38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|೧|

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಮೂಷಿಕಾಲರ್ಕವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಲಾಲನಶ್ಚಪಲಃ ಪುತ್ರೋ ಹಸಿರಶ್ಚಿಕ್ಕಿರೋಽಜಿರಃ| ಕಷಾಯದನ್ತಃ ಕುಲಕಃ ಕೋಕಿಲಃ ಕಪಿಲೋಽಸಿತಃ||೧|| ಅರುಣಃ ಶಬಲಃ ಶ್ವೇತಃ ಕಪೋತಃ ಪಲಿತೋನ್ದುರಃ| ಛುಚ್ಛುನ್ದರೋ ರಸಾಲಾಖ್ಯೋ ದಶಾಷ್ಟೌ ಚೇತಿ ಮೂಷಿಕಾಃ||೨||

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

ಶುಕ್ರಂ ಪತತಿ ಯತ್ರೈಷಾಂ ಶುಕ್ರದಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ ವಾ| ಯದಙ್ಗಮಙ್ಗೈಸ್ತತ್ರಾಸ್ರೇ ದೂಷಿತೇ ಪಾಣ್ಡುತಾಂ ಗತೇ||೩|| ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕೋಠೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಭ್ರಮೋಽರುಚಿಃ| ಶೀತಜ್ವರೋಽತಿರುಕ್ಸಾದೋ ವೇಪಥುಃ ಪರ್ವಭೇದನಮ್||೪|| ರೋಮಹರ್ಷಃ ಸ್ರುತಿರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧನಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಬದ್ಧಬಹ್ವಾಖುಪೋತಕಚ್ಛರ್ದನಂ ಸತೃಟ್||೫||

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

ವ್ಯವಾಯ್ಯಾಖುವಿಷಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಭೂಯೋ ಭೂಯಶ್ಚ ಕುಪ್ಯತಿ| |೬|

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಙ್ಗಶೋಫವೈವರ್ಣ್ಯಕ್ಲೇದಶಬ್ದಾಶ್ರುತಿಜ್ವರಾಃ||೬|| ಶಿರೋಗುರುತ್ವಂ ಲಾಲಾಸೃಕ್ಛರ್ದಿಶ್ಚಾಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| |೭|

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ಶೂನಬಸ್ತಿಂ ವಿವರ್ಣೌಷ್ಠಮಾಖ್ವಾಭೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಭಿಶ್ಚಿತಮ್||೭|| ಛುಚ್ಛುನ್ದರಸಗನ್ಧಂ ಚ ವರ್ಜಯೇದಾಖುದೂಷಿತಮ್| |೮|

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ಶುನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾಂ ದೋಷಾಃ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸಂಜ್ಞಾವಹಾಶ್ರಿತಾಃ||೮|| ಮುಷ್ಣನ್ತಃ ಕುರ್ವತೇ ಕ್ಷೋಭಂ ಧಾತೂನಾಮತಿದಾರುಣಮ್| ಲಾಲಾವಾನನ್ಧಬಧಿರಃ ಸರ್ವತಃ ಸೋಽಭಿಧಾವತಿ||೯|| ಸ್ರುಸ್ತಪುಚ್ಛಹನುಸ್ಕನ್ಧಃ ಶಿರೋದುಃಖೀ ನತಾನನಃ| |೧೦|

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ದಂಶಸ್ತೇನ ವಿದಷ್ಟಸ್ಯ ಸುಪ್ತಃ ಕೃಷ್ಣಂ ಕ್ಷರತ್ಯಸೃಕ್||೧೦|| ಹೃಚ್ಛಿರೋರುಗ್ಜ್ವರಸ್ತಮ್ಭತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಭವೋಽನು ಚ| |೧೧|

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| ಅನೇನಾನ್ಯೇಽಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ ವ್ಯಾಲಾ ದಂಷ್ಟ್ರಾಪ್ರಹಾರಿಣಃ||೧೧|| ಶೃಗಾಲಾಶ್ವತರಾಶ್ವರ್ಕ್ಷದ್ವೀಪಿವ್ಯಾಘ್ರವೃಕಾದಯಃ| |೧೨|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| ಕಣ್ಡೂನಿಸ್ತೋದವೈವರ್ಣ್ಯಸುಪ್ತಿಕ್ಲೇದಜ್ವರಭ್ರಮಾಃ||೧೨|| ವಿಡಹರಾಗರುಕ್ಪಾಕಶೋಫಗ್ರನ್ಥಿವಿಕುಞ್ಚನಮ್| ದಂಶಾವದರಣಂ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕರ್ಣಿಕಾ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ||೧೩|| ಸರ್ವತ್ರ ಸವಿಷೇ ಲಿಙ್ಗಂ, ವಿಪರೀತಂ ತು ನಿರ್ವಿಷೇ| |೧೪|

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ದಷ್ಟೋ ಯೇನ ತು ತಚ್ಚೇಷ್ಟಾರುತಂ ಕುರ್ವನ್ ವಿನಶ್ಯತಿ||೧೪|| ಪಶ್ಯಂಸ್ತಮೇವ ಚಾಕಸ್ಮಾದಾದರ್ಶಸಲಿಲಾದಿಷು| |೧೫|

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| ಯೋಽದ್ಭ್ಯಸ್ತ್ರಸ್ಯೇದದಷ್ಟೋಽಪಿ ಶಬ್ದಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನೈಃ||೧೫|| ಜಲಸನ್ತ್ರಾಸನಾಮಾನಂ ದಷ್ಟಂ ತಮಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್| |೧೬|

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| ಆಖುನಾ ದಷ್ಟಮಾತ್ರಸ್ಯ ದಂಶಂ ಕಾಣ್ಡೇನ ದಾಹಯೇತ್||೧೬|| ದರ್ಪಣೋನಾಥವಾ, ತೀವ್ರರುಜಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಣಿಕಾಽನ್ಯಥಾ| |೧೭|

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| ದಗ್ಧಂ ವಿಸ್ರಾವಯೇದ್ದಂಶಂ ಪ್ರಚ್ಛಿತಂ ಚ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧೭|| ಶಿರೀಷರಜನೀವಕ್ರಕುಙ್ಕುಮಾಮೃತವಲ್ಲಿಭಿಃ| |೧೮|

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| ಅಗಾರಧೂಮಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಜನೀಲವಣೋತ್ತಮೈಃ||೧೮|| ಲೇಪೋ ಜಯತ್ಯಾಖುವಿಷಂ ಕರ್ಣಿಕಾಯಾಶ್ಚ ಪಾತನಃ| |೧೯|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| ತತೋಽಮ್ಲೈಃ ಕ್ಷಾಲಯಿತ್ವಾಽನು ತೋಯೈರನು ಚ ಲೇಪಯೇತ್||೧೯|| ಪಾಲಿನ್ದೀಶ್ವೇತಕಟಭೀಬಿಲ್ವಮೂಲಗುಡೂಚಿಭಿಃ| ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿಷಶೋಫಘ್ನೈಃ ಸಿರಾಂ ವಾ ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ದ್ರುತಮ್||೨೦||

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ಛರ್ದನಂ ನೀಲಿನೀಕ್ವಾಥೈಃ ಶುಕಾಖ್ಯಾಙ್ಕೋಲ್ಲಯೋರಪಿ| |೨೧|

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| ಕೋಶಾತಕ್ಯಾಃ ಶುಕಾಖ್ಯಾಯಾಃ ಫಲಂ ಜೀಮೂತಕಸ್ಯ ಚ||೨೧|| ಮದನಸ್ಯ ಚ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ದಧ್ನಾ ಪೀತ್ವಾ ವಿಷಂ ವಮೇತ್| |೨೨|

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| ವಚಾಮದನಜೀಮೂತಕುಷ್ಠಂ ವ ಮೂತ್ರಪೇಷಿತಮ್||೨೨|| ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನ ಪಾತವ್ಯಂ ಸರ್ವೋನ್ದುರವಿಷಾಪಹಮ್| ವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿವೃನ್ನೀಲೀತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕ ಇಷ್ಯತೇ||೨೩||

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

ಶಿರೋವಿರೇಚನೇ ಸಾರಃ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ| |೨೪|

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| ಅಞ್ಜನಂ ಗೋಮಯರಸೋ ವ್ಯೋಷಸೂಕ್ಷ್ಮರಜೋನ್ವಿತಃ||೨೪||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

ಕಪಿತ್ಥತೋಮಯರಸೋ ಮಧುಮಾನವಲೇಹನಮ್| |೨೫|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| ತನ್ದುಲೀಯಕಮೂಲೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಪಾನೇ ಹಿತಂ ಘೃತಮ್||೨೫|| ದ್ವಿನಿಶಾಕಟಭೀರಕ್ತಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈರ್ವಾಽಮೃತಾನ್ವಿತೈಃ| ಆಸ್ಫೋತಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕಾಪಿತ್ಥಮೇವ ವಾ||೨೬||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

ಸಿನ್ದುವಾರಂ ನತಂ ಶಿಗ್ರುಬಿಲ್ವಮೂಲಂ ಪುನರ್ನವಾ| ವಚಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಜೀಮೂತಮೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೨೭|| ಪಿಬೇಚ್ಛಾಲ್ಯೋದನಂ ದಧ್ನಾ ಭುಞ್ಜಾನೋ ಮೂಷಿಕಾರ್ದಿತಃ| |೨೮|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| ತಕ್ರೇಣ ಶರಪುಙ್ಖಾಯಾ ಬೀಜಂ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ವಾ ಪಿಬೇತ್||೨೮||

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

ಅಙ್ಕೋಲ್ಲಮೂಲಕಲ್ಕೋ ವಾ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಕಲ್ಕಿತಃ| ಪಾನಾಲೇಪನಯೋರ್ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವಾಖುವಿಷನಾಶನಃ||೨೯||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

ಕಪಿತ್ಥಮಧ್ಯತಿಲಕತಿಲಾಙ್ಕೋಲ್ಲಜಟಾಃ ಪಿಬೇತ್| ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ, ಪಯಸಾ ಮಞ್ಜರೀಂ ತಿಲಕಸ್ಯ ವಾ||೩೦||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

ಅಥವಾ ಸೈರ್ಯಕಾನ್ಮೂಲಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತನ್ದುಲಾಮ್ಬುನಾ| |೩೧|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| ಕಟುಕಾಲಾಬುವಿನ್ಯಸ್ತಂ ಪೀತಂ ವಾಽಮ್ಬು ನಿಶೋಷಿತಮ್||೩೧||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

ಸಿನ್ದುವಾರಸ್ಯ ಮೂಲಾನಿ ಬಿಡಾಲಾಸ್ಥಿ ವಿಷಂ ನತಮ್| ಜಲಪಿಷ್ಟೋಽಗದೋ ಹನ್ತಿ ನಸ್ಯಾದ್ಯೈರಾಖುಜಂ ವಿಷಮ್||೩೨||

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

ಸಶೇಷಂ ಮೂಷಿಕವಿಷಂ ಪ್ರಕುಪ್ಯತ್ಯಭ್ರದರ್ಶನೇ| ಯಥಾಯಥಂ ವಾ ಕಾಲೇಷು ದೋಷಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಷು||೩೩||

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

ತತ್ರ ಸರ್ವೇ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರುಪಕ್ರಮಾಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಯೇ ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಸ್ತಥಾ ದೂಷೀವಿಷಾಪಹಾಃ||೩೪||

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

ದಂಶಂ ತ್ವಲರ್ಕದಷ್ಟಸ್ಯ ದಗ್ಧಮುಷ್ಣೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದಗದೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಪುರಾಣಂ ಚ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್||೩೫||

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಯುತಂ ಚಾಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮಾಶು ವಿರೇಚನಮ್| |೩೬|

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| ಅಙ್ಕೋಲ್ಲೋತ್ತರಮೂಲಾಮ್ಬು ತ್ರಿಪಲಂ ಸಹವಿಃಪಲಮ್||೩೬|| ಪಿಬೇತ್ಸಧತ್ತೂರಫಲಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ವಾಽಪಿ ಪುನರ್ನವಾಮ್| |೩೭|

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ಐಕಧ್ಯಂ ಪಲಲಂ ತೈಲಂ ರೂಪಿಕಾಯಾಃ ಪಯೋ ಗುಡಃ||೩೭|| ಭಿನತ್ತಿ ವಿಷಮಾಲರ್ಕಂ ಘನವೃನ್ದಮಿವಾನಿಲಃ| |೩೮|

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| ಸಮನ್ತ್ರಂ ಸೌಷಧೀರತ್ನಂ ಸ್ನಪನಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೩೮||

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

ಚತುಷ್ಪಾದ್ಭಿರ್ದ್ವಿಪಾದ್ಭಿರ್ವಾ ನಖದನ್ತಪರಿಕ್ಷತಮ್| ಶೂಯತೇ ಪಚ್ಯತೇ ರಾಗಜ್ವರಸ್ರಾವರುಜಾನ್ವಿತಮ್||೩೯||

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

ಸೋಮವಲ್ಕೋಽಶ್ವಕರ್ಣಶ್ಚ ಗೋಜಿಹ್ವಾ ಹಂಸಪಾದಿಕಾ| ರಜನ್ಯೌ ಗೈರಿಕಂ ಲೇಪೋ ನಖದನ್ತವಿಷಾಪಹಃ||೪೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಮೂಷಿಕಾಲರ್ಕವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮಾಷ್ಟತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೮||