Adhikarana atha sarvaroganidAnaM nAma prathamo~adhyAyaH| pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ಇಹ ಕೃತಯುಗೇ ವಿಗತರಾಗದ್ವೇಷಾದಿದ್ವನ್ದ್ವಾ ಜಿತಲೋ ಭಕ್ರೋಧಶ್ರಮ ಕ್ಲಮಾಲಸ್ಯಭಯಾ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಾಃ ಪುರುಶಃಆ ಬಭೂವುಃ| ತೇಷಾಂ ಪುಣ್ಯಬಲೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಂ ಸರ್ವಗುಣಸಮುದಾಯಾದಚಿನ್ತ್ಯರಸವೀರ್ಯ್ಯಾ ದಿಸಮುದಿತಾನಿ ಸಸ್ಯಾನ್ಯೋಷಧಯಶ್ಚಾಸನ್| ತೇ ತಾನಿ ಜಿತೇನ್ದ್ರಯತ್ವಾತ್ ಕಾಲೇ ಮಾತ್ರಯಾ ಚೋಪಯುಞ್ಜಾನಾಃ ಸತ್ಯಾರ್ಜವಾನೃಶಂಸ್ಯಾದಿಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ ಸುರಸದೃಶತೇಜಸೋ ರುಪಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಪ್ರಸಾದೋಪಚಯಸಂಹನನಸತ್ವಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ನೀರುಜ್ಶ್ಚ ಬಭೂವುಃ||೨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugApagame rogasambhavakAraNam (3) · Śloka 3
ಭ್ರಶ್ಯತಿ ತು ಕೃತಯುಗೇ ಯುಗಸ್ವಭಾವಾತ್ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಹೀಯ ಮಾಣಸರ್ವಗುಣೇಷು ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿಷು ಶರೀರೇಷು ಚ ಧರ್ಮಾತಿಕ್ರಮಾ ಪುರುಷೇಷ್ವವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿನೋ ನಿರಪೇಕ್ಷರೂಕ್ಷಾಭಿರುಪೇಕ್ಷಿತಾ ದೇವತಾ ಭಿರ್ಜ್ವರಾದಯಃ ಪ್ರಾದುರಭೂವನ್ನಿತಿ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸಮ್ಭವಃ||೩||
भ्रश्यति तु कृतयुगे युगस्वभावात् क्रमेण परिहीय माणसर्वगुणेषु पृथिव्यादिषु शरीरेषु च धर्मातिक्रमा पुरुषेष्ववश्यम्भाविनो निरपेक्षरूक्षाभिरुपेक्षिता देवता भिर्ज्वरादयः प्रादुरभूवन्निति सर्वरोगाणां सामान्यतः सम्भवः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ಇಹ ಕೃತಯುಗೇ ವಿಗತರಾಗದ್ವೇಷಾದಿದ್ವನ್ದ್ವಾ ಜಿತಲೋ ಭಕ್ರೋಧಶ್ರಮ ಕ್ಲಮಾಲಸ್ಯಭಯಾ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಾಃ ಪುರುಶಃಆ ಬಭೂವುಃ| ತೇಷಾಂ ಪುಣ್ಯಬಲೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಂ ಸರ್ವಗುಣಸಮುದಾಯಾದಚಿನ್ತ್ಯರಸವೀರ್ಯ್ಯಾ ದಿಸಮುದಿತಾನಿ ಸಸ್ಯಾನ್ಯೋಷಧಯಶ್ಚಾಸನ್| ತೇ ತಾನಿ ಜಿತೇನ್ದ್ರಯತ್ವಾತ್ ಕಾಲೇ ಮಾತ್ರಯಾ ಚೋಪಯುಞ್ಜಾನಾಃ ಸತ್ಯಾರ್ಜವಾನೃಶಂಸ್ಯಾದಿಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ ಸುರಸದೃಶತೇಜಸೋ ರುಪಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಪ್ರಸಾದೋಪಚಯಸಂಹನನಸತ್ವಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ನೀರುಜ್ಶ್ಚ ಬಭೂವುಃ||೨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattI rUpa~jca (4) · Śloka 4
ಜ್ವರಸ್ತು ಸ್ಥಾಣುಶಾಪಾತ್ ಪ್ರಾಚೇತಸತ್ವಮುಪಾಗತಸ್ಯ ಪ್ರಾಜಾಪತೇಃ ಕ್ರತೋಉ ಭಾಗಮಪರಿಕಲ್ಪಯೇತಸ್ತಾದ್ವಿನಾಶಾರ್ಥಂ ಪರ್ವಜನ್ಮಾವಮಾನಿ ತಯಾ ರುದ್ರಾಣ್ಯಾ ಪ್ರೇರಿತಸ್ಯ ಪಶುಪತೇರ್ದಿವ್ಯಮಬ್ದಸಹಸ್ತ್ರಂ ಪರಿ- ರಕ್ಷಿತವತಃ ಕ್ರೋಧಮಿತಿಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭೃತೋ ವ್ರತಾನ್ತೇ ರೋಷಾಗ್ನಿಃ ಕಿಙ್ಕರರೂಪೇಣ ಕಿಲಪಿಣ್ಡಿತಮೂರ್ತ್ತಿರ್ವೀರಭದ್ರನಾಮಾ ಭಸ್ಮಪ್ರಹರ- ಣಸ್ತ್ರಿಶಿರೋಽಭಿಬಾಹುಪಾದಃ ಪಿಙ್ಗಲಲೋಚನೋ ದಂಷ್ಟ್ರೀ ಶಙ್ಕುಕರ್ಣಃ ಕೃಷ್ಣತನುರುತ್ತಮಾಙ್ಗಾನ್ನಿಶ್ಚಾಚಾರ||೪||
ज्वरस्तु स्थाणुशापात् प्राचेतसत्वमुपागतस्य प्राजापतेः क्रतोउ भागमपरिकल्पयेतस्ताद्विनाशार्थं पर्वजन्मावमानि तया रुद्राण्या प्रेरितस्य पशुपतेर्दिव्यमब्दसहस्त्रं परि- रक्षितवतः क्रोधमितिचिरकालसम्भृतो व्रतान्ते रोषाग्निः किङ्कररूपेण किलपिण्डितमूर्त्तिर्वीरभद्रनामा भस्मप्रहर- णस्त्रिशिरोऽभिबाहुपादः पिङ्गललोचनो दंष्ट्री शङ्कुकर्णः कृष्णतनुरुत्तमाङ्गान्निश्चाचार||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati gamanam (5) · Śloka 5
ಸ ದೇವೀವಿನಿರ್ಮಿತಯಾ ಸಹ ಭದ್ರಕಾಲ್ಯಾ ಪ್ರತಿರೋಮಕೂಪಮ- ಭಿನಿಃ ಸೃತೈರ್ವಿವಿಧವಿಕೃತಾಕೃತಿಭಿರನನ್ತೈರ್ಭಯಾನಕವಾಕ್ಯ- ಕ್ರಿಯಾವಪುರ್ಭಿರನುಚರೈಃ ಪರಿವೃತಶ್ಛತುರ್ಯುಗಾನ್ತಕರಕಾಲಾಮ್ಭೋದ- ಸಹಸ್ರನಿನದೋಽನುನಾದಯನ್ ರೋದಸೀ ಜ್ವಾಲಾಗರ್ಭೇಣ ಪರೀತಃ ಕಲಕಲಾರಾವೇಣ ಮಹಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಕಾರಿಣಾ ವಿಧಾಯ ದಾನವಬಧಮಶ್ವಮೇಧಾಧ್ವರವಿಧ್ವಂಸನಂ ಚ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಿಜ್ಞಾಪಯಾಮಾಸ ಶಿವಮ್||೫||
स देवीविनिर्मितया सह भद्रकाल्या प्रतिरोमकूपम- भिनिः सृतैर्विविधविकृताकृतिभिरनन्तैर्भयानकवाक्य- क्रियावपुर्भिरनुचरैः परिवृतश्छतुर्युगान्तकरकालाम्भोद- सहस्रनिनदोऽनुनादयन् रोदसी ज्वालागर्भेण परीतः कलकलारावेण महाभूतसम्प्लवकारिणा विधाय दानवबधमश्वमेधाध्वरविध्वंसनं च प्राञ्जलिर्विज्ञापयामास शिवम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati vij~japtiH (3) · Śloka 3
ಶಿವೀಭೂತೋಽಸಿ ದೇವ-ದೇವ| ದೇವೈಃ ಪಿತಾಮಹಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಜಗತಃ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಧಾತ್ರಾಽಭಿಷ್ಟೂಯಮಾನಃ| ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಕಿಂ ಕರವಾಣೀತಿ ?||೩||
शिवीभूतोऽसि देव-देव| देवैः पितामहप्रभृतिभिर्जगतः पित्रा च धात्राऽभिष्टूयमानः| सम्प्रत्यहं किं करवाणीति ?||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shivasyA~a~aj~jA (6) · Śloka 6
ತಂ ಶೂಲೀ ಕ್ರೋಧಮಾದಿದೇಶ| ಯಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿದಶೈರಪ್ಯಜಯ್ಯ! ಮತ್ಕ್ರೋಧ! ವ್ರತವಿಘ್ನಂ ಚಕೀಷುರ್ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯಂ ದಕ್ಷೋ ದಕ್ಷಹವ್ಯಞ್ಚ ತ್ವಯಾ ಜೀರ್ಣಮತೋ ಜಗತೋಽಸ್ಯ ಸಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಜ್ವರಯಿತಾ| ಜ್ವರೋ ಭವಾನ್ ಭವತು| ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರವರೋ ಜನ್ಮಮರಣೇಷು ತಮೋಮಯತಯಾ ಮಹಾಮೋಹಃ ಪ್ರಾಗ್ಜನ್ಮನೋ ವಿಸ್ಮಾರಯಿತಾಽಪಚಾರಾನ್ತರೇಷು ಚೋಷ್ಮಾ- ಯಮಾಣತ್ವಾತ್ ಸನ್ತಾಪಾತ್ಮಾ ದ್ವಯೇಷ್ವಪಿ ಧ್ರುವೋ ಜ್ವರೋ ಭವೇತಿ||೬||
तं शूली क्रोधमादिदेश| यस्मात् त्रिदशैरप्यजय्य! मत्क्रोध! व्रतविघ्नं चकीषुर्दैत्यसैन्यं दक्षो दक्षहव्यञ्च त्वया जीर्णमतो जगतोऽस्य सस्थावरस्य ज्वरयिता| ज्वरो भवान् भवतु| त्वं हि सर्वरोगाणां प्रथमः प्रवरो जन्ममरणेषु तमोमयतया महामोहः प्राग्जन्मनो विस्मारयिताऽपचारान्तरेषु चोष्मा- यमाणत्वात् सन्तापात्मा द्वयेष्वपि ध्रुवो ज्वरो भवेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sarvatovicaraNaM nAmAni ca (2) · Śloka 2
ಸೋಽಯಮೇವಮುಮಾಪತಿನಾಽನುಗೃಹೀತೋ ನಾನಾನಾಮಭಿಃ ಸರ್ವತೋ- ಽನುಭುವಿ ವಿಚರತಿ| ತದ್ಯಥಾ-ಪಾಕಲೋ ಗಜೇಷ್ವಭಿತಾಪೋ ವಾಜಿಷ್ವಲರ್ಕಃ ಕುಕ್ಕುರೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಮದೋ ಜಲಜೇಷು ಜ್ಯೋತಿರೋಷ- ಧೀಷು ಚೂರ್ಣಕೋಧಾನ್ಯೇಷ್ವಪ್ಸು ನೀಲಿಕಾ ಭೂಮಾವುಷರೋ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಜ್ವರ ಇತಿ||೨||
सोऽयमेवमुमापतिनाऽनुगृहीतो नानानामभिः सर्वतो- ऽनुभुवि विचरति| तद्यथा-पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्कुरेष्विन्द्रमदो जलजेषु ज्योतिरोष- धीषु चूर्णकोधान्येष्वप्सु नीलिका भूमावुषरो मनुष्येषु ज्वर इति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvareNa saha jAtA rogAH, raktapittagulmAdisambhavaprakArAdi ca (7) · Śloka 7
ತತ್ಸಹಜಾಶ್ಛಾರೋಕಾಙ್ಗಮರ್ದಶಿರೋವ್ಯಥಾಭ್ರಮಕ್ಲಮಗ್ಲಾನಿತೃಷ್ಣಾ- ಸನ್ತಾಪಾದಯಃ| ತತ್ಸನ್ತಾಪಾಚ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್| ತತ್ರೈವ ಚ ಯಜ್ಞೇ ಕ್ರೋಧಭಯಾಭಿಭೂತಾನಾಂ ಪರಿತೋ ವಿದ್ರ್ವತಾಂ ಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಾ- ದ್ಯೈರ್ದೇಹವಿಕ್ಷೋಭಣೈರ್ಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧಿವೃದ್ಧಿಜಠರಾದಯೋ ಹೈಃಪ್ರಾಶಾ- ನ್ಮೇಹಕುಷ್ಠಾರ್ಶಃ ಶೋಫಾತೀಸಾರಾದಯೋ ಭಯೋತ್ರಾಸಶೋಕಾಶುಚಿ- ಸಂಸ್ಪರ್ಶೈರುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಗ್ರಹಾದಯೋ ರೋಹಿಣ್ಯತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಛೇಷದುಹಿ- ತ್ರಸಮ್ಭೋಗಕೃತಾಶ್ಛ ಪ್ರಜಾಪತಿಕ್ರೋಧಾನ್ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಸ್ಯ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ತತ್ಸಹೋದ್ಭವಾಶ್ಛ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾದಯಃ| ಸೋಽಪಿ ಹಿ ನ ವಿನಾ ಜ್ವರೇಣಾನುಬಧ್ನಾತೀತಿ ಸಕಲೋಽಪಿ ರೋಗಗ್ರಾಮೋ ಜ್ವರಪೂರ್ವಕೋ ಜ್ವರಶಬ್ದವಾಚ್ಯೋ ವಾ||೭||
तत्सहजाश्छारोकाङ्गमर्दशिरोव्यथाभ्रमक्लमग्लानितृष्णा- सन्तापादयः| तत्सन्तापाच्च रक्तपित्तम्| तत्रैव च यज्ञे क्रोधभयाभिभूतानां परितो विद्र्वतां लङ्घनप्लवना- द्यैर्देहविक्षोभणैर्गुल्मविद्रधिवृद्धिजठरादयो हैःप्राशा- न्मेहकुष्ठार्शः शोफातीसारादयो भयोत्रासशोकाशुचि- संस्पर्शैरुन्मादापस्मारग्रहादयो रोहिण्यतिप्रसङ्गाच्छेषदुहि- त्रसम्भोगकृताश्छ प्रजापतिक्रोधान्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मा तत्सहोद्भवाश्छ कासश्वासादयः| सोऽपि हि न विना ज्वरेणानुबध्नातीति सकलोऽपि रोगग्रामो ज्वरपूर्वको ज्वरशब्दवाच्यो वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogoparyAyAH tannishcyApAyAshca (8) · Śloka 8
ಜ್ವರಸ್ತಮೋ ವಿಕಾರ ಆತಙ್ಕಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಗದೋ ವ್ಯಾಧಿರಾಬಾಧೋ ದುಃಖಮಾಮಯೋ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ರೋಗ ಇತ್ಯನರ್ಥಾನ್ತರಂ| ತತ್ರ ರುಜತೀತಿ ರೋಗಃ| ತಸ್ಯೋಪಲಬ್ಧಿನಿದಾನಪೂರ್ವರೂಪರೂಪೋಪಶಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿ- ಭಿಃ||೮||
ज्वरस्तमो विकार आतङ्कः पाप्मा गदो व्याधिराबाधो दुःखमामयो यक्ष्मा रोग इत्यनर्थान्तरं| तत्र रुजतीति रोगः| तस्योपलब्धिनिदानपूर्वरूपरूपोपशयसम्प्राप्ति- भिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM sAmAnyakAraNam (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ನಿದಾನಂ ವಾಯ್ವಾದಿಪ್ರಕೋಪಃ| ತಸ್ಯ ಪುನರಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರ- ಸೇವಾ||೯||
तत्र निदानं वाय्वादिप्रकोपः| तस्य पुनरहिताहारविहार- सेवा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (10) · Śloka 10
ನಿದಾನಪರ್ಯ್ಯಾಯಾಸ್ತು ಹೇತುರ್ನಿಮಿತ್ತಮಾಯತನಂ ಕಾರಕಃ ಕರ್ತ್ತಾ ಕಾರಣಂ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಸಮುತ್ತಾನಂ ಮೂಲಂ ಯೋನಿರಿತಿ||೧೦||
निदानपर्य्यायास्तु हेतुर्निमित्तमायतनं कारकः कर्त्ता कारणं प्रत्ययः समुत्तानं मूलं योनिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpanirUpaNam (11) · Śloka 11
ಪೂರ್ವರೂಪಂ ನಾಮ ಯೇನ ಭಾವಿವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷೋ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ನ ತು ದೋಷವಿಶೇಷಃ| ತದ್ಧ್ಯುತ್ಪತ್ಸ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇರಲ್ಪತ್ವಾದವ್ಯಕ್ತಂ ರೂಪಮ್||೧೧||
पूर्वरूपं नाम येन भाविव्याधिविशेषो विज्ञायते न तु दोषविशेषः| तद्ध्युत्पत्स्यमानस्य व्याधेरल्पत्वादव्यक्तं रूपम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpanirUpaNam (12) · Śloka 12
ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಪುನಾ ರೂಪಮ್||೧೨||
स्पष्टं पुना रूपम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpaparyAyAH (13) · Śloka 13
ತಸ್ಯ ಶಬ್ದಾನ್ತರಾಣಿ ಲಿಙ್ಗಮಾಕೃತಿರ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಹ್ನಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ವ್ಯಞ್ಜನಮಿತಿ||೧೩||
तस्य शब्दान्तराणि लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayAnupashayanirUpaNam (14) · Śloka 14
ಉಪಶಯೋ ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತೈರ್ವಿಪರೀತಾರ್ಥಕಾರಿಭಿಶ್ಛೋಉಷಧಾ- ಹಾರವಿಹಾರೈಃ ಸುಖಾನುಬನ್ಧಃ| ಸ ಹಿ ವ್ಯಾಧಿಸಾತ್ಮ್ಯಸಂಜ್ಞಃ| ತದ್ವಿಪರೀತೋಽನುಪಶಯಃ| ಏತೇನ ದೇಶಕಾಲೋಉ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೋಉ||೧೪||
उपशयो हेतुव्याधिविपरीतैर्विपरीतार्थकारिभिश्छोउषधा- हारविहारैः सुखानुबन्धः| स हि व्याधिसात्म्यसंज्ञः| तद्विपरीतोऽनुपशयः| एतेन देशकालोउ व्याख्यातोउ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivivaraNam (15) · Śloka 1
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪುನರೇವಂದುಷ್ಟೋ ದೋಷಸ್ತೇನ ಚೈವಮಾರಬ್ಧೋ ವ್ಯಾಧಿಃ||೧||
सम्प्राप्तिः पुनरेवंदुष्टो दोषस्तेन चैवमारब्धो व्याधिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH paryAyAH (16) · Śloka 16
ತತ್ಪರ್ಯಾಯಾ ಜಾತಿರಾಗತಿರ್ನಿವೃತ್ತಿರ್ನಿಷ್ಪತ್ತಿರಿತಿ||೧೬||
तत्पर्याया जातिरागतिर्निवृत्तिर्निष्पत्तिरिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApterbhedAH (17) · Śloka 17
ಸಾ ಸಙ್ಖಯಾವಿಕಲ್ಪಪ್ರಾಧಾನ್ಯಬಲಕಾಲವಿಶೇಷೈರ್ಭಿದ್ಯತೇ||೧೭||
सा सङ्खयाविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषैर्भिद्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAvyAkhyA (18) · Śloka 18
ತತ್ರ ಸಙ್ಖಯಾ ತಾವದಷ್ಟೋಉ ಜ್ವರಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾ ಇತಿ||೧೮||
तत्र सङ्खया तावदष्टोउ ज्वरास्त्रिविधं रक्तपित्तं पञ्च कासा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikalpavivaraNam (19) · Śloka 19
ವಿಕಲ್ಪಃ ಸಮವೇತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಮಂಶಾಂಶಿಕಲ್ಪನಾ||೧೯||
विकल्पः समवेतानां दोषाणामंशांशिकल्पना||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhAnyasya nirUpaNam (20) · Śloka 1
ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮನುಬನ್ಧ್ಯನುಬನ್ಧಕಭೇದಾತ್ತರತಮಯೋಗಾದ್ವಾ||೧||
प्राधान्यं व्याधीनामनुबन्ध्यनुबन्धकभेदात्तरतमयोगाद्वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balanirUpaNam (21) · Śloka 21
ದೋಷಾಣಾಂ ಬಲಾಬಲವಿಶೇಷೋ ಹೇತ್ವಾದಿಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯಾಽವಯವಿಭಾವನಯಾ||೨೧||
दोषाणां बलाबलविशेषो हेत्वादिकार्त्स्न्याऽवयविभावनया||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavivaraNam (22) · Śloka 22
ಕಾಲವಿಶೇಷಃ ಪುನರ್ದೋಷಾಣಾಮೃತ್ವರಹೋರಾತ್ರ್ಯಾಹಾರಸಮಯನಿಯತಃ ಪ್ರಕೋಪ ಇತಿ||೨೨||
कालविशेषः पुनर्दोषाणामृत्वरहोरात्र्याहारसमयनियतः प्रकोप इति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (23) · Śloka 23
ಏತಾವತೈವ ಸಮಾಸತಃ ಕಥಿತೋ ನಿದಾನಾರ್ಥಃ| ವಿಸ್ತರೇಣ ತು ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿರೋಗಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೩||
एतावतैव समासतः कथितो निदानार्थः| विस्तरेण तु यथास्वं प्रतिरोगमुपदेक्ष्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prakopakAraNAni (24) · Śloka 24
ಅಥ ತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯರೂಕ್ಷಲಘುಶೀತವಿಷ್ಟಮ್ಭಿವಿರೂಢ- ಕತೃಣಧನ್ಯಕಲಾಯಚಣಕಕರೀರತುಮ್ಬಕಾಲಿಙ್ಗಚಿರ್ಭಿಟಬಿಸ- ಶಾಲೂಕಜಾಮ್ಬವತಿನ್ದುಕಹೀನಶುಷ್ಕಪ್ರಮಿತತೃಷಿತಾಶನಕ್ಷುಧಿ- ತಾಮ್ಬುಪಾನಾಽಸೃಕ್ಕ್ಷಯವಿರೇಚನಾದಿಕರ್ಮಾತಿಯೋಗವೇಗವಿಧಾ- ರಣೋದೀರಣರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಪ್ರವಾತವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಬಲಬದ್ಯುದ್ಧ- ನಿಗ್ರಹಾತಿಖಚಾಪಕರ್ಷಣಾಽತ್ಯುಚ್ಚವಿಷಮಲಙ್ಘನಾಽಧ್ವಾಽಧ್ಯ- ಯನಧಾವನಸಲಿಲತರಣಾಭಿದ್ಯಾತದಭ್ಯಗೋವಾಜಿಗಜನಿಗ್ರಹಾಽಶ್ಮ- ಶಿಲಾಲೋಹಕಾಷ್ಠೋತ್ಕ್ಷೇಪವಿಕ್ಷೇಪಭ್ರಮಣಚಾಲನಗಾಢೋಚ್ಛಾದನ- ಪರಾಘಾತನಾದಿಸಾಹಸಭಯಶೋಕೋತ್ಕಣ್ಠಾದಿಭಿರತಿಸೇವಿತೈರ್ಗ್ರೀಷ್ಮ- ವರ್ಷಾಽಪರಾಹ್ಣಪರರಾತ್ರಾಽಽಹಾರಪರಿಣಾಮಾನ್ತೇಷು ಚ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕೋಪ- ಮಾಪದ್ಯತೇ||೨೪||
अथ तिक्तकटुककषायरूक्षलघुशीतविष्टम्भिविरूढ- कतृणधन्यकलायचणककरीरतुम्बकालिङ्गचिर्भिटबिस- शालूकजाम्बवतिन्दुकहीनशुष्कप्रमिततृषिताशनक्षुधि- ताम्बुपानाऽसृक्क्षयविरेचनादिकर्मातियोगवेगविधा- रणोदीरणरात्रिजागरणप्रवातव्यवायव्यायामबलबद्युद्ध- निग्रहातिखचापकर्षणाऽत्युच्चविषमलङ्घनाऽध्वाऽध्य- यनधावनसलिलतरणाभिद्यातदभ्यगोवाजिगजनिग्रहाऽश्म- शिलालोहकाष्ठोत्क्षेपविक्षेपभ्रमणचालनगाढोच्छादन- पराघातनादिसाहसभयशोकोत्कण्ठादिभिरतिसेवितैर्ग्रीष्म- वर्षाऽपराह्णपररात्राऽऽहारपरिणामान्तेषु च वायुः प्रकोप- मापद्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasa prakopakAraNAni (25) · Śloka 25
ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಕ್ಷಾರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣವಿದಾಹಿಶುಜ್ತಶಾಣ್ಡಾಕೀಮದ್ಯ- ಮೂತ್ರಮಸ್ತುದಧಿಧಾನ್ಯಾಮ್ಲತೈಲಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವತಿಲಾನ್ನ- ಕಟ್ವರಕುಠೇರಕಾದಿವರ್ಗಾಮಾಮ್ರಾತಕಾಮ್ಲೀಕಾಪೀಲುಭಲ್ಲಾತ- ಕಾಸ್ಥಿಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಮರಚಿತಪಾಗ್ನಿರಜೋಧೂಮಕ್ರೋಧೇರ್ಷ್ಯಾಽಜೀರ್ಣ- ಮೈಥುನೋಪಗಮನಾದಿಭಿರ್ವರ್ಷಾಶರನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಾರ್ಧರಾತ್ರಾಹಾರವಿದಾಹ- ಕಾಲೇಷು ಚ ಪಿತ್ತಮ್||೨೫||
कट्वम्ललवणक्षारोष्णतीक्ष्णविदाहिशुज्तशाण्डाकीमद्य- मूत्रमस्तुदधिधान्याम्लतैलकुलत्थमाषनिष्पावतिलान्न- कट्वरकुठेरकादिवर्गामाम्रातकाम्लीकापीलुभल्लात- कास्थिलाङ्गलिकामरचितपाग्निरजोधूमक्रोधेर्ष्याऽजीर्ण- मैथुनोपगमनादिभिर्वर्षाशरन्मध्यन्दिनार्धरात्राहारविदाह- कालेषु च पित्तम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakopakAraNAni (26) · Śloka 26
ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಸ್ನಿಗ್ಧಗುರುಶೀತಪಿಚ್ಛಿಲಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನವಾನ್ನ- ಪಿಷ್ಟಪೃಥುಕಸ್ಥೂಲಭಕ್ಷ್ಯಷ್ಕುಲ್ಯಾಮಕ್ಷೀರಕೀಲಾಟಮೋರಟಕೂಚೀ- ಕಾತಕ್ರಪಿಣ್ಡಕಪಿಯೂಷೇಕ್ಷುರಸಫಾಣಿತಗುಡಾನೂಪಪಿಶಿತಮೋಚ- ಖರ್ಜೂರಭವ್ಯನಾಲಿಕೇಲನಿಶಾಮ್ಬುಪಾನಾತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾತಿಸನ್ತ- ರ್ಪಣಭುಕ್ತಮಾತ್ರದಿವಾಸ್ವಪ್ನಕಾಲಾತಿಸ್ವಪ್ನಕಾಯವಾಡ್ಮನೋ- ವ್ಯಾಪಾರಾನಾರಮ್ಭಾನುಪಧಾನಶಯನಾವಶ್ಯಾಯಹರ್ಷಚ್ಛರ್ದಿವಿಧಾತ- ವಿರೇಚನಾದ್ಯಯೋಗದಿಭಿಃ ಶಿಶಿರವಸನ್ತಪೂರ್ವಾಹ್ಣಪ್ರದೋಷಭುಕ್ತ- ಮಾತ್ರೇಷು ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೨೬||
मधुराम्ललवणस्निग्धगुरुशीतपिच्छिलाभिष्यन्दिनवान्न- पिष्टपृथुकस्थूलभक्ष्यष्कुल्यामक्षीरकीलाटमोरटकूची- कातक्रपिण्डकपियूषेक्षुरसफ़ाणितगुडानूपपिशितमोच- खर्जूरभव्यनालिकेलनिशाम्बुपानात्यम्बुपानातिसन्त- र्पणभुक्तमात्रदिवास्वप्नकालातिस्वप्नकायवाड्मनो- व्यापारानारम्भानुपधानशयनावश्यायहर्षच्छर्दिविधात- विरेचनाद्ययोगदिभिः शिशिरवसन्तपूर्वाह्णप्रदोषभुक्त- मात्रेषु च श्लेष्मा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajagadoShaprakopahetuH (27) · Śloka 27
ದ್ವಯಸಂಸರ್ಗಾತ್ ಸಂಸರ್ಗಃ||೨೭||
द्वयसंसर्गात् संसर्गः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopakAraNAni (28) · Śloka 28
ಸರ್ವೇಷಾಂ ತು ಮಿಶ್ರೀಭಾವಾತ್ತಥಾಽಧ್ಯಶನಸಮಶನವಿಷಮಾಶನ- ವಿರುದ್ಧಾಶನಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಶನವ್ಯಾಪನ್ನಾಮ್ಬುಮದ್ಯಮನ್ದಕದಧಿಯಾವಕ- ಯವಸುರಾಪಿಣ್ಯಾಕಾಮಮೂಲಕಸರ್ಷಶುಷ್ಕಶಾಕವಲ್ಲೂರಕೃಶ- ಪಿಶಿತಲಕುಚಾಮಫಲಮೃತ್ತಿಕಾಭ್ಯವಹಾರಾನ್ನಪರಿವರ್ತ್ತರ್ತ್ತುವ್ಯಾ- ಪದಸಾತ್ಮ್ಯೋಉಷಧಿಗನ್ಧಘ್ರಾಣವಿಷಪಿಟಕಾವಿಷಗರಾಭ್ಯವಹಾರಾ- ನಾರ್ತ್ತವದುರ್ದಿನಗ್ರಹಪೀಡಾಗ್ರಹಾವೇಶಪುರೋವಾತಪರ್ವತೋಪಶ್ಲೇಷರಸಾ- ಯನಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಿರೇಚನಾದಿ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇಭ್ಯಃ ಪಾಪಾನಾಂ ಚ ಕರ್ಮ- ಣಾಮಭ್ಯಾಸಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಾನಾಞ್ಚ ಪರಿಣಾಮಾತ್ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿಷಮ- ಪ್ರಸವಾತ್ಪ್ರಸೂತಾನಾಞ್ಚ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಃ||೨೮||
सर्वेषां तु मिश्रीभावात्तथाऽध्यशनसमशनविषमाशन- विरुद्धाशनसङ्कीर्णाशनव्यापन्नाम्बुमद्यमन्दकदधियावक- यवसुरापिण्याकाममूलकसर्षशुष्कशाकवल्लूरकृश- पिशितलकुचामफ़लमृत्तिकाभ्यवहारान्नपरिवर्त्तर्त्तुव्या- पदसात्म्योउषधिगन्धघ्राणविषपिटकाविषगराभ्यवहारा- नार्त्तवदुर्दिनग्रहपीडाग्रहावेशपुरोवातपर्वतोपश्लेषरसा- यनस्नेहस्वेदविरेचनादि मिथ्यायोगेभ्यः पापानां च कर्म- णामभ्यासात्पूर्वं कृतानाञ्च परिणामात्स्त्रीणां विषम- प्रसवात्प्रसूतानाञ्च मिथ्योपचारात् सन्निपातः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (29) · Śloka 1
ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸರ್ವೇಷು ರೋಗೇಷು ದೋಷಪ್ರಕೋಪಹೇತುರುಕ್ತ ಇತಿ||೧||
इति सामान्यतः सर्वेषु रोगेषु दोषप्रकोपहेतुरुक्त इति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM dehe prasaraH (30) · Śloka 2
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಪ್ರತಿರೋಗಮಿತಿ ಕ್ರುದ್ಧಾ ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನಗಾಮಿನೀಃ| ರಸಾಯನೀಃ ಪ್ರಪ್ರದ್ಯಾಽಽಶು ದೋಷಾ ದೇಹೇ ವಿಕುರ್ವತೇ||೨||
भवन्ति चात्र प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः| रसायनीः प्रप्रद्याऽऽशु दोषा देहे विकुर्वते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnAdinakShatreShu jAtasya vyAdheH kleshakArakatvaM mArakatvaM vA (31) · Śloka 31
ಆದಾನಜನ್ಮನಿಧನಪ್ರತ್ಯರಾಖ್ಯವಿಪತ್ಕರೇ| ನಕ್ಷತ್ರೇ ವ್ಯಾಧಿರುತ್ಪನ್ನಃ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮರಣಾಯ ವಾ||೩೧||
आदानजन्मनिधनप्रत्यराख्यविपत्करे| नक्षत्रे व्याधिरुत्पन्नः क्लेशाय मरणाय वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakShatrAnurodhena jvarasya prashamaH mArakatvaM vA (32-33) · Śloka 33
ಜ್ವರರಸ್ತು ಜಾತಃ ಷಡ್ರಾತ್ರಾದಶ್ವಿನೀಷು ನಿವರ್ತ್ತತೇ| ಭರಣೀಷು ತು ಪಞ್ಚಹಾತ್ಸಪ್ತಾಹಾತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸು ತು| ತ್ರಿಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದ್ಥವಾರೋಹಿಣ್ಯಾಮಷ್ಟರಾತ್ರತಃ| ಏಕಾದಶಾದ್ವಾ ದಿವಸಾನ್ಮೃಗೇ ಷಣ್ಣವರಾತ್ರಯೋಃ| ಪಞ್ಚಾಹಾನ್ಮೃತ್ಯುರಾರ್ದ್ರಾಯಾಂ ತ್ರಿಪಕ್ಷೇ ಸಂಶಯೋಽಥ ವಾ| ಪುನರ್ವಸೋಉ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ತು ಜ್ವರೋಽಪೈತಿ ತ್ರಯೋದಶಾತ್| ದಿವಸಾತ್ಸಪ್ತವಿಂಶಾದ್ವಾ ದ್ವಯಹಾತ್ಸಪ್ತಾಹತೋಽಥ ವಾ| ಪುಷ್ಯೇಶ್ಲೇಷಾಸು ಮರಣಂ ಚಿರೇಣಾಽಪಿ ಮಘಾಸು ತು| ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾಪ್ನೋತಿ ದ್ವಾದಶಾಹಾನ್ಮೃತೋ ನ ಚೇತ್| ಫಾಲ್ಗುನ್ಯೋಃ ಪೂರ್ವಯೋರ್ಮ್ರುತ್ಯುರನ್ಯಯೋಶ್ಚ ದಿನೇಽಷ್ಟಮೇ| ನವಮೇಽಹ್ನೇಕವಿಂಶೇ ವಾ ಜ್ವರಃ ಸೌಮ್ಯತ್ವಮೃಚ್ಛತಿ| ಹಸ್ತೇನ ಸಪ್ತಮೇ ಶಾನ್ತಿಶ್ಚಿತ್ರಾಮಾಯಮಷ್ಟಮೇಽಥ ವಾ| ಪುನಶ್ಚಿತ್ರಾಗಮೇ ಸ್ವಾತೋಉ ದಶಾಹಾದಥವಾ ತ್ರಿಭಿಃ| ಪಕ್ಷೈರ್ಮೃತ್ಯುಂ ವಿಶಾಖಾಸು ದ್ವಾವಿಂಶೇಽಹನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್| ನವಮೇಽಹ್ನಿ ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಮೇತ್ರೇ ಮೃತ್ಯುಸ್ತತಃ ಪರಮ್| ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಮೃತ್ಯುರೂರ್ಧ್ವಂ ವಾ ದ್ವಾದಶಾತ್ಸುಖಮ್| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ದಶಾಹಾನ್ಮುಲೇ ತು ತ್ರಿಸಪ್ತಾಹೇಽಥವಾ ಗತೇ| ಪೂರ್ವಾಷಾಢಾಸು ನವಮೇ ತತೋಽನ್ಯಾಸು ತು ಮಾಸತಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿರಥವಾ ಮಾಸೈರ್ನವಭಿರ್ವಾ ಭವೇಚ್ಛಿವಮ್| ಆಜ್ಯೇಷ್ಠಾಹಾದ್ಧನಿಷ್ಠಾಸು ದ್ವಾದಶಾದ್ವಾರುಣೇಷು ತು| ಷಡಹೇ ದ್ವಾದಶಾಹೇ ವಾ ಮೃತ್ಯುರ್ಭಾದ್ರಪದಾಸು ತು| ಉತ್ತರಾಸು ತ್ರಿಸಪ್ತಾಹಾತ್ ಪ್ರಶಮೋ ರೇವತೀಷು ಚ| ಚತುರಾತ್ರೇಽಷ್ಟರಾತ್ರೇ ವಾ ಕ್ಷೇಮಮಿತ್ಯಾಽಽಹ ಗೌತಮಃ||೩೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೋಉ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನಂನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೩||
ज्वररस्तु जातः षड्रात्रादश्विनीषु निवर्त्तते| भरणीषु तु पञ्चहात्सप्ताहात्कृत्तिकासु तु| त्रिः सप्तरात्राद्थवारोहिण्यामष्टरात्रतः| एकादशाद्वा दिवसान्मृगे षण्णवरात्रयोः| पञ्चाहान्मृत्युरार्द्रायां त्रिपक्षे संशयोऽथ वा| पुनर्वसोउ प्रवृत्तस्तु ज्वरोऽपैति त्रयोदशात्| दिवसात्सप्तविंशाद्वा द्वयहात्सप्ताहतोऽथ वा| पुष्येश्लेषासु मरणं चिरेणाऽपि मघासु तु| अवश्यं स्वास्थ्यमाप्नोति द्वादशाहान्मृतो न चेत्| फ़ाल्गुन्योः पूर्वयोर्म्रुत्युरन्ययोश्च दिनेऽष्टमे| नवमेऽह्नेकविंशे वा ज्वरः सौम्यत्वमृच्छति| हस्तेन सप्तमे शान्तिश्चित्रामायमष्टमेऽथ वा| पुनश्चित्रागमे स्वातोउ दशाहादथवा त्रिभिः| पक्षैर्मृत्युं विशाखासु द्वाविंशेऽहनि निर्दिशेत्| नवमेऽह्नि न चेच्छान्तिमेत्रे मृत्युस्ततः परम्| ज्येष्ठायां पञ्चमे मृत्युरूर्ध्वं वा द्वादशात्सुखम्| स्वास्थ्यं दशाहान्मुले तु त्रिसप्ताहेऽथवा गते| पूर्वाषाढासु नवमे ततोऽन्यासु तु मासतः| अष्टाभिरथवा मासैर्नवभिर्वा भवेच्छिवम्| आज्येष्ठाहाद्धनिष्ठासु द्वादशाद्वारुणेषु तु| षडहे द्वादशाहे वा मृत्युर्भाद्रपदासु तु| उत्तरासु त्रिसप्ताहात् प्रशमो रेवतीषु च| चतुरात्रेऽष्टरात्रे वा क्षेममित्याऽऽह गौतमः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने सर्वरोगनिदानंनाम प्रथमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon