Adhikarana atha sarvaroganidAnaM nAma prathamo~adhyAyaH| pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സര്വരോഗനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ഇഹ കൃതയുഗേ വിഗതരാഗദ്വേഷാദിദ്വന്ദ്വാ ജിതലോ ഭക്രോധശ്രമ ക്ലമാലസ്യഭയാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ പുരുശഃആ ബഭൂവുഃ| തേഷാം പുണ്യബലേന പൃഥിവ്യാദീനാം സര്വഗുണസമുദായാദചിന്ത്യരസവീര്യ്യാ ദിസമുദിതാനി സസ്യാന്യോഷധയശ്ചാസന്| തേ താനി ജിതേന്ദ്രയത്വാത് കാലേ മാത്രയാ ചോപയുഞ്ജാനാഃ സത്യാര്ജവാനൃശംസ്യാദിഗുണയോഗാച്ച സുരസദൃശതേജസോ രുപാകൃതിപ്രമാണപ്രസാദോപചയസംഹനനസത്വസാരസമ്പന്നാ ദീര്ഘായുഷോ നീരുജ്ശ്ച ബഭൂവുഃ||൨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugApagame rogasambhavakAraNam (3) · Śloka 3
ഭ്രശ്യതി തു കൃതയുഗേ യുഗസ്വഭാവാത് ക്രമേണ പരിഹീയ മാണസര്വഗുണേഷു പൃഥിവ്യാദിഷു ശരീരേഷു ച ധര്മാതിക്രമാ പുരുഷേഷ്വവശ്യമ്ഭാവിനോ നിരപേക്ഷരൂക്ഷാഭിരുപേക്ഷിതാ ദേവതാ ഭിര്ജ്വരാദയഃ പ്രാദുരഭൂവന്നിതി സര്വരോഗാണാം സാമാന്യതഃ സമ്ഭവഃ||൩||
भ्रश्यति तु कृतयुगे युगस्वभावात् क्रमेण परिहीय माणसर्वगुणेषु पृथिव्यादिषु शरीरेषु च धर्मातिक्रमा पुरुषेष्ववश्यम्भाविनो निरपेक्षरूक्षाभिरुपेक्षिता देवता भिर्ज्वरादयः प्रादुरभूवन्निति सर्वरोगाणां सामान्यतः सम्भवः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ഇഹ കൃതയുഗേ വിഗതരാഗദ്വേഷാദിദ്വന്ദ്വാ ജിതലോ ഭക്രോധശ്രമ ക്ലമാലസ്യഭയാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ പുരുശഃആ ബഭൂവുഃ| തേഷാം പുണ്യബലേന പൃഥിവ്യാദീനാം സര്വഗുണസമുദായാദചിന്ത്യരസവീര്യ്യാ ദിസമുദിതാനി സസ്യാന്യോഷധയശ്ചാസന്| തേ താനി ജിതേന്ദ്രയത്വാത് കാലേ മാത്രയാ ചോപയുഞ്ജാനാഃ സത്യാര്ജവാനൃശംസ്യാദിഗുണയോഗാച്ച സുരസദൃശതേജസോ രുപാകൃതിപ്രമാണപ്രസാദോപചയസംഹനനസത്വസാരസമ്പന്നാ ദീര്ഘായുഷോ നീരുജ്ശ്ച ബഭൂവുഃ||൨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattI rUpa~jca (4) · Śloka 4
ജ്വരസ്തു സ്ഥാണുശാപാത് പ്രാചേതസത്വമുപാഗതസ്യ പ്രാജാപതേഃ ക്രതോഉ ഭാഗമപരികല്പയേതസ്താദ്വിനാശാര്ഥം പര്വജന്മാവമാനി തയാ രുദ്രാണ്യാ പ്രേരിതസ്യ പശുപതേര്ദിവ്യമബ്ദസഹസ്ത്രം പരി- രക്ഷിതവതഃ ക്രോധമിതിചിരകാലസമ്ഭൃതോ വ്രതാന്തേ രോഷാഗ്നിഃ കിങ്കരരൂപേണ കിലപിണ്ഡിതമൂര്ത്തിര്വീരഭദ്രനാമാ ഭസ്മപ്രഹര- ണസ്ത്രിശിരോऽഭിബാഹുപാദഃ പിങ്ഗലലോചനോ ദംഷ്ട്രീ ശങ്കുകര്ണഃ കൃഷ്ണതനുരുത്തമാങ്ഗാന്നിശ്ചാചാര||൪||
ज्वरस्तु स्थाणुशापात् प्राचेतसत्वमुपागतस्य प्राजापतेः क्रतोउ भागमपरिकल्पयेतस्ताद्विनाशार्थं पर्वजन्मावमानि तया रुद्राण्या प्रेरितस्य पशुपतेर्दिव्यमब्दसहस्त्रं परि- रक्षितवतः क्रोधमितिचिरकालसम्भृतो व्रतान्ते रोषाग्निः किङ्कररूपेण किलपिण्डितमूर्त्तिर्वीरभद्रनामा भस्मप्रहर- णस्त्रिशिरोऽभिबाहुपादः पिङ्गललोचनो दंष्ट्री शङ्कुकर्णः कृष्णतनुरुत्तमाङ्गान्निश्चाचार||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati gamanam (5) · Śloka 5
സ ദേവീവിനിര്മിതയാ സഹ ഭദ്രകാല്യാ പ്രതിരോമകൂപമ- ഭിനിഃ സൃതൈര്വിവിധവികൃതാകൃതിഭിരനന്തൈര്ഭയാനകവാക്യ- ക്രിയാവപുര്ഭിരനുചരൈഃ പരിവൃതശ്ഛതുര്യുഗാന്തകരകാലാമ്ഭോദ- സഹസ്രനിനദോऽനുനാദയന് രോദസീ ജ്വാലാഗര്ഭേണ പരീതഃ കലകലാരാവേണ മഹാഭൂതസമ്പ്ലവകാരിണാ വിധായ ദാനവബധമശ്വമേധാധ്വരവിധ്വംസനം ച പ്രാഞ്ജലിര്വിജ്ഞാപയാമാസ ശിവമ്||൫||
स देवीविनिर्मितया सह भद्रकाल्या प्रतिरोमकूपम- भिनिः सृतैर्विविधविकृताकृतिभिरनन्तैर्भयानकवाक्य- क्रियावपुर्भिरनुचरैः परिवृतश्छतुर्युगान्तकरकालाम्भोद- सहस्रनिनदोऽनुनादयन् रोदसी ज्वालागर्भेण परीतः कलकलारावेण महाभूतसम्प्लवकारिणा विधाय दानवबधमश्वमेधाध्वरविध्वंसनं च प्राञ्जलिर्विज्ञापयामास शिवम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati vij~japtiH (3) · Śloka 3
ശിവീഭൂതോऽസി ദേവ-ദേവ| ദേവൈഃ പിതാമഹപ്രഭൃതിഭിര്ജഗതഃ പിത്രാ ച ധാത്രാऽഭിഷ്ടൂയമാനഃ| സമ്പ്രത്യഹം കിം കരവാണീതി ?||൩||
शिवीभूतोऽसि देव-देव| देवैः पितामहप्रभृतिभिर्जगतः पित्रा च धात्राऽभिष्टूयमानः| सम्प्रत्यहं किं करवाणीति ?||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shivasyA~a~aj~jA (6) · Śloka 6
തം ശൂലീ ക്രോധമാദിദേശ| യസ്മാത് ത്രിദശൈരപ്യജയ്യ! മത്ക്രോധ! വ്രതവിഘ്നം ചകീഷുര്ദൈത്യസൈന്യം ദക്ഷോ ദക്ഷഹവ്യഞ്ച ത്വയാ ജീര്ണമതോ ജഗതോऽസ്യ സസ്ഥാവരസ്യ ജ്വരയിതാ| ജ്വരോ ഭവാന് ഭവതു| ത്വം ഹി സര്വരോഗാണാം പ്രഥമഃ പ്രവരോ ജന്മമരണേഷു തമോമയതയാ മഹാമോഹഃ പ്രാഗ്ജന്മനോ വിസ്മാരയിതാऽപചാരാന്തരേഷു ചോഷ്മാ- യമാണത്വാത് സന്താപാത്മാ ദ്വയേഷ്വപി ധ്രുവോ ജ്വരോ ഭവേതി||൬||
तं शूली क्रोधमादिदेश| यस्मात् त्रिदशैरप्यजय्य! मत्क्रोध! व्रतविघ्नं चकीषुर्दैत्यसैन्यं दक्षो दक्षहव्यञ्च त्वया जीर्णमतो जगतोऽस्य सस्थावरस्य ज्वरयिता| ज्वरो भवान् भवतु| त्वं हि सर्वरोगाणां प्रथमः प्रवरो जन्ममरणेषु तमोमयतया महामोहः प्राग्जन्मनो विस्मारयिताऽपचारान्तरेषु चोष्मा- यमाणत्वात् सन्तापात्मा द्वयेष्वपि ध्रुवो ज्वरो भवेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sarvatovicaraNaM nAmAni ca (2) · Śloka 2
സോऽയമേവമുമാപതിനാऽനുഗൃഹീതോ നാനാനാമഭിഃ സര്വതോ- ऽനുഭുവി വിചരതി| തദ്യഥാ-പാകലോ ഗജേഷ്വഭിതാപോ വാജിഷ്വലര്കഃ കുക്കുരേഷ്വിന്ദ്രമദോ ജലജേഷു ജ്യോതിരോഷ- ധീഷു ചൂര്ണകോധാന്യേഷ്വപ്സു നീലികാ ഭൂമാവുഷരോ മനുഷ്യേഷു ജ്വര ഇതി||൨||
सोऽयमेवमुमापतिनाऽनुगृहीतो नानानामभिः सर्वतो- ऽनुभुवि विचरति| तद्यथा-पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्कुरेष्विन्द्रमदो जलजेषु ज्योतिरोष- धीषु चूर्णकोधान्येष्वप्सु नीलिका भूमावुषरो मनुष्येषु ज्वर इति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvareNa saha jAtA rogAH, raktapittagulmAdisambhavaprakArAdi ca (7) · Śloka 7
തത്സഹജാശ്ഛാരോകാങ്ഗമര്ദശിരോവ്യഥാഭ്രമക്ലമഗ്ലാനിതൃഷ്ണാ- സന്താപാദയഃ| തത്സന്താപാച്ച രക്തപിത്തമ്| തത്രൈവ ച യജ്ഞേ ക്രോധഭയാഭിഭൂതാനാം പരിതോ വിദ്ര്വതാം ലങ്ഘനപ്ലവനാ- ദ്യൈര്ദേഹവിക്ഷോഭണൈര്ഗുല്മവിദ്രധിവൃദ്ധിജഠരാദയോ ഹൈഃപ്രാശാ- ന്മേഹകുഷ്ഠാര്ശഃ ശോഫാതീസാരാദയോ ഭയോത്രാസശോകാശുചി- സംസ്പര്ശൈരുന്മാദാപസ്മാരഗ്രഹാദയോ രോഹിണ്യതിപ്രസങ്ഗാച്ഛേഷദുഹി- ത്രസമ്ഭോഗകൃതാശ്ഛ പ്രജാപതിക്രോധാന്നക്ഷത്രരാജസ്യ രാജയക്ഷ്മാ തത്സഹോദ്ഭവാശ്ഛ കാസശ്വാസാദയഃ| സോऽപി ഹി ന വിനാ ജ്വരേണാനുബധ്നാതീതി സകലോऽപി രോഗഗ്രാമോ ജ്വരപൂര്വകോ ജ്വരശബ്ദവാച്യോ വാ||൭||
तत्सहजाश्छारोकाङ्गमर्दशिरोव्यथाभ्रमक्लमग्लानितृष्णा- सन्तापादयः| तत्सन्तापाच्च रक्तपित्तम्| तत्रैव च यज्ञे क्रोधभयाभिभूतानां परितो विद्र्वतां लङ्घनप्लवना- द्यैर्देहविक्षोभणैर्गुल्मविद्रधिवृद्धिजठरादयो हैःप्राशा- न्मेहकुष्ठार्शः शोफातीसारादयो भयोत्रासशोकाशुचि- संस्पर्शैरुन्मादापस्मारग्रहादयो रोहिण्यतिप्रसङ्गाच्छेषदुहि- त्रसम्भोगकृताश्छ प्रजापतिक्रोधान्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मा तत्सहोद्भवाश्छ कासश्वासादयः| सोऽपि हि न विना ज्वरेणानुबध्नातीति सकलोऽपि रोगग्रामो ज्वरपूर्वको ज्वरशब्दवाच्यो वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogoparyAyAH tannishcyApAyAshca (8) · Śloka 8
ജ്വരസ്തമോ വികാര ആതങ്കഃ പാപ്മാ ഗദോ വ്യാധിരാബാധോ ദുഃഖമാമയോ യക്ഷ്മാ രോഗ ഇത്യനര്ഥാന്തരം| തത്ര രുജതീതി രോഗഃ| തസ്യോപലബ്ധിനിദാനപൂര്വരൂപരൂപോപശയസമ്പ്രാപ്തി- ഭിഃ||൮||
ज्वरस्तमो विकार आतङ्कः पाप्मा गदो व्याधिराबाधो दुःखमामयो यक्ष्मा रोग इत्यनर्थान्तरं| तत्र रुजतीति रोगः| तस्योपलब्धिनिदानपूर्वरूपरूपोपशयसम्प्राप्ति- भिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM sAmAnyakAraNam (9) · Śloka 9
തത്ര നിദാനം വായ്വാദിപ്രകോപഃ| തസ്യ പുനരഹിതാഹാരവിഹാര- സേവാ||൯||
तत्र निदानं वाय्वादिप्रकोपः| तस्य पुनरहिताहारविहार- सेवा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (10) · Śloka 10
നിദാനപര്യ്യായാസ്തു ഹേതുര്നിമിത്തമായതനം കാരകഃ കര്ത്താ കാരണം പ്രത്യയഃ സമുത്താനം മൂലം യോനിരിതി||൧൦||
निदानपर्य्यायास्तु हेतुर्निमित्तमायतनं कारकः कर्त्ता कारणं प्रत्ययः समुत्तानं मूलं योनिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpanirUpaNam (11) · Śloka 11
പൂര്വരൂപം നാമ യേന ഭാവിവ്യാധിവിശേഷോ വിജ്ഞായതേ ന തു ദോഷവിശേഷഃ| തദ്ധ്യുത്പത്സ്യമാനസ്യ വ്യാധേരല്പത്വാദവ്യക്തം രൂപമ്||൧൧||
पूर्वरूपं नाम येन भाविव्याधिविशेषो विज्ञायते न तु दोषविशेषः| तद्ध्युत्पत्स्यमानस्य व्याधेरल्पत्वादव्यक्तं रूपम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpanirUpaNam (12) · Śloka 12
സ്പഷ്ടം പുനാ രൂപമ്||൧൨||
स्पष्टं पुना रूपम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpaparyAyAH (13) · Śloka 13
തസ്യ ശബ്ദാന്തരാണി ലിങ്ഗമാകൃതിര്ലക്ഷണം ചിഹ്നം സംസ്ഥാനം വ്യഞ്ജനമിതി||൧൩||
तस्य शब्दान्तराणि लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayAnupashayanirUpaNam (14) · Śloka 14
ഉപശയോ ഹേതുവ്യാധിവിപരീതൈര്വിപരീതാര്ഥകാരിഭിശ്ഛോഉഷധാ- ഹാരവിഹാരൈഃ സുഖാനുബന്ധഃ| സ ഹി വ്യാധിസാത്മ്യസംജ്ഞഃ| തദ്വിപരീതോऽനുപശയഃ| ഏതേന ദേശകാലോഉ വ്യാഖ്യാതോഉ||൧൪||
उपशयो हेतुव्याधिविपरीतैर्विपरीतार्थकारिभिश्छोउषधा- हारविहारैः सुखानुबन्धः| स हि व्याधिसात्म्यसंज्ञः| तद्विपरीतोऽनुपशयः| एतेन देशकालोउ व्याख्यातोउ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivivaraNam (15) · Śloka 1
സമ്പ്രാപ്തിഃ പുനരേവംദുഷ്ടോ ദോഷസ്തേന ചൈവമാരബ്ധോ വ്യാധിഃ||൧||
सम्प्राप्तिः पुनरेवंदुष्टो दोषस्तेन चैवमारब्धो व्याधिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH paryAyAH (16) · Śloka 16
തത്പര്യായാ ജാതിരാഗതിര്നിവൃത്തിര്നിഷ്പത്തിരിതി||൧൬||
तत्पर्याया जातिरागतिर्निवृत्तिर्निष्पत्तिरिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApterbhedAH (17) · Śloka 17
സാ സങ്ഖയാവികല്പപ്രാധാന്യബലകാലവിശേഷൈര്ഭിദ്യതേ||൧൭||
सा सङ्खयाविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषैर्भिद्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAvyAkhyA (18) · Śloka 18
തത്ര സങ്ഖയാ താവദഷ്ടോഉ ജ്വരാസ്ത്രിവിധം രക്തപിത്തം പഞ്ച കാസാ ഇതി||൧൮||
तत्र सङ्खया तावदष्टोउ ज्वरास्त्रिविधं रक्तपित्तं पञ्च कासा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikalpavivaraNam (19) · Śloka 19
വികല്പഃ സമവേതാനാം ദോഷാണാമംശാംശികല്പനാ||൧൯||
विकल्पः समवेतानां दोषाणामंशांशिकल्पना||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhAnyasya nirUpaNam (20) · Śloka 1
പ്രാധാന്യം വ്യാധീനാമനുബന്ധ്യനുബന്ധകഭേദാത്തരതമയോഗാദ്വാ||൧||
प्राधान्यं व्याधीनामनुबन्ध्यनुबन्धकभेदात्तरतमयोगाद्वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balanirUpaNam (21) · Śloka 21
ദോഷാണാം ബലാബലവിശേഷോ ഹേത്വാദികാര്ത്സ്ന്യാऽവയവിഭാവനയാ||൨൧||
दोषाणां बलाबलविशेषो हेत्वादिकार्त्स्न्याऽवयविभावनया||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavivaraNam (22) · Śloka 22
കാലവിശേഷഃ പുനര്ദോഷാണാമൃത്വരഹോരാത്ര്യാഹാരസമയനിയതഃ പ്രകോപ ഇതി||൨൨||
कालविशेषः पुनर्दोषाणामृत्वरहोरात्र्याहारसमयनियतः प्रकोप इति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (23) · Śloka 23
ഏതാവതൈവ സമാസതഃ കഥിതോ നിദാനാര്ഥഃ| വിസ്തരേണ തു യഥാസ്വം പ്രതിരോഗമുപദേക്ഷ്യതേ||൨൩||
एतावतैव समासतः कथितो निदानार्थः| विस्तरेण तु यथास्वं प्रतिरोगमुपदेक्ष्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prakopakAraNAni (24) · Śloka 24
അഥ തിക്തകടുകകഷായരൂക്ഷലഘുശീതവിഷ്ടമ്ഭിവിരൂഢ- കതൃണധന്യകലായചണകകരീരതുമ്ബകാലിങ്ഗചിര്ഭിടബിസ- ശാലൂകജാമ്ബവതിന്ദുകഹീനശുഷ്കപ്രമിതതൃഷിതാശനക്ഷുധി- താമ്ബുപാനാऽസൃക്ക്ഷയവിരേചനാദികര്മാതിയോഗവേഗവിധാ- രണോദീരണരാത്രിജാഗരണപ്രവാതവ്യവായവ്യായാമബലബദ്യുദ്ധ- നിഗ്രഹാതിഖചാപകര്ഷണാऽത്യുച്ചവിഷമലങ്ഘനാऽധ്വാऽധ്യ- യനധാവനസലിലതരണാഭിദ്യാതദഭ്യഗോവാജിഗജനിഗ്രഹാऽശ്മ- ശിലാലോഹകാഷ്ഠോത്ക്ഷേപവിക്ഷേപഭ്രമണചാലനഗാഢോച്ഛാദന- പരാഘാതനാദിസാഹസഭയശോകോത്കണ്ഠാദിഭിരതിസേവിതൈര്ഗ്രീഷ്മ- വര്ഷാऽപരാഹ്ണപരരാത്രാऽऽഹാരപരിണാമാന്തേഷു ച വായുഃ പ്രകോപ- മാപദ്യതേ||൨൪||
अथ तिक्तकटुककषायरूक्षलघुशीतविष्टम्भिविरूढ- कतृणधन्यकलायचणककरीरतुम्बकालिङ्गचिर्भिटबिस- शालूकजाम्बवतिन्दुकहीनशुष्कप्रमिततृषिताशनक्षुधि- ताम्बुपानाऽसृक्क्षयविरेचनादिकर्मातियोगवेगविधा- रणोदीरणरात्रिजागरणप्रवातव्यवायव्यायामबलबद्युद्ध- निग्रहातिखचापकर्षणाऽत्युच्चविषमलङ्घनाऽध्वाऽध्य- यनधावनसलिलतरणाभिद्यातदभ्यगोवाजिगजनिग्रहाऽश्म- शिलालोहकाष्ठोत्क्षेपविक्षेपभ्रमणचालनगाढोच्छादन- पराघातनादिसाहसभयशोकोत्कण्ठादिभिरतिसेवितैर्ग्रीष्म- वर्षाऽपराह्णपररात्राऽऽहारपरिणामान्तेषु च वायुः प्रकोप- मापद्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasa prakopakAraNAni (25) · Śloka 25
കട്വമ്ലലവണക്ഷാരോഷ്ണതീക്ഷ്ണവിദാഹിശുജ്തശാണ്ഡാകീമദ്യ- മൂത്രമസ്തുദധിധാന്യാമ്ലതൈലകുലത്ഥമാഷനിഷ്പാവതിലാന്ന- കട്വരകുഠേരകാദിവര്ഗാമാമ്രാതകാമ്ലീകാപീലുഭല്ലാത- കാസ്ഥിലാങ്ഗലികാമരചിതപാഗ്നിരജോധൂമക്രോധേര്ഷ്യാऽജീര്ണ- മൈഥുനോപഗമനാദിഭിര്വര്ഷാശരന്മധ്യന്ദിനാര്ധരാത്രാഹാരവിദാഹ- കാലേഷു ച പിത്തമ്||൨൫||
कट्वम्ललवणक्षारोष्णतीक्ष्णविदाहिशुज्तशाण्डाकीमद्य- मूत्रमस्तुदधिधान्याम्लतैलकुलत्थमाषनिष्पावतिलान्न- कट्वरकुठेरकादिवर्गामाम्रातकाम्लीकापीलुभल्लात- कास्थिलाङ्गलिकामरचितपाग्निरजोधूमक्रोधेर्ष्याऽजीर्ण- मैथुनोपगमनादिभिर्वर्षाशरन्मध्यन्दिनार्धरात्राहारविदाह- कालेषु च पित्तम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakopakAraNAni (26) · Śloka 26
മധുരാമ്ലലവണസ്നിഗ്ധഗുരുശീതപിച്ഛിലാഭിഷ്യന്ദിനവാന്ന- പിഷ്ടപൃഥുകസ്ഥൂലഭക്ഷ്യഷ്കുല്യാമക്ഷീരകീലാടമോരടകൂചീ- കാതക്രപിണ്ഡകപിയൂഷേക്ഷുരസഫാണിതഗുഡാനൂപപിശിതമോച- ഖര്ജൂരഭവ്യനാലികേലനിശാമ്ബുപാനാത്യമ്ബുപാനാതിസന്ത- ര്പണഭുക്തമാത്രദിവാസ്വപ്നകാലാതിസ്വപ്നകായവാഡ്മനോ- വ്യാപാരാനാരമ്ഭാനുപധാനശയനാവശ്യായഹര്ഷച്ഛര്ദിവിധാത- വിരേചനാദ്യയോഗദിഭിഃ ശിശിരവസന്തപൂര്വാഹ്ണപ്രദോഷഭുക്ത- മാത്രേഷു ച ശ്ലേഷ്മാ||൨൬||
मधुराम्ललवणस्निग्धगुरुशीतपिच्छिलाभिष्यन्दिनवान्न- पिष्टपृथुकस्थूलभक्ष्यष्कुल्यामक्षीरकीलाटमोरटकूची- कातक्रपिण्डकपियूषेक्षुरसफ़ाणितगुडानूपपिशितमोच- खर्जूरभव्यनालिकेलनिशाम्बुपानात्यम्बुपानातिसन्त- र्पणभुक्तमात्रदिवास्वप्नकालातिस्वप्नकायवाड्मनो- व्यापारानारम्भानुपधानशयनावश्यायहर्षच्छर्दिविधात- विरेचनाद्ययोगदिभिः शिशिरवसन्तपूर्वाह्णप्रदोषभुक्त- मात्रेषु च श्लेष्मा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajagadoShaprakopahetuH (27) · Śloka 27
ദ്വയസംസര്ഗാത് സംസര്ഗഃ||൨൭||
द्वयसंसर्गात् संसर्गः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopakAraNAni (28) · Śloka 28
സര്വേഷാം തു മിശ്രീഭാവാത്തഥാऽധ്യശനസമശനവിഷമാശന- വിരുദ്ധാശനസങ്കീര്ണാശനവ്യാപന്നാമ്ബുമദ്യമന്ദകദധിയാവക- യവസുരാപിണ്യാകാമമൂലകസര്ഷശുഷ്കശാകവല്ലൂരകൃശ- പിശിതലകുചാമഫലമൃത്തികാഭ്യവഹാരാന്നപരിവര്ത്തര്ത്തുവ്യാ- പദസാത്മ്യോഉഷധിഗന്ധഘ്രാണവിഷപിടകാവിഷഗരാഭ്യവഹാരാ- നാര്ത്തവദുര്ദിനഗ്രഹപീഡാഗ്രഹാവേശപുരോവാതപര്വതോപശ്ലേഷരസാ- യനസ്നേഹസ്വേദവിരേചനാദി മിഥ്യായോഗേഭ്യഃ പാപാനാം ച കര്മ- ണാമഭ്യാസാത്പൂര്വം കൃതാനാഞ്ച പരിണാമാത്സ്ത്രീണാം വിഷമ- പ്രസവാത്പ്രസൂതാനാഞ്ച മിഥ്യോപചാരാത് സന്നിപാതഃ||൨൮||
सर्वेषां तु मिश्रीभावात्तथाऽध्यशनसमशनविषमाशन- विरुद्धाशनसङ्कीर्णाशनव्यापन्नाम्बुमद्यमन्दकदधियावक- यवसुरापिण्याकाममूलकसर्षशुष्कशाकवल्लूरकृश- पिशितलकुचामफ़लमृत्तिकाभ्यवहारान्नपरिवर्त्तर्त्तुव्या- पदसात्म्योउषधिगन्धघ्राणविषपिटकाविषगराभ्यवहारा- नार्त्तवदुर्दिनग्रहपीडाग्रहावेशपुरोवातपर्वतोपश्लेषरसा- यनस्नेहस्वेदविरेचनादि मिथ्यायोगेभ्यः पापानां च कर्म- णामभ्यासात्पूर्वं कृतानाञ्च परिणामात्स्त्रीणां विषम- प्रसवात्प्रसूतानाञ्च मिथ्योपचारात् सन्निपातः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (29) · Śloka 1
ഇതി സാമാന്യതഃ സര്വേഷു രോഗേഷു ദോഷപ്രകോപഹേതുരുക്ത ഇതി||൧||
इति सामान्यतः सर्वेषु रोगेषु दोषप्रकोपहेतुरुक्त इति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM dehe prasaraH (30) · Śloka 2
ഭവന്തി ചാത്ര പ്രതിരോഗമിതി ക്രുദ്ധാ രോഗാധിഷ്ഠാനഗാമിനീഃ| രസായനീഃ പ്രപ്രദ്യാऽऽശു ദോഷാ ദേഹേ വികുര്വതേ||൨||
भवन्ति चात्र प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः| रसायनीः प्रप्रद्याऽऽशु दोषा देहे विकुर्वते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnAdinakShatreShu jAtasya vyAdheH kleshakArakatvaM mArakatvaM vA (31) · Śloka 31
ആദാനജന്മനിധനപ്രത്യരാഖ്യവിപത്കരേ| നക്ഷത്രേ വ്യാധിരുത്പന്നഃ ക്ലേശായ മരണായ വാ||൩൧||
आदानजन्मनिधनप्रत्यराख्यविपत्करे| नक्षत्रे व्याधिरुत्पन्नः क्लेशाय मरणाय वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakShatrAnurodhena jvarasya prashamaH mArakatvaM vA (32-33) · Śloka 33
ജ്വരരസ്തു ജാതഃ ഷഡ്രാത്രാദശ്വിനീഷു നിവര്ത്തതേ| ഭരണീഷു തു പഞ്ചഹാത്സപ്താഹാത്കൃത്തികാസു തു| ത്രിഃ സപ്തരാത്രാദ്ഥവാരോഹിണ്യാമഷ്ടരാത്രതഃ| ഏകാദശാദ്വാ ദിവസാന്മൃഗേ ഷണ്ണവരാത്രയോഃ| പഞ്ചാഹാന്മൃത്യുരാര്ദ്രായാം ത്രിപക്ഷേ സംശയോऽഥ വാ| പുനര്വസോഉ പ്രവൃത്തസ്തു ജ്വരോऽപൈതി ത്രയോദശാത്| ദിവസാത്സപ്തവിംശാദ്വാ ദ്വയഹാത്സപ്താഹതോऽഥ വാ| പുഷ്യേശ്ലേഷാസു മരണം ചിരേണാऽപി മഘാസു തു| അവശ്യം സ്വാസ്ഥ്യമാപ്നോതി ദ്വാദശാഹാന്മൃതോ ന ചേത്| ഫാല്ഗുന്യോഃ പൂര്വയോര്മ്രുത്യുരന്യയോശ്ച ദിനേऽഷ്ടമേ| നവമേऽഹ്നേകവിംശേ വാ ജ്വരഃ സൌമ്യത്വമൃച്ഛതി| ഹസ്തേന സപ്തമേ ശാന്തിശ്ചിത്രാമായമഷ്ടമേऽഥ വാ| പുനശ്ചിത്രാഗമേ സ്വാതോഉ ദശാഹാദഥവാ ത്രിഭിഃ| പക്ഷൈര്മൃത്യും വിശാഖാസു ദ്വാവിംശേऽഹനി നിര്ദിശേത്| നവമേऽഹ്നി ന ചേച്ഛാന്തിമേത്രേ മൃത്യുസ്തതഃ പരമ്| ജ്യേഷ്ഠായാം പഞ്ചമേ മൃത്യുരൂര്ധ്വം വാ ദ്വാദശാത്സുഖമ്| സ്വാസ്ഥ്യം ദശാഹാന്മുലേ തു ത്രിസപ്താഹേऽഥവാ ഗതേ| പൂര്വാഷാഢാസു നവമേ തതോऽന്യാസു തു മാസതഃ| അഷ്ടാഭിരഥവാ മാസൈര്നവഭിര്വാ ഭവേച്ഛിവമ്| ആജ്യേഷ്ഠാഹാദ്ധനിഷ്ഠാസു ദ്വാദശാദ്വാരുണേഷു തു| ഷഡഹേ ദ്വാദശാഹേ വാ മൃത്യുര്ഭാദ്രപദാസു തു| ഉത്തരാസു ത്രിസപ്താഹാത് പ്രശമോ രേവതീഷു ച| ചതുരാത്രേऽഷ്ടരാത്രേ വാ ക്ഷേമമിത്യാऽऽഹ ഗൌതമഃ||൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതോഉ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ സര്വരോഗനിദാനംനാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൩൩||
ज्वररस्तु जातः षड्रात्रादश्विनीषु निवर्त्तते| भरणीषु तु पञ्चहात्सप्ताहात्कृत्तिकासु तु| त्रिः सप्तरात्राद्थवारोहिण्यामष्टरात्रतः| एकादशाद्वा दिवसान्मृगे षण्णवरात्रयोः| पञ्चाहान्मृत्युरार्द्रायां त्रिपक्षे संशयोऽथ वा| पुनर्वसोउ प्रवृत्तस्तु ज्वरोऽपैति त्रयोदशात्| दिवसात्सप्तविंशाद्वा द्वयहात्सप्ताहतोऽथ वा| पुष्येश्लेषासु मरणं चिरेणाऽपि मघासु तु| अवश्यं स्वास्थ्यमाप्नोति द्वादशाहान्मृतो न चेत्| फ़ाल्गुन्योः पूर्वयोर्म्रुत्युरन्ययोश्च दिनेऽष्टमे| नवमेऽह्नेकविंशे वा ज्वरः सौम्यत्वमृच्छति| हस्तेन सप्तमे शान्तिश्चित्रामायमष्टमेऽथ वा| पुनश्चित्रागमे स्वातोउ दशाहादथवा त्रिभिः| पक्षैर्मृत्युं विशाखासु द्वाविंशेऽहनि निर्दिशेत्| नवमेऽह्नि न चेच्छान्तिमेत्रे मृत्युस्ततः परम्| ज्येष्ठायां पञ्चमे मृत्युरूर्ध्वं वा द्वादशात्सुखम्| स्वास्थ्यं दशाहान्मुले तु त्रिसप्ताहेऽथवा गते| पूर्वाषाढासु नवमे ततोऽन्यासु तु मासतः| अष्टाभिरथवा मासैर्नवभिर्वा भवेच्छिवम्| आज्येष्ठाहाद्धनिष्ठासु द्वादशाद्वारुणेषु तु| षडहे द्वादशाहे वा मृत्युर्भाद्रपदासु तु| उत्तरासु त्रिसप्ताहात् प्रशमो रेवतीषु च| चतुरात्रेऽष्टरात्रे वा क्षेममित्याऽऽह गौतमः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने सर्वरोगनिदानंनाम प्रथमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon