Adhikarana atha sarvaroganidAnaM nAma prathamo~adhyAyaH| pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ সর্বরোগনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ইহ কৃতযুগে বিগতরাগদ্বেষাদিদ্বন্দ্বা জিতলো ভক্রোধশ্রম ক্লমালস্যভযা নিষ্পরিগ্রহাঃ পুরুশঃআ বভূবুঃ| তেষাং পুণ্যবলেন পৃথিব্যাদীনাং সর্বগুণসমুদাযাদচিন্ত্যরসবীর্য্যা দিসমুদিতানি সস্যান্যোষধযশ্চাসন্| তে তানি জিতেন্দ্রযত্বাত্ কালে মাত্রযা চোপযুঞ্জানাঃ সত্যার্জবানৃশংস্যাদিগুণযোগাচ্চ সুরসদৃশতেজসো রুপাকৃতিপ্রমাণপ্রসাদোপচযসংহননসত্বসারসম্পন্না দীর্ঘাযুষো নীরুজ্শ্চ বভূবুঃ||২||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugApagame rogasambhavakAraNam (3) · Śloka 3
ভ্রশ্যতি তু কৃতযুগে যুগস্বভাবাত্ ক্রমেণ পরিহীয মাণসর্বগুণেষু পৃথিব্যাদিষু শরীরেষু চ ধর্মাতিক্রমা পুরুষেষ্ববশ্যম্ভাবিনো নিরপেক্ষরূক্ষাভিরুপেক্ষিতা দেবতা ভির্জ্বরাদযঃ প্রাদুরভূবন্নিতি সর্বরোগাণাং সামান্যতঃ সম্ভবঃ||৩||
भ्रश्यति तु कृतयुगे युगस्वभावात् क्रमेण परिहीय माणसर्वगुणेषु पृथिव्यादिषु शरीरेषु च धर्मातिक्रमा पुरुषेष्ववश्यम्भाविनो निरपेक्षरूक्षाभिरुपेक्षिता देवता भिर्ज्वरादयः प्रादुरभूवन्निति सर्वरोगाणां सामान्यतः सम्भवः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ইহ কৃতযুগে বিগতরাগদ্বেষাদিদ্বন্দ্বা জিতলো ভক্রোধশ্রম ক্লমালস্যভযা নিষ্পরিগ্রহাঃ পুরুশঃআ বভূবুঃ| তেষাং পুণ্যবলেন পৃথিব্যাদীনাং সর্বগুণসমুদাযাদচিন্ত্যরসবীর্য্যা দিসমুদিতানি সস্যান্যোষধযশ্চাসন্| তে তানি জিতেন্দ্রযত্বাত্ কালে মাত্রযা চোপযুঞ্জানাঃ সত্যার্জবানৃশংস্যাদিগুণযোগাচ্চ সুরসদৃশতেজসো রুপাকৃতিপ্রমাণপ্রসাদোপচযসংহননসত্বসারসম্পন্না দীর্ঘাযুষো নীরুজ্শ্চ বভূবুঃ||২||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattI rUpa~jca (4) · Śloka 4
জ্বরস্তু স্থাণুশাপাত্ প্রাচেতসত্বমুপাগতস্য প্রাজাপতেঃ ক্রতোউ ভাগমপরিকল্পযেতস্তাদ্বিনাশার্থং পর্বজন্মাবমানি তযা রুদ্রাণ্যা প্রেরিতস্য পশুপতের্দিব্যমব্দসহস্ত্রং পরি- রক্ষিতবতঃ ক্রোধমিতিচিরকালসম্ভৃতো ব্রতান্তে রোষাগ্নিঃ কিঙ্কররূপেণ কিলপিণ্ডিতমূর্ত্তির্বীরভদ্রনামা ভস্মপ্রহর- ণস্ত্রিশিরোঽভিবাহুপাদঃ পিঙ্গললোচনো দংষ্ট্রী শঙ্কুকর্ণঃ কৃষ্ণতনুরুত্তমাঙ্গান্নিশ্চাচার||৪||
ज्वरस्तु स्थाणुशापात् प्राचेतसत्वमुपागतस्य प्राजापतेः क्रतोउ भागमपरिकल्पयेतस्ताद्विनाशार्थं पर्वजन्मावमानि तया रुद्राण्या प्रेरितस्य पशुपतेर्दिव्यमब्दसहस्त्रं परि- रक्षितवतः क्रोधमितिचिरकालसम्भृतो व्रतान्ते रोषाग्निः किङ्कररूपेण किलपिण्डितमूर्त्तिर्वीरभद्रनामा भस्मप्रहर- णस्त्रिशिरोऽभिबाहुपादः पिङ्गललोचनो दंष्ट्री शङ्कुकर्णः कृष्णतनुरुत्तमाङ्गान्निश्चाचार||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati gamanam (5) · Śloka 5
স দেবীবিনির্মিতযা সহ ভদ্রকাল্যা প্রতিরোমকূপম- ভিনিঃ সৃতৈর্বিবিধবিকৃতাকৃতিভিরনন্তৈর্ভযানকবাক্য- ক্রিযাবপুর্ভিরনুচরৈঃ পরিবৃতশ্ছতুর্যুগান্তকরকালাম্ভোদ- সহস্রনিনদোঽনুনাদযন্ রোদসী জ্বালাগর্ভেণ পরীতঃ কলকলারাবেণ মহাভূতসম্প্লবকারিণা বিধায দানববধমশ্বমেধাধ্বরবিধ্বংসনং চ প্রাঞ্জলির্বিজ্ঞাপযামাস শিবম্||৫||
स देवीविनिर्मितया सह भद्रकाल्या प्रतिरोमकूपम- भिनिः सृतैर्विविधविकृताकृतिभिरनन्तैर्भयानकवाक्य- क्रियावपुर्भिरनुचरैः परिवृतश्छतुर्युगान्तकरकालाम्भोद- सहस्रनिनदोऽनुनादयन् रोदसी ज्वालागर्भेण परीतः कलकलारावेण महाभूतसम्प्लवकारिणा विधाय दानवबधमश्वमेधाध्वरविध्वंसनं च प्राञ्जलिर्विज्ञापयामास शिवम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati vij~japtiH (3) · Śloka 3
শিবীভূতোঽসি দেব-দেব| দেবৈঃ পিতামহপ্রভৃতিভির্জগতঃ পিত্রা চ ধাত্রাঽভিষ্টূযমানঃ| সম্প্রত্যহং কিং করবাণীতি ?||৩||
शिवीभूतोऽसि देव-देव| देवैः पितामहप्रभृतिभिर्जगतः पित्रा च धात्राऽभिष्टूयमानः| सम्प्रत्यहं किं करवाणीति ?||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shivasyA~a~aj~jA (6) · Śloka 6
তং শূলী ক্রোধমাদিদেশ| যস্মাত্ ত্রিদশৈরপ্যজয্য! মত্ক্রোধ! ব্রতবিঘ্নং চকীষুর্দৈত্যসৈন্যং দক্ষো দক্ষহব্যঞ্চ ত্বযা জীর্ণমতো জগতোঽস্য সস্থাবরস্য জ্বরযিতা| জ্বরো ভবান্ ভবতু| ত্বং হি সর্বরোগাণাং প্রথমঃ প্রবরো জন্মমরণেষু তমোমযতযা মহামোহঃ প্রাগ্জন্মনো বিস্মারযিতাঽপচারান্তরেষু চোষ্মা- যমাণত্বাত্ সন্তাপাত্মা দ্বযেষ্বপি ধ্রুবো জ্বরো ভবেতি||৬||
तं शूली क्रोधमादिदेश| यस्मात् त्रिदशैरप्यजय्य! मत्क्रोध! व्रतविघ्नं चकीषुर्दैत्यसैन्यं दक्षो दक्षहव्यञ्च त्वया जीर्णमतो जगतोऽस्य सस्थावरस्य ज्वरयिता| ज्वरो भवान् भवतु| त्वं हि सर्वरोगाणां प्रथमः प्रवरो जन्ममरणेषु तमोमयतया महामोहः प्राग्जन्मनो विस्मारयिताऽपचारान्तरेषु चोष्मा- यमाणत्वात् सन्तापात्मा द्वयेष्वपि ध्रुवो ज्वरो भवेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sarvatovicaraNaM nAmAni ca (2) · Śloka 2
সোঽযমেবমুমাপতিনাঽনুগৃহীতো নানানামভিঃ সর্বতো- ঽনুভুবি বিচরতি| তদ্যথা-পাকলো গজেষ্বভিতাপো বাজিষ্বলর্কঃ কুক্কুরেষ্বিন্দ্রমদো জলজেষু জ্যোতিরোষ- ধীষু চূর্ণকোধান্যেষ্বপ্সু নীলিকা ভূমাবুষরো মনুষ্যেষু জ্বর ইতি||২||
सोऽयमेवमुमापतिनाऽनुगृहीतो नानानामभिः सर्वतो- ऽनुभुवि विचरति| तद्यथा-पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्कुरेष्विन्द्रमदो जलजेषु ज्योतिरोष- धीषु चूर्णकोधान्येष्वप्सु नीलिका भूमावुषरो मनुष्येषु ज्वर इति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvareNa saha jAtA rogAH, raktapittagulmAdisambhavaprakArAdi ca (7) · Śloka 7
তত্সহজাশ্ছারোকাঙ্গমর্দশিরোব্যথাভ্রমক্লমগ্লানিতৃষ্ণা- সন্তাপাদযঃ| তত্সন্তাপাচ্চ রক্তপিত্তম্| তত্রৈব চ যজ্ঞে ক্রোধভযাভিভূতানাং পরিতো বিদ্র্বতাং লঙ্ঘনপ্লবনা- দ্যৈর্দেহবিক্ষোভণৈর্গুল্মবিদ্রধিবৃদ্ধিজঠরাদযো হৈঃপ্রাশা- ন্মেহকুষ্ঠার্শঃ শোফাতীসারাদযো ভযোত্রাসশোকাশুচি- সংস্পর্শৈরুন্মাদাপস্মারগ্রহাদযো রোহিণ্যতিপ্রসঙ্গাচ্ছেষদুহি- ত্রসম্ভোগকৃতাশ্ছ প্রজাপতিক্রোধান্নক্ষত্ররাজস্য রাজযক্ষ্মা তত্সহোদ্ভবাশ্ছ কাসশ্বাসাদযঃ| সোঽপি হি ন বিনা জ্বরেণানুবধ্নাতীতি সকলোঽপি রোগগ্রামো জ্বরপূর্বকো জ্বরশব্দবাচ্যো বা||৭||
तत्सहजाश्छारोकाङ्गमर्दशिरोव्यथाभ्रमक्लमग्लानितृष्णा- सन्तापादयः| तत्सन्तापाच्च रक्तपित्तम्| तत्रैव च यज्ञे क्रोधभयाभिभूतानां परितो विद्र्वतां लङ्घनप्लवना- द्यैर्देहविक्षोभणैर्गुल्मविद्रधिवृद्धिजठरादयो हैःप्राशा- न्मेहकुष्ठार्शः शोफातीसारादयो भयोत्रासशोकाशुचि- संस्पर्शैरुन्मादापस्मारग्रहादयो रोहिण्यतिप्रसङ्गाच्छेषदुहि- त्रसम्भोगकृताश्छ प्रजापतिक्रोधान्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मा तत्सहोद्भवाश्छ कासश्वासादयः| सोऽपि हि न विना ज्वरेणानुबध्नातीति सकलोऽपि रोगग्रामो ज्वरपूर्वको ज्वरशब्दवाच्यो वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogoparyAyAH tannishcyApAyAshca (8) · Śloka 8
জ্বরস্তমো বিকার আতঙ্কঃ পাপ্মা গদো ব্যাধিরাবাধো দুঃখমামযো যক্ষ্মা রোগ ইত্যনর্থান্তরং| তত্র রুজতীতি রোগঃ| তস্যোপলব্ধিনিদানপূর্বরূপরূপোপশযসম্প্রাপ্তি- ভিঃ||৮||
ज्वरस्तमो विकार आतङ्कः पाप्मा गदो व्याधिराबाधो दुःखमामयो यक्ष्मा रोग इत्यनर्थान्तरं| तत्र रुजतीति रोगः| तस्योपलब्धिनिदानपूर्वरूपरूपोपशयसम्प्राप्ति- भिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM sAmAnyakAraNam (9) · Śloka 9
তত্র নিদানং বায্বাদিপ্রকোপঃ| তস্য পুনরহিতাহারবিহার- সেবা||৯||
तत्र निदानं वाय्वादिप्रकोपः| तस्य पुनरहिताहारविहार- सेवा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (10) · Śloka 10
নিদানপর্য্যাযাস্তু হেতুর্নিমিত্তমাযতনং কারকঃ কর্ত্তা কারণং প্রত্যযঃ সমুত্তানং মূলং যোনিরিতি||১০||
निदानपर्य्यायास्तु हेतुर्निमित्तमायतनं कारकः कर्त्ता कारणं प्रत्ययः समुत्तानं मूलं योनिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpanirUpaNam (11) · Śloka 11
পূর্বরূপং নাম যেন ভাবিব্যাধিবিশেষো বিজ্ঞাযতে ন তু দোষবিশেষঃ| তদ্ধ্যুত্পত্স্যমানস্য ব্যাধেরল্পত্বাদব্যক্তং রূপম্||১১||
पूर्वरूपं नाम येन भाविव्याधिविशेषो विज्ञायते न तु दोषविशेषः| तद्ध्युत्पत्स्यमानस्य व्याधेरल्पत्वादव्यक्तं रूपम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpanirUpaNam (12) · Śloka 12
স্পষ্টং পুনা রূপম্||১২||
स्पष्टं पुना रूपम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpaparyAyAH (13) · Śloka 13
তস্য শব্দান্তরাণি লিঙ্গমাকৃতির্লক্ষণং চিহ্নং সংস্থানং ব্যঞ্জনমিতি||১৩||
तस्य शब्दान्तराणि लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayAnupashayanirUpaNam (14) · Śloka 14
উপশযো হেতুব্যাধিবিপরীতৈর্বিপরীতার্থকারিভিশ্ছোউষধা- হারবিহারৈঃ সুখানুবন্ধঃ| স হি ব্যাধিসাত্ম্যসংজ্ঞঃ| তদ্বিপরীতোঽনুপশযঃ| এতেন দেশকালোউ ব্যাখ্যাতোউ||১৪||
उपशयो हेतुव्याधिविपरीतैर्विपरीतार्थकारिभिश्छोउषधा- हारविहारैः सुखानुबन्धः| स हि व्याधिसात्म्यसंज्ञः| तद्विपरीतोऽनुपशयः| एतेन देशकालोउ व्याख्यातोउ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivivaraNam (15) · Śloka 1
সম্প্রাপ্তিঃ পুনরেবংদুষ্টো দোষস্তেন চৈবমারব্ধো ব্যাধিঃ||১||
सम्प्राप्तिः पुनरेवंदुष्टो दोषस्तेन चैवमारब्धो व्याधिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH paryAyAH (16) · Śloka 16
তত্পর্যাযা জাতিরাগতির্নিবৃত্তির্নিষ্পত্তিরিতি||১৬||
तत्पर्याया जातिरागतिर्निवृत्तिर्निष्पत्तिरिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApterbhedAH (17) · Śloka 17
সা সঙ্খযাবিকল্পপ্রাধান্যবলকালবিশেষৈর্ভিদ্যতে||১৭||
सा सङ्खयाविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषैर्भिद्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAvyAkhyA (18) · Śloka 18
তত্র সঙ্খযা তাবদষ্টোউ জ্বরাস্ত্রিবিধং রক্তপিত্তং পঞ্চ কাসা ইতি||১৮||
तत्र सङ्खया तावदष्टोउ ज्वरास्त्रिविधं रक्तपित्तं पञ्च कासा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikalpavivaraNam (19) · Śloka 19
বিকল্পঃ সমবেতানাং দোষাণামংশাংশিকল্পনা||১৯||
विकल्पः समवेतानां दोषाणामंशांशिकल्पना||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhAnyasya nirUpaNam (20) · Śloka 1
প্রাধান্যং ব্যাধীনামনুবন্ধ্যনুবন্ধকভেদাত্তরতমযোগাদ্বা||১||
प्राधान्यं व्याधीनामनुबन्ध्यनुबन्धकभेदात्तरतमयोगाद्वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balanirUpaNam (21) · Śloka 21
দোষাণাং বলাবলবিশেষো হেত্বাদিকার্ত্স্ন্যাঽবযবিভাবনযা||২১||
दोषाणां बलाबलविशेषो हेत्वादिकार्त्स्न्याऽवयविभावनया||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavivaraNam (22) · Śloka 22
কালবিশেষঃ পুনর্দোষাণামৃত্বরহোরাত্র্যাহারসমযনিযতঃ প্রকোপ ইতি||২২||
कालविशेषः पुनर्दोषाणामृत्वरहोरात्र्याहारसमयनियतः प्रकोप इति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (23) · Śloka 23
এতাবতৈব সমাসতঃ কথিতো নিদানার্থঃ| বিস্তরেণ তু যথাস্বং প্রতিরোগমুপদেক্ষ্যতে||২৩||
एतावतैव समासतः कथितो निदानार्थः| विस्तरेण तु यथास्वं प्रतिरोगमुपदेक्ष्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prakopakAraNAni (24) · Śloka 24
অথ তিক্তকটুককষাযরূক্ষলঘুশীতবিষ্টম্ভিবিরূঢ- কতৃণধন্যকলাযচণককরীরতুম্বকালিঙ্গচির্ভিটবিস- শালূকজাম্ববতিন্দুকহীনশুষ্কপ্রমিততৃষিতাশনক্ষুধি- তাম্বুপানাঽসৃক্ক্ষযবিরেচনাদিকর্মাতিযোগবেগবিধা- রণোদীরণরাত্রিজাগরণপ্রবাতব্যবাযব্যাযামবলবদ্যুদ্ধ- নিগ্রহাতিখচাপকর্ষণাঽত্যুচ্চবিষমলঙ্ঘনাঽধ্বাঽধ্য- যনধাবনসলিলতরণাভিদ্যাতদভ্যগোবাজিগজনিগ্রহাঽশ্ম- শিলালোহকাষ্ঠোত্ক্ষেপবিক্ষেপভ্রমণচালনগাঢোচ্ছাদন- পরাঘাতনাদিসাহসভযশোকোত্কণ্ঠাদিভিরতিসেবিতৈর্গ্রীষ্ম- বর্ষাঽপরাহ্ণপররাত্রাঽঽহারপরিণামান্তেষু চ বাযুঃ প্রকোপ- মাপদ্যতে||২৪||
अथ तिक्तकटुककषायरूक्षलघुशीतविष्टम्भिविरूढ- कतृणधन्यकलायचणककरीरतुम्बकालिङ्गचिर्भिटबिस- शालूकजाम्बवतिन्दुकहीनशुष्कप्रमिततृषिताशनक्षुधि- ताम्बुपानाऽसृक्क्षयविरेचनादिकर्मातियोगवेगविधा- रणोदीरणरात्रिजागरणप्रवातव्यवायव्यायामबलबद्युद्ध- निग्रहातिखचापकर्षणाऽत्युच्चविषमलङ्घनाऽध्वाऽध्य- यनधावनसलिलतरणाभिद्यातदभ्यगोवाजिगजनिग्रहाऽश्म- शिलालोहकाष्ठोत्क्षेपविक्षेपभ्रमणचालनगाढोच्छादन- पराघातनादिसाहसभयशोकोत्कण्ठादिभिरतिसेवितैर्ग्रीष्म- वर्षाऽपराह्णपररात्राऽऽहारपरिणामान्तेषु च वायुः प्रकोप- मापद्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasa prakopakAraNAni (25) · Śloka 25
কট্বম্ললবণক্ষারোষ্ণতীক্ষ্ণবিদাহিশুজ্তশাণ্ডাকীমদ্য- মূত্রমস্তুদধিধান্যাম্লতৈলকুলত্থমাষনিষ্পাবতিলান্ন- কট্বরকুঠেরকাদিবর্গামাম্রাতকাম্লীকাপীলুভল্লাত- কাস্থিলাঙ্গলিকামরচিতপাগ্নিরজোধূমক্রোধের্ষ্যাঽজীর্ণ- মৈথুনোপগমনাদিভির্বর্ষাশরন্মধ্যন্দিনার্ধরাত্রাহারবিদাহ- কালেষু চ পিত্তম্||২৫||
कट्वम्ललवणक्षारोष्णतीक्ष्णविदाहिशुज्तशाण्डाकीमद्य- मूत्रमस्तुदधिधान्याम्लतैलकुलत्थमाषनिष्पावतिलान्न- कट्वरकुठेरकादिवर्गामाम्रातकाम्लीकापीलुभल्लात- कास्थिलाङ्गलिकामरचितपाग्निरजोधूमक्रोधेर्ष्याऽजीर्ण- मैथुनोपगमनादिभिर्वर्षाशरन्मध्यन्दिनार्धरात्राहारविदाह- कालेषु च पित्तम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakopakAraNAni (26) · Śloka 26
মধুরাম্ললবণস্নিগ্ধগুরুশীতপিচ্ছিলাভিষ্যন্দিনবান্ন- পিষ্টপৃথুকস্থূলভক্ষ্যষ্কুল্যামক্ষীরকীলাটমোরটকূচী- কাতক্রপিণ্ডকপিযূষেক্ষুরসফাণিতগুডানূপপিশিতমোচ- খর্জূরভব্যনালিকেলনিশাম্বুপানাত্যম্বুপানাতিসন্ত- র্পণভুক্তমাত্রদিবাস্বপ্নকালাতিস্বপ্নকাযবাড্মনো- ব্যাপারানারম্ভানুপধানশযনাবশ্যাযহর্ষচ্ছর্দিবিধাত- বিরেচনাদ্যযোগদিভিঃ শিশিরবসন্তপূর্বাহ্ণপ্রদোষভুক্ত- মাত্রেষু চ শ্লেষ্মা||২৬||
मधुराम्ललवणस्निग्धगुरुशीतपिच्छिलाभिष्यन्दिनवान्न- पिष्टपृथुकस्थूलभक्ष्यष्कुल्यामक्षीरकीलाटमोरटकूची- कातक्रपिण्डकपियूषेक्षुरसफ़ाणितगुडानूपपिशितमोच- खर्जूरभव्यनालिकेलनिशाम्बुपानात्यम्बुपानातिसन्त- र्पणभुक्तमात्रदिवास्वप्नकालातिस्वप्नकायवाड्मनो- व्यापारानारम्भानुपधानशयनावश्यायहर्षच्छर्दिविधात- विरेचनाद्ययोगदिभिः शिशिरवसन्तपूर्वाह्णप्रदोषभुक्त- मात्रेषु च श्लेष्मा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajagadoShaprakopahetuH (27) · Śloka 27
দ্বযসংসর্গাত্ সংসর্গঃ||২৭||
द्वयसंसर्गात् संसर्गः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopakAraNAni (28) · Śloka 28
সর্বেষাং তু মিশ্রীভাবাত্তথাঽধ্যশনসমশনবিষমাশন- বিরুদ্ধাশনসঙ্কীর্ণাশনব্যাপন্নাম্বুমদ্যমন্দকদধিযাবক- যবসুরাপিণ্যাকামমূলকসর্ষশুষ্কশাকবল্লূরকৃশ- পিশিতলকুচামফলমৃত্তিকাভ্যবহারান্নপরিবর্ত্তর্ত্তুব্যা- পদসাত্ম্যোউষধিগন্ধঘ্রাণবিষপিটকাবিষগরাভ্যবহারা- নার্ত্তবদুর্দিনগ্রহপীডাগ্রহাবেশপুরোবাতপর্বতোপশ্লেষরসা- যনস্নেহস্বেদবিরেচনাদি মিথ্যাযোগেভ্যঃ পাপানাং চ কর্ম- ণামভ্যাসাত্পূর্বং কৃতানাঞ্চ পরিণামাত্স্ত্রীণাং বিষম- প্রসবাত্প্রসূতানাঞ্চ মিথ্যোপচারাত্ সন্নিপাতঃ||২৮||
सर्वेषां तु मिश्रीभावात्तथाऽध्यशनसमशनविषमाशन- विरुद्धाशनसङ्कीर्णाशनव्यापन्नाम्बुमद्यमन्दकदधियावक- यवसुरापिण्याकाममूलकसर्षशुष्कशाकवल्लूरकृश- पिशितलकुचामफ़लमृत्तिकाभ्यवहारान्नपरिवर्त्तर्त्तुव्या- पदसात्म्योउषधिगन्धघ्राणविषपिटकाविषगराभ्यवहारा- नार्त्तवदुर्दिनग्रहपीडाग्रहावेशपुरोवातपर्वतोपश्लेषरसा- यनस्नेहस्वेदविरेचनादि मिथ्यायोगेभ्यः पापानां च कर्म- णामभ्यासात्पूर्वं कृतानाञ्च परिणामात्स्त्रीणां विषम- प्रसवात्प्रसूतानाञ्च मिथ्योपचारात् सन्निपातः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (29) · Śloka 1
ইতি সামান্যতঃ সর্বেষু রোগেষু দোষপ্রকোপহেতুরুক্ত ইতি||১||
इति सामान्यतः सर्वेषु रोगेषु दोषप्रकोपहेतुरुक्त इति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM dehe prasaraH (30) · Śloka 2
ভবন্তি চাত্র প্রতিরোগমিতি ক্রুদ্ধা রোগাধিষ্ঠানগামিনীঃ| রসাযনীঃ প্রপ্রদ্যাঽঽশু দোষা দেহে বিকুর্বতে||২||
भवन्ति चात्र प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः| रसायनीः प्रप्रद्याऽऽशु दोषा देहे विकुर्वते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnAdinakShatreShu jAtasya vyAdheH kleshakArakatvaM mArakatvaM vA (31) · Śloka 31
আদানজন্মনিধনপ্রত্যরাখ্যবিপত্করে| নক্ষত্রে ব্যাধিরুত্পন্নঃ ক্লেশায মরণায বা||৩১||
आदानजन्मनिधनप्रत्यराख्यविपत्करे| नक्षत्रे व्याधिरुत्पन्नः क्लेशाय मरणाय वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakShatrAnurodhena jvarasya prashamaH mArakatvaM vA (32-33) · Śloka 33
জ্বররস্তু জাতঃ ষড্রাত্রাদশ্বিনীষু নিবর্ত্ততে| ভরণীষু তু পঞ্চহাত্সপ্তাহাত্কৃত্তিকাসু তু| ত্রিঃ সপ্তরাত্রাদ্থবারোহিণ্যামষ্টরাত্রতঃ| একাদশাদ্বা দিবসান্মৃগে ষণ্ণবরাত্রযোঃ| পঞ্চাহান্মৃত্যুরার্দ্রাযাং ত্রিপক্ষে সংশযোঽথ বা| পুনর্বসোউ প্রবৃত্তস্তু জ্বরোঽপৈতি ত্রযোদশাত্| দিবসাত্সপ্তবিংশাদ্বা দ্বযহাত্সপ্তাহতোঽথ বা| পুষ্যেশ্লেষাসু মরণং চিরেণাঽপি মঘাসু তু| অবশ্যং স্বাস্থ্যমাপ্নোতি দ্বাদশাহান্মৃতো ন চেত্| ফাল্গুন্যোঃ পূর্বযোর্ম্রুত্যুরন্যযোশ্চ দিনেঽষ্টমে| নবমেঽহ্নেকবিংশে বা জ্বরঃ সৌম্যত্বমৃচ্ছতি| হস্তেন সপ্তমে শান্তিশ্চিত্রামাযমষ্টমেঽথ বা| পুনশ্চিত্রাগমে স্বাতোউ দশাহাদথবা ত্রিভিঃ| পক্ষৈর্মৃত্যুং বিশাখাসু দ্বাবিংশেঽহনি নির্দিশেত্| নবমেঽহ্নি ন চেচ্ছান্তিমেত্রে মৃত্যুস্ততঃ পরম্| জ্যেষ্ঠাযাং পঞ্চমে মৃত্যুরূর্ধ্বং বা দ্বাদশাত্সুখম্| স্বাস্থ্যং দশাহান্মুলে তু ত্রিসপ্তাহেঽথবা গতে| পূর্বাষাঢাসু নবমে ততোঽন্যাসু তু মাসতঃ| অষ্টাভিরথবা মাসৈর্নবভির্বা ভবেচ্ছিবম্| আজ্যেষ্ঠাহাদ্ধনিষ্ঠাসু দ্বাদশাদ্বারুণেষু তু| ষডহে দ্বাদশাহে বা মৃত্যুর্ভাদ্রপদাসু তু| উত্তরাসু ত্রিসপ্তাহাত্ প্রশমো রেবতীষু চ| চতুরাত্রেঽষ্টরাত্রে বা ক্ষেমমিত্যাঽঽহ গৌতমঃ||৩২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতোউ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং নিদানস্থানে সর্বরোগনিদানংনাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||৩৩||
ज्वररस्तु जातः षड्रात्रादश्विनीषु निवर्त्तते| भरणीषु तु पञ्चहात्सप्ताहात्कृत्तिकासु तु| त्रिः सप्तरात्राद्थवारोहिण्यामष्टरात्रतः| एकादशाद्वा दिवसान्मृगे षण्णवरात्रयोः| पञ्चाहान्मृत्युरार्द्रायां त्रिपक्षे संशयोऽथ वा| पुनर्वसोउ प्रवृत्तस्तु ज्वरोऽपैति त्रयोदशात्| दिवसात्सप्तविंशाद्वा द्वयहात्सप्ताहतोऽथ वा| पुष्येश्लेषासु मरणं चिरेणाऽपि मघासु तु| अवश्यं स्वास्थ्यमाप्नोति द्वादशाहान्मृतो न चेत्| फ़ाल्गुन्योः पूर्वयोर्म्रुत्युरन्ययोश्च दिनेऽष्टमे| नवमेऽह्नेकविंशे वा ज्वरः सौम्यत्वमृच्छति| हस्तेन सप्तमे शान्तिश्चित्रामायमष्टमेऽथ वा| पुनश्चित्रागमे स्वातोउ दशाहादथवा त्रिभिः| पक्षैर्मृत्युं विशाखासु द्वाविंशेऽहनि निर्दिशेत्| नवमेऽह्नि न चेच्छान्तिमेत्रे मृत्युस्ततः परम्| ज्येष्ठायां पञ्चमे मृत्युरूर्ध्वं वा द्वादशात्सुखम्| स्वास्थ्यं दशाहान्मुले तु त्रिसप्ताहेऽथवा गते| पूर्वाषाढासु नवमे ततोऽन्यासु तु मासतः| अष्टाभिरथवा मासैर्नवभिर्वा भवेच्छिवम्| आज्येष्ठाहाद्धनिष्ठासु द्वादशाद्वारुणेषु तु| षडहे द्वादशाहे वा मृत्युर्भाद्रपदासु तु| उत्तरासु त्रिसप्ताहात् प्रशमो रेवतीषु च| चतुरात्रेऽष्टरात्रे वा क्षेममित्याऽऽह गौतमः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने सर्वरोगनिदानंनाम प्रथमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon