||५२|| शशोत्तमाङ्गनिर्यूहे शुष्यतः पुष्टिकृत्परम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra abhya~jjane vacAditailam (53-54) · Śloka 54
| বচাবযঃস্থাতগরকাযস্থাচোরকৈঃ শৃতম্||৫৩|| বস্তমূত্রসুরাভ্যাং চ তৈলমভ্যঞ্জনে হিতম্| |৫৪|
| वचावयःस्थातगरकायस्थाचोरकैः शृतम्||५३|| बस्तमूत्रसुराभ्यां च तैलमभ्यञ्जने हितम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra lAkShAditailam (54-57) · Śloka 57
| লাক্ষারসসমং তৈলপ্রস্থং মস্তু চতুর্গুণম্||৫৪|| অশ্বগন্ধানিশাদারুকৌন্তীকুষ্ঠাব্দচন্দনৈঃ| সমূর্বারোহিণীরাস্নাশতাহ্বামধুকৈঃ সমৈঃ||৫৫|| সিদ্ধং লাক্ষাদিকং নাম তৈলমভ্যঞ্জনাদিদম্| বল্যং জ্বরক্ষযোন্মাদশ্বাসাপস্মারবাতনুত্||৫৬|| যক্ষরাক্ষসভূতঘ্নং গর্ভিণীনাং চ শস্যতে| |৫৭|
| लाक्षारससमं तैलप्रस्थं मस्तु चतुर्गुणम्||५४|| अश्वगन्धानिशादारुकौन्तीकुष्ठाब्दचन्दनैः| समूर्वारोहिणीरास्नाशताह्वामधुकैः समैः||५५|| सिद्धं लाक्षादिकं नाम तैलमभ्यञ्जनादिदम्| बल्यं ज्वरक्षयोन्मादश्वासापस्मारवातनुत्||५६|| यक्षराक्षसभूतघ्नं गर्भिणीनां च शस्यते| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsajvarAdAvativiShAdilehaH (57-58) · Śloka 58
| মধুনাঽতিবিষাশৃঙ্গীপিপ্পলীর্লেহযেচ্ছিশুম্||৫৭|| একাং বাঽতিবিষাং কাসজ্বরচ্ছর্দিরুপদ্রুতম্| |৫৮|
| मधुनाऽतिविषाशृङ्गीपिप्पलीर्लेहयेच्छिशुम्||५७|| एकां वाऽतिविषां कासज्वरच्छर्दिरुपद्रुतम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyavaminAshakA lehAH (58-60) · Śloka 60
| পীতং পীতং বমতি যঃ স্তন্যং তং মধুসর্পিষা||৫৮|| দ্বিবার্তাকীফলরসং পঞ্চকোলং চ লেহযেত্| পিপ্পলীপঞ্চলবণং কৃমিজিত্পারিভদ্রকম্||৫৯|| তদ্বল্লিহ্যাত্তথা ব্যোষং মষীং বা রোমচর্মণাম্| লাভতঃ শল্যকশ্বাবিদ্গোধর্ক্ষশিখিজন্মনাম্||৬০||
| पीतं पीतं वमति यः स्तन्यं तं मधुसर्पिषा||५८|| द्विवार्ताकीफलरसं पञ्चकोलं च लेहयेत्| पिप्पलीपञ्चलवणं कृमिजित्पारिभद्रकम्||५९|| तद्वल्लिह्यात्तथा व्योषं मषीं वा रोमचर्मणाम्| लाभतः शल्यकश्वाविद्गोधर्क्षशिखिजन्मनाम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyavaminAshakaM ghRutam (61) · Śloka 61
খদিরার্জুনতালীসকুষ্ঠচন্দনজে রসে| সক্ষীরং সাধিতং সর্পির্বমথুং বিনিযচ্ছতি||৬১||
खदिरार्जुनतालीसकुष्ठचन्दनजे रसे| सक्षीरं साधितं सर्पिर्वमथुं विनियच्छति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlukaNTakasya lakShaNam (63-65) · Śloka 65
| তালুমাংসে কফঃ ক্রুদ্ধঃ কুরুতে তালুকণ্টকম্||৬৩|| তেন তালুপ্রদেশস্য নিম্নতা মূর্ধ্নি জাযতে| তালুপাতঃ স্তনদ্বেষঃ কৃচ্ছ্রাত্পানং শকৃদ্দ্রবম্||৬৪|| তৃডাস্যকণ্ড্বক্ষিরুজা গ্রীবাদুর্ধরতা বমিঃ| |৬৫|
| तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम्||६३|| तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते| तालुपातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात्पानं शकृद्द्रवम्||६४|| तृडास्यकण्ड्वक्षिरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlukaNTakasya cikitsA (65-66) · Śloka 66
| তত্রোত্ক্ষিপ্য যবক্ষারক্ষৌদ্রাভ্যাং প্রতিসারযেত্||৬৫|| তালু তদ্বত্কণাশুণ্ঠীগোশকৃদ্রসসৈন্ধবৈঃ| |৬৬|
| तत्रोत्क्षिप्य यवक्षारक्षौद्राभ्यां प्रतिसारयेत्||६५|| तालु तद्वत्कणाशुण्ठीगोशकृद्रससैन्धवैः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlukaNTakasya SRu~ggaberAdipuTapAkarasaH (66-67) · Śloka 67
| শৃঙ্গবেরনিশাভৃঙ্গং কল্কিতং বটপল্লবৈঃ||৬৬|| বধ্বা গোশকৃতা লিপ্তং কুকূলে স্বেদযেত্ততঃ| রসেন লিম্পেত্তাল্বাস্যং নেত্রে চ পরিষেচযেত্||৬৭||
| शृङ्गवेरनिशाभृङ्गं कल्कितं वटपल्लवैः||६६|| बध्वा गोशकृता लिप्तं कुकूले स्वेदयेत्ततः| रसेन लिम्पेत्ताल्वास्यं नेत्रे च परिषेचयेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlukaNTakasya harItakyAdikalkaH (68) · Śloka 68
হরীতকীবচাকুষ্ঠকল্কং মাক্ষিকসংযুতম্| পীত্বা কুমারঃ স্তন্যেন মুচ্যতে তালুকণ্টকাত্||৬৮||
हरीतकीवचाकुष्ठकल्कं माक्षिकसंयुतम्| पीत्वा कुमारः स्तन्येन मुच्यते तालुकण्टकात्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahipUtanasya lakShaNam ahipUtanasya cikitsA (69-70) · Śloka 70
মলোপলেপাত্স্বেদাদ্বা গুদে রক্তকফোদ্ভবঃ| তাম্রো ব্রণোঽন্তঃ কণ্ডূমান্ জাযতে ভূর্যুপদ্রবঃ||৬৯|| কেচিত্তং মাতৃকাদোষং বদন্ত্যন্যেঽহিপূতনম্| পৃষ্টারুর্গুদকুট্টং চ কেচিচ্চ তমনামিকম্||৭০||
मलोपलेपात्स्वेदाद्वा गुदे रक्तकफोद्भवः| ताम्रो व्रणोऽन्तः कण्डूमान् जायते भूर्युपद्रवः||६९|| केचित्तं मातृकादोषं वदन्त्यन्येऽहिपूतनम्| पृष्टारुर्गुदकुट्टं च केचिच्च तमनामिकम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahipUtanasya dhAttryAH kShIraM Sodhyam (71) · Śloka 71
তত্র ধাত্র্যাঃ পযঃ শোধ্যং পিত্তশ্লেষ্মহরৌষধৈঃ| |৭১|
तत्र धात्र्याः पयः शोध्यं पित्तश्लेष्महरौषधैः| |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahipUtanasya antarapAnakam ahipUtanasya vraNe lepAdi (71-75) · Śloka 75
| শৃতশীতং চ শীতাম্বুযুক্তমন্তরপানকম্||৭১|| সক্ষৌদ্রতার্ক্ষ্যশৈলেন ব্রণং তেন চ লেপযেত্| ত্রিফলাবদরীপ্লক্ষত্বক্ক্বাথপরিষেচিতম্||৭২|| কাসীসরোচনাতুত্থমনোহ্বালরসাঞ্জনৈঃ| লেপযেদম্লপিষ্টৈর্বা চূর্ণিতৈর্বাঽবচূর্ণযেত্||৭৩|| সুশ্লক্ষ্ণৈরথবা যষ্টীশঙ্খসৌবীরকাঞ্জনৈঃ| সারিবাশঙ্খনাভিভ্যামসনস্য ত্বচাঽথবা||৭৪|| রাগকণ্ডূত্কটে কুর্যাদ্রক্তস্রাবং জলৌকসা| সর্বং চ পিত্তব্রণজিচ্ছস্যতে গুদকুট্টকে||৭৫||
| शृतशीतं च शीताम्बुयुक्तमन्तरपानकम्||७१|| सक्षौद्रतार्क्ष्यशैलेन व्रणं तेन च लेपयेत्| त्रिफलाबदरीप्लक्षत्वक्क्वाथपरिषेचितम्||७२|| कासीसरोचनातुत्थमनोह्वालरसाञ्जनैः| लेपयेदम्लपिष्टैर्वा चूर्णितैर्वाऽवचूर्णयेत्||७३|| सुश्लक्ष्णैरथवा यष्टीशङ्खसौवीरकाञ्जनैः| सारिवाशङ्खनाभिभ्यामसनस्य त्वचाऽथवा||७४|| रागकण्डूत्कटे कुर्याद्रक्तस्रावं जलौकसा| सर्वं च पित्तव्रणजिच्छस्यते गुदकुट्टके||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRuttikodbhave roge pAThAdighRutam (76-77) · Śloka 77
পাঠাবেল্লদ্বিরজনীমুস্তভার্গীপুনর্নবৈঃ| সবিল্বত্র্যূষণৈঃ সর্পিবৃশ্চিকালীযুতৈঃ শৃতম্||৭৬|| লিহানো মাত্রযা রোগৈর্মুচ্যতে মৃত্তিকোদ্ভবৈঃ| |৭৭|
पाठावेल्लद्विरजनीमुस्तभार्गीपुनर्नवैः| सबिल्वत्र्यूषणैः सर्पिवृश्चिकालीयुतैः शृतम्||७६|| लिहानो मात्रया रोगैर्मुच्यते मृत्तिकोद्भवैः| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tattadvyAdhinAshakaH stanapralepaH (2) · Śloka 2
ব্যাধের্যদ্যস্য ভৈষজ্যং স্তনস্তেন প্রলেপিতঃ| স্থিতো মুহূর্তং ধৌতোঽনু পীতস্তং তং জযেদ্গদম্||৭৭|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতা যামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তরস্থানে বালা- মযপ্রতিষেধো নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||২||
व्याधेर्यद्यस्य भैषज्यं स्तनस्तेन प्रलेपितः| स्थितो मुहूर्तं धौतोऽनु पीतस्तं तं जयेद्गदम्||७७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने बाला- मयप्रतिषेधो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon