Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|১|

View original

|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

অথাতো মূষিকালর্কবিষপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে||২|| ) লালনশ্চপলঃ পুত্রো হসিরশ্চিক্কিরোঽজিরঃ| কষাযদন্তঃ কুলকঃ কোকিলঃ কপিলোঽসিতঃ||১|| অরুণঃ শবলঃ শ্বেতঃ কপোতঃ পলিতোন্দুরঃ| ছুচ্ছুন্দরো রসালাখ্যো দশাষ্টৌ চেতি মূষিকাঃ||২||

View original

अथातो मूषिकालर्कविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| ) लालनश्चपलः पुत्रो हसिरश्चिक्किरोऽजिरः| कषायदन्तः कुलकः कोकिलः कपिलोऽसितः||१|| अरुणः शबलः श्वेतः कपोतः पलितोन्दुरः| छुच्छुन्दरो रसालाख्यो दशाष्टौ चेति मूषिकाः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

শুক্রং পততি যত্রৈষাং শুক্রদিগ্ধৈঃ স্পৃশন্তি বা| যদঙ্গমঙ্গৈস্তত্রাস্রে দূষিতে পাণ্ডুতাং গতে||৩|| গ্রন্থযঃ শ্বযথুঃ কোঠো মণ্ডলানি ভ্রমোঽরুচিঃ| শীতজ্বরোঽতিরুক্সাদো বেপথুঃ পর্বভেদনম্||৪|| রোমহর্ষঃ স্রুতির্মূর্চ্ছা দীর্ঘকালানুবন্ধনম্| শ্লেষ্মানুবদ্ধবহ্বাখুপোতকচ্ছর্দনং সতৃট্||৫||

View original

शुक्रं पतति यत्रैषां शुक्रदिग्धैः स्पृशन्ति वा| यदङ्गमङ्गैस्तत्रास्रे दूषिते पाण्डुतां गते||३|| ग्रन्थयः श्वयथुः कोठो मण्डलानि भ्रमोऽरुचिः| शीतज्वरोऽतिरुक्सादो वेपथुः पर्वभेदनम्||४|| रोमहर्षः स्रुतिर्मूर्च्छा दीर्घकालानुबन्धनम्| श्लेष्मानुबद्धबह्वाखुपोतकच्छर्दनं सतृट्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

ব্যবায্যাখুবিষং কৃচ্ছ্রং ভূযো ভূযশ্চ কুপ্যতি| |৬|

View original

व्यवाय्याखुविषं कृच्छ्रं भूयो भूयश्च कुप्यति| |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| মূর্চ্ছাঙ্গশোফবৈবর্ণ্যক্লেদশব্দাশ্রুতিজ্বরাঃ||৬|| শিরোগুরুত্বং লালাসৃক্ছর্দিশ্চাসাধ্যলক্ষণম্| |৭|

View original

| मूर्च्छाङ्गशोफवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः||६|| शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यलक्षणम्| |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| শূনবস্তিং বিবর্ণৌষ্ঠমাখ্বাভৈর্গ্রন্থিভিশ্চিতম্||৭|| ছুচ্ছুন্দরসগন্ধং চ বর্জযেদাখুদূষিতম্| |৮|

View original

| शूनबस्तिं विवर्णौष्ठमाख्वाभैर्ग्रन्थिभिश्चितम्||७|| छुच्छुन्दरसगन्धं च वर्जयेदाखुदूषितम्| |८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| শুনঃ শ্লেষ্মোল্বণাং দোষাঃ সংজ্ঞাং সংজ্ঞাবহাশ্রিতাঃ||৮|| মুষ্ণন্তঃ কুর্বতে ক্ষোভং ধাতূনামতিদারুণম্| লালাবানন্ধবধিরঃ সর্বতঃ সোঽভিধাবতি||৯|| স্রুস্তপুচ্ছহনুস্কন্ধঃ শিরোদুঃখী নতাননঃ| |১০|

View original

| शुनः श्लेष्मोल्बणां दोषाः संज्ञां संज्ञावहाश्रिताः||८|| मुष्णन्तः कुर्वते क्षोभं धातूनामतिदारुणम्| लालावानन्धबधिरः सर्वतः सोऽभिधावति||९|| स्रुस्तपुच्छहनुस्कन्धः शिरोदुःखी नताननः| |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| দংশস্তেন বিদষ্টস্য সুপ্তঃ কৃষ্ণং ক্ষরত্যসৃক্||১০|| হৃচ্ছিরোরুগ্জ্বরস্তম্ভতৃষ্ণামূর্চ্ছাদ্ভবোঽনু চ| |১১|

View original

| दंशस्तेन विदष्टस्य सुप्तः कृष्णं क्षरत्यसृक्||१०|| हृच्छिरोरुग्ज्वरस्तम्भतृष्णामूर्च्छाद्भवोऽनु च| |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| অনেনান্যেঽপি বোদ্ধব্যা ব্যালা দংষ্ট্রাপ্রহারিণঃ||১১|| শৃগালাশ্বতরাশ্বর্ক্ষদ্বীপিব্যাঘ্রবৃকাদযঃ| |১২|

View original

| अनेनान्येऽपि बोद्धव्या व्याला दंष्ट्राप्रहारिणः||११|| शृगालाश्वतराश्वर्क्षद्वीपिव्याघ्रवृकादयः| |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| কণ্ডূনিস্তোদবৈবর্ণ্যসুপ্তিক্লেদজ্বরভ্রমাঃ||১২|| বিডহরাগরুক্পাকশোফগ্রন্থিবিকুঞ্চনম্| দংশাবদরণং স্ফোটাঃ কর্ণিকা মণ্ডলানি চ||১৩|| সর্বত্র সবিষে লিঙ্গং, বিপরীতং তু নির্বিষে| |১৪|

View original

| कण्डूनिस्तोदवैवर्ण्यसुप्तिक्लेदज्वरभ्रमाः||१२|| विडहरागरुक्पाकशोफग्रन्थिविकुञ्चनम्| दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च||१३|| सर्वत्र सविषे लिङ्गं, विपरीतं तु निर्विषे| |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| দষ্টো যেন তু তচ্চেষ্টারুতং কুর্বন্ বিনশ্যতি||১৪|| পশ্যংস্তমেব চাকস্মাদাদর্শসলিলাদিষু| |১৫|

View original

| दष्टो येन तु तच्चेष्टारुतं कुर्वन् विनश्यति||१४|| पश्यंस्तमेव चाकस्मादादर्शसलिलादिषु| |१५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| যোঽদ্ভ্যস্ত্রস্যেদদষ্টোঽপি শব্দসংস্পর্শদর্শনৈঃ||১৫|| জলসন্ত্রাসনামানং দষ্টং তমপি বর্জযেত্| |১৬|

View original

| योऽद्भ्यस्त्रस्येददष्टोऽपि शब्दसंस्पर्शदर्शनैः||१५|| जलसन्त्रासनामानं दष्टं तमपि वर्जयेत्| |१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| আখুনা দষ্টমাত্রস্য দংশং কাণ্ডেন দাহযেত্||১৬|| দর্পণোনাথবা, তীব্ররুজা স্যাত্কর্ণিকাঽন্যথা| |১৭|

View original

| आखुना दष्टमात्रस्य दंशं काण्डेन दाहयेत्||१६|| दर्पणोनाथवा, तीव्ररुजा स्यात्कर्णिकाऽन्यथा| |१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| দগ্ধং বিস্রাবযেদ্দংশং প্রচ্ছিতং চ প্রলেপযেত্||১৭|| শিরীষরজনীবক্রকুঙ্কুমামৃতবল্লিভিঃ| |১৮|

View original

| दग्धं विस्रावयेद्दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत्||१७|| शिरीषरजनीवक्रकुङ्कुमामृतवल्लिभिः| |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| অগারধূমমঞ্জিষ্ঠারজনীলবণোত্তমৈঃ||১৮|| লেপো জযত্যাখুবিষং কর্ণিকাযাশ্চ পাতনঃ| |১৯|

View original

| अगारधूममञ्जिष्ठारजनीलवणोत्तमैः||१८|| लेपो जयत्याखुविषं कर्णिकायाश्च पातनः| |१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| ততোঽম্লৈঃ ক্ষালযিত্বাঽনু তোযৈরনু চ লেপযেত্||১৯|| পালিন্দীশ্বেতকটভীবিল্বমূলগুডূচিভিঃ| অন্যৈশ্চ বিষশোফঘ্নৈঃ সিরাং বা মোক্ষযেদ্দ্রুতম্||২০||

View original

| ततोऽम्लैः क्षालयित्वाऽनु तोयैरनु च लेपयेत्||१९|| पालिन्दीश्वेतकटभीबिल्वमूलगुडूचिभिः| अन्यैश्च विषशोफघ्नैः सिरां वा मोक्षयेद्द्रुतम्||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ছর্দনং নীলিনীক্বাথৈঃ শুকাখ্যাঙ্কোল্লযোরপি| |২১|

View original

छर्दनं नीलिनीक्वाथैः शुकाख्याङ्कोल्लयोरपि| |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| কোশাতক্যাঃ শুকাখ্যাযাঃ ফলং জীমূতকস্য চ||২১|| মদনস্য চ সঞ্চূর্ণ্য দধ্না পীত্বা বিষং বমেত্| |২২|

View original

| कोशातक्याः शुकाख्यायाः फलं जीमूतकस्य च||२१|| मदनस्य च सञ्चूर्ण्य दध्ना पीत्वा विषं वमेत्| |२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| বচামদনজীমূতকুষ্ঠং ব মূত্রপেষিতম্||২২|| পূর্বকল্পেন পাতব্যং সর্বোন্দুরবিষাপহম্| বিরেচনং ত্রিবৃন্নীলীত্রিফলাকল্ক ইষ্যতে||২৩||

View original

| वचामदनजीमूतकुष्ठं व मूत्रपेषितम्||२२|| पूर्वकल्पेन पातव्यं सर्वोन्दुरविषापहम्| विरेचनं त्रिवृन्नीलीत्रिफलाकल्क इष्यते||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

শিরোবিরেচনে সারঃ শিরীষস্য ফলানি চ| |২৪|

View original

शिरोविरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च| |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| অঞ্জনং গোমযরসো ব্যোষসূক্ষ্মরজোন্বিতঃ||২৪||

View original

| अञ्जनं गोमयरसो व्योषसूक्ष्मरजोन्वितः||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

কপিত্থতোমযরসো মধুমানবলেহনম্| |২৫|

View original

कपित्थतोमयरसो मधुमानवलेहनम्| |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| তন্দুলীযকমূলেন সিদ্ধং পানে হিতং ঘৃতম্||২৫|| দ্বিনিশাকটভীরক্তাযষ্ট্যাহ্বৈর্বাঽমৃতান্বিতৈঃ| আস্ফোতমূলসিদ্ধং বা পঞ্চকাপিত্থমেব বা||২৬||

View original

| तन्दुलीयकमूलेन सिद्धं पाने हितं घृतम्||२५|| द्विनिशाकटभीरक्तायष्ट्याह्वैर्वाऽमृतान्वितैः| आस्फोतमूलसिद्धं वा पञ्चकापित्थमेव वा||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

সিন্দুবারং নতং শিগ্রুবিল্বমূলং পুনর্নবা| বচাশ্বদংষ্ট্রাজীমূতমেষাং ক্বাথং সমাক্ষিকম্||২৭|| পিবেচ্ছাল্যোদনং দধ্না ভুঞ্জানো মূষিকার্দিতঃ| |২৮|

View original

सिन्दुवारं नतं शिग्रुबिल्वमूलं पुनर्नवा| वचाश्वदंष्ट्राजीमूतमेषां क्वाथं समाक्षिकम्||२७|| पिबेच्छाल्योदनं दध्ना भुञ्जानो मूषिकार्दितः| |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| তক্রেণ শরপুঙ্খাযা বীজং সঞ্চূর্ণ্য বা পিবেত্||২৮||

View original

| तक्रेण शरपुङ्खाया बीजं सञ्चूर्ण्य वा पिबेत्||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

অঙ্কোল্লমূলকল্কো বা বস্তমূত্রেণ কল্কিতঃ| পানালেপনযোর্যুক্তঃ সর্বাখুবিষনাশনঃ||২৯||

View original

अङ्कोल्लमूलकल्को वा बस्तमूत्रेण कल्कितः| पानालेपनयोर्युक्तः सर्वाखुविषनाशनः||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

কপিত্থমধ্যতিলকতিলাঙ্কোল্লজটাঃ পিবেত্| গবাং মূত্রেণ, পযসা মঞ্জরীং তিলকস্য বা||৩০||

View original

कपित्थमध्यतिलकतिलाङ्कोल्लजटाः पिबेत्| गवां मूत्रेण, पयसा मञ्जरीं तिलकस्य वा||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

অথবা সৈর্যকান্মূলং সক্ষৌদ্রং তন্দুলাম্বুনা| |৩১|

View original

अथवा सैर्यकान्मूलं सक्षौद्रं तन्दुलाम्बुना| |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| কটুকালাবুবিন্যস্তং পীতং বাঽম্বু নিশোষিতম্||৩১||

View original

| कटुकालाबुविन्यस्तं पीतं वाऽम्बु निशोषितम्||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

সিন্দুবারস্য মূলানি বিডালাস্থি বিষং নতম্| জলপিষ্টোঽগদো হন্তি নস্যাদ্যৈরাখুজং বিষম্||৩২||

View original

सिन्दुवारस्य मूलानि बिडालास्थि विषं नतम्| जलपिष्टोऽगदो हन्ति नस्याद्यैराखुजं विषम्||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

সশেষং মূষিকবিষং প্রকুপ্যত্যভ্রদর্শনে| যথাযথং বা কালেষু দোষাণাং বৃদ্ধিহেতুষু||৩৩||

View original

सशेषं मूषिकविषं प्रकुप्यत्यभ्रदर्शने| यथायथं वा कालेषु दोषाणां वृद्धिहेतुषु||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

তত্র সর্বে যথাবস্থং প্রযোজ্যাঃ স্যুরুপক্রমাঃ| যথাস্বং যে চ নির্দিষ্টাস্তথা দূষীবিষাপহাঃ||৩৪||

View original

तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युरुपक्रमाः| यथास्वं ये च निर्दिष्टास्तथा दूषीविषापहाः||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

দংশং ত্বলর্কদষ্টস্য দগ্ধমুষ্ণেন সর্পিষা| প্রদিহ্যাদগদৈস্তৈস্তৈঃ পুরাণং চ ঘৃতং পিবেত্||৩৫||

View original

दंशं त्वलर्कदष्टस्य दग्धमुष्णेन सर्पिषा| प्रदिह्यादगदैस्तैस्तैः पुराणं च घृतं पिबेत्||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

অর্কক্ষীরযুতং চাস্য যোজ্যমাশু বিরেচনম্| |৩৬|

View original

अर्कक्षीरयुतं चास्य योज्यमाशु विरेचनम्| |३६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| অঙ্কোল্লোত্তরমূলাম্বু ত্রিপলং সহবিঃপলম্||৩৬|| পিবেত্সধত্তূরফলাং শ্বেতাং বাঽপি পুনর্নবাম্| |৩৭|

View original

| अङ्कोल्लोत्तरमूलाम्बु त्रिपलं सहविःपलम्||३६|| पिबेत्सधत्तूरफलां श्वेतां वाऽपि पुनर्नवाम्| |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ঐকধ্যং পললং তৈলং রূপিকাযাঃ পযো গুডঃ||৩৭|| ভিনত্তি বিষমালর্কং ঘনবৃন্দমিবানিলঃ| |৩৮|

View original

| ऐकध्यं पललं तैलं रूपिकायाः पयो गुडः||३७|| भिनत्ति विषमालर्कं घनवृन्दमिवानिलः| |३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| সমন্ত্রং সৌষধীরত্নং স্নপনং চ প্রযোজযেত্||৩৮||

View original

| समन्त्रं सौषधीरत्नं स्नपनं च प्रयोजयेत्||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

চতুষ্পাদ্ভির্দ্বিপাদ্ভির্বা নখদন্তপরিক্ষতম্| শূযতে পচ্যতে রাগজ্বরস্রাবরুজান্বিতম্||৩৯||

View original

चतुष्पाद्भिर्द्विपाद्भिर्वा नखदन्तपरिक्षतम्| शूयते पच्यते रागज्वरस्रावरुजान्वितम्||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

সোমবল্কোঽশ্বকর্ণশ্চ গোজিহ্বা হংসপাদিকা| রজন্যৌ গৈরিকং লেপো নখদন্তবিষাপহঃ||৪০|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তরস্থানে মূষিকালর্কবিষপ্রতিষেধো নামাষ্টত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩৮||

View original

सोमवल्कोऽश्वकर्णश्च गोजिह्वा हंसपादिका| रजन्यौ गैरिकं लेपो नखदन्तविषापहः||४०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने मूषिकालर्कविषप्रतिषेधो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||३८||

🔊 Audio coming soon