Adhikarana atha madAtyayanidAnaM nAma ShaShTho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో మదాత్యయనిదానంనామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो मदात्ययनिदानंनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaujasorguNAH (2) · Śloka 2
తీక్ష్ణోష్ణరూక్షాసూక్ష్మమామ్లం వ్యవాయ్యాశుకరం లఘు| వికాశి విశదం మద్యమోజసోఽస్మాద్విపర్యయః||2||
तीक्ष्णोष्णरूक्षासूक्ष्ममाम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु| विकाशि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyatulyatve~api viShasya mArakatve hetuH (3) · Śloka 3
తీక్ష్ణాదయో విషేఽప్యుక్తాశ్చిత్తోపప్లావినో గుణాః| జీవితాంతాయ జాయంతే విషే తూత్కర్షవృత్తితః||3||
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः| जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadaH (4) · Śloka 4
తీక్ష్ణాదిభిర్గుణైర్మద్యం మందాదీనోజసో గుణాన్| దశభిర్దశసంక్షోభ్య చేతో నయతి విక్రియాం| ఆద్యే మద్యే...............................||4||
तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्| दशभिर्दशसंक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्| आद्ये मद्ये...............................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadaH (5) · Śloka 5
...............ద్వితీయే తు ప్రమాదాయతనే స్థితః| దుర్వికల్పహతో మూఢః సుఖమిత్యవబుధ్యతే||5||
...............द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः| दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यवबुध्यते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadaH (6) · Śloka 6
మధ్యమోత్తమయోః సంధిం ప్రాప్య రాజసతామసః| నిరంకుశ ఇవ వ్యాలో న కించిన్నాచరేజ్జడః||6||
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः| निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadanindA (7) · Śloka 7
ఇయం భూమిరవద్యానాం దౌశ్శీల్యస్యేదమాస్పదం| ఏకోఽయం బహుమార్గాయా దుర్గతేర్దేశికః పరం||7||
इयं भूमिरवद्यानां दौश्शील्यस्येदमास्पदम्| एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sampUrNasya tRutIyamadasya lakShaNam (8) · Śloka 8
నిశ్చేష్టః శవవచ్ఛేతే తృతీయే తు మదే స్థితః| మరణాదపి పాపాత్మా గతః పాపతరాం దశాం||8||
निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः| मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyAsaktAvasthA (9) · Śloka 9
ధర్మాధర్మం సుఖం దుఃఖమర్థానర్థం హితాహితం| యదాఽస్క్తో న జానాతి కథం తచ్ఛీలయేద్బుధః||9||
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्| यदाऽस्क्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAne doShAH (10) · Śloka 10
మద్యే మోహో భయం శోకః క్రోధో మృత్యుశ్చ సంశ్రితాః| సోన్మాదమదమూర్చ్ఛాయాః సాఽపస్మారాపతానకాః||10||
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः साऽपस्मारापतानकाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasyA~asAdhutvam (11) · Śloka 11
యత్రైకః స్మృతివిభ్రంశస్తత్ర సర్వమసాధు యత్| అయుక్తియుక్తమన్నం హి వ్యాధయే మరణాయ వా| మద్యం త్రివర్గధీధైర్యలజ్జాదేరపి నాశనం||11||
यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्| अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा| मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balyAdayo madyena nAtimAdyanti (12) · Śloka 12
నాఽతిమాద్యంతి బలినః కృతాహారా మహాశనాః| స్నిగ్ధాః సత్వవయోయుక్తా మద్యనిత్యాస్తదన్వయాః| మేదః కఫాధికా మందవాతపిత్తాః దృఢాగ్నయః||12||
नाऽतिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः| स्निग्धाः सत्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः| मेदः कफ़ाधिका मन्दवातपित्ताः दृढाग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAH amlamadyAdinA cAdimAdyanti (13) · Śloka 13
విపర్యయేఽతిమాద్యంతి విస్త్రబ్ధాః కుపితాశ్చ యే| మద్యేన చామ్లరూక్షేణ సాఽజీర్ణే బహునాతి చ||13||
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विस्त्रब्धाः कुपिताश्च ये| मद्येन चाम्लरूक्षेण साऽजीर्णे बहुनाति च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madAtyayaprabhedAH (14) · Śloka 14
వాతాత్పిత్తాత్కఫాత్సర్వైశ్చత్వారః స్యుర్మదాత్యయాః| సర్వేఽపి సర్వైర్జాయంతే వ్యపదేశస్తు భూయసా||14||
वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः| सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madAtyayasAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15
సామాన్యం లక్షణం తేషాం ప్రమేహా హృదయవ్యథా| విడ్భేదః సతతం తృష్ణా సౌమ్యాగ్నేయా జ్వరోఽరుచిః| శిరః పార్శ్వాస్థిక్కంపో మర్మభేదస్త్రికగ్రహః| జ్వరో విబంధస్తిమిరం కాసశ్వాసప్రజాగరాః| స్వేదోఽతిమాత్రం విష్టంభః శ్వయథుశ్చిత్తవిభ్రమః| ప్రలాపశ్ఛర్దిరుత్క్లేశో భ్రమో దుఃస్వప్నదర్శనం||15||
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमेहा हृदयव्यथा| विड्भेदः सततं तृष्णा सौम्याग्नेया ज्वरोऽरुचिः| शिरः पार्श्वास्थिक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः| ज्वरो विबन्धस्तिमिरं कासश्वासप्रजागराः| स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः| प्रलापश्छर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikamadAtyayalakShaNAni (16) · Śloka 16
విశేషాజ్జాగరశ్వాసకంపమూర్ధరుజోఽనిలాత్| స్వప్నే భ్రమత్యుత్పతతి ప్రేతైశ్చ సహ భాషతే||16||
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्| स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikamadAtyayalakShaNAni (17) · Śloka 17
పిత్తాద్దాహజ్వరస్వేదమోహాతీసారతృడ్భ్రమాః| దేహో హరితహారిద్రో రక్తనేత్రకపాలతా||17||
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः| देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपालता||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikamadAtyayalakShaNAni (18) · Śloka 18
శ్లేష్మణా ఛర్దిహృల్లాసనిద్రోదర్దాంగగౌరం||18||
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamadAtyayalakShaNAni (19) · Śloka 19
సర్వజే సర్వలింగత్వం...............||19||
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं...............||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakavikShayau dhvaMsakavikShayasambhavahetuH (20) · Śloka 20
....................ముక్త్వా మద్యం పిబేషు యః| సహసాఽనుచితం చాన్యత్తస్య ధ్వంసకవిక్షయౌ| భవేతాం మారుతాత్కష్టౌ దుర్బలస్య విశేషతః||20||
...................ंउक्त्वा मद्यं पिबेषु यः| सहसाऽनुचितं चान्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ| भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakalakShaNam (21) · Śloka 21
ధ్వంసకే శ్లేష్మనిష్ఠీవః కంఠశోషోఽతినిద్రతా| శబ్దాఽసహత్త్వం తంద్రా చ ........................||21||
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता| शब्दाऽसहत्त्वं तन्द्रा च ........................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikShayalakShaNam (22) · Śloka 22
...................విక్షయేఽంగశిరోఽతిరుక్| హృత్కంఠరోధః సమ్మోహః కాసస్తృష్ణావమిజ్వరః||22||
...................विक्षयेऽङ्गशिरोऽतिरुक्| हृत्कण्ठरोधः सम्मोहः कासस्तृष्णावमिज्वरः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyaktamadyasya lAbhAH (23) · Śloka 23
నివృత్తో యస్తు మద్యేభ్యో జితాత్మా బుద్ధిపూర్వకృత్| వికారైః స్పృశ్యతే జాతు న స శారీరమానసైః||23||
निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्| विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAsaMnyAsAnAM nidAnAdi (24) · Śloka 24
రజోమోహాహితాహారపరస్య స్యుస్త్రయో గదాః| రసాసృక్చేతనావాహిస్త్రోతోరోధసముద్భవాః| మదమూర్చ్ఛాయసంన్యాసా యథోత్తరబలోత్తరాః||24||
रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः| रसासृक्चेतनावाहिस्त्रोतोरोधसमुद्भवाः| मदमूर्च्छायसंन्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanidAnam, madaprabhedAH (25) · Śloka 25
మదోఽత్ర దోషైః సర్వైశ్చ రక్తమద్యవిషైరపి||25||
मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtamadalakShaNam (26) · Śloka 26
సక్తాఽనల్పద్రుతాభాషశ్చలస్ఖలితచేష్టితః| రూక్షశ్యావారుణతనుర్మదే వాతోద్భవే భవేత్||26||
सक्ताऽनल्पद्रुताभाषश्चलस्खलितचेष्टितः| रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittamadalakShaNam (27) · Śloka 27
పిత్తేన క్రోధనో రక్తపీతాభః కలహప్రియః||27||
पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamadalakShaNam (28) · Śloka 28
స్వల్పాసంబద్ధవాక్పాండుః కఫాద్ధయానపరోఽలసః||28||
स्वल्पासम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्धयानपरोऽलसः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamadalakShaNam (29) · Śloka 29
సర్వాత్మా సన్నిపాతేన.................||29||
सर्वात्मा सन्निपातेन.................||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajamadalakShaNam (30) · Śloka 30
............................. రక్తాత్స్తబ్ధాంగదృష్టితా| పిత్తలింగంచ ......................................||30||
............................. रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता| पित्तलिङ्गञ्च ......................................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajamadalakShaNam (31) · Śloka 31
.................... మద్యేన వికౄతేహాస్వరాంగతా||31||
.................... मद्येन विकॄतेहास्वराङ्गता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajamadalakShaNam (32) · Śloka 32
విషాత్కంపోఽతినిద్రా చ సర్వేభ్యోఽభ్యధికశ్చ సః||32||
विषात्कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकश्च सः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajAdimadeShu lakShaNaiH doShasa~ggatirj~jeyA (33) · Śloka 33
లక్షయేల్లక్షణోత్కర్షాద్వాతాదీన్ శోణితాదిషు||33||
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrcchAyanidAnam, vAtamUrcchAlakShaNam (34) · Śloka 34
అరుణం నీలకృష్ణం వా ఖం పశ్యన్ ప్రవిశేత్తమః| శీఘ్రం చ ప్రతిబుధ్యేత హృత్పీడా వేపర్భ్రమః| కార్శ్యం చ శ్యావారుణా ఛాయా మూర్చ్ఛాయే మారుతాత్మకే||34||
अरुणं नीलकृष्णं वा खं पश्यन् प्रविशेत्तमः| शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपर्भ्रमः| कार्श्यं च श्यावारुणा छाया मूर्च्छाये मारुतात्मके||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittamUrcchAlakShaNam (35) · Śloka 35
పిత్తేన రక్తం పీతం వా నభః పశ్యన్ విశేత్తమః| విబుధ్యేత చ సస్వేదో దాహతృట్తాపపీడితః| భిన్నవిణ్నీలపీతాభో రక్తపీతాకులేక్షణః||35||
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः| विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः| भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamUrcchAlakShaNam (36) · Śloka 36
కఫేన మేఘసంగాశం పశ్యన్నాకాశమావిశేత్| తమశ్చిరాచ్చ బుధ్యేత సహృల్లాసప్రసేకవాన్| గురుభిస్తిమితైరంగైరాద్రచర్మావనద్ధవత్||36||
कफेन मेघसङ्गाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्| तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासप्रसेकवान्| गुरुभिस्तिमितैरङ्गैराद्रचर्मावनद्धवत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamUrcchAyalakShaNam (37) · Śloka 37
సర్వాకృతిస్త్రిభిర్దోషైరపస్మార ఇవాఽపరః| పాతయత్యాశు నిశ్చేష్టం వినా బీభత్సచేష్టితైః||37||
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवाऽपरः| पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAyayoH saMnyAsAt bhedaH (38) · Śloka 38
దోషేషు మదమూర్చ్ఛాయాః కృతవేగేషు దేహినాం| స్వయమేవోపశామ్యంతి సంన్యాసేనౌషధైర్వినా||38||
दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर्विना||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsanidAnAdi saMnyAsastadasAdhyatva~jca (39) · Śloka 39
వాగ్దేహమనసాం చేష్టామాఽఽక్షిప్యాతిబలా మలాః| సంన్యాసం సన్నిపతితాః ప్రాణాయతనసంశ్రయాః| కుర్వంతి తేన పురుషః కాష్ఠభూతో మృతోపమః| మ్రియేత శీఘ్రం-శీఘ్రం చేచ్చికిత్సా న ప్రయుజ్యతే||39||
वाग्देहमनसां चेष्टामाऽऽक्षिप्यातिबला मलाः| संन्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः| कुर्वन्ति तेन पुरुषः काष्ठभूतो मृतोपमः| म्रियेत शीघ्रं-शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAse Ashu cikitsA yojyA (40) · Śloka 40
అగాధే గ్రాహబహులే సలిలౌఘ ఇవాతటే| సంన్యాసే వినిమజ్జంతం నరమాశు నివర్త్తయేత్||40||
अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे| संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्त्तयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiviyuktamadyadeShAH (41) · Śloka 41
మదమానరోషతోప్రభృతిభిరభిర్నిజైః పరిష్వంగః| యుక్తాయుక్తం చ సమం యుక్తివియుక్తేన మద్యేన||41||
मदमानरोषतोप्रभृतिभिरभिर्निजैः परिष्वङ्गः| युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiyuktamadyaguNAH (42-6) · Śloka 6
బలకాలదేశసాత్మ్యప్రకృతిసహాయామవయవాంసి| ప్రవిభజ్య తదనురూప యది పిబతి తతః పిబత్యమృతం||42|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే మదాత్యయనిదానం నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामवयवांसि| प्रविभज्य तदनुरूप यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने मदात्ययनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon