Adhikarana atha BeShajakalpo nAmA~aShTamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো ভেষজকল্পং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাঽঽত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो भेषजकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyato BUmiparIkShA (2) · Śloka 2
জাঙ্গলে সাধারণে বা দেশে যথাকালং শিশিরাতপপবন- সলিলসেবিতে সমে শুচৌ প্রদক্ষিণোদকে শ্মশানচৈত্য- দেবযজনাঽঽগারসভাশ্বভ্রাঽঽরামবল্মীকোষরবিরহিতে কুশরোহিষাস্তীর্ণে স্নিগ্ধকৃষ্ণসুবর্ণমধুরসুরভিমৃত্তিকে- মৃদাবফালকৃষ্টেঽনুপহতেঽন্যৈর্বলবত্তরৈর্দ্রুমৈর্ভেষজানি প্রশ- স্যন্ত ইতি সামান্যতো ভূমিপরীক্ষা||২||
जाङ्गले साधारणे वा देशे यथाकालं शिशिरातपपवन- सलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशानचैत्य- देवयजनाऽऽगारसभाश्वभ्राऽऽरामवल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णसुवर्णमधुरसुरभिमृत्तिके- मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैर्भेषजानि प्रश- स्यन्त इति सामान्यतो भूमिपरीक्षा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheSheNa BUmiparIkShA (3) · Śloka 3
বিশেষতস্ত্বশ্মবতী স্থিরো গুর্বী শ্যামা কৃষ্ণা স্থূল- তৃণবৃক্ষসস্যপ্রাযা স্বগুণভূযিষ্ঠা| স্নিগ্ধাশীতলাঽঽ- সন্নোদকা স্নিগ্ধতৃণসস্যকোমলবৃক্ষপ্রাযা শুক্লা চা- ম্বুগুণভূযিষ্ঠা| নানাবর্ণলঘ্বল্পপুষ্পবতী প্রবিরলা পাণ্ডু- বৃক্ষপ্ররোহাগ্নিগুণভূযিষ্ঠা| রূক্ষা রাসভভস্মবর্ণা রূক্ষ- তনুকোটরবৃক্ষপ্রাযাঽল্পরসপ্ররোহাঽনিলগুণভূযিষ্ঠা| মৃদ্বী- সমা শ্বভ্রবত্যব্যক্তরসজলা মহাপর্বতবৃক্ষা শ্যামা চা- কাশগুণভূযিষ্ঠা| তত্রাঽম্বুপৃথিবীগুণভূযিষ্ঠাসু ভূমিষু জাতানি বিরেচনানি বৃংহণানি চ শস্যন্তে| অনলাঽ- নিলাঽঽকাশগুণভূযিষ্ঠাসু বমনানি| সর্বগুণযুক্তা- সূভযতোভাগানি| আকাশগুণভূযিষ্ঠাসু শমনানি| এবং বলবত্তমানি ভবন্তি||৩||
विशेषतस्त्वश्मवती स्थिरो गुर्वी श्यामा कृष्णा स्थूल- तृणवृक्षसस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा| स्निग्धाशीतलाऽऽ- सन्नोदका स्निग्धतृणसस्यकोमलवृक्षप्राया शुक्ला चा- म्बुगुणभूयिष्ठा| नानावर्णलघ्वल्पपुष्पवती प्रविरला पाण्डु- वृक्षप्ररोहाग्निगुणभूयिष्ठा| रूक्षा रासभभस्मवर्णा रूक्ष- तनुकोटरवृक्षप्रायाऽल्परसप्ररोहाऽनिलगुणभूयिष्ठा| मृद्वी- समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला महापर्वतवृक्षा श्यामा चा- काशगुणभूयिष्ठा| तत्राऽम्बुपृथिवीगुणभूयिष्ठासु भूमिषु जातानि विरेचनानि बृंहणानि च शस्यन्ते| अनलाऽ- निलाऽऽकाशगुणभूयिष्ठासु वमनानि| सर्वगुणयुक्ता- सूभयतोभागानि| आकाशगुणभूयिष्ठासु शमनानि| एवं बलवत्तमानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutvanusAraM bheShajasvarUpam (4) · Śloka 4
তত্র যানি কালজান্যুপগতসম্পূর্ণপ্রমাণরসবীর্যগন্ধ- নিকালাতপাগ্নিসলিলপবনশস্ত্রজন্তুভিরনুপহতগন্ধব- র্ণরসস্পর্শপ্রভাবান্যবগাঢমূলান্যুদীচ্যাং দিশি স্থিতানি| তেষাং শাখাপলাশমচিরপ্ররূঢং বর্ষাবসন্তযোর্গ্রহ্যম্| গ্রীষ্মে মূলানি শিশিরে বা শীর্ণপ্ররূঢপর্ণানাম্| শরদি ত্বক্ক- ন্দক্ষীরাণি| হেমন্তে সারাণি| যথর্তু পুষ্পফলম্| অন্যে পুনরাহুঃ সৌম্যান্যৌষধানি সৌম্যেষ্বৃতুষ্বাগ্নেযান্য- গ্নেযেষু| এবমব্যাপন্নান্যাপূর্ণতররসবীর্যাণি চ ভবন্তি||৪||
तत्र यानि कालजान्युपगतसम्पूर्णप्रमाणरसवीर्यगन्ध- निकालातपाग्निसलिलपवनशस्त्रजन्तुभिरनुपहतगन्धव- र्णरसस्पर्शप्रभावान्यवगाढमूलान्युदीच्यां दिशि स्थितानि| तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्रह्यम्| ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानाम्| शरदि त्वक्क- न्दक्षीराणि| हेमन्ते साराणि| यथर्तु पुष्पफलम्| अन्ये पुनराहुः सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाग्नेयान्य- ग्नेयेषु| एवमव्यापन्नान्यापूर्णतररसवीर्याणि च भवन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajagrahaNavidhiH (5) · Śloka 5
অথ মঙ্গলাচারঃ কল্যাণবৃত্তঃ শুচিঃ শুক্লবাসাঃ সম্পূজ্য চ দেবতামশ্বিনৌ গোব্রাহ্মণাংশ্চ কৃতোপবাসঃ প্রাঙ্মুখ উদঙ্মুখো বা গৃহ্ণীযাত্| গৃহীত্বা চাঽনুরূপ- গুণবদ্ভাজনসংস্থান্যাগারেষু পূর্বোত্তরদ্বারেষু নিবাতপ্রবা- তৈকদেশেষু নিত্যপুষ্পোপহারবলিকর্মবত্স্বগ্নিসলিলোপ- স্বেদধূমরজোমূষিকচতুষ্পদামনভিগমনীযানি স্ববচ্ছ- ন্নানি শিক্যেষ্বাসজ্য স্থাপযেত্| তানি সক্ষীরাণ্যুপকল্পযেত্| তদসম্পত্তাবনতিক্রন্ত- বত্সরাণি| পুরাণানি তু পিপ্পলীবিডঙ্গগুডমধুঘৃতানি| অপি চ ক্ষীরং বাষ্কযণং গ্রাহ্যং বিণ্মূত্রং তচ্চ নীরুজাম্| বযোবলবতাং ধাতুপিচ্ছশৃঙ্গখুরাদিকম্||৫||
अथ मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य च देवतामश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्| गृहीत्वा चाऽनुरूप- गुणवद्भाजनसंस्थान्यागारेषु पूर्वोत्तरद्वारेषु निवातप्रवा- तैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्स्वग्निसलिलोप- स्वेदधूमरजोमूषिकचतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छ- न्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्| तानि सक्षीराण्युपकल्पयेत्| तदसम्पत्तावनतिक्रन्त- वत्सराणि| पुराणानि तु पिप्पलीविडङ्गगुडमधुघृतानि| अपि च क्षीरं बाष्कयणं ग्राह्यं विण्मूत्रं तच्च नीरुजाम्| वयोबलवतां धातुपिच्छशृङ्गखुरादिकम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajAnAM pa~jcavidhaH kalpaH (6) · Śloka 6
পঞ্চবিধস্তু ভেষজানাং কষায কল্পঃ| নির্যাসঃ কল্কো নির্যূহঃ শীতঃ ফাণ্টশ্চ| তে যথাপূর্বং বলিনঃ||৬||
पञ्चविधस्तु भेषजानां कषाय कल्पः| निर्यासः कल्को निर्यूहः शीतः फाण्टश्च| ते यथापूर्वं बलिनः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsalakShaNam (7) · Śloka 7
তত্র সদ্যঃ সমুদ্ধতপ্রক্ষালিতক্ষুণ্ণস্য তান্তবনিষ্পীডি- তস্য স্বরসো নির্যাসঃ||৭||
तत्र सद्यः समुद्धतप्रक्षालितक्षुण्णस्य तान्तवनिष्पीडि- तस्य स्वरसो निर्यासः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalkalakShaNaM cUrNAdyaBede yuktishca (8) · Śloka 8
উপলদশনাদিপিষ্টস্তু কল্কঃ| শুষ্কপিষ্টঃ সূক্ষ্মতান্ত- বপটচ্যুতশ্চূর্ণঃ| তস্য সমস্তদ্রব্যাঽপরিত্যাগাদাঽঽপ্লু- তোপযোগাচ্চ কল্কাদভেদঃ||৮||
उपलदशनादिपिष्टस्तु कल्कः| शुष्कपिष्टः सूक्ष्मतान्त- वपटच्युतश्चूर्णः| तस्य समस्तद्रव्याऽपरित्यागादाऽऽप्लु- तोपयोगाच्च कल्कादभेदः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhalakShaNaM vidhishca (9) · Śloka 9
ক্বাথো নির্যূহঃ| তত্র ভেদ্যান্যৌষধান্যণুশো ভেদযিত্বা ছেদ- যিত্বা ছেদ্যানি প্রক্ষাল্যোদকেন শুচৌ রূক্ষাযামধঃ প্রলি- প্তাযাং তাম্রাঽযোমৃন্মযান্যতমাযাং স্থাল্যাং সমাবাপ্য বহ্বল্পপানীযগ্রাহিতানামৌষধানামাকলয্য যাবতা মুক্ত রসতা স্যাত্ তাবদুদকমাসেচযেচ্ছোষযেচ্চ| অথাঽগ্না- বধিশ্রিত্য মহত্যাসনে সুখোপবিষ্টঃ সর্বতঃ সততমব- লোকযন্ দর্ব্যাবঘট্টযন্ মৃদুনা পরিতঃ সমুপগচ্ছতাঽনলেন সাধযেত্| অবতার্য চ পরিস্রুতং যথার্হস্পর্শং প্রযুঞ্জীত| ক্ষীরাদিসহিতঞ্চ দ্রব্যং ন সম্যঙ্মুক্তরসং ভবতীতি বারি- ক্বাথপূর্বকং ক্ষীরাদ্যৈস্তদুপদেশে অনুপদগ্ধং ক্বাথযেত্||৯||
क्वाथो निर्यूहः| तत्र भेद्यान्यौषधान्यणुशो भेदयित्वा छेद- यित्वा छेद्यानि प्रक्षाल्योदकेन शुचौ रूक्षायामधः प्रलि- प्तायां ताम्राऽयोमृन्मयान्यतमायां स्थाल्यां समावाप्य बह्वल्पपानीयग्राहितानामौषधानामाकलय्य यावता मुक्त रसता स्यात् तावदुदकमासेचयेच्छोषयेच्च| अथाऽग्ना- वधिश्रित्य महत्यासने सुखोपविष्टः सर्वतः सततमव- लोकयन् दर्व्यावघट्टयन् मृदुना परितः समुपगच्छताऽनलेन साधयेत्| अवतार्य च परिस्रुतं यथार्हस्पर्शं प्रयुञ्जीत| क्षीरादिसहितञ्च द्रव्यं न सम्यङ्मुक्तरसं भवतीति वारि- क्वाथपूर्वकं क्षीराद्यैस्तदुपदेशे अनुपदग्धं क्वाथयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayorlakShaNam (10) · Śloka 10
শীতসলিলাপ্লুতস্তু নিশাপর্যুষিতপূতঃ শীতঃ| উষ্ণা- ম্ভসি ক্ষুণ্ণাভিষুতপূতঃ ফাণ্টঃ||১০||
शीतसलिलाप्लुतस्तु निशापर्युषितपूतः शीतः| उष्णा- म्भसि क्षुण्णाभिषुतपूतः फाण्टः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyeShvauShadhAnAM mAtrAvicAraH (11) · Śloka 11
তত্র সম্যগ্রসবীর্যাদীন্যৌষধস্য সমীক্ষ্য ব্যাধ্যাঽঽতু- রাদিবলতশ্চ নির্যাসাদীনাং কল্পনাং মাত্রাঞ্চ সংশ্রযেত্||১১||
तत्र सम्यग्रसवीर्यादीन्यौषधस्य समीक्ष्य व्याध्याऽऽतु- रादिबलतश्च निर्यासादीनां कल्पनां मात्राञ्च संश्रयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra ekIyamatam (12) · Śloka 12
তথা চ কেচিদাহুঃ- মাত্রাযা ন ব্যবস্থাঽস্তি ব্যাধিং কোষ্ঠং বলং বযঃ| আলোচ্য দেশকালৌ চ যোজ্যা তদ্বচ্চ কল্পনা||১২||
तथा च केचिदाहुः- मात्राया न व्यवस्थाऽस्ति व्याधिं कोष्ठं बलं वयः| आलोच्य देशकालौ च योज्या तद्वच्च कल्पना||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsAdInAM mAtrAnirdeshaH (13) · Śloka 13
ইত্যলমেতদুপদিষ্টং বুদ্ধিমতাং জ্ঞানপ্রবোধায| যথা তু সর্বে ভিষজো বিজ্ঞাস্যন্তি তথোপদেক্ষ্যতে| নির্যাসস্য মধ্যমা মাত্রা চতুষ্পলম্| কল্কচূর্ণযোঃ কর্ষঃ| পলত্রযং তদা- ঽঽলোডনে||১৩||
इत्यलमेतदुपदिष्टं बुद्धिमतां ज्ञानप्रबोधाय| यथा तु सर्वे भिषजो विज्ञास्यन्ति तथोपदेक्ष्यते| निर्यासस्य मध्यमा मात्रा चतुष्पलम्| कल्कचूर्णयोः कर्षः| पलत्रयं तदा- ऽऽलोडने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhakalpanAparibhAShA (14) · Śloka 14
নির্যূহে ভেষজপলমুদকার্ধপ্রস্থেঽধিশ্রিত্য পাদশেষিতমব- তারযেত্||১৪||
निर्यूहे भेषजपलमुदकार्धप्रस्थेऽधिश्रित्य पादशेषितमव- तारयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayoH kalpanAparibhAShA (15) · Śloka 15
শীতফাণ্টযোরৌষধপলং ষট্চতুর্ভিরম্বুপলৈরাসুতমিতি||১৫||
शीतफाण्टयोरौषधपलं षट्चतुर्भिरम्बुपलैरासुतमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAkaparibhAShA (16) · Śloka 16
স্নেহপাকে ত্বনির্দিষ্টপ্রমাণে সমুদিতস্য দ্রবস্য পাদেন স্নেহো যোজ্যস্তত্ পাদেন কল্কঃ| অন্যে পুনঃ পঠন্তি- স্নেহপাকে ত্বমানোক্তৌচতুর্গুণবিবর্দ্ধিতম্| কল্কস্নেহদ্রবং যোজ্যমধীতে শৌনকঃ পুনঃ| স্নেহে সিধ্যতি শুদ্ধাম্বুনিষ্ক্বাথস্বরসৈঃ ক্রমাত্| কল্কস্য যোজযেদংশং চতুর্থং ষষ্ঠমষ্টমম্| পঞ্চপ্রভৃতি তু দ্রবং পৃথক্স্নেহসমমেবাবপেত্| অনিরুপিত- কল্পনং চ ভৈষজ্যং কল্কীকুর্যাত্| অথৈকধ্যং প্রতিসং- সৃজ্যা-ধিশ্রিত্য চ নির্যূহবত্ সাধযেত্| তত্র যদা বিরমতি শব্দঃ প্রসাদমাপদ্যতে স্নেহো যথাস্বং বর্ণগন্ধরসোত্পত্তির্ভৈষজ্যমঙ্গুলীভ্যাং মৃদ্যমানামনতিমৃদ্ব- নতিদারুণমনঙ্গুলিগ্রাহি চ স্যাত্| স কালস্তস্যাঽ- বতরণায| অপি চ- ঘৃতস্য ফেনোপশমস্তৈলস্য তু তদুদ্ভবঃ| লেহস্য তন্তুমত্তাপ্সু মজ্জনং সরণং ন চ| অথাঽবতার্য শীতীভূতমহতেন বাসসা পরিপূয শুচৌ দৃঢে কলশে সমাসিচ্য পিধানেন পিধায শুক্লেন বস্ত্র- পট্টেনাচ্ছাদ্য সূত্রেণ সুবদ্ধং স্বনুগুপ্তং শুচৌ দেশে সুস্থিতং স্থাপযেত্||১৬||
स्नेहपाके त्वनिर्दिष्टप्रमाणे समुदितस्य द्रवस्य पादेन स्नेहो योज्यस्तत् पादेन कल्कः| अन्ये पुनः पठन्ति- स्नेहपाके त्वमानोक्तौचतुर्गुणविवर्द्धितम्| कल्कस्नेहद्रवं योज्यमधीते शौनकः पुनः| स्नेहे सिध्यति शुद्धाम्बुनिष्क्वाथस्वरसैः क्रमात्| कल्कस्य योजयेदंशं चतुर्थं षष्ठमष्टमम्| पञ्चप्रभृति तु द्रवं पृथक्स्नेहसममेवावपेत्| अनिरुपित- कल्पनं च भैषज्यं कल्कीकुर्यात्| अथैकध्यं प्रतिसं- सृज्या-धिश्रित्य च निर्यूहवत् साधयेत्| तत्र यदा विरमति शब्दः प्रसादमापद्यते स्नेहो यथास्वं वर्णगन्धरसोत्पत्तिर्भैषज्यमङ्गुलीभ्यां मृद्यमानामनतिमृद्व- नतिदारुणमनङ्गुलिग्राहि च स्यात्| स कालस्तस्याऽ- वतरणाय| अपि च- घृतस्य फेनोपशमस्तैलस्य तु तदुद्भवः| लेहस्य तन्तुमत्ताप्सु मज्जनं सरणं न च| अथाऽवतार्य शीतीभूतमहतेन वाससा परिपूय शुचौ दृढे कलशे समासिच्य पिधानेन पिधाय शुक्लेन वस्त्र- पट्टेनाच्छाद्य सूत्रेण सुबद्धं स्वनुगुप्तं शुचौ देशे सुस्थितं स्थापयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana patimANanirdeshaH (17) · Śloka 17
পরিমাণং পুনঃ ষড্বংশ্যো মরীচিঃ| তাঃ ষট্সর্ষপঃ| তেঽষ্টৌ তণ্ডুলঃ| তৌ ধান্যমাষঃ| তৌ যবঃ| অতঃ পরং চতুর্গুণবৃদ্ধ্যাঽণ্ডিকামাষকশাণকর্ষপলকুডবপ্রস্থা- ঽঽঢকদ্রোণবহাঃ কল্প্যন্তে| ধরণং তু পলস্য দশমো ভাগঃ| মাষকস্য পর্যাযো হেমো ধানকশ্চ| শাণদ্বযস্য পর্যাযো দ্রঙ্ক্ষণঃ কোলো বটকশ্চ| কর্ষস্য সুবর্ণমক্ষং পিচুর্বিডালপদকং পাণিতলং তিন্দুকং কবলগ্রহঃ ষোড- শিকা চ| কর্ষদ্বযস্য শুক্তিরষ্টমিকা চ| পলস্য মুষ্টিঃ প্রকুঞ্চশ্চতুর্থিকাবিল্বমাত্রঞ্চ| পলদ্বযস্য প্রসৃতো- ঽষ্টমানং চ| কুডবস্যাঽঞ্জলিঃ| কুডবদ্বযস্য মানিকা| আঢকস্য পাত্রং কংসশ্চ| দোণস্য নল্বণার্মণোন্মানঘট- কুম্ভকলশাঃ| দ্রোণদ্বযস্য শূর্পঃ| তুলা পুনঃ পল- শতম্| তানি বিংশতির্ভার ইতি| ভবতি চাত্র- শুষ্কমেযেষ্বিদং মানং দ্বিগুণং তু দ্রবাঽঽর্দ্রযোঃ||১৭||
परिमाणं पुनः षड्वंश्यो मरीचिः| ताः षट्सर्षपः| तेऽष्टौ तण्डुलः| तौ धान्यमाषः| तौ यवः| अतः परं चतुर्गुणवृद्ध्याऽण्डिकामाषकशाणकर्षपलकुडवप्रस्था- ऽऽढकद्रोणवहाः कल्प्यन्ते| धरणं तु पलस्य दशमो भागः| माषकस्य पर्यायो हेमो धानकश्च| शाणद्वयस्य पर्यायो द्रङ्क्षणः कोलो वटकश्च| कर्षस्य सुवर्णमक्षं पिचुर्बिडालपदकं पाणितलं तिन्दुकं कवलग्रहः षोड- शिका च| कर्षद्वयस्य शुक्तिरष्टमिका च| पलस्य मुष्टिः प्रकुञ्चश्चतुर्थिकाबिल्वमात्रञ्च| पलद्वयस्य प्रसृतो- ऽष्टमानं च| कुडवस्याऽञ्जलिः| कुडवद्वयस्य मानिका| आढकस्य पात्रं कंसश्च| दोणस्य नल्वणार्मणोन्मानघट- कुम्भकलशाः| द्रोणद्वयस्य शूर्पः| तुला पुनः पल- शतम्| तानि विंशतिर्भार इति| भवति चात्र- शुष्कमेयेष्विदं मानं द्विगुणं तु द्रवाऽऽर्द्रयोः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paribhAShAsaMgrahaH (18-19) · Śloka 19
পেষণাঽঽলোডনে বারি স্নেহপাকে চ নির্দ্রবে| কল্পযেত্সদৃশান্ ভাগান্ প্রমাণং যত্র নোদিতম্| অনির্দিষ্টাঽপ্রসিদ্ধেষু মূলং গ্রাহ্যং ত্বগাদিষু| স্নেহপাকস্ত্রিধা মন্ধশ্চিক্কণঃ খরচিক্কণঃ| মন্দঃ কল্কসমে কিট্টে চিক্কণো মদনোপমে| কিঞ্চিত্ সীদতি কৃষ্ণে চ বর্ত্তমানে তু পশ্চিমঃ| দগ্ধোঽত ঊর্ধ্বং নিষ্কার্যঃ স্যাদামস্ত্বগ্নিসাদকৃত্| মৃদুর্নস্যে খরোঽভ্যঙ্গে পানে বস্তৌ চ চিক্কণঃ| হিমবদ্বন্ধ্যশৈলাভ্যাং প্রাযো ব্যাপ্তা বসুন্ধরা| সৌম্যং পথ্যং চ তত্রাদ্যমাঽঽগ্নেযং বৈন্ধ্যমৌষধম্||১৮|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং কল্পস্থানে ভেষজকল্পো নাম অষ্টমোঽধ্যাযঃ||১৯||
पेषणाऽऽलोडने वारि स्नेहपाके च निर्द्रवे| कल्पयेत्सदृशान् भागान् प्रमाणं यत्र नोदितम्| अनिर्दिष्टाऽप्रसिद्धेषु मूलं ग्राह्यं त्वगादिषु| स्नेहपाकस्त्रिधा मन्धश्चिक्कणः खरचिक्कणः| मन्दः कल्कसमे किट्टे चिक्कणो मदनोपमे| किञ्चित् सीदति कृष्णे च वर्त्तमाने तु पश्चिमः| दग्धोऽत ऊर्ध्वं निष्कार्यः स्यादामस्त्वग्निसादकृत्| मृदुर्नस्ये खरोऽभ्यङ्गे पाने बस्तौ च चिक्कणः| हिमवद्वन्ध्यशैलाभ्यां प्रायो व्याप्ता वसुन्धरा| सौम्यं पथ्यं च तत्राद्यमाऽऽग्नेयं वैन्ध्यमौषधम्||१८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने भेषजकल्पो नाम अष्टमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon